Chương 10 · 23 phút đọc · 29 phút nghe
Giảng Dạy Nơi Công Chúng
Vào đầu thế kỷ mười tám, việc lẫn lộn ngày tháng là chuyện rất thường. Theo thói quen, người ta vẫn tính thời gian theo Lịch Cũ; nhưng vào những dịp trang trọng, hoặc khi chợt nhớ ra, họ lại dùng Lịch Mới. Điều này có lẽ giải thích vì sao người ta nói rằng mục sư quản nhiệm Epworth đã để lại một người thay thế chẳng mấy vừa ý khi ông đi dự Hội nghị Giáo phẩm (Convocation) vào tháng 11 năm 1710, nhưng thư từ qua lại giữa ông và vợ do việc ấy gây ra lại đề ngày tháng 2 năm 1712.
Cho đến nay, mọi người viết tiểu sử gia đình Wesley đều nhìn sự việc này thuần túy dưới góc độ tôn giáo, và trình bày như thể vị mục sư phụ tá được để lại lo việc nhà thờ và giáo xứ là một người hình thức khô khan bậc nhất, còn hội chúng thì luôn được tả là khao khát được nghe “Phúc Âm trọn vẹn” mà họ quen nghe khi chính mục sư quản nhiệm đứng trên tòa giảng. Lối nói ấy mang đậm giọng điệu của “những người được gọi là Giám Lý”, và thật ra cả của phái mà về sau tự xưng là Tin Lành Phúc Âm (Evangelical). Nhưng khi đọc rằng vị mục sư phụ tá, tên là Inman, cứ giảng mãi cho bầy chiên về bổn phận trả nợ và cư xử tử tế với hàng xóm, thì ta không thể quên rằng ông Wesley không phải lúc nào cũng trả được nợ, và ngay lúc ấy đang bị nợ nần đè nặng khủng khiếp; rằng vào những thời điểm sôi động, những vụ ẩu đả khó coi đã làm xáo trộn sự yên ổn của thị trấn nhỏ; và rằng vì những lý do chính trị, cộng thêm cảnh túng thiếu triền miên, gia đình Wesley chẳng mấy được lòng giáo dân trong giáo xứ. Những người tử tế hơn trong dân chúng rất có thể đã phàn nàn rằng lối giảng của vị mục sư phụ tá thiếu tế nhị, và hẳn bà Wesley chẳng vui gì khi gia đình và gia nhân của mình buộc phải ngồi nghe ông ta. Giả thuyết này ít ra cũng có lý không kém giả thuyết cho rằng chức vụ của ông bị coi là “khô cằn”, và bầy chiên khao khát “những đặc ân phong phú hơn”. Dù chấp nhận cách giải thích nào đi nữa, điều chắc chắn là bà Wesley bắt đầu tổ chức một buổi nhóm vào mỗi tối Chúa Nhật trong gian bếp của tư thất mục sư, vì lợi ích của chính con cái và gia nhân bà. Một người đầy tớ trai kể lại với cha mẹ mình, và họ xin phép được đến; những người khác noi theo cho đến khi có bốn năm mươi người tụ họp; và, dù động cơ chỉ là tò mò hay là lòng khao khát nhiệt thành được dự phần vào sự dạy dỗ ở đó, người ta kể rằng số người tăng nhanh đến nỗi, vào cuối tháng 1 năm 1711, có hai trăm người dự buổi nhóm tại nhà, và nhiều người phải ra về vì không còn cả chỗ đứng. Đó là câu chuyện được mọi người công nhận, dựa trên chính lời bà Wesley kể trong một bức thư gửi chồng.
