Susanna Wesley
Dạy Dỗ Và Rèn Luyện

Chương 5 · 28 phút đọc · 36 phút nghe

Dạy Dỗ Và Rèn Luyện

John Wesley hẳn không thể nhớ được lúc khởi đầu công việc giáo dục của mẹ mình, vì công việc ấy đã bắt đầu trước khi ông ra đời; nhưng ông chắc chắn đã hưởng được lợi ích của nó, vì chính bà, với ít nhiều trợ giúp của chồng về những kiến thức sơ đẳng trong cổ ngữ và toán học, đã chuẩn bị cho ông vào trường Charterhouse lúc mười một tuổi, đem lại vẻ vang không nhỏ cho bản thân ông và cho những người dạy ông. Về sau, ông nhiều lần nài nỉ mẹ viết ra đầy đủ chi tiết để ông được biết, và rõ ràng bà có phần ngần ngại, vì ở cuối một lá thư đề ngày 21 tháng 2 năm 1732, bà viết: — “Viết bất cứ điều gì về cách giáo dục của mẹ là việc mẹ rất không muốn. Mẹ nghĩ chẳng ích gì cho ai khi biết một người như mẹ, đã sống một đời ẩn dật như thế suốt bao nhiêu năm, đã dùng thì giờ và tâm sức thế nào để nuôi dạy con cái. Không ai có thể theo phương pháp của mẹ mà không từ bỏ thế gian, theo nghĩa đen nhất; và có rất ít người, nếu có, chịu dâng trọn hơn hai mươi năm của tuổi xuân sung sức với hy vọng cứu linh hồn con cái mình, là những linh hồn mà họ nghĩ có thể được cứu mà chẳng cần nhọc công đến thế; vì đó là ý định chính của mẹ, dù mẹ đã xoay xở vụng về và kém thành công đến mức nào.”

May thay, cuối cùng bà cũng chịu để người ta thuyết phục, và viết cho con trai là John như sau: — “Con trai yêu dấu, “Epworth, ngày 24 tháng 7 năm 1732.

“Theo ý con mong muốn, mẹ đã gom lại những quy tắc chính mà mẹ đã giữ trong việc giáo dục gia đình mình.

“Ngay từ lúc mới sinh, các con đã luôn được đặt vào một nếp sống có quy củ, trong những việc chúng có thể làm được, như mặc áo và cởi áo, thay đồ lót, v.v. Ba tháng đầu thường trôi qua trong giấc ngủ. Sau đó, nếu có thể, chúng được đặt vào nôi khi còn thức và được ru cho ngủ, và cứ được ru như thế cho đến khi tới giờ thức dậy. Việc này nhằm tập cho chúng một nếp ngủ đều đặn, lúc đầu là ba giờ buổi sáng và ba giờ buổi chiều; về sau là hai giờ, cho đến khi chúng không cần ngủ ngày nữa. Khi được một tuổi (và có đứa sớm hơn), chúng được dạy biết sợ roi và khóc khẽ, nhờ đó chúng tránh được biết bao lần bị phạt mà lẽ ra chúng đã phải chịu, và cái tiếng trẻ con khóc la đáng ghét nhất ấy hiếm khi nghe thấy trong nhà; trái lại, cả nhà thường sống yên tĩnh như thể chẳng có đứa trẻ nào trong đó.

“Khi chúng đã khá cứng cáp, chúng chỉ được ăn ba bữa một ngày. Vào bữa trưa, bàn ghế nhỏ của chúng được đặt cạnh bàn chúng tôi, nơi chúng tôi có thể trông chừng; chúng được phép ăn uống (bia nhẹ) bao nhiêu tùy ý, nhưng không được đòi thứ gì. Nếu muốn điều gì, chúng thường thì thầm với chị người làm đang hầu chúng, rồi chị ấy đến thưa với mẹ; và hễ chúng biết cầm dao nĩa là được ngồi vào bàn chúng tôi. Chúng không bao giờ được chọn món ăn, nhưng luôn phải ăn những gì đã dọn cho cả nhà. Buổi sáng chúng luôn ăn đồ ăn mềm bằng thìa; đôi khi cả buổi tối. Nhưng dù ăn gì, trong những bữa ấy chúng không bao giờ được ăn quá một món, và món ấy cũng chỉ vừa đủ thôi. Ăn uống giữa các bữa thì không bao giờ được phép, trừ khi đau ốm, mà điều đó ít khi xảy ra. Chúng cũng không được xuống bếp xin người làm thứ gì khi họ đang ăn: nếu biết chúng làm thế, chắc chắn chúng bị đòn, còn người làm thì bị quở trách nghiêm khắc. Sáu giờ, ngay khi giờ cầu nguyện gia đình xong, chúng ăn tối; bảy giờ chị người làm tắm rửa cho chúng, rồi bắt đầu từ đứa nhỏ nhất, chị thay áo cho chúng và đưa tất cả lên giường trước tám giờ, lúc ấy chị để chúng nằm thức trong các phòng riêng, vì trong nhà chúng tôi không hề có chuyện ngồi bên một đứa trẻ cho đến khi nó ngủ.

