Susanna Wesley
Những Nỗi Thất Vọng Và Bối Rối

Chương 12 · 45 phút đọc · 58 phút nghe

Những Nỗi Thất Vọng Và Bối Rối

Hẳn bạn còn nhớ, bà Wesley có một người anh tên là Samuel Annesley, người đã sang Ấn Độ — mà vào thời ấy, đi Ấn Độ gần như bị coi là chịu cảnh lưu đày suốt đời. Ông để lại vợ và có lẽ cả mấy đứa con nhỏ ở quê nhà; họ dường như đã sống tại Shore House ở Hackney, một tòa nhà gạch đỏ cổ kính và đẹp đẽ. Thuở Jane Shore sống ở đó, ngôi nhà còn nằm giữa đồng ruộng, và người tình hoàng gia của bà thường đến đó theo một lối mòn rẽ ra từ con đường cái — lối mòn mà nhiều thế hệ gọi là Lối Vua Edward, nhưng nay đã được mở rộng, nhà cửa mọc lên hai bên, và mang tên Đường Vua Edward. Rất nhiều người hiện còn sống vẫn nhớ rõ Shore House, nhưng nó đã chung số phận với biết bao công trình tương tự: bị phá bỏ, gạch cũ được dùng để xây những biệt thự nhỏ trên chính nền đất xưa kia là một khu vườn màu mỡ, cây trái sum suê, và hợp thành một con phố ngắn gọi là Đường Shore. Samuel Annesley hẳn phải khá sung túc mới có thể cho gia đình mình sống ở Shore House, và gần như chắc chắn rằng sau vụ hỏa hoạn ở tư thất mục sư Epworth, một hai người cháu gái của ông đã đến ở với gia đình ông một thời gian và để lại ấn tượng tốt đẹp. Khi sang Ấn Độ, ông Annesley mong tích lũy được một gia tài, và người ta cho rằng ông đã làm được điều đó; thế nhưng vào lúc ông được trông đợi trở về Anh thì không ai còn biết tung tích ông nữa, và chẳng có tin tức gì về số phận ông, cũng như chẳng có đồng nào trong số tiền ông kiếm được, từng đến tay những người thân. Khoảng năm 1712-13, ông viết thư cho ông Wesley, nhờ ông làm người đại diện cho mình tại Anh trong các việc giao dịch với Công ty Đông Ấn; sau một hồi do dự, ông Wesley nhận lời, mong rằng với sự trợ giúp của người con trai đang ở Westminster, ông có thể làm tròn công việc. Tuy nhiên, ông không phải là người giỏi kinh doanh, và người anh vợ vừa nhận ra điều đó liền giao việc đại diện cho người khác. Lẽ tự nhiên, ông Annesley viết thư cho em gái, phàn nàn về thời gian ngắn ngủi chồng bà quản lý công việc của ông; và cũng lẽ tự nhiên, bà bày tỏ tấm lòng của một người vợ mà bênh vực chồng. Thời ấy thư từ đi về mất rất nhiều thời gian; một bức thư dài và đầy thú vị của bà Wesley gửi cho anh mình được viết vào đúng ngày sinh nhật của bà, và cho chúng ta thấy một trong số ít những thoáng nhìn hiếm hoi về tình cảnh gia đình bà lúc bấy giờ: — “Thưa anh, Epworth, ngày 20 tháng 1 năm 1721-2.

“Những bất hòa đáng tiếc giữa anh và ông Wesley đã khiến tôi không viết thư cho anh suốt mấy năm nay, vì không biết thư của tôi có được anh đón nhận hay không, và vì không muốn làm phiền anh. Nhưng cảm thấy đời mình đang mau chóng xế tàn, và mong ước được hòa thuận với mọi người, nhất là với anh, trước khi tôi ra đi, nên tôi đánh liều gửi thêm một bức thư nữa, mong anh chịu khó đọc nó mà không mang thành kiến.

“Tôi nghĩ mình đã bước qua tuổi năm mươi, yếu đau và kiệt sức; vậy mà, dù già như thế, vì tôi đã nhận chồng mình ‘dù khi sướng hay lúc khổ’, nên tôi sẽ ở cùng ông ấy: ‘ông ấy ở nơi nào, tôi sẽ ở nơi đó; ông ấy thác nơi nào, tôi muốn thác và được chôn nơi đó. Nếu có điều chi khác hơn sự chết phân cách ông ấy với tôi, nguyện Đức Chúa Trời giáng họa cho tôi, và còn nặng hơn nữa.’ Cảnh giam hãm chẳng là gì đối với một người vì bệnh tật mà buộc phải ở trong phòng phần lớn thời gian; và đôi khi tôi nghĩ, nếu không vì ông Wesley và các con, thì linh hồn tôi sẽ hoàn toàn chẳng bận tâm việc mình được cất lên với Cội Nguồn tối cao của mọi hữu thể từ một nhà tù hay từ một cung điện, vì Đức Chúa Trời ở khắp mọi nơi: — Chẳng tường thành, chẳng then khóa, chẳng song sắt, chẳng bóng tối thẳm sâu, Chẳng cảnh cô tịch kín nhiệm nhất nào ngăn được sự hiện diện của Ngài; Và hễ nơi nào Ngài đoái thương Bày tỏ sự hiện diện của Ngài, nơi ấy là thiên đàng.

Và người nào có tấm lòng thấm nhuần tình yêu thiên thượng, được hưởng sự bày tỏ của sự hiện diện phước hạnh của Đức Chúa Trời, thì người ấy hạnh phúc, dù cảnh ngộ bên ngoài ra sao đi nữa. Người ấy giàu có, ngó như không có gì cả, mà có đủ mọi sự. Thế gian này, tình trạng hiện tại của muôn vật này, chỉ là tạm thời. Điều nay còn ở tương lai rồi sẽ thành hiện tại, cũng như điều nay đã qua từng có lúc là hiện tại; và rồi, như ông Pascal nhận xét, một nắm đất ném lên cái đầu lạnh giá của chúng ta sẽ định đoạt đời đời mọi hy vọng và cảnh ngộ của chúng ta; khi ấy việc ai đã đóng vai ông hoàng hay kẻ ăn mày cũng chẳng còn mấy ý nghĩa, vì xét về bề ngoài, sau khi chết, mọi người đều phải đứng ngang hàng như nhau.

“Qua những điều tốt nhất tôi từng quan sát được, tôi tin rằng sống thỏa lòng khi không có của cải thì dễ hơn nhiều so với khi có của cải. Đối với người giàu, việc biến vàng bạc thành thần tượng của mình là điều quá tự nhiên (vì bất cứ điều gì một người yêu nhất, dù là gì đi nữa, người ấy chắc chắn sẽ biến nó thành thần tượng của mình); việc không tin cậy, không nương tựa vào nó để được nâng đỡ và hạnh phúc là điều quá khó khăn, đến nỗi tôi không biết có một người giàu nào trên thế gian này mà tôi muốn đổi cảnh ngộ với họ.