Dẫu là một người phụ nữ tốt lành, có lẽ bà đã phóng đại đôi chút, hoặc có lẽ khi hội chúng trở nên đông như thế, bà đã dời sang nhà kho, vựa thóc, hay một gian nhà phụ rộng rãi nào khác. Điều chắc chắn là gian bếp của tư thất mục sư đến nay vẫn rộng y như xưa; và một người Giám Lý rất nhiệt thành, người đã dành cả đời thu thập các chi tiết về những thành viên khác nhau của dòng họ Wesley, mới đây đã đứng trong gian bếp ấy và bày tỏ ý kiến rằng nó không thể chứa nổi dù chỉ bốn mươi người. Vào mùa hè, với cửa sổ mở, nhiều người có thể đứng bên ngoài và cùng tham dự buổi nhóm đang diễn ra bên trong; nhưng giữa mùa đông giá rét thì điều ấy không thể được. Chuyện kể rằng khi ông Wesley trở về, giáo dân trong giáo xứ phàn nàn về những thiếu sót của vị mục sư phụ tá, và ông liền yêu cầu ông ta soạn một bài giảng cho sáng Chúa Nhật tuần sau về câu Kinh Thánh “không có đức tin, thì chẳng hề có thế nào ở cho đẹp ý Ngài”, và nói rằng chính ông sẽ có mặt để nghe. Chúa Nhật đến, và ông Inman mở đầu: “Thưa anh em, đức tin là một đức tính tuyệt hảo, và nó cũng sinh ra những đức tính khác nữa. Đặc biệt, nó khiến người ta trả nợ.” Ông cứ theo giọng ấy suốt mười lăm phút, và mục sư quản nhiệm cho rằng sự việc đã được chứng minh đầy đủ. Có thể thái độ ấy là cố ý xấc xược; có thể, vì tiền bạc khan hiếm, lương bổng của ông Inman đã bị nợ lại; nhưng tình thế thật hết sức khó chịu cho mọi bên. Bà Wesley tự mình đảm đương việc tổ chức các buổi nhóm tại nhà, trong đó bà luôn đọc một bài giảng, và bà nói rõ với chồng rằng việc đọc bản tường thuật về công cuộc truyền giáo của người Đan Mạch tại Travancore đã thôi thúc bà gắng sức làm thêm điều gì đó cho giáo dân trong giáo xứ cũng như cho chính gia đình mình. Hẳn nhiên ông đã viết thư từ London để can ngăn bà, và thư trả lời của bà sáng sủa, mạch lạc đúng như tính cách của bà: — “Epworth, ngày 6 tháng 2 năm 1712.” “Tôi chân thành cảm ơn ông đã đối xử thẳng thắn và trung tín với tôi trong một việc chẳng phải tầm thường. Những phản đối chính của ông đối với các buổi nhóm tối Chúa Nhật của chúng tôi là: thứ nhất, việc ấy sẽ trông khác thường; thứ hai, tôi là phụ nữ; và sau cùng, ông hiện đang ở một địa vị và tư cách công khai; tôi xin trả lời vắn tắt từng điều.
“Về việc nó trông khác thường, tôi công nhận là đúng; và hầu như mọi việc nghiêm túc, hoặc bất cứ điều gì có thể làm tăng thêm sự vinh hiển của Đức Chúa Trời hay sự cứu rỗi các linh hồn, cũng đều như vậy, nếu nó được làm ngoài tòa giảng hoặc trong lúc chuyện trò thường ngày; bởi vì, trong thời đại bại hoại của chúng ta, người ta đã dốc hết sức cẩn thận và cần mẫn để xua đuổi mọi câu chuyện về Đức Chúa Trời hay những điều thuộc linh ra khỏi xã hội, như thể đạo không bao giờ được phép xuất hiện bên ngoài phòng cầu nguyện riêng, và như thể chẳng có gì đáng xấu hổ cho bằng việc xưng mình là Cơ Đốc nhân.
“Về điều thứ hai, tôi xin thưa rằng tôi là phụ nữ, nhưng tôi cũng là bà chủ của một gia đình đông người. Và dù trách nhiệm cao hơn đối với các linh hồn trong gia đình ấy thuộc về ông, là chủ gia đình và là mục sư của họ, thì khi ông vắng mặt, tôi không thể không xem mỗi linh hồn ông để lại dưới sự chăm sóc của tôi như một ta-lâng được giao phó cho tôi, theo sự ủy thác, bởi Chúa Cả của mọi gia tộc trên trời và dưới đất. Và nếu tôi bất trung với Ngài, hay với ông, mà bỏ bê không làm cho những ta-lâng ấy sinh lợi, thì tôi sẽ trả lời Ngài thế nào khi Ngài truyền cho tôi khai ra việc quản trị của mình?
