Chương 14 · 32 phút đọc · 41 phút nghe
Những Năm Góa Bụa
Sau khi vài việc riêng đã thu xếp xong và các con trai đã trở về Tiverton và Oxford, không còn gì giữ bà Wesley ở lại Epworth nữa. Samuel đưa Kezia về nhà mình, còn người mẹ thì đến ở một thời gian với con gái lớn tại Gainsborough. Hẳn đó là một niềm an ủi cho bà khi được ở bên Emilia, vì tình gắn bó giữa hai mẹ con xưa nay vẫn rất sâu đậm; còn Martha, cô con gái kia, vốn đặc biệt hết lòng với mẹ, thì đang ở London và chuẩn bị lên xe hoa. Người cô đã hứa hôn là ông Wesley Hall, hay Westley Hall, bạn và môn đồ của các anh cô ở Oxford, người từng được nhắc đến trong vài lá thư bà Wesley gửi các con trai. Martha gặp ông lần đầu khi cô đang trông nom nhà cửa cho chú Matthew ở London; tại đó ông cầu hôn và được cô nhận lời. Về sau ông theo John và Charles về Epworth, nơi, lạ thay, dường như chẳng ai biết gì về việc hứa hôn của ông, và ông ra sức tán tỉnh Kezia. Sau khi đã chiếm được trái tim cô, ông giả vờ được một khải tượng từ trời ngăn cấm cuộc hôn nhân ấy, và — có lẽ vì biết rõ ông Matthew Wesley có ý tốt với cô cháu gái cưng của mình — ông quay về giữ lời với Martha. Khi hai anh nghe tin cô sắp kết hôn với ông Hall, họ trách cô đã cướp người yêu của Kezia; bấy giờ cô viết cho mẹ một bản tường thuật đầy đủ về toàn bộ sự việc, và bà cho rằng cô hoàn toàn có lý khi nhận lời ông Hall, nên chính thức ưng thuận cuộc hôn nhân, lại thêm rằng nếu người chú cũng ưng thuận thì chẳng còn gì ngăn trở.
Đôi uyên ương thành hôn vào mùa hè năm 1735 và đến sống tại Wootton thuộc Gloucestershire, nơi chú rể làm mục sư phụ tá. Lễ cưới được mừng bằng một bài thơ khá dài, đăng trên tạp chí Gentleman’s Magazine số tháng 9 năm ấy.
Lúc ấy, tâm trí John và Charles Wesley đang bận rộn nhiều với chuyến ra đi sắp tới sang Georgia. Tướng James Oglethorpe đã lập nên xứ Georgia vài năm trước đó; như ta đã thấy, ông có thư từ qua lại với mục sư quản nhiệm Epworth và quen biết riêng Samuel Wesley ở Westminster, nhờ vậy mà biết đến người em trai trẻ đầy nghị lực và nhiệt thành của Samuel. Năm 1732, ông trở về Anh để chiêu mộ người, hầu làm đông đúc thêm thuộc địa của mình và lo công cuộc truyền giáo giữa người bản xứ. Nhờ sự trợ giúp của Chính phủ, ông quy tụ được 130 người miền Cao nguyên Scotland và 170 người Đức để cùng ông trở lại, và mời John Wesley làm tuyên úy kiêm giáo sĩ, còn Charles làm thư ký riêng. Khi kế hoạch này mới được đề nghị, chính họ không mấy ưa thích, và John dứt khoát từ chối. Vị tướng và các ủy viên quản trị nài ông xét lại quyết định, và hẳn ông cũng nhớ đến mối quan tâm nồng nhiệt của cha mình đối với thuộc địa ấy. Ông có phần lung lay, nhưng vẫn nói rằng mình không thể rời nước Anh khi người mẹ già yếu còn sống. Người ta bèn hỏi ông rằng nếu mẹ ông bằng lòng cho ông đi thì sự việc có khác chăng; thế là ông về Gainsborough, ở ba ngày với bà Wesley và Emilia, trong lòng quyết định sẽ nhận câu trả lời của mẹ như tiếng phán của Đấng Quan Phòng. Đáp lại những điều ông thưa, bà nói: “Giả như mẹ có hai mươi người con trai, mẹ cũng vui mừng thấy tất cả chúng được dùng vào công việc như thế, dẫu mẹ chẳng bao giờ còn gặp lại chúng nữa.” Lẽ dĩ nhiên, điều ấy đã định đoạt mọi sự; Charles được phong chức ngay, nhận chức chấp sự và chức mục sư chỉ trong vài ngày vì hoàn cảnh cấp bách, rồi cùng hai người bạn ở Oxford là ông Ingham và ông Delamotte, họ lên đường trong đức tin — và không phải không pha chút ưa phiêu lưu, thích đổi cảnh vốn tự nhiên nơi những người ở tuổi họ. Tất cả xuống tàu ở Gravesend, trên con tàu tốt Symmonds, ngày 14 tháng 10 năm 1735, khoảng sáu tháng sau khi tổ ấm ở Epworth tan rã.
