Thiên Lộ Lịch Trình
Lời Biện Hộ Của Tác Giả Cho Cuốn Sách

Chương 1 · 12 phút đọc · 16 phút nghe

Lời Biện Hộ Của Tác Giả Cho Cuốn Sách

LỜI BIỆN HỘ CỦA TÁC GIẢ
CHO CUỐN SÁCH

Thuở ban đầu, khi tôi cầm bút trong tay

Để viết thế này, tôi nào có hiểu ra

Rằng mình lại sẽ làm nên một cuốn sách nhỏ

Theo lối này; không, tôi đã bắt tay vào

Viết một cuốn khác; khi cuốn ấy gần xong,

Thì chưa kịp hay, tôi đã khởi sự cuốn này.

Chuyện là thế này: khi tôi viết về con đường

Và cuộc chạy đua của các thánh đồ trong thời Phúc Âm này,

Tôi bỗng rơi vào một chuyện ngụ ngôn

Về cuộc hành trình của họ, và con đường dẫn đến vinh hiển,

Hơn hai mươi điều tôi ghi lại;

Ghi xong, lại thêm hai mươi điều nữa nảy trong đầu,

Rồi chúng lại bắt đầu sinh sôi nảy nở,

Như những tia lửa bay ra từ than hồng.

Thôi thì, tôi nghĩ, nếu các ngươi sinh sôi nhanh thế,

Tôi sẽ tách các ngươi riêng ra, kẻo rốt cuộc

Các ngươi thành ra ad infinitum, mà ăn mòn mất

Cuốn sách mà tôi đang viết dở.

Vậy, tôi đã làm thế; nhưng tôi vẫn chưa hề nghĩ

Sẽ phô ra cho cả thế gian ngòi bút và mực của mình

Theo lối ấy; tôi chỉ nghĩ là làm ra

Một điều gì tôi chẳng biết; tôi cũng chẳng định

Qua đó làm vui lòng người lân cận; không, tôi nào có thế;

Tôi làm là để tự mình vui thỏa.

Tôi cũng chỉ dùng những lúc rảnh rỗi

Cho những dòng nguệch ngoạc này; tôi cũng chẳng có ý gì

Ngoài việc làm khuây khỏa chính mình, khi viết thế này,

Khỏi những ý nghĩ xấu xa, là điều khiến tôi làm sai.

Vậy tôi đặt bút lên giấy cách vui thích,

Và chẳng mấy chốc ý tưởng đã thành giấy trắng mực đen;

Vì giờ đây đã nắm được đầu mối,

Hễ tôi kéo là nó ra; và thế là tôi chép

Nó xuống; cho đến khi rốt cuộc nó thành ra

Bề dài, bề rộng, cỡ lớn như bạn đang thấy.

Vậy, khi đã gom các đầu mối lại với nhau,

Tôi đưa cho người khác xem, để xem thử

Họ sẽ kết án chúng, hay bênh vực chúng:

Có người nói, cứ để chúng sống; người lại bảo, để chúng chết:

Có người nói, John, in đi; kẻ khác nói, Đừng:

Có người nói, Nó có thể làm ích; kẻ khác nói, Không.

Bấy giờ tôi lâm vào thế khó, chẳng thấy

Điều gì là tốt nhất mình nên làm:

Sau cùng tôi nghĩ, Vì các người chia rẽ như thế,

Tôi sẽ in; và thế là việc được quyết định.

Vì, tôi nghĩ, tôi thấy có người muốn nó được in,

Dẫu kẻ khác chẳng xuôi theo dòng ấy:

Vậy, để chứng tỏ ai đã khuyên phải nhất,

Tôi thấy nên đem nó ra thử thách.

Tôi còn nghĩ thêm, nếu giờ tôi từ chối

Những người muốn có nó, mà chẳng chiều lòng họ,

Biết đâu chừng tôi lại ngăn trở họ

Khỏi điều sẽ là niềm vui lớn cho họ.

Còn với những ai không muốn nó ra đời,

Tôi nói với họ, Làm phật lòng các người, tôi chẳng muốn;

Nhưng vì anh em các người lấy nó làm vui,

Hãy khoan xét đoán, cho đến khi thấy thêm.

Nếu bạn không muốn đọc, cứ để nó yên;

Có người thích thịt, có người thích gặm xương.