“Chúng quen ăn uống những gì được cho đến nỗi khi đứa nào ốm, chẳng khó khăn gì để bắt chúng uống thứ thuốc khó chịu nhất; vì chúng không dám từ chối, dù có đứa uống xong liền nôn ra. Mẹ nhắc đến điều này để cho thấy rằng người ta có thể được tập để nhận bất cứ thứ gì, dù nó khó nuốt đến đâu.

“Để uốn nắn tâm trí trẻ, việc đầu tiên phải làm là chế ngự ý riêng của chúng và đưa chúng đến một tính nết vâng phục. Mở mang trí hiểu là việc cần thời gian, và với trẻ con phải tiến hành từng bước chậm rãi, tùy sức chúng chịu nổi; nhưng khuất phục ý riêng là việc phải làm ngay một lần, càng sớm càng tốt, vì nếu bỏ qua sự sửa phạt kịp thời, chúng sẽ nhiễm tính bướng bỉnh và cứng đầu mà về sau hầu như chẳng bao giờ chế ngự được, và nếu được thì cũng phải dùng đến sự nghiêm khắc khiến mẹ đau lòng chẳng kém gì đứa trẻ. Theo con mắt thế gian, những người mà mẹ gọi là cha mẹ tàn nhẫn lại được coi là hiền hậu và độ lượng — tức là những người để con mình nhiễm những thói quen mà họ biết rằng sau này phải bẻ bỏ. Hơn thế nữa, có người còn thương con một cách dại dột đến nỗi, để đùa vui, dạy con làm những điều mà ít lâu sau chính họ đánh con thậm tệ vì đã làm. Khi sửa phạt một đứa trẻ thì phải khuất phục được nó, và việc này chẳng khó gì nếu nó chưa trở nên ương ngạnh vì bị nuông chiều quá mức. Và khi ý riêng của đứa trẻ đã hoàn toàn được khuất phục, khi nó đã biết tôn kính và kính sợ cha mẹ, thì có thể bỏ qua nhiều điều dại dột và sơ suất trẻ con. Có điều nên làm ngơ, không để ý đến; có điều thì quở trách nhẹ nhàng; nhưng không một sự vi phạm cố ý nào được tha cho trẻ mà không có sự sửa phạt, nhiều hay ít tùy theo bản chất và hoàn cảnh của sự việc. Mẹ nhấn mạnh việc chế ngự ý riêng của trẻ từ sớm, vì đây là nền tảng duy nhất vững chắc và hợp lẽ cho một nền giáo dục đạo đức, thiếu nó thì cả lời dạy lẫn gương sáng đều vô hiệu. Nhưng khi việc này đã được làm trọn vẹn, đứa trẻ có thể được dẫn dắt bởi lý trí và lòng tin kính của cha mẹ, cho đến khi trí hiểu của chính nó trưởng thành và các nguyên tắc của đạo đã bén rễ trong tâm trí nó.