Không thể nghĩ rằng bà Wesley đã không trao đổi nhiều thư từ với các con trai về việc này, nhưng chỉ một lá còn được giữ lại. Bức thư ngắn sau đây có lẽ là lá đầu tiên bà viết sau khi họ xuống tàu: — “Gainsborough, “Con trai yêu dấu, ngày 27 tháng 11 năm 1735.
Đức Chúa Trời là chính Bản Thể, là ĐẤNG TỰ HỮU, và vì thế tất nhiên phải là Điều Thiện Tối Cao! Ngài phước hạnh vô cùng đến nỗi mỗi lần cảm nhận được sự hiện diện đầy phước hạnh của Ngài đều truyền cho lòng một sức sống hân hoan. Mỗi bước đến gần Ngài, theo đúng mức ấy, là một bước của hạnh phúc; và mẹ thường nghĩ rằng nếu Ngài luôn hiện diện trong tâm trí chúng ta như chúng ta luôn hiện diện trước mặt Ngài, thì sẽ chẳng còn đau đớn hay cảm giác khốn khổ nào. Từ lâu mẹ đã chọn Ngài làm Điều Thiện duy nhất của mẹ, là Tất Cả của mẹ, niềm vui, hạnh phúc của mẹ, trong đời này cũng như trong đời sau. Và dẫu mẹ đã không trung tín với ân điển Ngài như lẽ ra mẹ phải có, mẹ vẫn cảm thấy tâm thần mình bám chặt lấy sự lựa chọn ấy, và mỗi ngày đều nhắm đến việc gắn bó vững vàng với Đức Chúa Trời. Thế nhưng có một điều thường làm mẹ bối rối: dẫu mẹ biết rằng “khi chúng ta đang ở trong thân thể nầy thì cách xa Chúa”, dẫu mẹ chẳng còn chút ưa thích, chút thú vị nào với bất cứ điều gì thế gian gọi là khoái lạc, vậy mà mẹ vẫn không khao khát được về nhà như lẽ phải mẹ cần khao khát. Điều này thường làm mẹ kinh hãi; và như mẹ luôn luôn cầu nguyện (gần như không thôi) cho con, con trai của mẹ, thì mẹ cũng xin con hãy cầu nguyện cho mẹ, để Đức Chúa Trời làm cho mẹ tốt hơn, và đem mẹ đi vào lúc mẹ tốt nhất.
“Mẹ yêu thương của con, “SUSANNA WESLEY.”
Tháng 9 năm 1736, bà Wesley — người trong những năm góa bụa đã di chuyển nhiều hơn suốt cả quãng đời trước đó — đến ở với con trai trưởng tại Tiverton, rất có thể là để thế chỗ Kezia, người được vợ chồng Hall mời về sống chung. Bà được Samuel, vợ ông và bà Berry, mẹ vợ ông, nồng nhiệt đón tiếp. Samuel tuyên bố rằng về mặt giao tiếp, ông như sống giữa sa mạc, “chẳng có ai để chuyện trò ngoài vợ tôi, cho đến khi mẹ tôi đến hồi tuần trước.” Gần như chắc chắn rằng trong thời gian ở Tiverton, bà Wesley hẳn đã kể cho con trai mình mọi chi tiết bà còn nhớ được về gia tộc bên cha. Hẳn bạn còn nhớ rằng ông là anh em họ đời thứ nhất với Bá tước Anglesey, rằng ông chỉ có hai con trai (cả hai đều đã qua đời, không để lại con cái), và rằng ông để lại mọi giấy tờ trong tay cô con gái út, và chẳng may, chúng đã bị thiêu hủy trong trận hỏa hoạn thiêu rụi tư thất mục sư ở Epworth. Tước Bá tước Anglesey đã bị tuyệt tự vì không có người thừa kế nam. Người ta cho rằng nếu giấy tờ của gia tộc Annesley còn tồn tại, có lẽ Samuel Wesley đã có chút khả năng đòi tước vị ấy qua dòng bên mẹ. Tuy nhiên, người con trai duy nhất của ông đã qua đời, còn cô con gái duy nhất sống đến tuổi trưởng thành thì kết hôn với một người đầy tham vọng, một ông Earle, người hẳn đã ráo riết truy tìm khi có một phần thưởng như thế trước mắt, nếu Charles Wesley không lập gia đình muộn và có các con trai. Giả như có triển vọng thành công nào, thì đó sẽ là triển vọng của Charles con; nhưng cha cậu, người ở tuổi hai mươi đã từ chối được công nhận là người thừa kế của Garret Wesley ở Dangan, lại là người cuối cùng muốn theo đuổi bất cứ cuộc tra cứu nào về việc thừa hưởng điền sản và tước vị ở Anh. Ít lâu sau, gia đình Earle sang Pháp và định cư ở đó; nghe nói một trong các cô con gái đã kết hôn với vị Thống chế Ney lừng danh.
