Chương 7 · 1 giờ 39 phút đọc · 2 giờ 7 phút nghe
Đạo Đức Và Giáo Lý
425
Phần thứ hai.—Rằng con người không có đức tin thì không thể biết điều thiện chân thật, cũng không thể biết công lý.
Mọi người đều tìm kiếm hạnh phúc. Điều này không có ngoại lệ. Dù họ dùng những phương tiện khác nhau thế nào, tất cả đều hướng về mục đích ấy. Nguyên do khiến người này ra trận, và người kia tránh chiến tranh, cũng là cùng một ước muốn nơi cả hai, chỉ kèm theo những cách nhìn khác nhau. Ý chí không bao giờ bước dù chỉ một bước nhỏ nhất mà không nhắm vào mục tiêu ấy. Đây là động cơ của mọi hành động của mọi người, kể cả những kẻ treo cổ tự tử.
Thế mà sau bao nhiêu năm tháng như vậy, chưa một ai không có đức tin đạt tới được cái điểm mà mọi người không ngừng hướng mắt nhìn về. Mọi người đều than phiền: vua chúa và thần dân, quý tộc và thường dân, già và trẻ, mạnh và yếu, người học thức và kẻ dốt nát, người khỏe mạnh và kẻ đau ốm, thuộc mọi xứ sở, mọi thời đại, mọi lứa tuổi và mọi hoàn cảnh.
Một cuộc thử nghiệm lâu dài, liên tục và đồng nhất đến thế, chắc chắn phải thuyết phục chúng ta rằng chúng ta không có khả năng tự sức mình đạt tới điều thiện. Nhưng gương xưa dạy chúng ta được rất ít. Chẳng có sự giống nhau nào hoàn hảo đến mức không có chút khác biệt nhỏ; và vì thế chúng ta trông mong rằng lần này hy vọng của mình sẽ không bị lừa gạt như những lần trước. Và như vậy, trong khi hiện tại không bao giờ làm chúng ta thỏa mãn, kinh nghiệm lừa phỉnh chúng ta, và dẫn chúng ta từ bất hạnh này đến bất hạnh khác cho tới sự chết, là mão miện đời đời của mọi bất hạnh ấy.
Vậy thì ước muốn này và sự bất lực này công bố với chúng ta điều gì, nếu không phải là đã có một thời nơi con người từng có một hạnh phúc chân thật, mà nay chỉ còn lại cho con người dấu vết và vết hằn trống rỗng, là chỗ con người hoài công tìm cách lấp đầy bằng mọi thứ chung quanh mình, tìm nơi những điều vắng mặt sự trợ giúp mà mình không có được nơi những điều hiện có? Nhưng tất cả những thứ ấy đều không đủ, vì vực thẳm vô hạn chỉ có thể được lấp đầy bởi một đối tượng vô hạn và bất biến, nghĩa là chỉ bởi chính Đức Chúa Trời mà thôi.
Chỉ một mình Ngài là điều thiện chân thật của chúng ta, và từ khi chúng ta lìa bỏ Ngài, thật là một điều lạ lùng rằng chẳng có vật gì trong thiên nhiên lại chưa từng được dùng để thế chỗ Ngài; các vì sao, bầu trời, đất, các nguyên tố, cây cỏ, bắp cải, tỏi tây, thú vật, côn trùng, bê con, rắn, cơn sốt, dịch bệnh, chiến tranh, nạn đói, các thói xấu, sự ngoại tình, sự loạn luân. Và vì con người đã đánh mất điều thiện chân thật, nên mọi thứ đều có thể hiện ra với con người như điều thiện ngang nhau, kể cả sự hủy diệt của chính mình, dẫu điều ấy trái nghịch biết bao với Đức Chúa Trời, với lý trí, và với toàn bộ trật tự của thiên nhiên.