“Mẹ chưa thể khép lại đề tài này. Vì ý riêng là cội rễ của mọi tội lỗi và khổ sở, nên bất cứ điều gì nuôi dưỡng nó nơi trẻ thơ đều bảo đảm cho sự khốn khổ và vô đạo của chúng về sau; còn bất cứ điều gì kiềm chế và làm chết nó đều vun đắp hạnh phúc và lòng tin kính tương lai của chúng. Điều này càng rõ hơn nữa nếu chúng ta xét thêm rằng đạo chẳng gì khác hơn là làm theo ý muốn của Đức Chúa Trời chứ không theo ý mình; rằng vì trở ngại lớn nhất cho hạnh phúc đời này và đời đời của chúng ta chính là ý riêng ấy, nên không sự nuông chiều nào đối với nó là nhỏ nhặt, không sự từ chối nào là vô ích. Thiên đàng hay địa ngục chỉ tùy thuộc vào điều này, nên bậc cha mẹ nào chuyên tâm khuất phục nó nơi con mình là đang cùng làm việc với Đức Chúa Trời trong việc đổi mới và cứu rỗi một linh hồn. Bậc cha mẹ nào nuông chiều nó là làm công việc của ma quỷ; khiến đạo không thể thực hành, sự cứu rỗi không thể đạt tới, và làm hết sức mình để đày đọa con mình cả thân thể lẫn linh hồn đời đời.

“Ngay khi biết nói, các con được dạy Bài Cầu Nguyện của Chúa, và luôn phải đọc mỗi khi thức dậy và lúc đi ngủ; khi lớn hơn, chúng được thêm một lời cầu nguyện ngắn cho cha mẹ, vài lời cầu nguyện ngắn (collect), một sách giáo lý ngắn, và một phần Kinh Thánh tùy sức trí nhớ của chúng. Từ rất sớm, trước khi biết nói sõi hay biết đi vững, chúng đã được tập phân biệt ngày Sa-bát với các ngày khác. Cũng sớm như vậy, chúng được dạy ngồi yên trong giờ cầu nguyện gia đình và xin phước lành ngay sau đó, điều mà chúng thường làm bằng dấu hiệu, trước khi biết quỳ hay biết nói.

“Chúng sớm được cho hiểu rằng hễ khóc đòi thứ gì thì sẽ không được thứ ấy, và được dạy cách xin cho lễ phép những gì mình muốn. Chúng không được phép xin ngay cả người hầu thấp nhất bất cứ thứ gì mà không nói ‘Xin làm ơn cho con thứ ấy’; và người hầu sẽ bị rầy nếu để chúng bỏ sót chữ ấy.

“Lấy danh Đức Chúa Trời làm chơi, nguyền rủa và thề thốt, lời phạm thánh, lời tục tĩu, những tên gọi thô lỗ thiếu giáo dục, chưa bao giờ nghe thấy giữa chúng; chúng cũng không bao giờ được gọi nhau bằng tên riêng mà không thêm chữ anh, chị hay em.

“Không hề cho phép chơi đùa hay nói chuyện ồn ào, nhưng mọi đứa đều phải chăm chú vào việc học suốt sáu giờ học. Và thật gần như khó tin là chỉ trong ba tháng, một đứa trẻ có thể học được biết bao điều nhờ sự chuyên cần, miễn là nó có năng khiếu tạm được và sức khỏe tốt. Trừ Kezzy ra, tất cả đều đọc giỏi hơn trong khoảng thời gian ấy so với phần đông phụ nữ suốt cả đời mình. Rời chỗ ngồi hay ra khỏi phòng là điều không được phép, trừ khi có lý do chính đáng; còn chạy ra sân, ra vườn hay ra đường mà không xin phép thì luôn bị coi là một trọng tội.

“Trong mấy năm, mọi sự đều diễn ra rất tốt. Chưa bao giờ có những đứa trẻ nề nếp hơn. Chưa bao giờ có những đứa trẻ có lòng hướng về sự tin kính hơn, hay vâng phục cha mẹ hơn, cho đến cuộc phân tán tai hại sau trận hỏa hoạn, khi chúng phải ở rải rác trong nhiều gia đình. Ở đó chúng được hoàn toàn tự do chuyện trò với người làm, điều mà trước kia chúng luôn bị ngăn cấm, và chạy ra ngoài chơi với bất cứ đứa trẻ nào, xấu hay tốt. Chẳng bao lâu chúng học được thói lơ là việc giữ nghiêm ngày Sa-bát, và biết được nhiều bài hát cùng những điều xấu mà trước đó chúng không hề hay biết. Cách cư xử lịch sự từng khiến mọi người thấy chúng ở nhà đều khen ngợi, phần lớn đã mất đi, và chúng nhiễm giọng nói quê kệch cùng nhiều thói thô lỗ mà phải khó khăn lắm mới sửa được.