Chẳng bao lâu, tin tức đáng lo đã từ Georgia gửi về. John và Charles thất vọng nặng nề, nhất là Charles. Ông còn bị ám ảnh bởi ý nghĩ rằng mình chưa được tái sinh. Samuel viết thư giục ông trở về, và nhắn với John rằng ông không yên lòng về việc Kezia ở với vợ chồng Hall, vừa vì ông không tin cậy người chồng của em gái mình, vừa vì tình cảm cô gái trước đây từng dành cho người ấy. Ông nói ông không đủ sức nuôi cô, trừ khi John có thể trả tiền ăn ở cho cô. Charles quả đã trở về, đặt chân lên nước Anh ngày 3 tháng 12 năm 1736, mang theo công văn của những người khai hoang. Ông được chú Matthew nồng nhiệt đón tiếp, và tại nhà chú, ông nhận được một lá thư đầy thân tình của Samuel, kể đủ mọi tin tức và mời ông đến Tiverton; ông nhận lời ngay, khiến mẹ ông vô cùng vui mừng, dẫu lúc ấy bà đang phải nằm trong phòng vì bệnh.
Tháng 7 năm 1737, bà Wesley đến ở với vợ chồng Hall, và có vẻ bà sống tại đó rất thoải mái. Về thời gian bà ở với họ tại Wootton, người ta biết rất ít. Hiện còn một lá thư bà gửi bà Berry ở Tiverton, nhưng hầu như chỉ bàn về thần học. Trong đoạn kết, bà viết: “Tạ ơn Đức Chúa Trời, sức khỏe tôi có khá hơn đôi chút so với lần tôi viết thư trước, và tôi kể với bà điều này vì biết bà sẽ vui lòng: ông Hall và vợ ông rất tốt với tôi. Ông cư xử như một người lịch thiệp và một Cơ Đốc nhân, còn con gái tôi thì hết lòng hiếu thảo và dịu dàng không sao tả xiết, nên về phương diện này tôi rất an lòng.” Khi vợ chồng Hall dời đến Fisherton gần Salisbury, bà đi theo họ, và chính trong thời gian sống ở đó bà có niềm vui được thấy John từ Georgia trở về; qua những gì nghe được từ ông và Charles, bà đi đến kết luận rằng cả hai không nên trở lại đó nữa. Bà hết sức kinh ngạc khi các con trai mình khám phá ra (như người ta gọi) rằng tín điều và sự dạy dỗ của họ cho đến lúc ấy đều sai lầm, và tuyên bố rằng chỉ nhờ đức tin nơi sự chuộc tội của Đấng Christ, con người mới có thể tin chắc về sự cứu rỗi linh hồn mình. Từ đó trở đi, họ giảng những giáo lý mà các nhà thần học gọi là sự xưng công bình bởi đức tin và sự làm chứng của Đức Thánh Linh. Có lẽ bà đã nhận ra rằng “Đức Chúa Trời tự thành toàn Ngài theo nhiều cách”, và hơn nữa, bà đang đến gần miền biên giới nơi các linh hồn nhìn xuyên qua màn sương thành kiến mà thấy những chân lý đời đời; vì để đáp lại một lá thư đầy kích động của con trai trưởng — người đã cảnh giác mọi người ông quen biết hãy coi chừng phương pháp giảng Phúc Âm mới lạ này — bà đã viết một lá thư mà vì được bàn luận rất nhiều nên gần như đã trở thành một văn kiện lịch sử. Người ta cho rằng lúc ấy bà đang đến thăm Epworth: — “Con trai yêu dấu, “Thứ Năm, ngày 8 tháng 3 năm 1738-9.
Hai lá thư dài gấp đôi của con đã đến tay mẹ an toàn hôm thứ Sáu vừa rồi. Mẹ cảm ơn con, và đọc chúng mẹ rất mãn nguyện. Thư con viết với tinh thần tốt và óc phán đoán sáng suốt, mẹ nghĩ đủ để thuyết phục bất cứ tâm trí nào không thành kiến rằng việc làm sống lại những sự tự xưng về chiêm bao, khải tượng v.v. không những là hão huyền và phù phiếm về nội dung, mà còn đem lại hậu quả nguy hiểm cho những Cơ Đốc nhân yếu đuối hơn. Con đã nhận xét rất đúng ‘rằng đường lối của Đấng Quan Phòng không phải là dùng phương tiện phi thường để làm nên điều mà phương tiện thông thường đã đủ.’ Vì thế, chính mục đích mà họ cho rằng những sự mặc khải mới này được ban xuống, đối với mẹ, lại là một trong những lý lẽ mạnh nhất chống lại tính chân thật của chúng. Theo mẹ thấy, họ biện rằng những khải tượng v.v. ấy được ban để làm cho một số người riêng biệt được chắc chắn về sự làm con nuôi và sự cứu rỗi của mình. Nhưng mục đích này đã được dự bị dư dật trong Kinh Thánh, nơi mọi người đều có thể tìm thấy những quy tắc mà chúng ta phải theo để sống ở đời này và bị xét đoán ở đời sau, được bày ra rõ ràng đến nỗi ‘người đương chạy đọc được’; và chính bởi những luật ấy mà chúng ta nên tự xét mình — ấy là một đường lối Đức Chúa Trời đã định, nên chúng ta có thể trông mong Ngài hướng dẫn và giúp đỡ trong sự tự xét ấy. Và nếu, khi nghiêm túc xét lại tình trạng mình, chúng ta thấy rằng trong suốt dòng đời mình, chúng ta đã hoặc hiện đang thành thật mong muốn và cố gắng làm trọn những điều kiện của giao ước Phúc Âm đòi hỏi về phần mình, thì chúng ta có thể nhận biết rằng Đức Thánh Linh đã đặt trong tâm trí chúng ta một nền tảng tốt cho niềm hy vọng vững mạnh, hợp lẽ và sống động vào lòng thương xót của Đức Chúa Trời qua Đấng Christ.