“Anh viết: ‘Tôi mong em đã bù đắp được thiệt hại do hỏa hoạn từ lâu rồi.’ Không, và e rằng sẽ chẳng bao giờ bù đắp được. Ông Wesley đã xây lại nhà trong chưa đầy một năm, nhưng đã gần mười ba năm trôi qua kể từ khi nó bị thiêu rụi, vậy mà cho đến hôm nay, nhà vẫn chưa có được một nửa đồ đạc, vợ con ông cũng chưa có được một nửa quần áo. Đúng là nhờ sự giúp đỡ của bạn hữu, cộng với những gì chính ông có, ông đã trả xong khoản thứ nhất; nhưng khoản thứ hai thì vẫn chưa trả xong — hay, điều cũng gần như thế, số tiền vay để sắm quần áo và đồ đạc đến nay vẫn còn nợ. Anh viết tiếp: ‘Bổng lộc giáo xứ của em rể tôi là 300 bảng một năm, như người ta bảo tôi.’ Người ta — là ai? Tôi ước gì những người nói thế buộc phải làm cho nó được như thế. Nói rằng bổng lộc của ông ấy là 10.000 bảng một năm cũng đúng chẳng kém gì nói là 300 bảng. Thưa anh, trước đây tôi đã trình bày với anh tình hình thực sự. Tôi đã nói với anh rằng bổng lộc giáo xứ ấy xưa nay vẫn được cho thuê với giá 160 bảng một năm; rằng các khoản thuế, tiền đóng góp cứu tế người nghèo, tiền thuê lại, thuế một phần mười, lệ phí kinh lý, lệ phí công nghị v.v. đã ngốn gần 30 bảng trong phần ấy, cho nên chẳng cần giỏi số học lắm cũng tính được phần còn lại là bao nhiêu.

“Về sau chúng tôi sẽ cần hay không cần gì thì chỉ một mình Đức Chúa Trời biết, nhưng hiện nay, hầu như chưa từng có gia đình nào gặp phải nhiều biến cố bất hạnh dồn dập như gia đình chúng tôi. Tôi hiếm khi được khỏe mạnh, ông Wesley thì mau chóng suy yếu; Emily yêu quý của tôi, đứa con mà trong cơn quẫn bách hiện nay hẳn sẽ an ủi tôi rất nhiều, lại buộc phải đi làm thuê ở Lincoln, làm cô giáo trong một trường nội trú; con gái thứ hai của tôi là Sukey, một thiếu phụ xinh đẹp và đáng được hưởng số phận tốt hơn, khi qua những bức thư thiếu tình nghĩa gần đây của anh mà nhận ra rằng mọi hy vọng của nó nơi anh đều tan vỡ, đã liều lĩnh phó mình cho một người đàn ông (nếu có thể gọi là người đàn ông một kẻ chẳng thua kém bao nhiêu các thiên sứ sa ngã về sự gian ác) — kẻ không chỉ là tai họa cho nó mà còn là nỗi khổ triền miên cho cả gia đình. Ôi, thưa anh! Ôi, anh của tôi! Anh thật hạnh phúc, hạnh phúc gấp ba lần, chị dâu tôi cũng thật hạnh phúc, vì đã chôn các con mình khi chúng còn thơ ấu, được an toàn khỏi cám dỗ, an toàn khỏi tội lỗi, an toàn khỏi cảnh túng thiếu hay hổ thẹn, hay cảnh mất bạn hữu! Chúng được bình an ở ngoài tầm với của đau đớn hay cảm giác khốn khổ; đã rời khỏi đời này rồi, chẳng còn gì có thể chạm đến chúng nữa. Thưa anh, xin hãy tin tôi, khóc thương mười đứa con đã chết còn hơn khóc thương một đứa con đang sống, và tôi đã chôn nhiều đứa con rồi. Nhưng đến đây tôi phải dừng lại một chút.

“Những đứa con khác, dù chẳng thiếu sự cần cù cũng chẳng thiếu năng lực làm việc, chúng tôi vẫn không thể cho chúng làm nghề gì, vì chúng tôi chẳng có tiền bạc cũng chẳng có bạn hữu giúp đỡ để làm việc đó; quanh đây cũng chẳng có gia đình quý tộc nào để gửi chúng vào, trừ phi làm đầy tớ tầm thường, mà nếu anh thấy chúng, chính anh cũng sẽ cho là chúng không hợp với việc ấy; thế nên chúng phải ở nhà chừng nào còn có nhà để ở, — mà điều đó sẽ kéo dài được bao lâu? Còn vô số nỗi phiền muộn khác, quá dài dòng để kể ra, đến nỗi giữa bệnh tật của chính tôi, sự yếu đau của chồng tôi, việc vắng mặt của đứa con lớn nhất, sự hủy hoại đời con gái thứ hai, và cảnh khốn quẫn không sao hình dung nổi của tất cả những đứa còn lại, tôi có đủ điều làm điên đảo một cái đầu vững vàng hơn đầu tôi. Và nếu chẳng phải Đức Chúa Trời nâng đỡ, và bởi lòng nhân lành toàn năng của Ngài mà thường khiến mọi cảm giác về những điều thế gian hoàn toàn lắng xuống, thì tôi chẳng thể chịu nổi gánh nặng này được bao nhiêu ngày, có lẽ bao nhiêu giờ. Nhưng ngay cả trong cảnh vận suy cùng cực này, tôi cũng không phải không có những quãng nghỉ êm dịu. Không lời nào tả xiết những phước hạnh của sự riêng tư và thanh nhàn, khi tâm trí thoát ra khỏi bản chất xác thịt hư hoại mà nó bị kết hợp vào, và bằng một chuyến bay đặc thù của bản tính mình, vút lên vượt khỏi giới hạn của thời gian và không gian để chiêm ngưỡng Đấng Tối Cao Vô Hình, Đấng mà tâm trí nhận biết là hạnh phúc duy nhất, là trung tâm đích thực của mình, nơi Ngài tâm trí tìm được sự yên nghỉ khôn tả, thứ yên nghỉ mà thế gian chẳng thể ban cho cũng chẳng thể cất đi.