“Những suy nghĩ ấy và những điều tương tự đã khiến tôi ngay từ đầu chăm lo các linh hồn của con cái và gia nhân tôi cách đặc biệt hơn thường lệ; cũng vậy, vì biết rằng đạo rất thánh của chúng ta đòi hỏi phải giữ ngày của Chúa cách nghiêm cẩn, và vì không nghĩ rằng chỉ đi nhà thờ thôi là đã đáp ứng trọn mục đích của sự thiết lập ấy, nhưng chúng ta cũng có bổn phận lấp đầy những khoảng thời gian xen giữa của thì giờ thánh ấy bằng những việc tin kính và sùng kính khác, nên tôi nghĩ bổn phận của tôi là dành một phần trong ngày để đọc cho gia đình nghe và dạy dỗ họ, nhất là khi ông vắng mặt, lúc không có buổi lễ chiều, chúng tôi có nhiều thì giờ rảnh cho những sinh hoạt như thế; và tôi cho rằng thì giờ dùng như vậy đẹp lòng Đức Chúa Trời hơn là nếu tôi lui về với sự tĩnh nguyện riêng của mình.
“Đó là khởi đầu của việc tôi đang làm hiện nay; việc những người khác đến và cùng tham gia với chúng tôi hoàn toàn là tình cờ. Cậu đầy tớ của chúng tôi kể với cha mẹ cậu — họ là những người đầu tiên xin được vào; rồi những người khác nghe chuyện cũng xin phép nữa; thế là số người của chúng tôi tăng lên khoảng ba mươi, và mùa đông năm ngoái hiếm khi quá bốn mươi; còn tại sao từ đó đến nay số người tăng lên, tôi xin để ông tự xét đoán, sau khi ông đọc những gì sau đây.”
Đến đây là đoạn kể về việc tìm thấy cuốn sách nói về các công cuộc truyền giáo của người Đan Mạch, cùng kết quả của việc đọc nó, như đã được trích dẫn trước đây.
“Với số ít người hàng xóm đến với tôi lúc ấy, tôi trò chuyện cởi mở và trìu mến hơn trước. Tôi chọn những bài giảng hay nhất và có sức thức tỉnh nhất mà chúng tôi có, và dành nhiều thì giờ hơn với họ trong những sinh hoạt ấy. Từ đó, số người của chúng tôi tăng lên mỗi tối, vì tôi không dám từ chối ai xin được vào. Chúa Nhật vừa rồi, tôi tin là chúng tôi có hơn hai trăm người, thế mà vẫn có nhiều người phải ra về vì thiếu chỗ.
“Nhưng tôi chưa bao giờ dám quả quyết mà mong rằng Đức Chúa Trời sẽ dùng tôi làm một công cụ để làm điều lành; điều xa nhất tôi từng dám nghĩ là: ‘Có lẽ chăng: ai biết được? Đức Chúa Trời làm mọi việc đều được.
Tôi sẽ phó mình cho Ngài’; hoặc, như Herbert đã diễn tả hay hơn: — Chỉ vì Đức Chúa Trời thường lấy chất liệu hèn mọn mà làm nên đồ dùng xứng cho việc cao trọng, nên tôi gieo mình dưới chân Ngài; tôi sẽ nằm đó cho đến khi Đấng Tạo Hóa tôi tìm kiếm chút vật liệu tầm thường để tỏ bày tài nghệ của Ngài;
Lúc ấy là giờ của tôi.
“Và như thế tôi yên lòng, chẳng tự xét mình, cũng chẳng phán đoán gì về sự thành bại hay kết cục của công việc này.
