Chương 8 · 27 phút đọc · 35 phút nghe
Những Nền Tảng Của Cơ Đốc Giáo
555
... Người ta phạm thượng điều mình không biết. Cơ Đốc giáo gồm có hai điểm. Việc biết hai điểm ấy quan trọng như nhau đối với con người, và việc không biết chúng cũng nguy hiểm như nhau. Và cũng bởi lòng thương xót của Đức Chúa Trời như nhau mà Ngài đã ban những dấu chỉ về cả hai.
Thế mà họ lại nhân đó kết luận rằng một trong hai điểm ấy không có thật, từ chính điều lẽ ra phải khiến họ suy ra điểm kia. Các bậc hiền triết từng nói rằng chỉ có một Đức Chúa Trời đã bị bắt bớ, người Do Thái bị ghét bỏ, và Cơ Đốc nhân còn bị ghét bỏ hơn nữa. Họ đã thấy bằng ánh sáng tự nhiên rằng nếu trên đất có một đạo chân thật, thì dòng vận hành của muôn vật phải hướng về đạo ấy như hướng về một tâm điểm.
Toàn bộ dòng vận hành của muôn vật phải lấy sự thiết lập và sự cao cả của đạo làm mục đích. Con người phải có trong mình những cảm nhận phù hợp với điều đạo dạy chúng ta. Và sau cùng, đạo phải là mục đích và tâm điểm mà muôn vật hướng về, đến nỗi hễ ai biết các nguyên lý của đạo thì có thể giải thích được cả toàn bộ bản tính của con người nói riêng, lẫn toàn bộ dòng vận hành của thế giới nói chung.
Và dựa vào đó, họ nhân dịp mà chê bai Cơ Đốc giáo, vì họ hiểu sai về đạo. Họ tưởng rằng đạo chỉ cốt ở sự thờ phượng một Đức Chúa Trời được xem là vĩ đại, quyền năng và đời đời; mà đó đúng là thuyết tự nhiên thần, gần như cách xa Cơ Đốc giáo chẳng kém gì thuyết vô thần, là điều hoàn toàn trái ngược với nó. Và từ đó họ kết luận rằng đạo này không chân thật, vì họ không thấy rằng muôn vật đều góp phần thiết lập điểm này: Đức Chúa Trời không tỏ mình ra cho loài người với tất cả sự hiển nhiên mà Ngài có thể bày tỏ.
Nhưng cứ để họ kết luận tùy ý điều gì chống lại thuyết tự nhiên thần, họ cũng sẽ chẳng kết luận được gì chống lại Cơ Đốc giáo, là đạo cốt ở chính sự mầu nhiệm của Đấng Cứu Chuộc, là Đấng, khi hiệp nhất trong chính mình hai bản tính, nhân tính và thần tính, đã cứu chuộc loài người khỏi sự bại hoại của tội lỗi, hầu hòa giải họ với Đức Chúa Trời trong thân vị thần thượng của Ngài.
Vậy, Cơ Đốc giáo dạy con người hai chân lý này: rằng có một Đức Chúa Trời mà con người có thể biết, và rằng trong bản tính của họ có một sự bại hoại khiến họ không xứng đáng với Ngài. Biết cả hai điểm này đều quan trọng như nhau đối với con người; và việc con người biết Đức Chúa Trời mà không biết sự khốn cùng của mình, cũng nguy hiểm như việc biết sự khốn cùng của mình mà không biết Đấng Cứu Chuộc có thể giải thoát mình khỏi nó. Chỉ biết một trong hai điểm này thì sinh ra hoặc sự kiêu ngạo của các triết gia, là những người đã biết Đức Chúa Trời mà không biết sự khốn cùng của mình, hoặc sự tuyệt vọng của những người vô thần, là những người biết sự khốn cùng của mình mà không biết Đấng Cứu Chuộc.
Và, vì con người cần biết hai điểm này như nhau, nên việc Đức Chúa Trời đã cho chúng ta biết chúng cũng là lòng thương xót như nhau. Cơ Đốc giáo làm điều đó; chính đạo cốt ở điều đó.