“Khi nhà được xây lại và tất cả các con được đưa về, chúng tôi bắt tay vào một cuộc chấn chỉnh nghiêm ngặt; và từ đó bắt đầu nếp hát Thi Thiên khi vào học và tan học, sáng và chiều. Cũng từ đó bắt đầu nếp mọi người cùng lui về tĩnh nguyện lúc 5 giờ, khi đứa lớn nhất dẫn đứa nhỏ nhất đã biết nói, đứa thứ hai dẫn đứa kế đó, và đọc cho các em nghe các Thi Thiên của ngày hôm ấy cùng một chương Tân Ước; còn buổi sáng chúng được chỉ dẫn đọc các Thi Thiên và một chương Cựu Ước, sau đó chúng đi cầu nguyện riêng, trước khi ăn sáng hay ra với cả nhà.

“Chúng tôi còn giữ một số luật phụ. Mẹ nhắc đến chúng ở đây vì mẹ nghĩ chúng hữu ích.

“Thứ nhất, người ta nhận thấy rằng sự hèn nhát và nỗi sợ bị phạt thường khiến trẻ con nói dối, cho đến khi thành thói quen không bỏ được. Để ngăn điều này, một luật được đặt ra là ai bị quy cho một lỗi mà mình thật có phạm, nếu thành thật thú nhận và hứa sửa đổi thì sẽ không bị đánh. Quy tắc này đã ngăn được rất nhiều sự nói dối, và lẽ ra còn ngăn được nhiều hơn nếu có một người trong nhà chịu giữ nó. Nhưng người ấy không thể nào được thuyết phục, và vì vậy thường bị đánh lừa bằng những vẻ giả dối và lời nói nước đôi mà lẽ ra không ai dùng đến, trừ một đứa, nếu chúng được đối xử nhân từ; và có những đứa, bất chấp mọi sự, vẫn luôn nói thật thẳng thắn.

“Thứ hai, không một hành vi tội lỗi nào, như nói dối, ăn cắp vặt ở nhà thờ hoặc vào ngày của Chúa, không vâng lời, cãi lộn, v.v., được bỏ qua mà không bị phạt.”

(Người ta có cảm giác rằng ở câu sau cùng ấy, bà Wesley hẳn đã bị ngắt quãng, hoặc có lẽ một hai dòng trong thư bà đã bị thất lạc (lá thư đã được in lại nhiều lần), vì thường thì bà viết rất minh mẫn và chính xác, và chắc chắn bà sẽ coi việc ăn cắp vặt vào bất cứ ngày nào và ở bất cứ nơi đâu là tội lỗi.) “Thứ ba, không đứa trẻ nào bị rầy hay bị đánh hai lần vì cùng một lỗi, và nếu chúng đã sửa đổi thì về sau không bao giờ bị trách móc về lỗi ấy nữa.

“Thứ tư, mọi hành động vâng lời đáng kể, nhất là khi nó trái với ý thích riêng của chúng, đều phải luôn được khen ngợi, và thường được thưởng tùy theo giá trị của việc ấy.

“Thứ năm, nếu có đứa trẻ nào làm một việc vâng lời, hay làm điều gì với ý muốn làm vui lòng, dù việc làm chưa được tốt, thì sự vâng lời và ý định ấy vẫn phải được đón nhận cách nhân từ, và đứa trẻ được dịu dàng chỉ bảo cách làm tốt hơn về sau.

“Thứ sáu, quyền sở hữu (quyền đối với tài sản) phải luôn được giữ gìn, và không ai được phép xâm phạm tài sản của người khác dù trong việc nhỏ nhất, dù chỉ đáng giá một đồng xu lẻ hay một cây kim, là những thứ chúng không được lấy của chủ khi chưa có, huống chi là trái với, sự ưng thuận của người ấy. Quy tắc này không bao giờ có thể khắc sâu quá mức vào tâm trí trẻ; và chính vì cha mẹ và người dạy dỗ không làm điều đó như họ phải làm mà sinh ra sự coi thường công lý đáng hổ thẹn mà chúng ta có thể thấy trong thế gian.

“Thứ bảy, lời hứa phải được giữ nghiêm túc; và một món quà đã trao, tức là quyền đã chuyển khỏi người cho, thì không được lấy lại, nhưng để tùy người được nhận định đoạt, trừ khi món quà có điều kiện và điều kiện của sự cam kết ấy không được thực hiện.