“Phản đối thứ ba của ông, tôi xin để chính sự phán đoán của ông trả lời. Chúng tôi nhóm lại chẳng vì mục đích thế gian nào. Chúng tôi gạt bỏ mọi mối bận tâm trần tục ra khỏi buổi nhóm; không ai được phép chen bất cứ câu chuyện nào về những việc ấy vào giờ đọc sách hay ca hát của chúng tôi; chúng tôi chú tâm vào công việc của ngày ấy, và vừa xong là mọi người đều về nhà. Vậy điều này có hại gì đâu? Nếu tôi và các con tôi đi thăm viếng vào các tối Chúa Nhật, hoặc nếu chúng tôi tiếp những cuộc thăm viếng vô ích, như quá nhiều người tự cho mình là Cơ Đốc nhân tốt vẫn làm, thì có lẽ chẳng ai cho đó là việc gây tai tiếng, dù thật ra thì đúng là như thế. Vì vậy, tôi không thể hiểu tại sao có ai lại chê trách ông, dù địa vị ông thế nào đi nữa, chỉ vì vợ ông cố gắng kéo người ta đến nhà thờ, và dùng việc đọc sách cùng những lời khuyên khác để ngăn họ khỏi làm ô uế ngày rất thánh của Đức Chúa Trời. Nhưng nếu có ai điên rồ đến mức làm vậy, tôi mong ông đừng bận tâm. Về phần tôi, tôi chẳng coi lời chỉ trích nào về việc này ra gì. Từ lâu tôi đã giã từ thế gian, và tôi chân thành ước mong mình chưa từng cho họ thêm cớ nào để nói nghịch cùng tôi.
“Còn về đề nghị của ông là để một người khác đọc, than ôi! ông không xét đến đây là hạng người thế nào. Tôi không nghĩ có một người đàn ông nào trong số họ có thể đọc một bài giảng mà không phải đánh vần phần lớn bài; và như thế thì làm sao gây dựng được những người còn lại? Cũng chẳng ai trong gia đình chúng tôi có giọng đủ mạnh để chừng ấy người nghe được.
“Nhưng có một điều khiến tôi không vừa lòng nhất; đó là việc họ có mặt trong giờ cầu nguyện gia đình. Tôi không nói đến bất cứ sự e ngại nào của tôi chỉ vì có quá nhiều người hiện diện, bởi những ai có vinh dự thưa chuyện với Đức Chúa Trời vĩ đại và thánh khiết thì chẳng cần phải ngại ngùng khi nói trước cả thế gian; nhưng vì tôi là phụ nữ, tôi ngờ rằng không biết việc tôi dâng lời cầu nguyện của dân chúng lên Đức Chúa Trời có thích đáng hay không.
“Chúa Nhật vừa rồi, tôi rất muốn cho họ về trước giờ cầu nguyện; nhưng họ nài xin tha thiết được ở lại đến nỗi tôi không dám từ chối.
“SUSANNA WESLEY.” Một bức thư của ông Inman, yêu cầu mục sư quản nhiệm ngăn các buổi nhóm của vợ mình, và nói rằng số người dự các buổi nhóm ấy còn đông hơn số người đến nhà thờ, hẳn đã được gửi đi ngay sau bức thư này của bà Wesley. Thư trả lời của mục sư quản nhiệm gửi vợ dường như không được lưu giữ, nhưng hẳn nó đã được gửi đi gần như ngay lập tức, vì trước cuối tháng bà lại viết cho ông, dù rõ ràng bà đã đợi vài ngày sau khi nhận được thư trả lời của ông rồi mới viết: — “Epworth, ngày 25 tháng 2 năm 1712.” “Ông thân mến,
“Cách đây ít hôm, tôi nhận được thư ông, tôi đoán là đề ngày 16 tháng này, mà tôi đã không vội trả lời, vì tôi nghĩ rằng
cả hai chúng ta cần dành ít thì giờ để cân nhắc trước khi ông quyết định một việc hệ trọng như thế.