Phải, để làm dịu lòng họ hơn,

Tôi cũng đã biện luận cùng họ thế này:

Lẽ nào tôi không được viết theo lối văn này?

Theo phương pháp này nữa, mà vẫn không trật

Mục đích của tôi — là ích lợi cho bạn? Sao lại không được?

Mây đen đem mưa đến, khi mây sáng chẳng đem gì.

Phải, đen hay sáng, nếu những giọt bạc của chúng

Được tuôn xuống, thì đất, bởi sinh hoa lợi,

Ngợi khen cả hai, chẳng chê bai bên nào,

Nhưng tích trữ trái mà cả hai cùng sinh ra;

Phải, trộn lẫn cả hai, đến nỗi trong trái ấy

Chẳng ai phân biệt được cái này với cái kia; chúng vừa

Lòng đất khi đói; nhưng nếu đất đã no,

Thì nhả ra cả hai, và làm phước lành của chúng thành vô ích.

Bạn thấy những cách người đánh cá dùng

Để bắt cá; người chế ra bao nhiêu dụng cụ!

Hãy xem người vận dụng hết mọi mưu trí;

Cả bẫy, dây, cần câu, lưỡi câu, và lưới:

Thế mà có những con cá, chẳng lưỡi câu hay dây,

Chẳng bẫy, chẳng lưới, chẳng dụng cụ nào bắt về tay bạn được:

Phải mò mẫm tìm chúng, lại phải cù chúng nữa,

Bằng không chúng chẳng chịu mắc, dù bạn làm gì đi nữa.

Người bẫy chim tìm bắt mồi của mình

Bằng biết bao cách! chẳng ai kể hết được.

Nào súng, nào lưới, nào cành nhựa, đèn và chuông:

Người bò, người đi, người đứng; phải, ai kể được

Mọi tư thế của người? thế mà chẳng cách nào trong đó

Khiến người làm chủ được bất cứ con chim nào người muốn.

Phải, người phải thổi sáo, huýt gió, để bắt con này;

Thế nhưng làm vậy, người lại để lỡ con kia.

Nếu một viên ngọc có thể nằm trong đầu con cóc,

Và cũng có thể tìm thấy trong vỏ con hàu;

Nếu những thứ chẳng hứa hẹn gì, lại chứa đựng

Điều quý hơn vàng; thì ai lại khinh thường,

Khi đã biết phong phanh về nó, mà chẳng tìm ở đó,

Hầu cho tìm được nó. Giờ đây cuốn sách nhỏ của tôi,

(Dẫu chẳng có những nét tô vẽ khiến nó

Được lòng người này hay người khác,)

Không phải không có những điều vượt trội hơn

Những gì ở trong các ý tưởng hào nhoáng mà rỗng tuếch.

“Thôi được, nhưng tôi vẫn chưa hoàn toàn thỏa mãn

Rằng cuốn sách này của ông sẽ đứng vững, khi bị thử kỹ.”

Sao, có chuyện gì? “Nó tối nghĩa.” Thì đã sao?

“Nhưng nó là chuyện bịa.” Bịa thì sao? Tôi nghĩ

Có người dùng lời hư cấu, tối nghĩa như lời tôi,

Mà khiến lẽ thật lấp lánh, và tia sáng nó chiếu rạng.

“Nhưng chúng thiếu sự vững chắc.” Này bạn, hãy nói rõ ý bạn.

“Chúng làm kẻ yếu chết chìm; ẩn dụ khiến ta mù lòa.”

Sự vững chắc, quả thật, xứng với ngòi bút

Của người viết những điều thiêng liêng cho loài người:

Nhưng lẽ nào tôi lại thiếu sự vững chắc, chỉ vì

Tôi nói bằng ẩn dụ? Chẳng phải luật pháp của Đức Chúa Trời,

Luật pháp Phúc Âm của Ngài, thuở xưa đã được bày tỏ

Bằng hình bóng, bóng mờ, và ẩn dụ sao? Thế mà

Chẳng người tỉnh táo nào lại muốn bắt lỗi

Những điều ấy, kẻo bị thấy là tấn công

Sự khôn ngoan tột bậc! Không, người ấy thà cúi mình,

Mà tìm hiểu xem, qua những cây nọc và những cái vòng,

Qua bò con và chiên, qua bò cái tơ, và qua chiên đực,

Qua chim chóc và cỏ cây, và qua huyết chiên con,

Đức Chúa Trời phán gì với mình; phước thay cho người

Tìm được ánh sáng và ân điển ở trong đó.