Có người tìm điều thiện trong quyền lực, người khác trong việc nghiên cứu khoa học, người khác nữa trong lạc thú. Những người khác, là những người thật ra gần chân lý hơn, đã cho rằng điều thiện phổ quát mà mọi người đều khao khát thì cần phải không nằm trong bất cứ vật riêng lẻ nào chỉ có thể do một người chiếm hữu, là những vật mà khi đem chia sẻ thì làm khổ người sở hữu vì thiếu phần mình không có, nhiều hơn là làm người ấy vui vì có phần mình đang có. Họ đã hiểu rằng điều thiện chân thật phải là điều mà mọi người có thể cùng lúc sở hữu, không hề bị giảm bớt và không có lòng ganh tị, và không ai có thể đánh mất trái với ý muốn mình. Và lý lẽ của họ là: vì ước muốn này là tự nhiên nơi con người, bởi nó tất yếu có trong mọi người, và không thể nào không có nó, nên họ suy ra từ đó ...
426
Bản tính thật đã mất, thì mọi thứ đều trở thành bản tính của nó; cũng như điều thiện chân thật đã mất, thì mọi thứ đều trở thành điều thiện chân thật của nó.
427
Con người không biết phải đặt mình ở thứ bậc nào. Rõ ràng con người đã lạc lối, và đã sa khỏi chỗ đứng thật của mình mà không thể tìm lại được. Con người lo âu tìm kiếm nó khắp nơi mà không thành, trong bóng tối không thể xuyên thấu.
428
Nếu việc chứng minh Đức Chúa Trời bằng thiên nhiên là dấu hiệu của sự yếu đuối, thì đừng khinh dể Kinh Thánh; nếu việc đã nhận biết những mâu thuẫn này là dấu hiệu của sức mạnh, thì hãy quý trọng Kinh Thánh.
429
Sự hèn hạ của con người khi tự quy phục loài thú, và thậm chí còn thờ lạy chúng.
430
Cho Port-Royal. Phần mở đầu, sau khi đã giải thích tính không thể hiểu thấu.—Sự cao cả và sự khốn cùng của con người hiển nhiên đến nỗi đạo chân thật nhất thiết phải dạy chúng ta rằng nơi con người vừa có một nguồn cao cả lớn lao nào đó, vừa có một nguồn khốn cùng lớn lao. Vậy đạo ấy phải cho chúng ta biết lý do của những mâu thuẫn lạ lùng này.
Để làm cho con người được hạnh phúc, đạo ấy phải chứng minh cho con người thấy rằng có một Đức Chúa Trời; rằng chúng ta phải yêu mến Ngài; rằng hạnh phúc thật của chúng ta là ở trong Ngài, và điều ác duy nhất của chúng ta là bị phân cách khỏi Ngài; đạo ấy phải thừa nhận rằng chúng ta đầy dẫy sự tối tăm, là điều ngăn trở chúng ta biết và yêu mến Ngài; và rằng như vậy, vì bổn phận buộc chúng ta phải yêu mến Đức Chúa Trời, còn dục vọng lại khiến chúng ta quay lưng với Ngài, nên chúng ta đầy dẫy sự không công bình. Đạo ấy phải giải thích cho chúng ta về sự chống nghịch của chúng ta đối với Đức Chúa Trời và đối với chính điều thiện của mình. Đạo ấy phải dạy chúng ta các phương thuốc chữa những bệnh tật này, và các phương cách để có được những phương thuốc ấy. Vậy chúng ta hãy xem xét mọi tôn giáo trên thế giới, và xem có tôn giáo nào ngoài Cơ Đốc giáo đủ sức đáp ứng mục đích này chăng.
Phải chăng đó là đạo của các triết gia, là những người đưa ra làm điều thiện tối thượng cái điều thiện ở trong chính chúng ta? Đó có phải là điều thiện chân thật chăng? Họ đã tìm ra phương thuốc cho những bệnh tật của chúng ta chưa? Sự kiêu ngạo của con người có được chữa lành bằng cách đặt con người ngang hàng với Đức Chúa Trời chăng? Những kẻ đã làm cho chúng ta ngang hàng với loài thú, hay những người Hồi giáo đã đưa ra cho chúng ta những lạc thú trần gian làm điều thiện tối thượng ngay cả trong cõi đời đời, có đem lại phương thuốc cho dục vọng của chúng ta chăng? Vậy thì tôn giáo nào sẽ dạy chúng ta chữa lành sự kiêu ngạo và dục vọng? Tôn giáo nào thật sự sẽ dạy chúng ta biết điều thiện của mình, bổn phận của mình, sự yếu đuối khiến chúng ta lìa xa các bổn phận ấy, nguyên nhân của sự yếu đuối ấy, các phương thuốc có thể chữa lành nó, và các phương cách để có được những phương thuốc ấy?