“Cố Tổng giám mục York có lần nói với tôi (khi chồng tôi bị giam ở Lâu đài Lincoln), giữa những điều khác: ‘Bà Wesley,’ ngài nói, ‘xin cho tôi biết, bà đã bao giờ thật sự thiếu bánh ăn chưa?’ ‘Thưa ngài,’ tôi đáp, ‘tôi xin thành thật thưa với ngài rằng, nói cho đúng, tôi chưa bao giờ thiếu bánh ăn. Nhưng tôi đã phải lo toan quá nhiều để có được bánh trước khi ăn, rồi để trả tiền bánh sau khi ăn, đến nỗi điều đó thường khiến tôi rất khổ sở; và tôi nghĩ, có bánh ăn với những điều kiện như thế thì chỉ kém một bậc so với cảnh khốn cùng của việc chẳng có bánh gì cả.’ ‘Bà nói hoàn toàn đúng,’ ngài đáp, rồi dường như trầm ngâm suy nghĩ một lúc lâu. Sáng hôm sau, ngài tặng tôi một món quà hậu hĩnh, và ngài chẳng bao giờ hối tiếc vì đã làm như vậy. Trái lại, tôi có lý do để tin rằng điều đó đã đem lại cho ngài những suy ngẫm an ủi trước khi ngài qua đời.” Một đoạn trong đó bà Wesley khẳng định rằng chồng bà đã hết sức tận tụy, không vụ lợi, trong công việc của ông Annesley, dù ông có thể không hiểu cách khôn ngoan nhất để quản lý công việc, đã được mọi người đồng ý lược bỏ ở đây. Bà viết tiếp: — “Những điều này thật thiếu tình nghĩa, rất thiếu tình nghĩa. Xin đừng chất thêm khốn khổ lên hoạn nạn; nếu anh không chịu đưa bàn tay thân hữu ra nâng đỡ, thì tôi nài xin anh, ít nhất cũng đừng tạt nước vào những người đang chìm sẵn.

“Nhưng tôi sẽ tiếp tục với bức thư anh gửi cho tôi. Anh viết tiếp: ‘Khi tôi về nước’ — ôi, ước gì Đức Chúa Trời cho điều đó có ngày thành hiện thực! — ‘nếu có đứa con gái nào của em cần đến tôi’ — mà tôi nghĩ chúng sẽ chẳng cần đâu — ‘tôi sẽ làm tùy theo sức Đức Chúa Trời ban cho!’ Tôi phải đáp lại điều này bằng một tiếng thở dài tận đáy lòng. Thưa anh, anh biết câu tục ngữ: ‘Cỏ còn đang mọc thì ngựa đã chết đói.’ Đoạn nói về Ansley tôi đã trả lời trước đây rồi; vì thế tôi sẽ bỏ qua, cùng với vài lời bóng gió mà tôi không muốn hiểu. Anh viết tiếp: ‘Em rể tôi có một trở ngại không thể vượt qua cho công việc của tôi, ấy là ông ở xa London.’ Thưa anh, xin anh vui lòng nhớ lại rằng tôi đã nhắc anh điều này từ lâu rồi. ‘Một trở ngại nữa: tôi nghĩ ông quá nhiệt thành với phe mà ông cho là đúng, và không may lại phải làm việc với phe đối lập.’ Những người anh thuê có bè phái hay không, tôi không phán đoán; nhưng tôi rất chắc chắn rằng ông Wesley không phải vậy; ông nhiệt thành cho một chính nghĩa, như mọi người đều nên thế, nhưng trong mọi người trên thế gian, ông là người xa cách tinh thần bè phái nhất.” Ở đây, trong chốc lát, bùng lên tinh thần đảng phái sắc sảo của người phụ nữ chỉ thừa nhận Quyền Thần Thánh của “vị vua bên kia biển” mà không của ai khác. Phần còn lại của bức thư cho thấy bà không phải là người mù quáng trước những thiếu sót của chồng, và cũng chứng tỏ bà hiểu thấu đáo đến mức nào rằng ông đã không tìm được đúng chỗ đứng trong đời phù hợp nhất với tài năng và nghị lực của mình.

“‘Một trở ngại (remora) khác là những việc này không thuộc sở trường của ông.’ Đó quả thật là một trở ngại, và lẽ ra cả hai bên phải cân nhắc trước khi ông nhận lo công việc của anh: vì tôi thật tin chắc rằng điều đó, và chỉ một mình điều đó, đã là nguyên nhân của mọi sai sót hay sơ suất mà ông mắc phải, và là lý do thật sự khiến Đức Chúa Trời không ban phước cho ông được thành công như mong muốn. ‘Ông dễ tin vào những lời hứa dối trá.’ Ước chi trời cho cả ông ấy lẫn tôi, và cả các con chúng tôi nữa, chưa từng bao giờ tin cậy vào những lời hứa dối trá. Nhưng đó là một lỗi lầm nghiêng về phía lương thiện, và tôi hy vọng Đức Chúa Trời sẽ tha thứ cho tất cả chúng tôi. ‘Ông thiếu tính tằn tiện của ông Eaton.’ Điều này tôi sẵn sàng tin. ‘Ông không hợp với việc làm ăn thế tục.’ Điều này tôi cũng đồng ý, và phải thừa nhận rằng tôi đã lầm khi từng nghĩ ông hợp với việc đó: kinh nghiệm của chính tôi từ đó đã thuyết phục tôi rằng ông là một trong những người mà Đấng Cứu Thế phán là ‘không khôn khéo trong việc thông công với người đồng đời mình bằng con đời nầy.’ Và nếu tôi không biết rằng Đấng Khôn Ngoan Toàn Năng có những ý định và mục đích vượt ngoài tầm hiểu biết của chúng ta khi định giới hạn chỗ ở của chúng ta, thì tôi sẽ cho là muôn phần đáng tiếc khi một người sáng láng như ông, với những ân tứ hiếm có về học thức và tri thức hữu ích liên quan đến Hội Thánh của Đức Chúa Trời, lại bị giam hãm trong một góc khuất tối tăm của xứ sở này, nơi tài năng của ông bị chôn vùi, và ông bị buộc phải theo một lối sống mà ông không được thích hợp như tôi mong muốn; và tôi vui mừng khi thấy nơi con trai cả của mình sự không muốn nhận một chức vụ mục sư giáo xứ nhỏ bé ở thôn quê, vì, cảm tạ Đức Chúa Trời! nó có tiếng tốt về học thức và lòng tin kính, giảng hay, và có thể làm được nhiều điều lành hơn ở nơi nó đang ở. Anh kết thư: ‘Vợ tôi sẽ làm cho cháu Emily?’ Quả thật đó chỉ là một món quà nhỏ mọn, chẳng đáng kể gì gửi cho chị dâu tôi; nhưng, tội nghiệp con bé, đó là toàn bộ gia sản của nó; và nếu món quà được đón nhận với lòng tử tế như khi nó được gửi đi, thì con bé hẳn đã vui mừng lắm. Tôi sẽ không giữ chân anh lâu hơn nữa — ngay cả để xin lỗi về độ dài nhàm chán của bức thư này.

“Tôi sẽ rất vui nếu lòng kính mến của tôi được chị dâu tôi đón nhận; các cháu xin kính gửi đến chị và anh lời kính thăm khiêm cung nhất. Tất cả chúng tôi cùng chúc anh chị một Năm Mới Hạnh Phúc, và còn nhiều năm mới nữa.

“Em gái và đầy tớ mang ơn, hết mực vâng phục của anh, SUSANNA WESLEY.”