Ở đây chúng ta hãy xem xét trật tự của thế giới, và xem thử có phải muôn vật đều hướng về việc thiết lập hai điểm chính này của đạo chăng: Chúa Giê-xu Christ là cùng đích của mọi sự, và là tâm điểm mà mọi sự hướng về. Ai biết Ngài thì biết lý do của mọi sự.
Những người sa vào sai lầm chỉ sai lầm vì không thấy một trong hai điều ấy. Vậy chúng ta có thể có một sự hiểu biết tuyệt vời về Đức Chúa Trời mà không biết sự khốn cùng của mình, và biết sự khốn cùng của mình mà không biết Đức Chúa Trời. Nhưng chúng ta không thể biết Chúa Giê-xu Christ mà không đồng thời biết cả Đức Chúa Trời lẫn sự khốn cùng của chính mình.
Vì thế ở đây tôi sẽ không ra sức chứng minh bằng những lý lẽ tự nhiên sự hiện hữu của Đức Chúa Trời, hay Ba Ngôi, hay sự bất tử của linh hồn, hay bất cứ điều gì thuộc loại ấy; không những vì tôi cảm thấy mình không đủ sức tìm trong thiên nhiên những lý lẽ để thuyết phục những người vô thần cứng lòng, mà còn vì sự hiểu biết ấy, nếu không có Chúa Giê-xu Christ, thì vô ích và cằn cỗi. Dẫu một người được thuyết phục rằng các tỉ lệ số học là những chân lý phi vật chất, đời đời và tùy thuộc vào một chân lý đầu tiên, là chân lý mà trong đó chúng tồn tại và được gọi là Đức Chúa Trời, thì tôi cũng không nghĩ rằng người ấy đã tiến xa được bao nhiêu trên con đường cứu rỗi của mình.
Đức Chúa Trời của Cơ Đốc nhân không phải là một Đức Chúa Trời chỉ là tác giả của các chân lý toán học, hay của trật tự các nguyên tố; đó là quan niệm của người ngoại đạo và phái Khoái Lạc. Ngài cũng không chỉ là một Đức Chúa Trời thi hành sự quan phòng trên đời sống và vận mệnh của loài người, để ban cho những người thờ phượng Ngài một đời sống dài lâu và hạnh phúc. Đó là phần của người Do Thái. Nhưng Đức Chúa Trời của Áp-ra-ham, Đức Chúa Trời của Y-sác, Đức Chúa Trời của Gia-cốp, Đức Chúa Trời của Cơ Đốc nhân, là một Đức Chúa Trời của tình yêu thương và của sự yên ủi, một Đức Chúa Trời làm đầy dẫy linh hồn và tấm lòng của những người Ngài chiếm hữu, một Đức Chúa Trời khiến họ ý thức được sự khốn cùng bề trong của mình và lòng thương xót vô hạn của Ngài, là Đấng hiệp nhất chính mình với nơi sâu thẳm nhất trong linh hồn họ, làm cho linh hồn ấy đầy dẫy sự khiêm nhường và niềm vui, lòng tin cậy và tình yêu thương, là Đấng khiến họ không thể có một cùng đích nào khác ngoài chính Ngài.
Tất cả những ai tìm kiếm Đức Chúa Trời mà không có Chúa Giê-xu Christ, và dừng lại nơi thiên nhiên, thì hoặc chẳng tìm được ánh sáng nào làm họ thỏa lòng, hoặc đi đến chỗ tự tạo cho mình một phương cách để biết Đức Chúa Trời và phục vụ Ngài mà không cần một đấng trung bảo. Vì thế họ sa vào hoặc thuyết vô thần, hoặc thuyết tự nhiên thần, là hai điều mà Cơ Đốc giáo ghê tởm gần như ngang nhau.
Nếu không có Chúa Giê-xu Christ thì thế giới sẽ không tồn tại; vì ắt hẳn nó sẽ hoặc bị hủy diệt, hoặc là một địa ngục.
Nếu thế giới tồn tại để dạy con người về Đức Chúa Trời, thì thần tính của Ngài sẽ chiếu rạng qua mọi phần trong đó một cách không thể chối cãi; nhưng vì thế giới chỉ tồn tại bởi Chúa Giê-xu Christ, và vì Chúa Giê-xu Christ, và để dạy loài người cả sự bại hoại lẫn sự cứu chuộc của họ, nên mọi sự đều bày tỏ những bằng chứng về hai chân lý ấy.
