Susanna Wesley
Cuộc Sống Hôn Nhân Về Sau

Chương 4 · 12 phút đọc · 15 phút nghe

Cuộc Sống Hôn Nhân Về Sau

Đầu năm 1697, gia đình Wesley dọn về Epworth, ở phía bên kia hạt Lincoln. Tuy chỉ là một thị trấn chợ nhỏ chừng 2.000 dân, Epworth lại là nơi chính yếu của Đảo Axholme, một vùng dài mười dặm, rộng bốn dặm, bao quanh bởi các sông Trent, Don và Idle. Nhà thờ là một công trình cổ, được dâng cho thánh Andrew, còn tư thất mục sư thời ấy, so với “túp lều đất” ở South Ormsby, quả là một cung điện. Đó không phải là nhà xây bằng gạch hay đá, mà là một tòa nhà khung gỗ trát vữa, ba tầng, năm đầu hồi, lợp rạ, gồm có “một gian bếp, một gian sảnh, một phòng khách, một kho chứa thức ăn, ba phòng lớn trên lầu cùng vài phòng khác để dùng chung; lại có một mảnh vườn nhỏ”, cùng với một kho thóc lớn, một chuồng bồ câu và một lò sấy gai. Giờ đây lũ trẻ có đủ chỗ để chạy nhảy, trong nhà cũng rộng rãi, thoải mái; nhưng còn phải nộp lệ phí khi nhận chức vụ mục sư giáo xứ, phải sắm đồ đạc cho ngôi nhà lớn hơn, và vì vị mục sư quản nhiệm mới quyết định tự canh tác phần đất ruộng của giáo xứ, nên còn phải mua nông cụ và gia súc cho cái nghề làm ruộng còn tệ hơn tay mơ ấy — một việc mà một người mê sách, lớn lên nơi phố thị, hoàn toàn không thích hợp. Ông Wesley, vốn đã mắc nợ, vay của Giám mục xứ Salisbury một trăm bảng; số tiền ấy không đủ, nên trước khi kịp yên vị, ông lại phải vay thêm năm mươi bảng nữa. Tiền lãi và việc trả những món nợ này đè nặng ông như buộc cối đá vào cổ suốt phần đời còn lại.

Gia đình hẳn vừa mới ổn định ở Epworth thì Mehetabel, cô con gái thứ năm, chào đời; và cũng vào khoảng thời gian ấy, bà Wesley hay tin người chị hiền dịu của mình là Elizabeth, vợ ông John Dunton, qua đời. Vợ chồng Dunton vẫn yêu nhau như thuở mới cho đến ngày người vợ mất, và người chồng góa quả quyết rằng trong mười lăm năm chung sống, giữa hai người chưa từng có một ánh mắt giận dữ. Bà là người giữ sổ sách và quản lý tiền bạc cho ông, luôn tích cực góp tay vào việc kinh doanh của chồng, và bất chấp bao lo toan, phiền muộn, chưa một lần nào ông về nhà mà thấy bà cáu kỉnh. Bà tận tụy chăm sóc ông khi ông đau ốm, và khi có vẻ như hai người có thể sang Mỹ lập nghiệp, bà ưng thuận chuyến đi, vui vẻ bảo đảm với “người yêu dấu nhất của lòng em” rằng bà sẽ hân hoan sang với ông, và viết thêm: “Em xin cam đoan với anh, anh yêu, rằng chỉ riêng anh là tất cả sự giàu có em mong ước; và nếu em lại được hạnh phúc có anh bên cạnh, em thà đi đến tận cùng trái đất còn hơn phải xa anh thêm một lần nào nữa... Em thà có anh bên mình với bánh mì và nước lã, còn hơn hưởng mọi của cải của cả hai xứ Ấn Độ mà không có anh.” Trong một bức thư khác, bà viết: “Anh yêu, xin anh hãy tỏ lòng yêu em bằng cách giữ gìn sức khỏe. Hãy sắm áo ấm, áo gi-lê len, và mua một chiếc áo choàng. Hãy vui lên; đừng để thiếu thốn điều gì; chớ nghi ngờ rằng Đức Chúa Trời sẽ sắm sẵn cho chúng ta.” Dường như ngay trong thế hệ của mình, bà đã nổi tiếng về lòng nhân hậu và tính dễ mến bẩm sinh — những đức tính mà tiếc thay không phải lúc nào cũng đi đôi với lòng mộ đạo chân thành nhất.