Bức thư trên rõ ràng được viết để trả lời một bức thư không lâu trước đó của ông Annesley, và không rõ ngày tháng ghi theo Lịch Cũ hay Lịch Mới. Cũng không chắc bức thư có bao giờ đến tay ông hay không, vì chẳng có hồi âm nào dưới bất kỳ hình thức nào; và khi hai ba năm sau, báo chí thời ấy loan tin rằng ông Annesley đang, hoặc sẽ, là hành khách trên một con tàu nọ trở về nước, và vài người thân đã sắp xếp đi đón ông, thì họ thất vọng, vì ông không đến, và chẳng ai nghe được tin tức gì chắc chắn về ông.

Cuộc sống ở Epworth vào thời gian này rất khó khăn, và câu ngạn ngữ xưa: “khi cái nghèo bước vào cửa chính thì tình yêu bay ra cửa sổ”, dường như ở một mức độ nào đó đã ứng nghiệm trong gia đình Wesley. Có lần bà Wesley viết cho một người con trai rằng, thật không may, cha cậu và bà chẳng bao giờ nghĩ giống nhau; còn người con trai cả Samuel, trong một bức thư thân mật gửi cho em trai là John — khi ấy đang ở Lincolnshire và đã viết cho anh một bản tường thuật kín đáo về tình hình gia đình — nói rằng ước gì Đức Chúa Trời cho cha mẹ cậu được hòa thuận êm ấm với nhau như cậu với vợ cậu. Emilia, con gái cả, kể về cảnh “túng thiếu và khổ sở không sao chịu nổi”, về sự “thiếu thốn nhu yếu phẩm đến mức nhục nhã”, về việc mẹ cô nằm liệt giường suốt một mùa đông, thậm chí người ta tưởng bà sắp qua đời, trong khi chính cô cố hết sức xoay xở cho cả gia đình đông người bằng một số tiền rất nhỏ. Kezia và Martha, và thật ra là tất cả các cô con gái, đều kể cùng một câu chuyện về sự eo hẹp tiền bạc và quần áo, và về việc bệnh tật của mẹ họ phần lớn là do thiếu những tiện nghi thông thường. Mary, cô gái bị dị tật, dường như gần như là người làm lụng vất vả nhất trong nhà; còn những cô khác, dù rất muốn ra ngoài làm gia sư hay bạn đồng hành cho các quý bà, hay thật ra làm bất cứ việc gì, cũng không thể đi được vì thiếu quần áo để có thể xuất hiện cho tươm tất. Cơ hội duy nhất họ thấy để cải thiện hoàn cảnh là hôn nhân, và dường như phần lớn tâm trí họ đều hướng về điều đó. Một hai người trong số họ đã yêu rất sâu đậm và chân thành, nhưng lại trao tình cảm cho những người đàn ông không xứng đáng, và cuối cùng đi đến những cuộc hôn nhân gần như chẳng có chút triển vọng hạnh phúc nào. Nhiều người đến cầu hôn cô này hay cô kia, nhưng bị cha mẹ khước từ, có lẽ không phải lúc nào cũng có đủ lý do chính đáng; vì xét chung, chuyện hôn nhân của các cô con gái thật hết sức bất hạnh. Hetty, một cô gái xinh xắn, thông minh, lanh lợi, đã sa ngã hoàn toàn, và bị cả cha lẫn mẹ đối xử với sự khắc nghiệt của thứ đức hạnh cứng nhắc chưa từng biết đến cám dỗ. Họ nhất quyết không chịu gặp mặt hay tha thứ cho cô; và nếu các anh em trai và người chú của cô không thương xót và châm chước cho cô, thì số phận cô hẳn còn tệ hơn nữa. Có lẽ Samuel đã can thiệp và giúp cha mẹ làm hòa với cô trong chuyến về thăm nhà năm 1725. Cô vẫn còn le lói chút hy vọng được kết hôn với người đàn ông đã quyến rũ mình và là người cô thật lòng yêu; nhưng cha mẹ cô coi đó là điều tột cùng của mọi điều không đáng mong muốn, và nhất quyết ra lệnh cho cô phải nhận lời một người cầu hôn tên là Wright, một thợ hàn chì và lắp kính làm công ở Lincoln, mà cuộc đời cô bên ông ta hóa ra là một cõi luyện ngục dằng dặc. Sukey dường như đã nhận lời người cầu hôn đầu tiên đến với cô sau khi mất hết hy vọng nhận được chút tiền từ người cậu Annesley — người mà từ thời gian cô sống với ông sau vụ hỏa hoạn ở Epworth, đã gợi cho cô chút hy vọng rằng rốt cuộc ông sẽ lo liệu cho cô.

Năm 1724, đời sống dường như có được chút dễ chịu hơn, khi chức vụ mục sư giáo xứ nhỏ ở Wroote, cách bốn dặm rưỡi, trị giá chừng năm mươi bảng một năm, được giao cho ông Wesley; và dù tư thất mục sư ở đó kém xa tư thất ở Epworth, cả gia đình vẫn dọn đến đó và sống ở đó trong mấy năm. Vùng quê chung quanh chỉ là một bãi đầm lầy, ngôi nhà là một chốn tồi tàn, lợp rạ, xiêu vẹo, còn giáo dân trong giáo xứ là những người quê mùa thuộc tầng lớp thấp kém nhất. Có thể đã có người xin thuê tư thất mục sư quản nhiệm ở Epworth trong một thời gian, nhưng đây chỉ là phỏng đoán. Lúc bấy giờ Emilia đã làm cô giáo ở một trường nội trú tại Lincoln được khoảng năm năm, và dù phải làm việc vất vả để có tiền, cô đã sắm được những bộ quần áo tươm tất và được hưởng sự xa xỉ hiếm hoi là có chút tiền trong túi. Tình cảnh trong mấy năm ở Wroote được kể lại qua một đoạn trích từ bức thư dài cô viết cho em trai là John, sau khi cô đã về sống ở nhà được hơn một năm: — “Trường học đóng cửa; và vì cha đã được nhận chức vụ mục sư giáo xứ Wroote, nên mẹ tha thiết muốn chị trở về. Người ta kể cho chị nghe ở Bawtry, Doncaster v.v. có bạn bè dễ mến thế nào, và rằng khoản thêm này cho cha, cùng với phước lành thường ngày của Đức Chúa Trời, sẽ khiến cha trở nên giàu có trong vài năm; rằng cha mẹ không muốn giữ chị ở đây mãi, nhưng sẽ cho chị mọi sự tự do trong khả năng của họ. Thế là chị trở về nhà vào một giờ phút xui xẻo cho chị. Chị có quần áo đầy đủ, và trong khi chẳng thiếu thứ gì, chị cũng khá thanh thản… Cho đến lúc ấy mọi sự vẫn tạm ổn; nhưng mùa đông năm nay, khi những đồ dùng cần thiết của chị bắt đầu hư mòn, và tiền của chị đã tiêu gần hết (chị đã tự nuôi mình từ khi về nhà, nhưng giờ không thể làm thế được nữa), chị mới thấy mình rơi vào tình cảnh nào: mọi thứ cần dùng nhỏ nhặt hoặc chẳng được đáp ứng, hoặc chị phải tốn công để có được nó nhiều hơn giá trị của nó. Chị không biết đã bao giờ chúng ta có được một năm tốt đẹp như năm nay, cả ở Wroote lẫn ở Epworth; nhưng thay vì dành dụm được chút gì để may mặc cho các em gái hay cho chính chị, chúng ta vẫn y như cũ. Một vụ mùa bội thu, cộng với bổng lộc giáo xứ Epworth, gần như đã đổ hết vào việc trả một phần những món nợ vô tận mà cha đã mắc phải — nhiều đến nỗi, như chị mới phát hiện gần đây, nếu mỗi năm cha để dành được năm mươi bảng thì trong bảy năm nữa cha cũng chưa trả sạch nợ. Thế đấy, quả là một viễn cảnh tuyệt vời về việc cha sẽ trở nên giàu có! Không phải là cha không thể hết nợ sớm hơn nếu may mắn có được ba bốn năm như năm nay; nhưng còn chuyện cha để lại được chút gì nhiều hơn mức cần thiết để nuôi mẹ, thì hiện tại chị chẳng thấy có triển vọng nào… Thế nhưng trong cảnh khốn khó này, chúng ta vẫn hưởng được nhiều điều an ủi. Chúng ta có đủ thịt ngon và đồ uống, củi đốt v.v., không bị chủ nợ đến đòi, cũng chẳng có nỗi lo dằn vặt về miếng ăn như hồi ở Epworth. Tóm lại, nếu chị có thể gạt bỏ mọi ý nghĩ về tương lai, và có thể bằng lòng sống thiếu ba thứ — tiền bạc, tự do và quần áo — thì chị có thể sống rất dễ chịu. Bao lâu mẹ còn sống, chị muốn ở lại với mẹ; mẹ rất tốt với chị, và ngoài ra mẹ có quá ít niềm an ủi trên đời, nên chị nghĩ bỏ mẹ mà đi là điều tàn nhẫn. Ngay khi mẹ về thiên đàng, hoặc có lẽ sớm hơn nếu chị hoàn toàn kiệt sức, chị đã quyết định dứt khoát một lối sống — một con đường mà có lẽ cha mẹ sẽ không tán thành, nhưng chị không bận tâm đến điều đó. Phải có bánh mà ăn, và chị sẽ không chịu chết đói để làm vừa lòng bất kỳ ai hay tất cả bạn hữu chị có trên đời này.”