Mọi tôn giáo khác đều đã không làm được điều đó. Chúng ta hãy xem sự khôn ngoan của Đức Chúa Trời sẽ làm gì.
“Đừng trông đợi chân lý,” Sự Khôn Ngoan phán, “cũng đừng trông đợi sự an ủi nơi loài người. Ta là Đấng đã dựng nên các ngươi, và chỉ một mình Ta có thể dạy các ngươi biết mình là gì. Nhưng nay các ngươi không còn ở trong tình trạng mà Ta đã dựng nên các ngươi nữa. Ta đã tạo dựng con người thánh khiết, vô tội, trọn vẹn. Ta đã làm cho con người đầy dẫy ánh sáng và sự thông sáng. Ta đã thông truyền cho con người vinh hiển và những điều kỳ diệu của Ta. Khi ấy mắt con người được thấy sự uy nghi của Đức Chúa Trời. Khi ấy con người chưa ở trong sự tối tăm làm cho mình mù lòa, cũng chưa phải chịu sự chết và những khổ nạn đang hành hạ mình. Nhưng con người đã không thể giữ nổi vinh hiển lớn lao đến thế mà không sa vào sự kiêu ngạo. Con người muốn tự làm trung tâm của chính mình, và không cần đến sự giúp đỡ của Ta. Con người đã rút mình ra khỏi quyền cai trị của Ta; và khi con người tự làm mình ngang hàng với Ta bởi lòng ham muốn tìm hạnh phúc nơi chính mình, thì Ta đã bỏ mặc con người cho chính mình. Và khi khiến các loài thọ tạo vốn phục tùng con người nổi lên chống lại, Ta đã làm cho chúng trở thành kẻ thù của con người; đến nỗi nay con người đã trở nên giống như loài thú, và xa cách Ta đến độ hầu như chỉ còn lại cho mình một hình ảnh lờ mờ về Đấng Tác Thành của mình. Mọi sự hiểu biết của con người đã bị dập tắt hoặc bị xáo trộn đến mức ấy! Các giác quan, độc lập với lý trí, và thường làm chủ lý trí, đã lôi kéo con người chạy theo lạc thú. Mọi loài thọ tạo hoặc hành hạ hoặc cám dỗ con người, và thống trị con người, khi thì khuất phục con người bằng sức mạnh của chúng, khi thì mê hoặc con người bằng vẻ quyến rũ của chúng, một sự chuyên chế còn đáng sợ hơn và hống hách hơn.
“Đó là tình trạng mà loài người hiện nay đang ở. Họ còn sót lại chút bản năng yếu ớt về hạnh phúc của tình trạng trước kia; và họ bị chìm ngập trong những điều ác của sự mù lòa và dục vọng của mình, là những điều đã trở thành bản tính thứ hai của họ.
“Từ nguyên lý này mà Ta bày tỏ cho các ngươi, các ngươi có thể nhận ra nguyên nhân của những mâu thuẫn đã làm cho mọi người kinh ngạc, và đã chia rẽ họ thành những phe phái có quan điểm khác nhau đến thế. Bây giờ, hãy xem xét mọi cảm nhận về sự cao cả và vinh quang mà kinh nghiệm về biết bao khổ nạn cũng không dập tắt được, và xem nguyên nhân của chúng có phải hẳn nằm ở một bản tính khác chăng.”