“Đây là sự bảo đảm mà chúng ta phải nhắm tới, điều mà sứ đồ gọi là ‘lòng đầy dẫy sự trông cậy’, và ngài khuyên chúng ta phải ‘giữ vững vàng cho đến cuối cùng.’ Còn hậu quả của việc khuyến khích những người hay tưởng tượng đi theo lối tìm kiếm sự bảo đảm mới mẻ này (như mọi người đang làm khi nghe họ kể những câu chuyện ngớ ngẩn mà không quở trách), mẹ nghĩ, tất phải là đẩy họ ra khỏi đường lối của Đức Chúa Trời mà đi vào một đường lối do chính họ bày ra. Con đã chứng minh rõ ràng rằng những gương trong Kinh Thánh, và cả câu Kinh Thánh mà họ viện ra để bênh vực mình, thật ra không đáp ứng được mục đích của họ, nên họ chẳng có thẩm quyền nào nâng đỡ, dù của loài người hay của Đức Chúa Trời (điều con đã nhận xét rất đúng); và vì vậy, sự đáng tin của những điều họ thuật lại chỉ còn tùy vào lời quả quyết riêng của chính họ, điều mà chắc chắn sẽ chẳng có mấy sức nặng đối với phần nhân loại tỉnh táo và sáng suốt.
“Mẹ đã bắt đầu viết cho Charles trước lần mẹ viết cho con gần đây nhất, nhưng không thể viết tiếp được, vì ống khói của mẹ bốc khói dữ dội đến nỗi mẹ gần như mất thị lực, và suốt một thời gian khá lâu mẹ gần như mù. Nhờ ơn Đức Chúa Trời ban phước trên thứ nước rửa mắt mẹ tự làm, mắt mẹ khỏi đau, nhưng sự yếu thì còn kéo dài. Từ đó, mẹ được biết ông Hall định dời cả nhà lên London, đã thuê được một căn nhà, và mẹ phải (nếu Đức Chúa Trời cho mẹ còn sống) đi theo họ; ở đó mẹ hy vọng sẽ gặp Charles, và bấy giờ mẹ có thể nói trọn ý mình về những quan niệm mới của họ hơn là viết thư; vì vậy mẹ sẽ không viết cho xong lá thư gửi em con.
“Mẹ đoán con đã nghe nói ông Whitfield đang đi một vòng qua các vùng này để quyên góp cho một ngôi nhà ở Georgia dành cho trẻ mồ côi và cho những đứa con của người bản xứ mà cha mẹ chúng chịu gửi đi, để học ngôn ngữ và tôn giáo của chúng ta. Ông đến đây thăm mẹ, và chúng tôi nói chuyện về các em con. Mẹ nói với ông rằng mẹ không thích lối sống của chúng, mong chúng có một nơi riêng để có thể giảng đạo cách đều đặn, v.v. Ông đáp: ‘Bà không thể hình dung được những điều tốt lành họ đã làm ở London; phần lớn hàng giáo phẩm của chúng ta đang ngủ, và chưa bao giờ cần những nhà truyền đạo lưu động hơn lúc này’; nghe vậy, một quý ông đi cùng ông nói rằng chính con trai Charles của mẹ đã đem ông ấy đến sự cải đạo, và rằng các con trai mẹ dành trọn thì giờ để làm điều lành. Mẹ bèn hỏi ông Whitfield liệu các con trai mẹ có muốn đưa ra những điều cải cách nào trong Giáo hội không, điều mà mẹ rất lo sợ. Ông quả quyết với mẹ rằng chúng còn xa điều đó lắm, đến nỗi chúng đã làm hết sức để kéo phái Bất Đồng (Dissenter) trở về hiệp thông với Giáo hội chúng ta; rằng con trai John của mẹ đã làm phép báp-têm theo nghi thức của chúng ta cho năm người Trưởng Lão đã trưởng thành vào ngày lễ Thánh Phao-lô, và ông tin rằng John sẽ đem nhiều người về hiệp thông với chúng ta. Ông lưu lại không lâu, nên mẹ không thể trò chuyện với ông nhiều như mẹ mong muốn. Ông có vẻ là một người rất tốt, và là người thật lòng khao khát sự cứu rỗi của nhân loại. Cầu xin Đức Chúa Trời cho sự khôn khéo của rắn được kết hợp với sự đơn sơ của chim bồ câu!