Hẳn là vào khoảng thời gian dọn đến Wroote, bà Wesley nghe tin anh mình sắp trở về trên một trong những con tàu của Công ty Đông Ấn như đã nói ở trên, và bà đã lên đường đi London để đón ông. Lúc ấy con trai bà là John đã ở Oxford, nhờ được một suất học bổng Charterhouse trị giá bốn mươi bảng một năm, dù vậy số tiền ấy không đủ trang trải chi phí của cậu. Samuel, khi ấy đang phải nằm một chỗ vì gãy chân, và biết mẹ sẽ vui mừng biết bao khi được gặp người con trai thứ hai, đã viết thư bảo John lên Westminster. Bức thư làm chàng trai trẻ vui sướng đến nỗi cậu khóc vì mừng, vì cậu vô cùng mong mỏi được gặp lại mẹ, cũng như được đến Westminster. Nhưng vì tiền bạc khan hiếm, và cậu đã mắc nợ sẵn, nên cậu không thể rời Oxford được; và ngay khi về đến nhà, bà Wesley viết cho cậu một mẩu thư ngắn đầy lo lắng nhưng cũng đầy hy vọng: — “Con trai yêu dấu, Wroote, ngày 19 tháng 8 năm 1724.

“Mẹ không yên lòng vì chưa nhận được tin con. Mẹ nghĩ con không nên câu nệ, cứ thư nào đáp thư nấy. Hãy viết cho mẹ thường xuyên, cho mẹ biết sức khỏe con thế nào, và con có hy vọng gì chính đáng để trả hết nợ không. Mẹ lo nhất cho người đàn ông tốt bụng, rộng lượng đã cho con vay mười bảng, và mẹ thấy hổ thẹn khi phải xin thêm một hai tháng nữa, vì ông ấy đã tử tế cho chúng ta khất bấy nhiêu lâu rồi. Chúng ta đã được một phen mừng hụt với chuyện cậu con từ Ấn Độ trở về;

nhưng mẹ cho rằng những ảo tưởng ấy nay đã gác lại rồi. Mẹ ước gì chuyện ấy có thật, vì khi đó, có lẽ mẹ đã có thể lo liệu cho con. Nhưng nếu mọi sự đều thất bại, mẹ hy vọng Đức Chúa Trời sẽ không lìa bỏ chúng ta. Chúng ta vẫn còn sự quan phòng tốt lành của Ngài để nương cậy, sự quan phòng có ngàn cách để cứu giúp chúng ta vượt ngoài tầm nhìn của mình.

“Con trai yêu dấu, đừng nản lòng; hãy làm tròn bổn phận; hãy chuyên tâm học hành, và trông đợi những ngày tốt đẹp hơn. Có lẽ, bất chấp mọi sự, trước cuối năm nay chúng ta sẽ góp nhặt được ít mẩu bánh vụn cho con.

“Con trai yêu dấu, mẹ nài xin Đức Chúa Trời Toàn Năng ban phước cho con!

“SUSANNA WESLEY.”

Chưa đầy một tháng sau, bà lại viết: — “Con trai yêu dấu, Wroote, ngày 10 tháng 9 năm 1724.

“Mẹ chẳng vui chút nào khi ông — đã tự lấy tiền trả mình từ học bổng của con; vì dù mẹ không dám hy vọng, mẹ cũng không tuyệt vọng về việc cậu con sẽ trở về, hoặc ít ra là nhớ đến mẹ ở nơi cậu đang ở.

“Suốt gần hết mùa hè này, bệnh đậu mùa đã gây chết chóc rất nhiều ở Epworth. Cả nhà mình ai cũng đã mắc bệnh, chỉ trừ mẹ, và mẹ hy vọng Đức Chúa Trời sẽ gìn giữ mẹ khỏi nó.

“Mẹ hết lòng mong con đã được phong chức, để có thể về làm một trong những mục sư phụ tá của cha con. Khi ấy mẹ sẽ được gặp con luôn, và có thể giúp đỡ con nhiều hơn là điều mẹ có thể làm khi cách xa thế này.”

Gánh nợ nần không đè quá nặng trên vai chàng sinh viên trẻ, và những thư hồi âm của cậu gửi mẹ chỉ có chút ít tin tức về những gì diễn ra quanh mình, đôi lời nhắc đến cuốn “Sách Về Sức Khỏe” (Book of Health) của Tiến sĩ Cheyne — cuốn sách cậu quan tâm vì bản thân cậu vốn yếu ớt — cùng những lời xin mẹ kể thêm tin nhà. Những thư từ qua lại ấy hẳn khá thường xuyên, như ta sẽ thấy qua thư trả lời của bà Wesley: — “Jacky con yêu dấu, Wroote, ngày 24 tháng 11 năm 1724.