Bà Wesley từng rất vui vì tình bạn anh em gắn bó giữa chồng mình với chị gái và ông Dunton, nên bà đau đớn sâu xa trước sự mất mát này. Ông Wesley viết bài văn bia được khắc trên mộ bà Dunton ở Bunhill Fields; và dù thời ấy người ta có thói quen gán mọi đức tính trên đời cho những ai được viết văn bia, mọi người đều đồng lòng thừa nhận rằng từng chữ trong bài ấy đều đúng sự thật: — “Hỡi bình tro thiêng liêng! Ta gửi gắm nơi ngươi Nắm bụi thân yêu đã vùi chôn này, Hãy biết trách nhiệm mình, và canh giữ cho an toàn, Đến khi cổng đồng của sự chết được mở then;

Đến khi thiên sứ truyền cho nó trỗi dậy, Và đem về Ba-ra-đi Một người vợ chu đáo, dịu dàng, khôn ngoan;

Một người bạn biết an ủi, khuyên lơn;

Nhân đức hiền hòa như hơi thở gió Tây;

Lòng tin kính mỉm cười trong giờ chết;

Người vợ như thế, người bạn như thế, Ai nấy đều thương tiếc, ai nấy đều ngợi khen.

Nhưng hơn hết, bị lo âu gặm nhấm đè nặng, Là người đã hiểu biết và yêu nàng nhất;

Người đã được chia sẻ tấm lòng trung tín của nàng, Người đã ngự trị nơi ấy không ai sánh bằng, Và sẽ chẳng ngừng than thở Cho đến khi chết đi, để được sống cùng nàng.

Hoặc, nếu muốn nói gọn hơn, Nơi đây Eliza an nghỉ.”

Hai chị em được xem là rất giống nhau cả về dáng vẻ lẫn tính cách, nên bất cứ điều gì được ghi lại về bà Dunton cũng soi thêm ánh sáng vào chính con người bà Wesley.

Ông Wesley đã có mặt trong lễ cưới của vợ chồng Dunton, và khi ấy tặng họ một bài “Hôn Ca” (Epithalamium) đầy những chim câu và tình ái, những thần Cupid và thần Hymen. Rõ ràng ông đã tinh ý ngờ rằng ông bán sách góa vợ kia không phải là người sinh ra để sống một mình, vì trong bức thư gửi kèm bài văn bia, ông khéo léo nhận xét rằng ông mong bài này đến nơi trước khi cần đến một bài Hôn Ca khác. Quả thật, chỉ trong vòng sáu tháng, ông Dunton đã tái hôn, và ông Wesley cắt đứt quan hệ với ông ta một cách vội vàng chẳng kém gì Tiến sĩ Primrose có thể đã làm trong hoàn cảnh tương tự. Bản thân ông chưa bao giờ phải chịu thử thách như vậy, vì bà Wesley sống lâu hơn ông; nhưng xét theo những gì chúng ta biết về tính cách ông, rất có thể nếu chẳng may mất đi người bạn đời trung tín, ông cũng sẽ không sống lâu mà không có vợ.

Rất có thể chính khi mới về ở Epworth, bà Wesley đã đối diện với vấn đề học hành của con cái. Nếu bà không lo việc ấy, các con gái bà hẳn đã lớn lên trong dốt nát, vì sẽ chẳng bao giờ có tiền để gửi các cô đến trường. Đối với các con trai, dĩ nhiên người ta sẽ dốc sức lo liệu; vì đối với người cha, học vấn — mà phải là học ở một trường công lập — là điều không thể thiếu, và ông sẽ dời cả trời đất để lo cho các con trai được học. Bà Wesley là một người phụ nữ thực tế, trầm lặng; dù có quá nhiều việc phải làm, bà vẫn tìm được thì giờ cho mọi việc, nhờ nghị lực và sự siêng năng không mệt mỏi cùng một nếp nghĩ ngăn nắp, có phương pháp. Dĩ nhiên bà không thể dạy cậu con trai cả trước khi cậu biết nói, nhưng hễ cậu bắt đầu nói được là bà bắt đầu dạy dỗ cậu.

Việc học diễn ra nhanh chóng và vui vẻ, vì bà viết rằng: “Nó có trí nhớ phi thường đến nỗi tôi không nhớ đã phải dạy nó cùng một chữ đến hai lần. Lạ hơn nữa, bất cứ chữ nào nó đã học trong bài, hễ thấy ở đâu nó cũng nhận ra, dù là trong Kinh Thánh hay trong bất cứ sách nào khác; nhờ vậy chẳng bao lâu nó đã đọc thông thạo sách của các tác giả người Anh.” Trong khoảng hai năm, Samuel là học trò duy nhất của bà, và từ kinh nghiệm với cậu, bà không bao giờ dạy đứa con nào bảng chữ cái trước khi chúng tròn năm tuổi, dù đứa út trong nhà là Kezia đã tự học được chữ cái trước tuổi ấy. Người mẹ lấy làm tiếc về điều đó và nói rằng đó hoàn toàn không phải do bà, nhưng hẳn là không khí trong nhà đã thấm đẫm việc đọc sách. Đứa con thứ chín của bà Wesley chào đời ở Epworth năm 1698, nhưng vì sổ bộ giáo xứ đã bị lửa thiêu hủy, nên không ai biết đó là trai hay gái. Đứa bé ấy sớm qua đời, và người kế tiếp được thêm vào gia đình là một cậu bé tên John, rồi năm sau đó là một cậu bé tên Benjamin, cả hai đều chết khi còn ẵm ngửa.