Mọi điều ta thấy đều không chỉ ra một sự vắng bóng hoàn toàn, cũng không chỉ ra một sự hiện diện hiển nhiên của thần tính, nhưng chỉ ra sự hiện diện của một Đức Chúa Trời ẩn mình. Mọi vật đều mang dấu ấn này.
... Phải chăng chỉ một mình người biết bản tính mình lại biết nó chỉ để thấy mình khốn cùng? Phải chăng chỉ một mình người biết nó lại là người duy nhất bất hạnh?
... Con người không được hoàn toàn chẳng thấy gì, cũng không được thấy đủ để tin rằng mình đang sở hữu điều ấy; nhưng phải thấy đủ để biết rằng mình đã đánh mất nó. Vì để biết điều mình đã mất, con người phải vừa thấy vừa không thấy; và đó chính là tình trạng tự nhiên của con người.
... Dù con người chọn phía nào, tôi cũng sẽ không để cho họ yên ...
556
... Vậy thì đúng là mọi sự đều dạy con người về tình trạng của mình, nhưng con người phải hiểu rõ điều này. Vì chẳng phải mọi sự đều bày tỏ Đức Chúa Trời, cũng chẳng phải mọi sự đều che giấu Đức Chúa Trời. Nhưng đồng thời đúng là Ngài ẩn mình khỏi những kẻ thử thách Ngài, và tỏ mình ra cho những người tìm kiếm Ngài, vì loài người vừa không xứng đáng vừa có khả năng nhận biết Đức Chúa Trời; không xứng đáng bởi sự bại hoại của mình, có khả năng bởi bản tính nguyên thủy của mình.
557
Từ tất cả sự tối tăm của mình, chúng ta sẽ kết luận được gì, ngoài sự không xứng đáng của chúng ta?
558
Nếu chưa từng có sự hiện ra nào của Đức Chúa Trời, thì sự thiếu vắng đời đời này sẽ là điều mơ hồ, và có thể ứng với sự vắng bóng của mọi thần tính cũng như với sự không xứng đáng của loài người để biết Ngài; nhưng những lần Ngài hiện ra, tuy thỉnh thoảng chứ không liên tục, đã xóa đi sự mơ hồ ấy. Nếu Ngài đã hiện ra một lần, thì Ngài hằng hữu đời đời; và như vậy chúng ta không thể không kết luận rằng vừa có một Đức Chúa Trời, vừa loài người không xứng đáng với Ngài.
559
Chúng ta không hiểu được tình trạng vinh hiển của A-đam, cũng không hiểu bản chất tội lỗi của ông, hay sự truyền lại tội ấy cho chúng ta. Đó là những việc đã xảy ra trong những điều kiện thuộc một bản chất hoàn toàn khác với bản chất của chúng ta, và vượt quá sự hiểu biết hiện nay của chúng ta.
Sự hiểu biết về tất cả những điều này vô ích đối với chúng ta, nếu xét như một phương tiện để thoát khỏi tình trạng ấy; và tất cả những gì chúng ta cần biết, là chúng ta khốn cùng, bại hoại, xa cách Đức Chúa Trời, nhưng đã được Chúa Giê-xu Christ chuộc lại, điều mà chúng ta có những bằng chứng lạ lùng ngay trên đất.
Vậy hai bằng chứng về sự bại hoại và sự cứu chuộc được rút ra từ những kẻ không tin kính, là những người sống thờ ơ với đạo, và từ người Do Thái, là những kẻ thù không thể hòa giải.
560
Có hai cách chứng minh các chân lý của đạo chúng ta; một là bằng sức mạnh của lý trí, hai là bằng thẩm quyền của người phán dạy.
Chúng ta không dùng cách sau, mà dùng cách trước. Chúng ta không nói: “Phải tin điều này, vì Kinh Thánh, là sách nói ra điều đó, là sách thần thượng.” Nhưng chúng ta nói rằng phải tin điều đó vì lý do này lý do nọ, mà đó lại là những lý lẽ yếu ớt, vì lý trí có thể bị uốn cong theo mọi chiều.
561
Không có điều gì trên đất mà không tỏ ra hoặc sự khốn cùng của con người, hoặc lòng thương xót của Đức Chúa Trời; hoặc sự yếu đuối của con người không có Đức Chúa Trời, hoặc sức mạnh của con người có Đức Chúa Trời.