Cho Port-Royal ngày mai (Phép nhân cách hóa).—“Hỡi loài người, các ngươi tìm phương thuốc cho những bệnh tật của mình ở trong chính mình là vô ích. Mọi ánh sáng của các ngươi chỉ có thể đạt tới chỗ biết rằng không phải ở trong chính mình mà các ngươi sẽ tìm được chân lý hay điều thiện. Các triết gia đã hứa với các ngươi điều đó, và đã không thể làm được. Họ chẳng biết điều thiện chân thật của các ngươi là gì, cũng chẳng biết tình trạng thật của các ngươi là gì. Làm sao họ có thể ban phương thuốc cho những bệnh tật của các ngươi, khi chính họ còn chẳng biết những bệnh tật ấy? Những căn bệnh chính của các ngươi là sự kiêu ngạo, là điều kéo các ngươi xa khỏi Đức Chúa Trời, và dục vọng, là điều trói buộc các ngươi vào đất; và họ chẳng làm gì khác ngoài việc nuôi dưỡng căn bệnh này hay căn bệnh kia. Nếu họ đưa Đức Chúa Trời cho các ngươi làm cứu cánh, thì đó chỉ là để phục vụ sự kiêu ngạo của các ngươi; họ khiến các ngươi nghĩ rằng bởi bản tính các ngươi giống như Ngài, và đồng dạng với Ngài. Còn những kẻ thấy sự phi lý của lời khẳng định này thì lại đẩy các ngươi tới một bờ vực khác, bằng cách khiến các ngươi hiểu rằng bản tính của các ngươi giống như bản tính của loài thú, và dẫn các ngươi tìm điều thiện của mình trong những dục vọng mà các loài vật cũng có chung. Đó không phải là cách chữa cho các ngươi khỏi sự không công bình của mình, là điều mà những người khôn ngoan này chưa bao giờ biết. Chỉ một mình Ta có thể làm cho các ngươi hiểu các ngươi là ai....”
A-đam, Chúa Giê-xu Christ.
Nếu bạn được kết hiệp với Đức Chúa Trời, ấy là bởi ân điển, chứ không phải bởi bản tính. Nếu bạn được hạ mình xuống, ấy là bởi sự sám hối, chứ không phải bởi bản tính.
Vậy khả năng kép này ...
Bạn không ở trong tình trạng lúc mình được tạo dựng.
Vì hai tình trạng này đều hiển hiện rõ ràng, nên bạn không thể nào không nhận ra chúng. Hãy theo những cảm nhận của chính mình, hãy quan sát bản thân, và xem bạn có tìm thấy những nét sống động của hai bản tính này chăng. Có thể nào biết bao mâu thuẫn như thế lại được tìm thấy trong một chủ thể đơn nhất chăng?
—Không thể hiểu thấu.—Không phải mọi điều không thể hiểu thấu đều thôi hiện hữu. Số vô hạn. Một không gian vô hạn bằng một không gian hữu hạn.
—Không thể tin được rằng Đức Chúa Trời lại kết hiệp chính Ngài với chúng ta.—Sự suy xét này chỉ rút ra từ việc nhìn thấy sự hèn hạ của chúng ta. Nhưng nếu bạn hoàn toàn thành thật về điều ấy, thì hãy theo nó xa như tôi đã theo, và nhận biết rằng chúng ta quả thật hèn hạ đến nỗi tự mình không có khả năng biết được liệu lòng thương xót của Ngài có thể làm cho chúng ta có khả năng đón nhận Ngài hay không. Vì tôi muốn biết làm sao loài vật này, vốn biết mình yếu đuối đến thế, lại có quyền đo lường lòng thương xót của Đức Chúa Trời, và đặt giới hạn cho lòng thương xót ấy theo sự gợi ý của óc tưởng tượng mình. Con người biết quá ít về Đức Chúa Trời là gì, đến nỗi chẳng biết chính mình là gì, và, hoàn toàn bối rối khi nhìn thấy tình trạng của mình, lại dám nói rằng Đức Chúa Trời không thể làm cho mình có khả năng tương giao với Ngài.