“Thứ tám, không bé gái nào được dạy làm việc kim chỉ trước khi biết đọc thật giỏi; và em phải được giữ chuyên cần với việc kim chỉ cũng bằng mức và trong cùng thời gian như khi được giữ học đọc. Quy tắc này cũng rất đáng được giữ, vì việc cho trẻ học may vá trước khi đọc thông thạo chính là lý do khiến quá ít phụ nữ đọc được cho đáng nghe, và chẳng bao giờ đọc cho người ta hiểu rõ.

“SUSANNA WESLEY.”

Một bản tính khôn ngoan và rộng lượng đã được bày tỏ qua tám quy tắc này, và quy tắc sau cùng cho thấy một người phụ nữ coi trọng trí tuệ hơn vật chất. Ngày nay rất ít người đồng hương của bà, cả nam lẫn nữ, đạt được nghệ thuật đọc to cho rõ ràng và dễ hiểu, như có thể thấy khi siêng năng đi nhà thờ, nơi phần đông các mục sư đọc lầm bầm và làm hỏng cả phần nghi thức lẫn các bài đọc Kinh Thánh.

Có lẽ sách học loại thông thường rất hiếm ở Epworth — chắc chắn là chẳng có đồng tiền dư nào để mua — hoặc có lẽ do nguyên tắc mà các con của bà Wesley được dạy những chữ cái và những từ ngắn đầu tiên từ chương thứ nhất sách Sáng Thế Ký, và phải đọc thông thạo từng câu trước khi sang câu kế tiếp. Ngay khi qua sinh nhật thứ năm, nhà cửa được sắp xếp gọn gàng, và người mẹ dành trọn sáu giờ học của cả một ngày để dạy đứa học trò nhỏ nhất của mình bảng chữ cái, với kết quả ra sao thì chính bà đã kể cho chúng ta. Hẳn bà phải có nhiều thì giờ không bị gián đoạn cho công việc giáo dục, vì chồng bà khi ở nhà thì phần lớn thời gian ở trong phòng làm việc, và đã ba lần được các anh em mục sư ở Lincolnshire chọn làm đại diện cho họ tại Hội nghị Giáo phẩm (Convocation). Việc này khiến ông phải ở London nhiều tháng liền; và dù chuyến đi cùng chi phí lưu lại thủ đô lâu ngày là gánh nặng lớn cho túi tiền ông, công việc ấy lại hợp với ông và giữ ông trong mắt công chúng, nhờ đó các tác phẩm văn chương của ông dễ bán hơn, và ông có dịp làm nổi danh mình cũng như liên lạc với các nhà xuất bản. Trong những lần vắng mặt ấy, bà Wesley nắm mọi việc trong tay: ruộng đất của chức mục sư, giáo xứ và gia đình; bà giữ sổ sách, cố gắng hết sức trong việc đồng áng — dù, cũng như chồng mình, bà đã sống tuổi thanh xuân ở London giữa sách vở, nên khó mà thông thạo những việc như thế; bà thư từ với đấng phu quân và chủ nhân của mình, và siêng năng dạy dỗ các con.

Vào mùa xuân năm 1702, dường như gia đình Wesley đã le lói đôi chút nhẹ nhõm khỏi cảnh túng thiếu. Cuốn “Lịch Sử Cựu Ước và Tân Ước, thử viết bằng thơ, có điểm tô ba trăm ba mươi bản khắc” (History of the Old and New Testament attempted in verse, and adorned with three hundred and thirty sculptures) của vị mục sư quản nhiệm đã ra đời vài tháng trước, và hẳn người ta mong nó sẽ đem lại một nguồn lợi đáng kể. Tuy nhiên, tiền về rất chậm, và các chủ nợ thúc ép gắt gao những khoản phải trả, đến nỗi vào tháng Ba, ông Wesley một lần nữa lên ngựa về London tìm sự giúp đỡ. Lời kêu gọi của ông được đáp ứng từ nhiều phía: vị Trưởng giáo đường (Dean) Exeter cho ông mười bảng, Tổng giám mục Canterbury mười đồng guinea, Hầu tước Normanby hai mươi, và Hầu tước phu nhân năm. Vài khoản nhỏ khác nâng tổng số lên sáu mươi bảng, và người đàn ông tốt bụng ấy vui mừng cưỡi ngựa về nhà với số tiền đó, trả dứt một vài món nợ và một phần các món khác, rồi giữ lại mười bảng để lo chi phí thu hoạch mùa màng. Không nhất thiết phải cho rằng những khoản tiền này được trao cho ông chỉ vì lòng bác ái thuần túy, vì việc xuất bản khi ấy, cũng như bây giờ, là một việc tốn kém, và những tác giả không có vốn thường thực hiện bằng cách quyên người đặt mua trước. Rất có thể ông Hầu tước, ngài Tổng giám mục và những người khác đã hứa đặt mua mà chưa trả tiền, nên ông Wesley có thể chỉ thu những khoản tiền chính đáng thuộc về mình.