562
Một trong những nỗi hổ thẹn của những kẻ bị đoán phạt sẽ là thấy rằng mình bị kết án bởi chính lý trí của mình, là lý trí mà họ từng dựa vào để kết án Cơ Đốc giáo.
563
Các lời tiên tri, ngay cả các phép lạ và các bằng chứng của đạo chúng ta, không thuộc loại có thể nói là có sức thuyết phục tuyệt đối. Nhưng chúng cũng thuộc loại mà người ta không thể nói rằng tin chúng là vô lý. Vậy có cả sự hiển nhiên lẫn sự tối tăm, để soi sáng người này và làm bối rối người kia. Nhưng sự hiển nhiên ấy lớn đến mức vượt qua, hoặc ít ra là ngang bằng, sự hiển nhiên ngược lại; đến nỗi không phải lý trí có thể khiến người ta quyết định không theo nó, và như vậy điều đó chỉ có thể là dục vọng hoặc sự hiểm độc của lòng. Và bằng cách ấy, có đủ sự hiển nhiên để kết án, nhưng không đủ để thuyết phục; đến nỗi nơi những người theo nó, ta thấy rằng chính ân điển, chứ không phải lý trí, khiến họ theo; và nơi những người lánh xa nó, ta thấy rằng chính dục vọng, chứ không phải lý trí, khiến họ lánh xa.
Vere discipuli, vere Israelita, vere liberi, vere cibus.
564
Vậy hãy nhận ra chân lý của đạo ngay trong sự tối tăm của đạo, trong chút ánh sáng ít ỏi chúng ta có về nó, và trong sự thờ ơ của chúng ta đối với việc tìm biết nó.
565
Chúng ta chẳng hiểu gì về các công việc của Đức Chúa Trời, nếu chúng ta không lấy làm nguyên tắc rằng Ngài đã muốn làm cho một số người mù lòa, và soi sáng những người khác.
566
Hai lý lẽ trái ngược nhau. Phải bắt đầu từ đó; không có điều đó thì chúng ta chẳng hiểu gì, và mọi sự đều thành tà giáo; và thậm chí ở cuối mỗi chân lý, chúng ta còn phải thêm rằng cần ghi nhớ chân lý đối nghịch.
567
Phản bác. Kinh Thánh rõ ràng đầy những điều không do Đức Thánh Linh đọc ra.—Trả lời. Vậy thì chúng không làm hại đức tin.—Phản bác. Nhưng Hội Thánh đã quyết định rằng mọi sự đều đến từ Đức Thánh Linh.—Trả lời. Tôi trả lời hai điều: thứ nhất, Hội Thánh đã không quyết định như vậy; thứ hai, nếu Hội Thánh có quyết định như vậy, thì điều ấy vẫn có thể bênh vực được.
Bạn có nghĩ rằng các lời tiên tri được dẫn trong Phúc Âm được thuật lại để khiến bạn tin chăng? Không, đó là để ngăn bạn khỏi tin.
568
Chính kinh.—Những sách dị giáo vào buổi đầu của Hội Thánh góp phần chứng minh các sách chính kinh.
569
Vào chương về Những Nền Tảng phải thêm chương về Hình Bóng, liên quan đến lý do của các hình bóng: vì sao Chúa Giê-xu Christ được tiên tri về lần đến thứ nhất của Ngài; vì sao được tiên tri một cách tối tăm về cách thức.
570
Lý do vì sao. Các hình bóng.—[Họ phải đối phó với một dân tộc xác thịt và làm cho dân ấy trở thành nơi gìn giữ giao ước thuộc linh.] Để người ta tin nơi Đấng Mê-si, cần phải có những lời tiên tri đi trước, và những lời ấy phải được truyền lại bởi những người không thể bị nghi ngờ, cần mẫn, trung tín, sốt sắng khác thường, và được cả thế giới biết đến.