“Tôi sẽ không hỏi làm sao ông lại có thể để cho sự la ó vô lý của hai ba kẻ tệ nhất trong giáo xứ thuyết phục mà kết án điều chính ông vừa mới tán thành. Nhưng tôi sẽ trình bày suy nghĩ của tôi với ông bằng càng ít lời càng tốt. Tôi không nghe nói có quá ba bốn người chống đối buổi nhóm của chúng tôi, mà đứng đầu là Inman. Tôi tin rằng ông ta và Whiteley có thể gọi đó là một buổi nhóm bất hợp pháp (conventicle); nhưng ở đây chúng tôi chẳng nghe thấy sự phản đối ầm ĩ nào, cũng chẳng ai nói với tôi một lời nào chống lại nó. Mà việc họ gọi đó là buổi nhóm bất hợp pháp thì có nghĩa lý gì? Nó có làm thay đổi bản chất sự việc không? Hay ông nghĩ rằng những gì họ nói là lý do đủ để thôi một việc đã đem lại nhiều điều tốt, và nhờ ơn phước của Đức Chúa Trời, còn có thể đem lại nhiều điều tốt hơn nữa? Nếu việc bị những kẻ biết rõ trong lương tâm rằng mình đang xuyên tạc gọi là buổi nhóm bất hợp pháp thật sự biến nó thành một buổi nhóm như thế, thì điều ông nói mới đáng kể; nhưng thực tế rõ ràng là chỉ riêng việc này đã đưa nhiều người đến nhà thờ hơn bất cứ điều gì từng làm được trong một thời gian ngắn như vậy. Trước đây, buổi lễ chiều chúng tôi thường không quá hai mươi hay hai mươi lăm người, còn nay chúng tôi có từ hai đến ba trăm người, nhiều hơn bất cứ lúc nào trước đây từng đến nghe Inman vào buổi sáng.
“Ngoài việc đều đặn dự sự thờ phượng Đức Chúa Trời nơi công chúng, buổi nhóm của chúng tôi còn làm cho lòng dân chúng nơi đây trở nên hòa thuận với chúng tôi cách lạ lùng, đến nỗi nay chúng tôi sống với nhau trong tình thân thiện hết sức có thể tưởng tượng được; và, điều còn tốt hơn nữa, cách cư xử của họ trong ngày của Chúa đã được cải thiện rất nhiều, và những người trước kia thường chơi đùa ngoài đường phố nay đến nghe đọc một bài giảng hay, điều chắc chắn đẹp lòng Đức Chúa Trời Toàn Năng hơn.
“Một lý do khác cho việc tôi làm là tôi không có cách nào khác để trò chuyện với dân chúng nơi đây, và vì thế không có cách nào khác để làm điều tốt cho họ; nhưng nhờ việc này, tôi có cơ hội thực hành lòng bác ái lớn nhất và cao quý nhất, tức là lòng bác ái đối với linh hồn họ.
“Một số gia đình trước kia ít khi đi nhà thờ, nay đi đều đặn; và một người đã bảy năm không đến nhà thờ, nay đã được thuyết phục cùng đi với những người khác.
“Buổi nhóm này còn có nhiều kết quả tốt đẹp khác mà tôi không có thì giờ kể ra. Bây giờ, tôi nài xin ông hãy cân nhắc mọi điều ấy trên một cán cân không thiên vị: một bên là sự tôn vinh Đức Chúa Trời Toàn Năng, việc làm nhiều điều lành cho nhiều linh hồn, và tình thân của những người tốt nhất giữa vòng chúng ta; bên kia (nếu sự điên rồ, sự bất kính và sự hư không có thể đứng vững trên đĩa cân trước một sức nặng lớn lao như thế) là những lời phản đối vô lý của một vài kẻ đáng hổ thẹn, những kẻ chế nhạo chúng ta, chê trách chúng ta là câu nệ và giả hình; và khi ông đã cân nhắc kỹ mọi sự, xin cho tôi biết quyết định dứt khoát của ông.