Nhưng mất mát và nghèo khó vẫn đeo đuổi ông, vì mùa hè năm ấy nóng nực, mái tranh của tư thất mục sư khô cong, và có lẽ ống khói bếp cần được nạo. Dù sao đi nữa, vài tàn lửa đã rơi lên mái, và tuy ngôi nhà không bị thiêu rụi, thiệt hại cũng rất lớn. Việc này hẳn xảy ra hoặc khi Anne mới được vài tuần tuổi, hoặc ngay trước khi cô bé ra đời. Ông Wesley đã viết thư thuật lại sự việc cho người bạn nhân từ và trung tín của mình là Tổng giám mục York, người mà ông đã bắt đầu viết thư cho vào ngày 25 tháng 7, mới chỉ ghi ngày tháng và mấy chữ “Kính thưa ngài”. Chính tờ giấy này đã bị cháy một phần và ướt vì nước dập lửa; nhưng vì nó được cứu cùng với những sách vở và giấy tờ khác, cuối cùng lá thư được viết tiếp trên đó và gửi đến Tiến sĩ Sharpe.

“Kẻ sinh ra để làm thi sĩ, tôi e rằng phải sống nghèo và chết nghèo, vì vào ngày cuối tháng 7 năm 1702, một đám cháy đã bùng lên trong nhà tôi, do vài tàn lửa bắt vào mái tranh giữa mùa khô này, và thiêu rụi khoảng hai phần ba mái trước khi dập tắt được. Lúc ấy tôi đang ở cuối thị trấn thăm một người bệnh, rồi từ đó đến nhà R. Cogan. Khi tôi đang trở về thì người ta báo tin cho tôi. Tôi mượn một con ngựa của ông ấy, phi về, và dọc đường nghe tin vợ con và sách vở của tôi đều được cứu, vì điều đó, cảm tạ Đức Chúa Trời, cũng như vì những gì Ngài đã cất đi. Họ đều ở cả trong phòng làm việc của tôi, và lửa thì ở ngay bên dưới họ. Khi lửa bùng lên, nhà tôi ôm hai đứa nhỏ trong tay, chạy xuyên qua khói lửa; nhưng một đứa bị bỏ lại trong lúc vội vàng, cho đến khi đứa kia khóc gọi em, và hàng xóm chạy vào đưa em ra qua đám lửa, như họ đã cứu sách vở và phần lớn đồ đạc của tôi; trong đó có chính tờ giấy này, mà sau đó tôi tìm thấy khi xem lại những gì đã được cứu.

“Tôi thấy rằng từng khốn khổ cũng là một điều hạnh phúc, vì tâm trí tôi đã bị những bất hạnh trước kia làm chai lì đến nỗi chuyện này hầu như chẳng gây ấn tượng gì cho tôi. Nhờ sự giúp đỡ của Đức Chúa Trời, tôi sẽ tiếp tục thu phần title (tithe? — phần mười) của mình; và khi thu xong, sẽ xây lại nhà, vì rốt cuộc tôi đã dồn được gia đình vào phần còn lại, và cũng không mất nhiều đồ đạc.”