Để hoàn tất mọi điều ấy, Đức Chúa Trời đã chọn dân tộc xác thịt này, là dân mà Ngài giao phó các lời tiên tri báo trước Đấng Mê-si như một đấng giải cứu, và như một đấng ban phát những của cải xác thịt mà dân này yêu thích. Và vì thế họ đã có một lòng say mê khác thường đối với các nhà tiên tri của mình, và trước mắt cả thế giới, họ đã gìn giữ những sách báo trước Đấng Mê-si của họ, quả quyết với mọi dân tộc rằng Ngài sẽ đến, và đến theo cách đã được báo trước trong các sách ấy, là những sách họ để ngỏ cho cả thế giới. Thế nhưng dân này, vì bị lừa bởi lần đến nghèo hèn và nhục nhã của Đấng Mê-si, đã trở thành những kẻ thù tàn nhẫn nhất của Ngài. Đến nỗi họ, là dân ít bị nghi ngờ nhất trên thế giới là thiên vị chúng ta, là dân nghiêm khắc nhất và sốt sắng nhất có thể kể ra đối với luật pháp và các nhà tiên tri của mình, đã gìn giữ các sách ấy không hề bị sửa đổi. Bởi đó, chính những người đã chối bỏ và đóng đinh Chúa Giê-xu Christ, là Đấng đối với họ là cớ vấp phạm, lại là những người gìn giữ các sách làm chứng về Ngài, và nói rằng Ngài sẽ là cớ vấp phạm và bị chối bỏ. Vì vậy, họ đã chứng tỏ chính là Ngài bằng việc chối bỏ Ngài, và Ngài đã được chứng minh như nhau bởi cả những người Do Thái công bình đã tiếp nhận Ngài, lẫn những kẻ không công bình đã chối bỏ Ngài, vì cả hai sự việc đều đã được báo trước.
Vì thế các lời tiên tri có một ý nghĩa ẩn giấu và thuộc linh, mà dân này thù ghét, nằm dưới ý nghĩa xác thịt mà họ yêu thích. Nếu ý nghĩa thuộc linh đã được bày tỏ, họ hẳn đã không yêu thích nó, và vì không chịu nổi nó, họ hẳn đã chẳng sốt sắng gìn giữ các sách và các nghi lễ của mình; còn nếu họ đã yêu thích những lời hứa thuộc linh ấy, và đã gìn giữ chúng nguyên vẹn cho đến thời Đấng Mê-si, thì lời chứng của họ hẳn chẳng có sức nặng gì, vì họ đã là bạn hữu của Ngài.
Vậy nên ý nghĩa thuộc linh được che giấu là điều tốt; nhưng mặt khác, nếu ý nghĩa ấy bị che giấu đến mức hoàn toàn không lộ ra, thì nó đã không thể làm bằng chứng về Đấng Mê-si. Vậy thì điều gì đã được thực hiện? Trong vô số đoạn, ý nghĩa ấy được giấu dưới ý nghĩa trần thế, và trong một vài đoạn thì được bày tỏ rõ ràng; ngoài ra, thời điểm và tình trạng của thế giới đã được báo trước rõ ràng đến nỗi còn sáng tỏ hơn mặt trời. Và ở một số chỗ, ý nghĩa thuộc linh này được diễn tả rõ ràng đến mức, muốn không nhận ra nó, người ta phải có một sự mù lòa giống như sự mù lòa mà xác thịt áp đặt lên tâm trí khi tâm trí bị nó khuất phục.
Vậy hãy xem sự khôn ngoan thận trọng của Đức Chúa Trời là thế nào. Ý nghĩa này được che giấu dưới một ý nghĩa khác trong vô số đoạn, và trong một vài đoạn, tuy hiếm, thì được bày tỏ; nhưng sao cho những đoạn mà nó bị che giấu thì mơ hồ, và có thể hợp với cả hai ý nghĩa; còn những đoạn mà nó được tỏ ra thì không mơ hồ, và chỉ có thể hợp với ý nghĩa thuộc linh.
Đến nỗi điều này không thể dẫn chúng ta vào sai lầm, và chỉ có thể bị hiểu sai bởi một dân tộc xác thịt đến thế.