“Tôi chẳng cần nói với ông những hậu quả nếu ông quyết định chấm dứt buổi nhóm của chúng tôi. Ông có thể dễ dàng thấy nó có thể gây nên thành kiến thế nào trong lòng dân chúng nơi đây, nhất là đối với Inman, người đã thiếu khôn ngoan đến mức công khai lên tiếng chống lại nó. Bây giờ tôi có thể giữ họ gắn bó với nhà thờ; nhưng nếu buổi nhóm bị bãi bỏ, tôi e rằng họ sẽ chẳng bao giờ đến nghe ông ta nữa, ít ra là những người đến từ khu dưới của thị trấn. Nhưng nếu việc này được tiếp tục cho đến khi ông trở về, mà nay chẳng còn bao lâu nữa, thì có lẽ Đức Chúa Trời vui lòng thay đổi lòng họ đến lúc ấy, để họ yêu mến
và vui thích trong sự thờ phượng Ngài nơi công chúng, đến nỗi không bao giờ bỏ bê nữa.
“Nếu, sau tất cả, ông vẫn thấy nên giải tán buổi nhóm này, thì xin đừng nói với tôi rằng ông muốn tôi làm việc ấy, vì điều đó sẽ không làm thỏa lòng lương tâm tôi; nhưng xin gửi cho tôi mệnh lệnh dứt khoát của ông, bằng những lời đầy đủ và rõ ràng đến mức có thể miễn cho tôi khỏi mọi tội lỗi và hình phạt vì đã bỏ lỡ cơ hội làm điều lành này, khi ông và tôi sẽ ứng hầu trước tòa án lớn lao và đáng sợ của Chúa chúng ta là Chúa Giê-xu Christ.
“SUSANNA WESLEY.” Bức thư khôn ngoan và điềm đạm này cho thấy rõ người viết không hề có chút thiên vị cá nhân nào. Bà không mong dân chúng đến buổi nhóm của bà thay vì đi nghe ông Inman, nhưng tha thiết mong họ đi dự các buổi lễ do ông ấy điều hành, vì sự tôn vinh Đức Chúa Trời và Hội Thánh; bà cũng tự xem mình như một người quản gia, giữ bầy chiên lại với nhau cho đến khi mục sư quản nhiệm có thể trở về. Và cũng nên nhớ rằng ông Wesley được công nhận là một trong những nhà giảng đạo lưu loát và giỏi nhất thời bấy giờ, nên những người nghe ông có phần được chiều quen, và bực bội khi phải chịu một người kém cỏi hơn đặt trên họ trong lúc ông vắng mặt. Dù động cơ nào đã khiến bà Wesley lúc đầu tổ chức các buổi nhóm riêng, hay khiến hàng xóm muốn đến dự, thì rõ ràng là việc tiếp xúc gần gũi hơn với người phụ nữ nhiệt thành và cao thượng ấy — người đã kiên định bước đi con đường mình dầu mang tiếng xấu hay được tiếng tốt — đã khơi dậy một lòng kính trọng sâu xa, mà trong nhiều trường hợp đã chín muồi thành tình thương mến. Mọi khó khăn chấm dứt khi Hội nghị Giáo phẩm bế mạc, và ông Wesley trở về nhà để tiếp tục chức vụ trong giáo xứ và trong chính gia đình mình.
Biến cố kế tiếp trong đời bà Wesley là cuộc chia tay với con trai John, cậu được gửi vào trường Charterhouse nhờ sự giúp đỡ của Công tước Buckingham, người vốn biết rõ cha cậu và hoàn cảnh gia đình. Người mẹ dường như không viết thư cho cậu với nhiều lo lắng hay thường xuyên như với người con trai lớn, hoặc dù sao đi nữa, nếu bà có viết, thì không bức thư nào còn được lưu giữ. Có thể bà phần nào phó thác cậu cho sự chăm sóc của người anh ở Westminster, người thường có dịp gặp cậu, hoặc có lẽ bà không nghĩ tính nết cậu đòi hỏi bà phải để mắt liên tục như vậy. Cha cậu dặn cậu mỗi sáng chạy ba vòng quanh vườn, và người ta kể rằng cậu đã ngoan ngoãn vâng lời, và có lẽ cậu cũng không kém phần cẩn thận trong việc giữ theo những lời mẹ dặn về cách cư xử và sự tĩnh nguyện hằng ngày. Cậu chẳng cần sự thúc đẩy nào để học hành, vì lòng ham học vốn là một phần trong bản tính của cậu.