“Trước mặt mẹ lúc này có ba lá thư của con chưa trả lời. Mẹ rất cảm kích vì con viết thư thường xuyên như vậy. Mẹ chỉ ngại tốn kém cho con, nếu không thì hầu như chuyến thư nào mẹ cũng viết; vì giữa cảnh quạnh hiu này, đọc thư con là một niềm vui vô cùng đối với mẹ — mà thư con thì ở đâu đọc cũng vui. Nỗi thất vọng của con vì không gặp được nhà mình ở Oxford chẳng đáng kể bằng nỗi thất vọng của mẹ vì không gặp được cậu con ở London; dẫu vậy, những món kỳ lạ tuyệt vời của con cũng đủ khiến một người có đức tin lớn hơn mẹ phải lặn lội đến viện bảo tàng của con mà xem cho biết. Thật cũng đáng tiếc là chẳng ai cắt phăng cái cuống họng của gã giữ viện ấy, vì đã nói dối quá trớn đến thế.

“Mẹ mong con để dành được bao nhiêu tiền thì cứ để dành, miễn là không quá chật vật, không phải để tiêu vào một chuyến thăm viếng, mà cho một mục đích khôn ngoan và tốt đẹp hơn — là trả nợ, để con được thảnh thơi. Mẹ vẫn còn hy vọng được gặp con vào mùa hè tới, nếu Đức Chúa Trời đẹp lòng kéo dài đời sống hay chết này của mẹ. Khi ấy, nếu con muốn và được phép có thời gian cùng mẹ về Wroote, thì mẹ sẽ lo mọi phí tổn cho con, tùy theo sức Đức Chúa Trời ban cho mẹ.

“Mẹ mong lúc nào con rảnh, con sẽ vui lòng gửi cho mẹ thêm vài bài thơ, về đề tài nào cũng được, nhưng tốt hơn là về một đề tài tôn giáo.

“Jack yêu dấu, mẹ khẩn xin Đức Chúa Trời Toàn Năng ban phước cho con.

“SUSANNA WESLEY.” Có lẽ chính ước muốn của bà Wesley, rằng John sẽ nhận chức thánh và trở thành một trong những mục sư phụ tá của cha mình, đã tác động đến cậu, vì vào khoảng thời gian này cậu có trao đổi thư từ với ông Wesley về chuyện ấy; và ông rất đúng khi răn cậu chớ quá vội vàng, cũng chớ vì động cơ vụ lợi. Với mẹ, chàng trai trẻ thổ lộ nhiều tâm trạng trong trí mình, cũng như những hoài nghi và thắc mắc. Lá thư kế tiếp của bà còn được giữ lại bàn đến những điều ấy, cũng như ước muốn được phong chức của cậu: — “Jacky con yêu dấu, ngày 23 tháng 2 năm 1735.

“Sự thay đổi trong tính khí của con đã khiến mẹ suy nghĩ rất nhiều. Mẹ vốn hay lạc quan, nên mẹ hy vọng điều ấy có thể đến từ công việc của Đức Thánh Linh của Đức Chúa Trời, để khi cất đi sự ham thích của con đối với những thú vui xác thịt, Ngài có thể chuẩn bị và hướng tâm trí con chuyên chú cách nghiêm túc và sâu sát hơn vào những điều cao cả và thuộc linh hơn. Nếu quả là vậy, thì con thật có phước nếu con ấp ủ những khuynh hướng ấy, và ngay bây giờ, thật lòng thật dạ, quyết định lấy đạo làm công việc của cả đời mình; vì xét cho cùng, nói cho thật chính xác, đó là một việc cần mà thôi, còn mọi điều khác đều tương đối nhỏ bé đối với mục đích của đời sống. Mẹ hết lòng mong rằng giờ đây con sẽ bắt đầu tự xét mình cách nghiêm túc, để con biết mình có một niềm hy vọng hợp lẽ về sự cứu rỗi hay không; nghĩa là, con có đang ở trong tình trạng có đức tin và sự ăn năn hay không — mà con biết đó là những điều kiện của giao ước Phúc Âm về phần chúng ta. Nếu có, thì niềm an ủi được biết điều ấy sẽ đền bù dư dật cho công khó của con; nếu không, con sẽ tìm thấy một lý do để khóc hợp lẽ hơn mọi lý do có thể gặp trong một vở bi kịch.

“Nhắc đến điều này, mẹ lại nhớ đến lá thư con gửi cha con về việc nhận chức thánh. Mẹ rất vui khi đọc nó, và rất ưng đề nghị ấy; nhưng có một điều bất hạnh gần như chỉ riêng gia đình mình mới có, là cha con và mẹ ít khi nghĩ giống nhau. Mẹ tán thành khuynh hướng trong tâm trí con, và nghĩ rằng con được làm chấp sự càng sớm càng tốt; vì điều đó có thể thúc giục con chuyên tâm hơn vào việc học thần học thực hành, mà mẹ khiêm nhường nghĩ rằng đó là môn học tốt nhất cho những người chuẩn bị nhận chức thánh. Ông Wesley không đồng ý với mẹ, và mẹ tin rằng ông muốn con dấn thân vào học thuật phê bình, là môn tuy đôi khi cũng có ích, nhưng chẳng hề đáng ưu tiên hơn môn kia. Mẹ tha thiết cầu xin Đức Chúa Trời cất khỏi con tai họa lớn này: là mải mê những việc học vụn vặt mà bỏ bê những điều tuyệt đối cần thiết. Mẹ không dám khuyên điều gì; nguyện Đức Chúa Trời Toàn Năng dẫn dắt và ban phước cho con! Mẹ còn nhiều điều muốn nói, nhưng lúc này không thể viết thêm cho con. Mẹ mong được gặp con lắm. Nhà mình không nghe tin tức gì về H…, điều đó khiến cả nhà có phần lo lắng. Ai cũng đã viết thư, nhưng chẳng nhận được hồi âm. Mẹ mong mọi sự đều yên ổn. Tạm biệt con!