“Giấy và mắt của mẹ đều gần cạn, vì vậy mẹ chỉ thêm rằng mẹ gửi đến con và gia đình con tình yêu thương và lời chúc phước chân thành. Cho mẹ gửi lời thăm bà Berry. Mẹ không có dịp gửi thư này đi cho đến thứ Bảy, ngày 13 tháng trước. Gửi tình thương và lời chúc phước đến Jacky Ellison. Con hãy sớm viết thư cho mẹ. Tháng Tư chúng tôi sẽ đi.”
Không ai biết lúc ấy vợ chồng Hall có lên London ở lâu hơn một chuyến thăm ngắn hay không, cũng chưa tìm thấy dấu hiệu nào cho biết bà Wesley có hay biết về những thử thách mà con gái bà phải trải qua, hay về thái độ như thiên thần mà cô đã chịu đựng chúng. Vào mùa thu cùng năm ấy, bà Wesley lại ở Tiverton với con trai trưởng. Charles, vốn là người rất cởi mở, đã viết cho bà cách đầy đủ và thẳng thắn về những ánh sáng mới đã chiếu rạng trên ông và John; bà hồi âm, không muốn làm ông nản lòng, nhưng rất lấy làm lạ không biết những ý tưởng mới mẻ ấy là gì và sẽ dẫn đến đâu: — Charles con, “ngày 19 tháng 10 năm 1738.
“Mẹ rất vui khi thấy lòng con đã phần nào được thanh thản hơn trước, và mẹ hết lòng tạ ơn Đức Chúa Trời về điều đó. ‘Tâm thần người nâng đỡ sự bịnh hoạn mình; Nhưng trí bị nao sờn ai chịu sao nổi?’ Nếu đó đã là tình cảnh của con, thì thật là buồn khổ. Nhưng đáng ngợi khen Đức Chúa Trời, Đấng đã cho con thấy rõ sự ác của tội lỗi, là điều trái nghịch với sự tinh sạch của bản tính thiêng liêng và sự toàn thiện của luật pháp Ngài. Đáng ngợi khen Đức Chúa Trời, Đấng đã cho con thấy con cần đến một Đấng Cứu Thế để giải cứu con khỏi quyền lực của tội lỗi và Sa-tan (vì Đấng Christ sẽ không là Đấng Cứu Thế cho những ai không thấy mình cần Ngài), và đã dẫn con, bởi đức tin, nắm lấy lòng thương xót lạ lùng mà tình yêu cứu chuộc ban cho chúng ta. Chúa Giê-xu là Thầy Thuốc duy nhất của linh hồn; huyết Ngài là thuốc duy nhất có thể chữa lành một lương tâm bị thương tích.
“Của cải, danh vọng hay khoái lạc xác thịt đều không thể làm nhẹ nhõm một tâm hồn mang nặng và mệt mỏi vì gánh tội lỗi. Những điều ấy có sức làm tăng thêm tội của chúng ta bằng cách khiến lòng chúng ta xa cách Đức Chúa Trời; nhưng chẳng có sức nào để làm cho chúng ta được hòa thuận với Ngài, để giải hòa Đức Chúa Trời với loài người và loài người với Đức Chúa Trời, và để nối lại sự hiệp nhất giữa bản tính thiêng liêng và bản tính loài người.
“Không, chẳng có ai ngoài Đấng Christ, chẳng có ai ngoài Đấng Christ là Đấng xứng đáng cho những sự nầy. Nhưng đáng ngợi khen Đức Chúa Trời, Ngài là Đấng Cứu Thế đầy đủ mọi bề; và đáng ngợi khen danh thánh Ngài, vì con đã tìm được nơi Ngài một Đấng Cứu Thế cho chính con, con trai của mẹ! Ôi, chúng ta hãy yêu mến Ngài nhiều, vì chúng ta đã được tha nhiều!
“Mẹ rất muốn biết con quan niệm thế nào về đức tin xưng công bình, vì con nói về nó như một điều con chỉ mới nhận được gần đây.
“SUSANNA WESLEY.”
Một lá thư thứ hai, cho thấy bà Wesley chưa hiểu thấu sự thay đổi quan điểm mà các con trai bà đã trải qua và đang dạy dỗ những người theo họ, có lẽ cũng được viết từ Tiverton: — “Charles yêu dấu, “ngày 6 tháng 12 năm 1738.
“Mẹ nghĩ con đã rơi vào một lối suy nghĩ kỳ lạ. Con nói rằng cho đến cách đây vài tháng, con chưa hề có sự sống thuộc linh hay đức tin xưng công bình nào.