Không có bức thư nào bà Wesley viết cho con trai Samuel trong năm cậu ở Oxford còn được tìm thấy, cũng chẳng có ghi chép nào về cảm xúc và sự cảm thông của bà khi anh lập gia đình vào năm 1715. Vợ anh là con gái của Mục sư John Berry, một trong những thầy giáo ở Westminster, người nhận một số học trò ở trọ tại nhà. Anh yêu nàng tha thiết, và vì lúc ấy đã có chỗ đứng vững vàng làm phụ giáo tại ngôi trường cũ của mình, có lẽ anh cảm thấy mình đủ điều kiện để cưới vợ. Khó có thể nào mẹ anh lại không bày tỏ sự quan tâm nồng nhiệt đến bước ngoặt này trong đời anh, và ai cũng biết rằng anh vẫn tiếp tục là một người con hết mực yêu thương, còn vợ anh thì tỏ ra hết sức tử tế và đúng mực với các em trai nhỏ của anh và với mẹ chồng. Samuel con cũng thích làm thơ vần như cha anh trước đó, và chắc hẳn anh đã tả người thiếu nữ da nâu mà anh chọn trong những bức thư gửi về nhà cũng hùng hồn như trong những câu thơ tả nàng là người “Biết dùng chút khôn ngoan nhỏ bé của mình đi xa hơn cả những phụ nữ khôn ngoan hơn”;
hoặc dài hơn khi anh viết:
“Tóc và da nàng nâu như quả berry chín;
Nụ cười nàng dịu dàng, cái cau mày cũng duyên dáng;
Dáng nàng thấp, có phần thấp hơn tôi một chút;
Thân hình nàng, dẫu đẹp, chẳng phải tuyệt mỹ thanh tao.
Dẫu quanh đôi mắt màu hạt dẻ phảng phất nỗi buồn, đôi khi ánh nhìn tươi tắn của chúng vẫn khiến người ta sững sờ.
Nhưng những vẻ đẹp lớn hơn thuộc về tâm hồn nàng:
Nàng nói năng khéo léo, và biết khôn ngoan giữ lời.
Nơi nàng, lẽ phải giản dị và sự dịu hiền khiêm nhường gặp nhau:
Dẫu vui tươi mà vẫn tin kính; dẫu trẻ tuổi mà vẫn chín chắn.
Thiếu nữ ấy là thế đó, nếu tôi phán đoán đúng, nếu tình yêu hay thiên vị không che mắt tôi.
Có lẽ bạn sẽ hỏi sao tôi biết rõ đến thế?
Tôi đã tìm hiểu nàng, và tôi cũng xin thú thật như vậy.
Tôi đã cố dò tìm từng khuyết điểm sâu kín nhất;
Thế mà càng tìm, tôi lại càng thêm mến.
Ôi, được thấy Nutty của tôi mỉm cười, cùng lời tình tự làm thời gian trôi qua, tình yêu tô điểm mọi cử chỉ của nàng, vòng tay luôn rộng mở đón ôm, ánh nhìn mời gọi hạnh phúc lứa đôi, đôi mắt vui sướng và làm vui sướng, sự trong trắng không tì vết ngăn ngừa nỗi sầu muộn về sau và sự ăn năn buồn bã;
Chẳng ai ngờ vực, cả hai cùng tin cậy, cùng trao và nhận niềm say đắm;
Cả hai cùng xao động với nhiệt tình ngang nhau, được yêu tha thiết, và yêu chân thành. Nguyện cả hai mãi hưởng niềm vui ấy, không chút tội lỗi và không chút giới hạn!
Đôi vợ chồng trẻ chỉ có hai người con; đứa đầu được đặt tên là Samuel, theo tên cha và ông nội. Là đứa cháu đầu tiên, cậu được mọi người hết mực quý mến, và cả nhà vô cùng đau buồn khi cậu qua đời ngay trước ngày lẽ ra là sinh nhật thứ hai mươi mốt của mình. Cô con gái được các chú rất yêu quý, và đặc biệt gắn bó với Charles Wesley. Trong gia đình, cô được gọi là “Phil.”