Vậy chớ vội vàng kết luận

Rằng tôi thiếu vững chắc — rằng tôi thô lậu;

Mọi điều trông có vẻ vững chắc, chưa hẳn là vững chắc;

Mọi điều nói bằng ngụ ngôn, ta chớ khinh dể,

Kẻo những điều tai hại nhất ta lại dễ dàng tiếp nhận,

Còn những điều tốt lành lại bị cướp khỏi linh hồn ta.

Những lời tối tăm, mù mịt của tôi chỉ là chứa

Lẽ thật, như chiếc tráp đựng vàng.

Các đấng tiên tri đã dùng nhiều ẩn dụ

Để bày tỏ lẽ thật: phải, ai suy xét

Đấng Christ, và các sứ đồ Ngài nữa, sẽ thấy rõ

Rằng cho đến ngày nay lẽ thật vẫn khoác những tấm áo choàng như thế.

Tôi có sợ mà nói rằng Kinh Thánh,

Vốn với văn phong, lời lẽ vượt trên mọi tài trí,

Ở khắp nơi đều đầy những điều này,

Hình ảnh tối nghĩa, chuyện ngụ ngôn? Thế mà từ

Chính cuốn sách ấy lại tuôn ra vẻ rực rỡ ấy, những tia

Sáng ấy, biến những đêm tối nhất của ta thành ngày.

Này, hãy để kẻ chê bai tôi nhìn vào đời mình,

Và tìm ở đó những dòng tối tăm hơn những gì trong sách tôi

Mà người ấy tìm thấy; phải, và hãy cho người ấy biết,

Rằng trong những điều tốt nhất của người ấy cũng có những dòng tệ hơn.

Miễn là ta được đứng trước những người công tâm,

Tôi dám cược mười ăn một với người ấy,

Rằng họ sẽ hiểu ý tôi trong những dòng này

Rõ hơn nhiều so với ý của người ấy, dẫu nằm trong khám thờ bằng bạc.

Này, lẽ thật, dẫu trong tã lót, tôi thấy

Vẫn soi sáng sự phán đoán, sửa ngay tâm trí;

Làm thỏa lòng sự hiểu biết, khiến ý chí

Phục tùng, lại làm đầy trí nhớ

Bằng những điều làm vui sức tưởng tượng của ta;

Cũng giúp làm dịu những nỗi phiền muộn của ta.

Lời lành mạnh, tôi biết, Ti-mô-thê phải dùng,

Và chuyện hoang đường của đàn bà già, người phải từ bỏ;

Nhưng Phao-lô nghiêm trang chẳng nơi nào cấm người

Dùng ẩn dụ, trong đó có giấu

Vàng ấy, ngọc trai ấy, và đá quý ấy

Đáng công đào bới, và đào với hết sự cẩn trọng.

Cho tôi thêm một lời nữa. Hỡi người của Đức Chúa Trời,

Bạn có phật lòng chăng? Bạn có ước tôi đã

Trình bày nội dung trong một bộ áo khác?

Hay ước tôi đã nói mọi điều cách rõ ràng hơn?

Cho tôi nêu ra ba điều; rồi tôi xin phục

Những bậc hơn tôi, như lẽ phải vậy.

1. Tôi không thấy mình bị cấm dùng

Phương pháp này của tôi, miễn là tôi chẳng lạm dụng

Lời lẽ, sự việc, người đọc, hay thô lậu

Khi dùng hình ảnh hay sự so sánh,

Khi áp dụng; mà hết sức mình

Tìm cách đẩy mạnh lẽ thật lối này hay lối khác.

Bị cấm, tôi nói vậy sao? Không, tôi được phép,

(Lại có gương nữa, từ những người đã

Làm đẹp lòng Đức Chúa Trời, bởi lời nói hay việc làm,

Hơn bất cứ ai còn thở trên đời ngày nay,)

Để bày tỏ ý mình như thế, để trình bày như thế

Cho bạn những điều tuyệt diệu nhất.