Vì khi các phước lành được hứa ban dư dật, thì điều gì ngăn cản họ hiểu được các phước lành chân thật, nếu không phải là lòng tham của họ, vốn giới hạn ý nghĩa vào những của cải thế gian? Nhưng những người chỉ lấy Đức Chúa Trời làm điều thiện duy nhất của mình thì quy chúng về một mình Đức Chúa Trời. Vì có hai nguyên lý phân chia ý muốn của loài người: lòng tham và tình yêu thương. Không phải lòng tham không thể tồn tại cùng với đức tin nơi Đức Chúa Trời, hay tình yêu thương không thể tồn tại cùng với của cải thế gian; nhưng lòng tham thì dùng Đức Chúa Trời mà hưởng thụ thế gian, còn tình yêu thương thì ngược lại.
Vả, cùng đích tối hậu đặt tên cho các sự vật. Mọi điều ngăn cản chúng ta đạt đến cùng đích ấy đều được gọi là kẻ thù của chúng ta. Như vậy các tạo vật, dù tốt lành đến đâu, cũng là kẻ thù của người công bình, khi chúng làm họ quay lưng khỏi Đức Chúa Trời; và chính Đức Chúa Trời là kẻ thù của những người mà Ngài làm cho lòng tham của họ bị bối rối.
Như vậy, vì ý nghĩa của chữ “kẻ thù” tùy thuộc vào cùng đích tối hậu, nên người công bình hiểu chữ ấy là những đam mê của mình, còn kẻ xác thịt hiểu là người Ba-by-lôn; và vì thế những từ ngữ này chỉ tối tăm đối với những kẻ không công bình. Và đó là điều Ê-sai nói: Signa legem in electis meis, và rằng Chúa Giê-xu Christ sẽ là hòn đá vấp chân. Nhưng: “Phước cho ai chẳng vấp phạm vì cớ Ngài.” Ô-sê, ult., nói thật tuyệt vời: “Ai là người khôn ngoan? thì người ấy sẽ hiểu điều ta nói. Người công bình sẽ biết những điều ấy, vì các đường lối của Đức Chúa Trời là ngay thẳng; còn những kẻ phạm phép thì vấp ngã trong đó.”
571
Giả thuyết cho rằng các sứ đồ là những kẻ lừa bịp.—Thời điểm thì rõ ràng, cách thức thì tối tăm.—Năm bằng chứng mang tính hình bóng.
2000 {
1600 nhà tiên tri.
400 tản lạc.
572
Sự mù lòa của Kinh Thánh.—“Kinh Thánh,” người Do Thái nói, “nói rằng chúng ta sẽ không biết Đấng Christ từ đâu đến (Giăng 7:27, và 12:34). Kinh Thánh nói rằng Đấng Christ còn đời đời, mà người này lại nói rằng mình sẽ chết.” Vì vậy, Giăng nói, họ không tin, dẫu Ngài đã làm bấy nhiêu phép lạ, để được ứng nghiệm lời của Ê-sai: “Ngài đã khiến mắt họ mù,” v.v.
573
Sự cao cả.—Đạo là một điều lớn lao đến nỗi thật đúng khi những ai không chịu khó tìm kiếm nó, nếu nó tối tăm, thì bị tước mất nó. Vậy thì tại sao có người phàn nàn, nếu nó là điều có thể tìm thấy khi tìm kiếm?
574
Mọi sự hiệp lại làm ích cho những người được chọn, ngay cả những chỗ tối tăm của Kinh Thánh; vì họ tôn kính những chỗ ấy nhờ những điều sáng tỏ một cách thần thượng. Và mọi sự hiệp lại làm hại cho phần còn lại của thế gian, ngay cả những điều sáng tỏ; vì họ chê bai những điều ấy, bởi những chỗ tối tăm mà họ không hiểu.
575
Cách đối xử chung của thế gian đối với Hội Thánh: Đức Chúa Trời muốn làm cho mù lòa và soi sáng.—Khi biến cố đã chứng minh tính thần thượng của những lời tiên tri này, thì phần còn lại phải được tin. Và qua đó chúng ta thấy trật tự của thế giới là như thế này. Khi các phép lạ của sự sáng tạo và nạn Đại Hồng Thủy đã bị lãng quên, Đức Chúa Trời ban luật pháp và các phép lạ của Môi-se, các nhà tiên tri đã nói tiên tri những điều cụ thể; và để chuẩn bị một phép lạ lâu dài, Ngài chuẩn bị các lời tiên tri và sự ứng nghiệm của chúng; nhưng, vì các lời tiên tri có thể bị nghi ngờ, Ngài muốn làm cho chúng vượt trên mọi sự nghi ngờ, v.v.