“Vậy thì điều này cũng như một người quả quyết rằng mình không sống trong thời thơ ấu, chỉ vì khi còn là trẻ thơ, người ấy không biết mình đang sống. Thế thì, tất cả những gì mẹ rút ra được từ thư con là: cho đến cách đây ít lâu, con chưa được thỏa lòng chắc chắn về việc mình là một Cơ Đốc nhân như bây giờ. Mẹ hết lòng vui mừng vì giờ đây con đã đạt đến một niềm hy vọng vững mạnh và sống động vào lòng thương xót của Đức Chúa Trời qua Đấng Christ. Không phải mẹ nghĩ rằng trước kia con hoàn toàn không có đức tin cứu rỗi; nhưng có đức tin là một điều, còn nhận biết mình có đức tin lại là một điều khác. Đức tin là trái của Thánh Linh và là sự ban cho của Đức Chúa Trời; nhưng để cảm nhận hay nhận biết trong lòng rằng mình có đức tin thật, thì cần thêm một công việc nữa của Đức Thánh Linh. Con nói con có bình an, nhưng chưa có sự vui mừng trong đức tin. Đáng ngợi khen Đức Chúa Trời vì sự bình an! Nguyện sự bình an ấy ở cùng con. Sự vui mừng sẽ theo sau, có lẽ không thật sát, nhưng nó sẽ theo sau đức tin và tình yêu thương. Những lời hứa của Đức Chúa Trời đã được đóng ấn cho chúng ta nhưng không ghi ngày, vậy hãy kiên nhẫn chờ đợi ý muốn tốt lành của Ngài. Ngài sẽ ban cho con sự vui mừng trong đức tin. A-men.
“SUS. WESLEY.”
Bà Wesley điềm tĩnh hơn con trai Samuel của bà, còn ông thì vô cùng hoảng hốt trước những tin đồn về làn sóng kích động lạ lùng tràn qua linh hồn và thân thể người ta khi các em ông và ông Whitfield giảng; trước việc hàng giáo phẩm từ chối cho họ lên tòa giảng của mình, và các giám mục không cho phép họ giảng trong giáo phận của mình. Ông nhận biết tiếng của vị mục sư rao báo sự tha tội từ nơi được thẩm quyền của Giáo hội phê chuẩn, nhưng lại e sợ chính giáo lý ấy khi nó được rao truyền ngoài trời, dưới vòm trời rộng. Ông có cảm tưởng như những thành lũy của thân thể Giáo hội đang bị đánh đổ và các cửa cống của sự ly giáo đang bị mở toang. Có lẽ đó cũng là cái nhìn của các thầy ra-bi Hê-bơ-rơ cách đây một nghìn tám trăm năm, khi vị Giáo Sư trẻ tuổi, vô danh, nói những lời làm rung động lòng đám đông vây quanh Ngài trên bờ hồ hay sườn núi. Chưa từng có phong trào nào như thế khuấy động nước Anh trước đó; ấy là sự đáp ứng của linh hồn với linh hồn, là sự thức tỉnh của nhân loại sau một giấc ngủ dài, là sự chạm đến đầy sức hút của thiên tài thuộc linh, khiến những hài cốt khô bừng lên sự sống mãnh liệt. Samuel Wesley, với tất cả lòng nhân hậu của ông, vẫn thiếu cái huyền diệu của luồng cảm thúc thiêng liêng; nhưng mẹ ông, với bản năng tinh tế hơn của người phụ nữ, đã bắt đầu cảm nhận và thấu hiểu sự soi dẫn ấy. Có lẽ sự tranh giành của lưỡi đã nổi lên gay gắt trong gia đình, nếu Chủ mà Samuel trung tín phục vụ theo ánh sáng mình có không gọi ông về cõi bình an và cõi thấy rõ. Bà Wesley từ giã ông khi ông vẫn khỏe mạnh như thường ở Tiverton, rồi lên London vào đầu năm 1739, có lẽ dừng chân nghỉ ở Salisbury trên đường đi. John dự định lập một chỗ ở và một trung tâm cho công việc của mình tại thủ đô, và muốn bà sống ở đó. Vợ chồng Hall ở gần, Hetty ở Soho, Anne ở Hatfield, còn Kezzy, con út của bà, ở Bexley, nơi anh cô là John đã gửi cô vào gia đình vị mục sư quản xứ, ông Piers, bạn và người theo ông. Charles mới bị ốm, và Kezzy, dù bản thân yếu ớt, đã tận tình chăm sóc anh. Có lẽ người mẹ mừng rỡ đón nhận dịp được ở gần tất cả các con, và xem Foundery như bến nghỉ ngơi cho tuổi già mình. Quả thật nơi ấy hứa hẹn nhiều điều tốt đẹp, và có vẻ sẽ là một chỗ ở dễ chịu, lành mạnh, thoáng đãng.