Có một câu chuyện về giai đoạn này trong đời bà Wesley mà, dù dựa trên thẩm quyền của chính con trai bà là John, ắt hẳn là một sự nhầm lẫn hoặc một sự phóng đại; và vì sự việc được kể xảy ra trước khi ông ra đời, nên dĩ nhiên ông chỉ thuật lại theo lời đồn, chứ không phải do chính mình biết. Theo câu chuyện, bà Wesley, vốn chưa bao giờ coi William xứ Orange là vị quân vương chính danh của nước Anh, đã không đáp theo lời cầu nguyện cho Nhà vua khi chồng bà đọc trong giờ thờ phượng gia đình. Ông hỏi lý do, và được nghe bà trình bày rõ ràng mà đầy đủ quan điểm chính trị của mình; thế là ông nóng nảy đáp lại: “Sukey, nếu đã vậy thì bà và tôi phải chia tay; vì nếu chúng ta có hai vua thì phải có hai giường,” và tuyên bố rằng trừ khi bà từ bỏ quan điểm ấy, ông sẽ không tiếp tục sống với bà nữa. Câu chuyện kể rằng ông để tâm đến sự ương ngạnh của bà đến mức rời khỏi phòng không nói thêm lời nào, lui vào phòng làm việc, và trong ngày hôm ấy cưỡi ngựa đi dự Hội nghị Giáo phẩm (Convocation) mà không từ biệt hay liên lạc gì thêm với bà. Ông ở lại London suốt một năm không thư từ, và chỉ trở về sau khi Nữ hoàng Anne lên ngôi. Giữa hai người không thể có tranh cãi gì về quyền trị vì của Nữ hoàng, nên nếp sống thường ngày được nối lại, và John Wesley là đứa con đầu tiên sinh ra sau đó. Câu chuyện là như vậy; nhưng rõ ràng nó sai, vì trước hết, cả ngày tháng được nêu lẫn các sự kiện được nhắc đều không khớp; và thứ hai, John Wesley sinh ngày 17 tháng 6 theo lịch cũ, tức ngày 28 theo lịch mới, năm 1703, khi chị ông là Anne được mười hai tháng tuổi; vì vậy chuyện cha ông vắng nhà trọn một năm không đứng vững. Sức mạnh và sự kiên định trong tình cảm chính trị của bà Wesley được thể hiện qua những đoạn trong “Những Bài Viết Tùy Dịp” (Occasional Papers) của bà, viết hai ba năm sau đó. Khi ấy đất nước đang có chiến tranh, và mục tiêu các chiến dịch của Marlborough là bẻ gãy sức mạnh của nước Pháp, dù có một số người biện hộ khéo léo tuyên bố rằng cứu cánh và mục đích của chúng là bảo tồn đạo Tin Lành. “Còn về việc bảo đảm an toàn cho tôn giáo của chúng ta,” bà viết, “tôi cho đó là một cái cớ để gây chiến còn khó biện minh hơn cái kia. Vì dù một số người có tính khí khác thường có thể tự thuyết phục mình, tôi vẫn cho rằng, vì Nước của Đấng Cứu Thế chúng ta chẳng phải thuộc về thế gian nầy, nên không bao giờ được phép cầm vũ khí chỉ để bảo vệ tôn giáo. Điều ấy giống như sự liều lĩnh của U-xa, kẻ đã táo bạo giơ tay đỡ lấy hòm giao ước đang chao đảo; điều này khiến tôi nhớ đến mấy câu thơ của một thi sĩ không tồi: — Trong việc như thế, dấn thân là chuốc họa, Như người Do Thái táo bạo đỡ hòm sắp đổ; Với bàn tay chẳng được phép, hắn dám đến gần, Và dù để cứu, chạm vào vẫn là chết.