“SUSANNA WESLEY.” Tháng Sáu năm sau, sau khi nhận được một lá thư trong đó John trích dẫn Thánh Thomas à Kempis, bà Wesley đã đưa ra một nhận định về tác giả xưa ấy hết sức công bằng và sáng suốt, kèm theo lời giải thích ý mình, mang tính triết lý hơn là thuần túy thần học: — “Mẹ có sẵn cuốn sách của à Kempis, nhưng gần đây chưa đọc lại. Mẹ không nhớ được những đoạn con nhắc đến; nhưng tin rằng con đã hiểu đúng ông ấy, mẹ quả quyết rằng ông ấy sai hoàn toàn khi đưa ra ý tưởng bất kính ấy — mẹ suýt nói là phạm thượng — rằng Đức Chúa Trời, bằng một sắc lệnh không thể đảo ngược, đã định cho một người nào đó phải khốn khổ ngay cả trong đời này. Ý định của Ngài, cũng như chính Ngài, là thánh, công bình và tốt lành; và mọi nỗi khốn khổ xảy đến cho loài người ở đời này và đời sau đều do chính họ mà ra. Sự việc là thế này: — Đời này là một thời kỳ thử thách, trong đó hạnh phúc hay khốn khổ đời đời được đặt ra cho chúng ta chọn lựa; điều thứ nhất là phần thưởng của một đời sống đức hạnh, điều thứ hai là hậu quả của một đời sống gian ác. Con người là một hữu thể phức hợp, một sự pha trộn lạ lùng giữa linh và vật chất, hay đúng hơn, là một tạo vật trong đó hai nguyên lý đối nghịch ấy hiệp lại mà không pha trộn, nhưng mỗi nguyên lý, theo một cách không thể hiểu thấu, lại chịu ảnh hưởng của nguyên lý kia. Xét theo điều này, hạnh phúc thật của con người nằm ở chỗ các năng lực thấp phục tùng đúng mực các năng lực cao, bản tính xác thịt phục tùng bản tính lý trí, và cả hai phục tùng Đức Chúa Trời.

“Đó là sự công chính và hạnh phúc nguyên thủy của con người đã bị đánh mất trong A-đam; và phục hồi hạnh phúc cho con người bằng cách khôi phục sự công chính nguyên thủy ấy chắc chắn là chủ đích của Đức Chúa Trời khi Ngài cho con người bước vào tình trạng thử thách trong thế gian, và trong sự cứu chuộc chúng ta bởi Chúa Giê-xu Christ. Và hẳn nhiên, đó là một chủ đích thật xứng đáng với Đức Chúa Trời, và là bằng chứng lớn nhất về lòng thương xót mà ngay cả sự nhân lành toàn năng có thể bày tỏ cho chúng ta.

“Hạnh phúc của con người nằm ở chỗ các năng lực thấp phục tùng đúng mực các năng lực cao, v.v., thì sự đảo ngược trật tự ấy chính là nguồn gốc thật của nỗi khốn khổ của loài người. Trong mỗi chúng ta đều có một khuynh hướng tự nhiên nghiêng về thân xác và thế gian. Vẻ đẹp, lạc thú và sự an nhàn của thân xác mê hoặc chúng ta cách lạ lùng; của cải và danh vọng của thế gian lôi cuốn chúng ta; và tất cả những điều ấy, dưới sự điều khiển của một kẻ thù xảo quyệt và hiểm độc, đem lại cho những sự hiện tại một sức mạnh phi thường; và một khi đời sống xác thịt lấn át lý trí của chúng ta, thì đó là điều điên rồ lớn nhất có thể tưởng tượng, vì con người đi tìm hạnh phúc ở nơi Đức Chúa Trời chẳng hề định cho họ tìm thấy. Thế nhưng đó lại là tình trạng của phần đông loài người; họ sống như loài thú vật, hoàn toàn buông mình theo quyền lợi và lạc thú của thân xác; và mọi sự dùng đến trí hiểu biết của họ chỉ là để chăm nom về xác thịt mà làm cho phỉ lòng dục nó, chẳng mảy may đoái hoài đến hạnh phúc hay khốn khổ mai sau.

“Mẹ cho rằng à Kempis là một người lương thiện nhưng yếu kém, có lòng sốt sắng nhiều hơn hiểu biết, khi ông lên án mọi sự vui vẻ hay lạc thú là tội lỗi hoặc vô ích, trái ngược với biết bao câu Kinh Thánh rõ ràng và trực tiếp. Con muốn phán đoán một lạc thú là chính đáng hay không chính đáng, một hành động là vô hại hay độc hại ư? Hãy theo quy tắc này: bất cứ điều gì làm suy yếu lý trí con, làm giảm sự nhạy bén của lương tâm con, làm lu mờ ý thức của con về Đức Chúa Trời, hay làm mất đi sự ham thích những điều thuộc linh; tóm lại, bất cứ điều gì làm tăng sức mạnh và quyền thế của thân xác con trên tâm trí con, thì điều ấy là tội lỗi đối với con, dù tự nó có vô hại đến đâu. Và ngược lại cũng vậy.

“Nói rằng chẳng có gì là hoạn nạn đối với người lành là điều ngớ ngẩn. Hễ điều gì gây nên hoạn nạn, thì đó là hoạn nạn, dù cho người lành hay kẻ dữ. Mẹ cũng không hiểu làm sao một người có thể cảm tạ Đức Chúa Trời vì nỗi khốn khổ hiện tại, thế nhưng mẹ biết rất rõ thế nào là vui mừng giữa những hoạn nạn sâu xa; không phải vui mừng trong chính hoạn nạn, vì nếu vậy thì nó chẳng còn là hoạn nạn nữa; nhưng chúng ta có thể vui mừng trong điều này: ấy là chúng ta ở trong tay một Đức Chúa Trời chưa hề và chẳng bao giờ có thể dùng quyền năng Ngài trong một việc bất công, áp bức hay tàn nhẫn nào; ở trong quyền năng của Đấng Khôn Ngoan Tối Cao, Đấng sắp đặt mọi biến cố, và đã hứa rằng mọi sự hiệp lại làm ích — ích lợi thuộc linh và đời đời — cho những ai yêu mến Ngài. Chúng ta có thể vui mừng trong niềm hy vọng rằng Đấng Nhân Lành Toàn Năng sẽ chẳng hề cho chúng ta bị cám dỗ quá sức mình, nhưng

trong sự cám dỗ, Ngài cũng mở đàng cho ra khỏi, để chúng ta có thể chịu được. Tóm lại, chúng ta có thể và phải vui mừng vì Đức Chúa Trời đã cam đoan với chúng ta rằng Ngài sẽ chẳng hề lìa chúng ta, chẳng hề bỏ chúng ta; nhưng nếu chúng ta cứ trung tín với Ngài, Ngài sẽ lo dẫn dắt chúng ta bình an vượt qua mọi đổi thay và bất trắc của đời sống hay chết này, đến những miền phước hạnh của niềm vui và sự bất tử, nơi tội lỗi và sầu khổ chẳng bao giờ có thể vào được.

“Anh con đã mang đến cho nhà mình một món nợ nặng nề vì con và Charles. Nguyện Đức Chúa Trời thương xót chúng tôi hết thảy! Jack yêu dấu, mẹ tha thiết khẩn xin Đức Chúa Trời Toàn Năng ban phước cho con! Tạm biệt con!

“SUSANNA WESLEY.”