Moorfields là công viên của dân chúng thời bấy giờ, với những hàng cây du cổ thụ đẹp đẽ, những thảm cỏ xanh rộng lớn và những lối đi rải sỏi thênh thang, nơi các vị chức sắc của thành phố cùng gia đình nghỉ ngơi, giải trí sau giờ làm việc. Sát bên khoảng đất trống này là đồi Windmill Hill; ở phía đông đồi có một tòa nhà lợp ngói đổ nát, nơi các chính phủ nối tiếp nhau đã đúc những khẩu đại bác lớn đầu tiên mà quân đội ta dùng. Nhưng vào năm 1716, trong khi những khẩu đại bác của Pháp chiếm được trong các chiến dịch thắng lợi của Marlborough đang được đúc lại, một vụ nổ khủng khiếp đã xảy ra, thổi bay mái nhà, phá vỡ tường, giết chết và làm tàn phế nhiều thợ. Người ta thấy rằng một mối nguy như thế không nên tồn tại ngay giữa lòng London, nên từ đó về sau đại bác được đúc ở Woolwich, còn xưởng đúc cũ thì bị bỏ hoang trong cảnh đổ nát. Mặt tiền rộng chừng bốn mươi thước Anh (yard), và chiều sâu của lô đất nơi tòa nhà tọa lạc là ba mươi ba thước Anh. Khu đất và tòa nhà được mua với giá 115 bảng, và công trình ấy, khi đã được sửa đổi, tu bổ và điều chỉnh cho mục đích mới, tốn thêm khoảng 650 bảng nữa. John Wesley không có thu nhập nào ngoài khoản từ học bổng nghiên cứu viên (fellowship) ở Oxford, nhưng bạn bè đã cho vay và quyên góp tiền, dù phải lâu lắm mới đủ số. Ở đó có một nhà nguyện thô sơ với những chiếc ghế dài, một tòa giảng mộc mạc đóng vội bằng ván, một căn nhà để các nhà truyền đạo giáo dân và một hai người giúp việc ở, một nhà để xe ngựa và chuồng ngựa nhỏ, và phía trên phòng họp nhóm (band room) là những phòng dành cho John Wesley; ông đưa mẹ về đó và đặt bà làm bà chủ nhà.
Tại đây bà có thể bàn bạc nhiều điều với con trai mình, và ông kể lại rằng cho đến ít lâu trước đó, bà nói “bà hầu như chưa từng nghe ai nhắc đến một điều như việc được Thần của Đức Chúa Trời làm chứng với tâm thần chúng ta: lại càng không hề nghĩ rằng đó là đặc ân chung của mọi tín đồ chân thật. ‘Vì thế,’ bà nói, ‘tôi chưa bao giờ dám cầu xin điều ấy cho chính mình. Nhưng cách đây hai ba tuần, trong khi con rể Hall của tôi đọc những lời này lúc trao chén cho tôi: “Huyết của Chúa chúng ta là Đức Chúa Giê-xu Christ, đã ban ra vì con”, thì những lời ấy xuyên thấu lòng tôi, và tôi biết rằng Đức Chúa Trời, vì cớ Đấng Christ, đã tha hết mọi tội lỗi cho tôi.’ Tôi hỏi phải chăng cha bà (Tiến sĩ Annesley) cũng không có cùng đức tin ấy, và phải chăng bà chưa từng nghe ông giảng điều đó cho người khác. Bà đáp rằng chính ông có đức tin ấy, và ít lâu trước khi qua đời ông đã tuyên bố rằng suốt hơn bốn mươi năm, ông chẳng hề có chút tối tăm, chút sợ hãi, chút nghi ngờ nào về việc mình được chấp nhận trong Con yêu dấu của Ngài. Dẫu vậy, bà không nhớ đã từng nghe ông giảng, không, chẳng một lần nào, cách rõ ràng về điều ấy; do đó bà cho rằng ông cũng xem đó là phước riêng của một số ít người, chứ không phải là điều được hứa cho hết thảy dân sự của Đức Chúa Trời.”
Như thế, bà Wesley đã được thuyết phục theo quan điểm của con trai John, khiến Samuel rất đau lòng; khoảng giữa tháng 10 năm 1739, ông viết: — “John và Charles giờ đã nổi danh đến thế, thiên hạ hẳn sẽ tò mò muốn biết họ sinh ra khi nào và thế nào, học ở trường nào, thuộc trường đại học nào ở Oxford và ghi danh khi nào, đỗ những học vị gì, được phong chức ở đâu, khi nào và bởi ai; họ đã viết hay xuất bản những sách gì. Con mong họ có thể dành chút thì giờ mà hạ cố kể đôi điều về đời mình. Riêng phần con, con thà thấy họ ngồi nhặt rơm trong bốn bức tường, còn hơn là giảng đạo giữa bãi Moorfields.