2. Tôi thấy những người cao như cây cổ thụ vẫn viết

Theo lối đối thoại; thế mà chẳng ai coi thường họ

Vì viết như vậy. Thật vậy, nếu họ lạm dụng

Lẽ thật, thì đáng rủa sả cho họ, và cho mánh khóe họ dùng

Vào mục đích ấy; nhưng hãy để lẽ thật được tự do

Xông đến với bạn và với tôi,

Theo cách nào đẹp lòng Đức Chúa Trời: vì ai biết rõ,

Hơn Đấng đầu tiên đã dạy ta cày ruộng,

Cách dẫn dắt tâm trí và ngòi bút ta theo ý định Ngài?

Và Ngài dùng những điều hèn mọn để mở đường cho điều thiêng liêng.

3. Tôi thấy Kinh Thánh, ở nhiều chỗ,

Có nét giống với phương pháp này, nơi mà các trường hợp

Đòi phải dùng điều này để bày tỏ điều khác:

Vậy tôi có thể dùng nó, mà chẳng hề che lấp

Những tia vàng của lẽ thật: không, bởi phương pháp này lại có thể

Khiến nó chiếu ra những tia sáng như ban ngày.

Và giờ đây, trước khi tôi gác bút,

Tôi sẽ chỉ ra ích lợi của cuốn sách tôi; rồi

Phó thác cả bạn lẫn nó vào tay

Đấng kéo kẻ mạnh xuống, và khiến kẻ yếu đứng vững.

Cuốn sách này phác họa trước mắt bạn

Con người tìm kiếm phần thưởng đời đời:

Nó cho bạn thấy người từ đâu đến, đi về đâu,

Điều gì người bỏ không làm; cũng điều gì người làm:

Nó cũng cho bạn thấy người chạy, và chạy mãi,

Cho đến khi tới được cổng vinh hiển.

Nó cũng cho thấy những ai hăm hở lên đường tìm sự sống,

Như thể họ sẽ giành được mão miện đời đời;

Ở đây bạn cũng có thể thấy lý do vì sao

Họ mất công lao, và chết như kẻ dại.

Cuốn sách này sẽ khiến bạn thành một lữ khách,

Nếu bạn chịu theo lời khuyên của nó;

Nó sẽ hướng dẫn bạn đến Đất Thánh,

Nếu bạn chịu hiểu những lời chỉ dẫn của nó.

Phải, nó sẽ khiến kẻ biếng nhác trở nên siêng năng;

Và kẻ mù cũng được thấy những điều vui thích.

Bạn có tìm điều gì hiếm có và ích lợi chăng?

Hay bạn muốn thấy một lẽ thật trong chuyện ngụ ngôn?

Bạn hay quên chăng? Bạn có muốn nhớ

Từ ngày đầu năm mới cho đến ngày cuối tháng Mười Hai?

Vậy hãy đọc những tưởng tượng của tôi; chúng sẽ bám như gai ké,

Và có lẽ, sẽ là niềm an ủi cho kẻ cô thế.

Cuốn sách này được viết bằng một giọng văn

Có thể lay động tâm trí những người thờ ơ:

Nó có vẻ mới lạ, thế mà chẳng chứa gì

Ngoài những âm điệu Phúc Âm lành mạnh và chân thật.

Bạn có muốn khuây khỏa mình khỏi nỗi u sầu?

Bạn có muốn vui tươi, mà vẫn xa sự dại dột?

Bạn có muốn đọc những câu đố, và lời giải của chúng?

Hay muốn chìm đắm trong sự suy tưởng của mình?

Bạn có thích gỡ thịt từng chút chăng? Hay bạn muốn thấy

Một người trong mây, và nghe người ấy nói với bạn?

Bạn có muốn ở trong giấc mơ, mà vẫn không ngủ?

Hay bạn muốn trong chốc lát vừa cười vừa khóc?

Bạn có muốn đánh mất mình mà chẳng hề hấn gì,

Rồi tìm lại được mình mà chẳng cần bùa phép?

Bạn có muốn đọc chính mình, và đọc điều bạn chẳng biết là gì,

Mà vẫn biết mình có được phước hay không,

Nhờ đọc cùng những dòng ấy? Vậy hãy đến đây,

Và đặt cuốn sách tôi, đầu óc bạn, và tấm lòng bạn lại với nhau.

JOHN BUNYAN.

Bạn đã đọc xong Lời Biện Hộ Của Tác Giả Cho Cuốn Sách

Tiếp