Và quả thật, thắng lợi của quân đội ta cho đến nay chẳng hề biện minh cho việc chúng ta làm; vì dù Đức Chúa Trời dường như không mấy ưu đãi kẻ thù của chúng ta, Ngài cũng chẳng hoàn toàn ban phước cho quân lực ta. Nhưng dù thường có nhiều lý do được đưa ra cho một hành động, thường chỉ có một lý do thật quyết định việc chúng ta làm, và trong trường hợp này, tôi cho rằng đó là để che chở những người làm công cụ cho cuộc Cách Mạng khỏi sự oán giận của vị chủ đang nổi giận của họ, ngăn ông ta trở lại, và đặt quyền kế vị nơi một người thừa kế. Họ có làm phải hay không khi đuổi một vị vua khỏi ngai vàng cha truyền con nối của người, tôi để lương tâm họ tự phán xét; dù tôi không biết làm sao mà nghĩ rằng một vị Vua nước Anh lại có thể phải chịu trách nhiệm trước thần dân mình về bất cứ sự cai trị sai trái hay lạm quyền nào. Nhưng vì người nhận quyền bính từ Đức Chúa Trời, nên chỉ phải khai trình với một mình Ngài về việc mình dùng quyền ấy. Dầu vậy, tôi vẫn phân biệt rất rõ giữa những người đã liên minh chống lại Vua mình và những người, chẳng biết gì về mưu đồ ấy và do đó cũng không ưng thuận nó, chỉ thuần phục Chính quyền hiện tại — điều mà theo tôi là luật của quốc gia Anh, là bổn phận của các Cơ Đốc nhân bình thường, và cũng là trường hợp của phần đông dân chúng này. Nhưng việc cầu nguyện cho một kẻ tiếm ngôi, và bênh vực sự tiếm đoạt của hắn sau khi hắn đã lên ngai, có phải là dự phần vào tội lỗi của hắn hay không, thì dễ dàng phân định.” Người ta cũng thấy rằng khi một ngày kiêng ăn toàn quốc được công bố và cử hành, bà Wesley ở nhà thay vì đi nhà thờ, và bà biện minh cho việc mình làm như sau: “Vì tôi chưa được thuyết phục về tính hợp pháp của cuộc chiến, tôi không thể cầu xin phước lành cho quân đội ta cho đến khi có được ý kiến của một người khôn ngoan hơn và đủ thẩm quyền phán xét hơn tôi về điểm này, tức là: liệu một người thường dân không hề nhúng tay vào việc khởi đầu cuộc chiến, nhưng luôn không tán thành nó, vẫn có thể nài xin Đức Chúa Trời ban phước cho nó, và cầu cho thắng lợi của những vũ khí mà tôi cho là đã được cầm lên cách bất hợp pháp hay không. Trong lúc chờ đợi, tôi nghĩ bổn phận của tôi, vì không thể dự phần vào sự thờ phượng công cộng, là dùng thời gian người khác dành cho việc ấy để hạ mình trước mặt Đức Chúa Trời vì tội lỗi của chính tôi và của dân tộc; và nài xin Ngài dung tha xứ có tội ấy, nơi có hàng nghìn người dầu vậy vẫn tương đối vô tội, và chớ diệt người công bình luôn với kẻ độc ác; nhưng xin chấm dứt sự đổ máu Cơ Đốc nhân, và trong thời điểm tốt lành của chính Ngài, phục hồi cho chúng ta phước hạnh của hòa bình chung. Vậy, vì tôi không vắng mặt khỏi Nhà thờ do khinh thường thẩm quyền, hay do tự phụ hão huyền về sự tốt lành của mình như thể tôi chẳng cần sự hạ mình long trọng, và vì tôi cố gắng, theo khả năng nghèo nàn của mình, hạ mình trước mặt Đức Chúa Trời, và tha thiết mong Ngài cho cuộc chiến này một kết cục có thể góp phần hữu hiệu nhất cho vinh quang của chính Ngài, tôi hy vọng điều ấy sẽ không bị quy cho tôi là tội, nhưng Đức Chúa Trời Toàn Năng sẽ vui lòng, bằng cách này hay cách khác, giải tỏa những băn khoăn của tôi, chấp nhận ý định ngay thẳng của tôi, và tha thứ những yếu đuối muôn vàn của tôi.”

Có lẽ khoảng một hai tháng trước khi John ra đời, Samuel, con trai cả, được gửi vào trường của ông John Holland ở Epworth, để việc chuẩn bị vào trường Westminster của cậu không bị gián đoạn hay mất thời gian, và cậu là người duy nhất trong các anh em nhận được sự trợ giúp nào khác, ngoài sự trợ giúp mà cha mẹ có thể ban, khi vào một trường công. John có lẽ là một em bé yếu ớt, vì cậu được chính cha mình làm phép báp-têm khi mới được vài giờ tuổi. Cậu được đặt tên là John Benjamin, theo tên hai bé trai (đứa con thứ mười và thứ mười một) đã sinh ra trước cậu và qua đời khi còn thơ ấu. Cậu là người duy nhất trong gia đình có tên đệm, và tên ấy không bao giờ được dùng, vì ở nhà cậu chỉ được gọi là Jack, hay Jacky, và cậu không bao giờ ký tên nào khác ngoài cái tên giản dị John.

Bạn đã đọc xong Dạy Dỗ Và Rèn Luyện