“Con vô cùng lo lắng và đau buồn khi nghe tin mẹ đã tán thành một sự mê lầm đang lan rộng, đến mức trở thành một người trong hội chúng của Jack. Con đã mất cả hai em trai còn chưa đủ sao, mà mẹ cũng phải theo họ nữa ư? Con khẩn thiết nài xin Đấng Toàn Năng gìn giữ mẹ khỏi gia nhập một sự ly giáo vào lúc cuối đời, như mẹ đã chẳng may dính vào một sự ly giáo lúc đầu đời. Nếu mẹ giữ được sự ngay thẳng của mình — như con cầu xin Đức Chúa Trời cho mẹ giữ được — thì điều ấy sẽ khiến mẹ phải lên tiếng phản đối nhiều lần. Họ đã khoe khoang mẹ là môn đồ của họ rồi. Charles đã nói với Joe Bentham rằng con cũng chẳng khác họ bao nhiêu, nếu chúng con hiểu nhau. Con e rằng con sẽ buộc phải đăng báo cải chính, vì sự hiểu lầm hay lòng rộng lượng của họ là như thế. Nhưng họ có ý định tách riêng. Mọi việc sẽ diễn theo lẽ tự nhiên của nó, trừ khi có sự can thiệp đặc biệt của Đấng Quan Phòng. Họ đã bị cấm giảng trên mọi tòa giảng ở London, và giảng trong giáo phận ấy là ly giáo thật sự. Rất có thể khắp nước Anh rồi cũng sẽ như vậy, nếu các giám mục đủ can đảm. Họ bỏ phần phụng vụ khi giảng ngoài đồng; dù ông Whitfield tỏ ra quý trọng phần ấy, ông chưa từng một lần đọc nó cho đám người rách rưới của ông trên bãi đất công. Các hội nhóm của họ đủ sức làm tan rã mọi hội nhóm khác, trừ hội nhóm của chính họ. Có người nào có chút lương tri hay khí phách mà chịu để người nhà mình bị ràng buộc phải kể hết không giữ lại điều gì với năm hay mười người về những việc liên quan đến lương tâm mình, dù việc ấy có liên quan đến gia đình đến đâu chăng? Có nên để người đã kết hôn tham dự ở đó, trừ khi cả chồng lẫn vợ cùng có mặt? Ấy đúng là phân rẽ những kẻ mà Đức Chúa Trời đã phối hiệp. Như con đã nói với Jack, con không sợ Giáo hội dứt phép thông công cậu ấy — kỷ luật đã sa sút quá rồi — mà sợ cậu ấy dứt phép thông công Giáo hội. Điều ấy cũng gần như vậy rồi; sự thánh khiết và việc lành thậm chí không còn được xem là điều kiện để chúng ta được Đức Chúa Trời chấp nhận. Người ta đưa vào những bữa tiệc yêu thương, những lời cầu nguyện ứng khẩu và những bài giải nghĩa Kinh Thánh — điều sau cùng này đủ để đem vào mọi sự hỗn loạn; mà cũng chẳng chắc họ sẽ thiếu phép lạ để nâng đỡ mình. Chỉ có Đấng cai trị sự xao động của các dân mới có thể ngăn họ khỏi trở thành một giáo phái riêng trong thời gian rất ngắn.
“Những sự kiểm trách của Giáo hội đã mất hết sức răn đe, nhờ sự cuồng tín ở một bên và sự vô thần ở bên kia. Vì vậy, nói đến sự bắt bớ từ phía ấy chỉ là một sự lăng mạ. Ấy là —.
‘Gọi giám mục là lão Gaff râu bạc, Và khiến quyền ông chỉ còn là trò cười, Như Đa-gôn khi đã rụng đôi tay.’ * * * * “Em gái Hall của con đã viết cho con về chuyện này, con sẽ trả lời cô ấy ngay khi có thể. Trong khi chờ đợi, con sẽ rất vui được nhận thư mẹ, và xin mẹ chúc phước cho chúng con cùng gia đình, và cầu nguyện cho chúng con được dẫn dắt an toàn qua quãng đời còn lại đầy đau đớn, và nhờ lòng thương xót của Đấng Christ mà đến được hạnh phúc đời đời.
“Thưa mẹ kính yêu, “Con trai hiếu thảo và yêu thương của mẹ, “SAMUEL WESLEY.”
Lá thư dài này hẳn là một trong những lá thư cuối cùng Samuel Wesley từng viết. Ông vốn không được khỏe lắm, nhưng tự cho mình “đang trên đà hồi phục.” Ngày 5 tháng 11, ông đi ngủ với sức khỏe khá tốt, nhưng lúc ba giờ sáng thì lâm bệnh, và qua đời sau bốn giờ đau đớn, hưởng dương bốn mươi chín tuổi.
Trước khi từ giã Samuel Wesley, cũng nên nhắc rằng Bệnh viện St. George, gần như đối diện Apsley House, có được là nhờ ông. Ban đầu đó là một bệnh xá, bệnh xá đầu tiên ở Westminster, và được thành lập năm 1719, chủ yếu nhờ những nỗ lực không mệt mỏi của ông. Như vậy, Hyde Park Corner làm chứng cho những chiến thắng của hai người bà con, một người tinh thông nghệ thuật chiến tranh, người kia tinh thông nghệ thuật hòa bình.