Người anh được nhắc đến ở đây là Samuel, người mà, trước niềm vui lớn của mẹ mình, đã về Wroote vào mùa hè năm 1725 cùng vợ và con trai. Khi nhận Charles về ở với mình, ông đã giao hẹn rằng cha ông phải lo quần áo cho cậu bé; ông cũng đã ứng trước cho John một ít tiền mặt, nên tính tất cả, vị Mục sư quản nhiệm nợ ông mười bảng. Chuyến thăm này là một niềm vui lớn đối với bà Wesley, nhưng dường như nó lại là nguyên nhân khiến lễ phong chức của John bị hoãn đến tháng Chín, có lẽ vì những khoản chi phí cần thiết. Cuối cùng, cậu được Giám mục Potter phong chức vào tháng ấy, và giảng bài giảng đầu tiên tại South Leigh, gần Oxford. Sau đó, cậu về Lincolnshire phụ giúp cha, và vào tháng Ba năm sau, chủ yếu nhờ ảnh hưởng của Tiến sĩ Morley, Hiệu trưởng trường Lincoln College đồng thời là mục sư quản nhiệm Scotton gần Gainsborough, cậu được bầu làm thành viên học viện (fellow). Đây là một điều khiến ông bà Wesley hết sức biết ơn và hãnh diện; ông Wesley viết một lá thư hân hoan gửi “Ngài Thành Viên Tân Cử của Lincoln thân mến”; và dù ông chỉ còn vỏn vẹn năm bảng để nuôi gia đình cho đến sau mùa gặt, lại chẳng biết số phận chính mình rồi sẽ ra sao, ông vẫn viết thêm: “Dù tôi ở đâu đi nữa, Jack của tôi vẫn là Thành viên của Lincoln.” Người mẹ thì hết lòng dâng lời cảm tạ Đức Chúa Trời vì thành công của con, và chẳng bao lâu một trong những ước nguyện lớn của bà đã thành: John ở bên bà suốt cả mùa hè, đọc kinh nguyện và giảng hai lần mỗi Chúa Nhật, khi thì ở Epworth, khi thì ở Wroote. Sự giúp đỡ này dành cho cha cậu hẳn đã đến thật đúng lúc, vì vào mùa xuân năm ấy, vị Mục sư quản nhiệm đã bị một cơn đột quỵ nhẹ làm liệt bàn tay phải. Vừa trở lại Oxford vào tháng Chín, John liền được chọn làm Giảng viên tiếng Hy Lạp và Người Điều Hành các Lớp (Moderator of the Classes); và vì lúc ấy Charles đang học tại Christ Church, cậu ở vị thế có thể giúp đỡ em mình rất nhiều.

Mùa hè năm ấy nước lũ dâng lên dữ dội trên vùng đất lầy giữa Epworth và Wroote, và cách duy nhất để đi lại giữa hai nơi là bằng thuyền. Emilia, người đã chịu khổ rất nhiều vì cơn sốt và bệnh sốt rét, đã đến Lincoln để tìm sức khỏe và việc làm. Bà Wesley chịu khổ rất nhiều vì khí ẩm, lại càng thêm nặng bởi nỗi lo âu triền miên và cảnh thiếu thốn thường xuyên. Đầu tháng Bảy, chồng bà viết thư cho John và Charles: “Các con sẽ thấy mẹ các con thay đổi nhiều lắm. Cha tin rằng điều có thể giết chết một con mèo cũng đã gần giết chết bà. Gần đây cha thấy bà rất hay lên những cơn co giật nhỏ, cha chẳng yên lòng chút nào.” Một hai hôm sau, tin được gửi đến hai cậu con trai ở xa rằng bà đang bệnh nguy kịch; và John lập tức viết thư, nghĩ rằng mình sẽ chẳng bao giờ còn được gặp mẹ nữa. Nhưng tai họa đã được cất khỏi, và vị Mục sư quản nhiệm già vui tính — người vẫn bày tỏ mong muốn có thể phục vụ cả hai giáo xứ của mình, và nói rằng nếu không thì ông sẽ vui vẻ mà chết trong con mương cuối cùng của mình — đã viết một lá thư ngắn và tươi vui, có lẽ bằng tay trái: — “Wroote, ngày 18 tháng 7 năm 1727. “John con trai yêu dấu, “Chuyến thư vừa rồi chúng ta đã nhận được những lời chia buồn và chúc mừng của con gửi mẹ con, với giả định rằng bà sắp qua đời đến nơi; điều mà em Patty của con nhất quyết không chịu tán thành, vì nó nói nó không phải là một triết gia giỏi như con, và nó chưa thể để mất mẹ lúc này, nếu Đức Chúa Trời đẹp lòng, mà không phải chịu thiệt thòi rất lớn.”

Patty là con gái thứ tám và là người con thứ mười bảy, và trong gia đình vẫn được xem là người con đặc biệt được mẹ cưng. Cô phủ nhận rằng mình được hưởng tình mẹ nhiều hơn các chị em gái khác, và nói: “Điều mà các chị em tôi gọi là thiên vị thì tất cả họ đều có thể được hưởng nếu họ muốn, ấy là được phép ngồi trong phòng mẹ tôi khi bà rảnh, nghe bà trò chuyện với người khác, và nghe những nhận xét của bà về mọi việc và về sách vở ngoài giờ học.”

Lá thư của người cha viết tiếp:

“Và thật vậy, dù thỉnh thoảng bà vẫn lên những cơn rất mệt, nhưng cha hy vọng được thấy con sẽ làm bà khỏe lại. Dẫu sao, khi con về, con sẽ thấy mọi sự đã đổi khác, vì gia đình cha giờ đây đã ổn định khá đâu vào đấy, và mọi người hoàn toàn hòa thuận — hạnh phúc hơn nhiều, giữa cảnh chẳng mấy dư dả, so với có lẽ bất cứ lúc nào trước đây khi nhà ta sung túc nhất (!); và con sẽ gặp một người giúp việc có thể làm cho nhà ta giàu lên, nếu Đức Chúa Trời ban cho chúng ta chút gì để làm vốn. Cha không rõ có phải chính viễn cảnh ấy, cùng với sự thảnh thơi của cha trong gia đình, đã giữ cho tinh thần cha khỏi suy sụp hay không, dù người ta bảo cha đã sụt mất ít mỡ trên đường giữa Wroote và Epworth; nhưng điều đó cha chẳng màng, miễn là cha vẫn còn sức để làm tròn chức vụ của mình…

“Cha mệt rồi, nhưng vẫn là Người Cha yêu thương con, “SAMUEL WESLEY.”

Hai cậu con trai quả đã về nhà, và thấy mẹ mình đã khá hơn. Trên đường trở lại Oxford, họ dừng chân ở Lincoln để thăm Emilia, lúc ấy đang phụ giúp một bà Taylor có mở trường nữ sinh trong thành phố ấy, và Kezzy, người con út trong nhà, cũng đang dạy học ở đó và có lẽ được nhận một ít sự dạy dỗ để đền bù cho công việc của chính mình và của chị. Sang năm sau, cả hai đều rời trường: Emilia để đi chăm sóc bà Ellison, lúc ấy đang bệnh nguy kịch, còn Kezzy vì không có tiền nên không thể ở lại khi thiếu Emilia.

Bạn đã đọc xong Những Nỗi Thất Vọng Và Bối Rối