576
Đức Chúa Trời đã khiến sự mù lòa của dân này phục vụ cho lợi ích của những người được chọn.
577
Có đủ sự sáng tỏ để soi sáng những người được chọn, và đủ sự tối tăm để làm họ khiêm nhường. Có đủ sự tối tăm để làm mù lòa kẻ bị bỏ, và đủ sự sáng tỏ để kết án họ, và khiến họ không thể bào chữa.—Thánh Augustine, Montaigne, Sebond.
Gia phả của Chúa Giê-xu Christ trong Cựu Ước bị xen lẫn với quá nhiều gia phả khác vô ích, đến nỗi không thể phân biệt được. Nếu Môi-se chỉ ghi chép tổ tiên của Đấng Christ, thì điều đó có lẽ đã quá rõ ràng. Nếu ông không ghi lại gia phả của Chúa Giê-xu Christ, thì điều đó có lẽ đã không đủ rõ ràng. Nhưng rốt cuộc, hễ ai nhìn kỹ đều thấy gia phả của Chúa Giê-xu Christ được vạch ra rõ ràng qua Ta-ma, Ru-tơ, v.v.
Những người đã thiết lập các của lễ này đều biết chúng vô ích; những người đã tuyên bố chúng vô ích vẫn không ngừng thực hành chúng.
Nếu Đức Chúa Trời chỉ cho phép có một đạo, thì đạo ấy sẽ quá dễ nhận biết; nhưng khi chúng ta nhìn kỹ, chúng ta phân biệt rõ chân lý giữa sự hỗn độn này.
Tiền đề.—Môi-se là một người tài giỏi. Vậy nếu ông tự điều khiển mình bằng lý trí, thì ông sẽ chẳng nói rõ ràng điều gì trực tiếp nghịch với lý trí.
Như vậy mọi điểm yếu rất hiển nhiên đều là sức mạnh. Thí dụ: hai gia phả trong Ma-thi-ơ và Lu-ca. Còn gì rõ ràng hơn việc điều này đã không được sắp đặt trước?
578
Đức Chúa Trời (và các Sứ đồ), vì thấy trước rằng mầm mống kiêu ngạo sẽ làm nảy sinh các tà giáo, và vì không muốn cho chúng có cớ phát sinh từ những cách diễn đạt đúng đắn, nên đã đặt trong Kinh Thánh và trong các lời cầu nguyện của Hội Thánh những lời lẽ và câu cú trái ngược nhau để đến kỳ sinh hoa trái của chúng.
Cũng vậy, trong đạo đức, Ngài ban tình yêu thương, là điều sinh ra những hoa trái trái ngược với dục vọng.
579
Thiên nhiên có một số sự hoàn hảo để cho thấy mình là hình ảnh của Đức Chúa Trời, và một số khuyết điểm để cho thấy mình chỉ là hình ảnh của Ngài.
580
Đức Chúa Trời thích làm nghiêng ý chí hơn là trí năng. Sự sáng tỏ hoàn toàn sẽ có ích cho trí năng, nhưng lại làm hại ý chí. Để hạ sự kiêu ngạo xuống.
581
Chúng ta biến chính chân lý thành một thần tượng; vì chân lý tách rời khỏi tình yêu thương thì không phải là Đức Chúa Trời, nhưng là hình ảnh của Ngài và là một thần tượng, mà chúng ta không được yêu mến hay thờ phượng; và càng không được yêu mến hay thờ phượng điều trái ngược với nó, tức là sự giả dối.
Tôi có thể dễ dàng yêu thích sự tối tăm hoàn toàn; nhưng nếu Đức Chúa Trời giữ tôi trong một tình trạng nửa tối nửa sáng, thì sự tối tăm một phần ấy làm tôi không vừa lòng, và vì tôi không thấy trong đó cái lợi của sự tối tăm hoàn toàn, nên nó làm tôi khó chịu. Đó là một lỗi lầm, và là một dấu hiệu cho thấy tôi tự tạo cho mình một thần tượng là sự tối tăm, tách rời khỏi trật tự của Đức Chúa Trời. Vả, chỉ có trật tự của Ngài mới đáng được thờ phượng.