Dường như trong thời gian đầu ở Epworth, bà mẹ già của ông Wesley sống chung với ông, và có lẽ đã là một sự giúp đỡ quý báu cho người vợ trẻ — người luôn luôn sắp sinh con, và thường phải nằm liệt trong phòng, trên giường suốt sáu tháng liền. Dù vậy, vì hiếm khi có quá một người hầu gái lo mọi việc, hẳn bà vẫn phải tự trông nom con cái ngay cả trong những lúc yếu sức nhất; và chính sự căng thẳng không ngớt cả tinh thần lẫn thể xác ấy đã làm bà thêm yếu đuối biết bao.

Ngày 16 tháng 5 năm 1701, hai vợ chồng cùng nhau bàn bạc. Tiền bạc khan hiếm khủng khiếp, mà lại cần than đốt; vì dù trời đã gần sang hè, cũng không thể để nhà không có lửa khi một đứa con có thể ra đời bất cứ giờ nào. Họ gom góp từng đồng xu, nhưng cả hai chỉ góp được sáu si-linh. Than đã được sai đi mua, nhưng túi thì trống rỗng. Sáng thứ Năm, một niềm vui bất ngờ đến. Tổng giám mục Sharpe nhân hậu, người biết rõ cảnh nghèo túng đang bóp nghẹt gia đình ở Epworth, biết hết các món nợ, và biết vị mục sư quản nhiệm phải vất vả thế nào để vắt óc nặn ra văn vần và văn xuôi cho các nhà xuất bản ở London, đã nói với một số nhà quý tộc về ông, thậm chí còn kêu gọi Thượng Nghị viện giúp đỡ ông. Nữ bá tước Northampton, cảm động trước câu chuyện thiếu thốn, đã tặng hai mươi bảng cho những người được Tổng giám mục bảo trợ; theo ý ông Wesley, mười bảng trong số đó được để lại trong tay ngài Tổng giám mục cho bà Wesley mẹ, còn mười bảng kia được gửi tận tay vị mục sư quản nhiệm, đến đúng vào buổi sáng ông không còn một xu dính túi. Số tiền ấy đến không sớm hơn một giờ nào, vì ngay tối hôm ấy, một cặp sinh đôi, một trai một gái, chào đời. Khi báo tin ấy cho Tổng giám mục, ông Wesley viết: — “Đêm qua vợ tôi sinh cho tôi vài đứa con. Mới chỉ có hai đứa thôi, một trai một gái, và tôi nghĩ hiện giờ thế là hết; chúng tôi đã có bốn đứa trong hai năm và một ngày, ba đứa trong số đó còn sống.”

Cả cặp sinh đôi lẫn cậu bé sinh trước chúng đều không sống được bao nhiêu tháng, và năm 1702 Anne ra đời; giờ đây, lạ thay, người mẹ chỉ có một đứa bé còn ẵm bồng, còn bé Mehetabel, thường gọi là Hetty, đã đạt đến cái tuổi đường hoàng là năm tuổi, nên bà Wesley bắt đầu mở lớp học đều đặn cho con cái trong nhà, mỗi ngày sáu tiếng, và duy trì như thế suốt hai mươi năm, chỉ gián đoạn đôi chút vì những lần sinh nở nối tiếp nhau không tránh được, và vì một trận hỏa hoạn ở tư thất mục sư.

Bà kiên nhẫn dạy dỗ đến mức nào được thấy rõ khi một hôm, chồng bà tò mò ngồi bên cạnh đếm xem bà lặp lại cùng một điều cho một đứa con hơn hai mươi lần. Ông nói: “Tôi lấy làm lạ về sự kiên nhẫn của bà; bà đã nói với đứa bé ấy cùng một điều đến hai mươi lần rồi.” Bà đáp: “Nếu tôi tự bằng lòng khi mới nói đến lần thứ mười chín, thì tôi đã mất hết công sức. Chính lần thứ hai mươi mới làm nên kết quả.”

Bà Wesley dường như không đánh giá cao phương pháp giáo dục của riêng mình, nhưng bà không thể để con cái mình chạy nhảy hoang dã, mà cũng không đủ tiền thuê gia sư, thầy dạy hay gửi chúng đến trường. Cách duy nhất để dạy chúng là tự mình dạy; và trong khi lũ trẻ lặng lẽ quây quần quanh bà với bài vở, bà vừa may vá, vừa giữ sổ sách ruộng đất giáo xứ, viết thư và cho con bú, thong thả và dễ chịu hơn nhiều so với khi cả đám nhỏ chạy nhảy khắp nơi và bày trò nghịch ngợm ầm ĩ. Chính theo ước muốn của con trai bà là John, khi ông đã ba mươi tuổi, và có lẽ cũng mang trong lòng khát vọng có một gia đình riêng, mà bà đã viết ra chi tiết cách bà nuôi nấng và dạy dỗ con cái, và tốt nhất là để chính lời bà kể lại bản ghi chép ấy.

Bạn đã đọc xong Cuộc Sống Hôn Nhân Về Sau