582
Những người nhu nhược là những người biết chân lý, nhưng chỉ khẳng định nó trong chừng mực phù hợp với quyền lợi riêng của mình. Còn ngoài chừng mực ấy, họ chối bỏ nó.
583
Thế giới tồn tại để thi hành lòng thương xót và sự phán xét, không phải như thể loài người được đặt vào đó từ tay Đức Chúa Trời, nhưng như những kẻ thù nghịch với Đức Chúa Trời; và Ngài ban cho họ, bởi ân điển, đủ ánh sáng để họ có thể trở lại với Ngài, nếu họ muốn tìm kiếm và theo Ngài; và cũng để họ có thể bị trừng phạt, nếu họ từ chối tìm kiếm hay theo Ngài.
584
Rằng Đức Chúa Trời đã muốn ẩn mình.—Nếu chỉ có một đạo, thì Đức Chúa Trời hẳn sẽ hiển hiện rõ ràng. Cũng sẽ như vậy, nếu không có các thánh tử đạo nào ngoài những người trong đạo của chúng ta.
Vì Đức Chúa Trời ẩn mình như vậy, nên mọi đạo không khẳng định rằng Đức Chúa Trời ẩn mình đều không chân thật; và mọi đạo không đưa ra lý do của điều đó đều không mang tính giáo huấn. Đạo của chúng ta làm tất cả điều này: Vere tu es Deus absconditus.
585
Nếu không có sự tối tăm, con người sẽ không cảm nhận được sự bại hoại của mình; nếu không có ánh sáng, con người sẽ không hy vọng có phương thuốc. Vậy nên, việc Đức Chúa Trời phần thì ẩn mình, phần thì bày tỏ, không chỉ là công bằng, mà còn có ích cho chúng ta; vì việc con người biết Đức Chúa Trời mà không biết sự khốn cùng của mình, cũng nguy hiểm như việc biết sự khốn cùng của mình mà không biết Đức Chúa Trời.
586
Đạo này, lớn lao biết bao trong các phép lạ, các thánh đồ, các Giáo Phụ không chỗ trách được, những nhân chứng uyên bác và lớn lao, các thánh tử đạo, các vị vua đã được lập như Đa-vít, và Ê-sai, một hoàng thân thuộc dòng máu hoàng tộc, và lớn lao biết bao trong tri thức, sau khi đã bày tỏ mọi phép lạ và mọi sự khôn ngoan của mình, lại khước từ tất cả những điều ấy, và tuyên bố rằng mình chẳng có sự khôn ngoan cũng chẳng có dấu lạ, mà chỉ có thập tự giá và sự rồ dại.
Vì những người, nhờ các dấu lạ ấy và sự khôn ngoan ấy, đã đáng được bạn tin, và đã chứng tỏ cho bạn thấy phẩm cách của mình, lại tuyên bố với bạn rằng chẳng điều gì trong tất cả những điều ấy có thể thay đổi bạn, và làm cho bạn có khả năng biết và yêu mến Đức Chúa Trời, ngoại trừ quyền năng của sự rồ dại của thập tự giá không có sự khôn ngoan và dấu lạ, chứ không phải các dấu lạ không có quyền năng này. Vậy đạo của chúng ta là rồ dại xét về nguyên nhân tác động, và khôn ngoan xét về sự khôn ngoan chuẩn bị cho nó.
587
Đạo của chúng ta vừa khôn ngoan vừa rồ dại. Khôn ngoan, vì đó là đạo uyên bác nhất, và đặt nền nhiều nhất trên các phép lạ, các lời tiên tri, v.v. Rồ dại, vì không phải tất cả những điều ấy khiến chúng ta thuộc về đạo. Điều này quả thật khiến chúng ta kết án những người không thuộc về đạo; nhưng nó không khiến những người thuộc về đạo tin. Chính thập tự giá khiến họ tin, ne evacuata sit crux. Và vì thế Phao-lô, là người đã đến với sự khôn ngoan và dấu lạ, lại nói rằng mình đã đến chẳng phải với sự khôn ngoan cũng chẳng phải với dấu lạ; vì ông đến để làm cho người ta trở lại đạo. Nhưng những người chỉ đến để thuyết phục, thì có thể nói rằng họ đến với sự khôn ngoan và với dấu lạ.