Nhưng tôi muốn hỏi người ấy xem Đức Chúa Trời có đòi hỏi gì nơi người ấy ngoài sự nhận biết và tình yêu đối với Ngài chăng, và tại sao, khi bản tính người ấy có khả năng yêu thương và nhận biết, người ấy lại tin rằng Đức Chúa Trời không thể làm cho người ấy biết và yêu Ngài. Hẳn là ít ra người ấy cũng biết rằng mình hiện hữu, và rằng mình yêu một điều gì đó. Vậy, nếu người ấy thấy được điều gì trong bóng tối nơi mình đang ở, và nếu người ấy tìm thấy một đối tượng nào đó cho tình yêu của mình giữa những vật trên đất, thì tại sao, nếu Đức Chúa Trời ban cho người ấy một tia sáng nào đó từ bản thể Ngài, người ấy lại không có khả năng biết và yêu Ngài theo cách mà Ngài vui lòng tự thông truyền chính Ngài cho chúng ta? Vậy chắc chắn phải có một sự tự phụ không thể chịu nổi trong những lập luận kiểu này, dù chúng có vẻ được đặt nền trên một sự khiêm nhường bề ngoài, là sự khiêm nhường chẳng thành thật cũng chẳng hợp lý, nếu nó không khiến chúng ta thừa nhận rằng, vì tự mình không biết mình là gì, chúng ta chỉ có thể học biết điều ấy từ Đức Chúa Trời.
“Ta không có ý muốn các ngươi quy phục niềm tin của mình theo Ta mà không có lý do, và Ta không mong khuất phục các ngươi bằng sự chuyên chế. Thật ra, Ta không tự nhận sẽ cho các ngươi lý do của mọi sự. Và để dung hòa những mâu thuẫn này, Ta định làm cho các ngươi thấy rõ, bằng những bằng chứng có sức thuyết phục, những dấu hiệu thiên thượng nơi Ta, là những dấu hiệu có thể thuyết phục các ngươi về việc Ta là ai, và có thể đem lại uy quyền cho Ta bởi những điều kỳ diệu và những bằng chứng mà các ngươi không thể khước từ; để rồi các ngươi có thể tin mà không ... những điều Ta dạy các ngươi, vì các ngươi sẽ không tìm được lý do nào khác để khước từ chúng, ngoại trừ việc các ngươi không thể tự mình biết chúng có thật hay không.
“Đức Chúa Trời đã muốn cứu chuộc loài người, và mở đường cứu rỗi cho những ai tìm kiếm sự cứu rỗi. Nhưng loài người tự làm mình bất xứng với sự cứu rỗi ấy đến nỗi việc Đức Chúa Trời từ chối với một số người, vì sự cứng lòng của họ, điều mà Ngài ban cho những người khác bởi một lòng thương xót chẳng phải họ đáng được, cũng là phải lẽ. Nếu Ngài đã muốn khuất phục sự ương ngạnh của những kẻ cứng lòng nhất, thì Ngài đã có thể làm vậy bằng cách bày tỏ chính Ngài cho họ một cách hiển nhiên đến nỗi họ không thể nghi ngờ về chân lý của bản thể Ngài; như Ngài sẽ hiện ra vào ngày sau rốt, với sấm sét và sự chấn động của thiên nhiên dữ dội đến nỗi kẻ chết sẽ sống lại, và kẻ mù lòa nhất cũng sẽ thấy Ngài.
“Ngài đã không muốn hiện ra theo cách ấy trong lần đến bởi lòng thương xót của Ngài, vì có biết bao người tự làm mình bất xứng với lòng thương xót của Ngài, nên Ngài đã muốn để họ ở trong sự mất mát điều thiện mà họ không muốn. Vậy thì Ngài không nên hiện ra theo cách hiển nhiên là thần thượng, và hoàn toàn có thể thuyết phục mọi người; nhưng Ngài cũng không nên đến một cách ẩn giấu đến nỗi những người thành thật tìm kiếm Ngài không thể nhận biết Ngài. Ngài đã muốn làm cho những người ấy hoàn toàn có thể nhận ra Ngài; và như vậy, vì muốn hiện ra công khai cho những ai hết lòng tìm kiếm Ngài, và ẩn giấu khỏi những ai hết lòng trốn tránh Ngài, Ngài điều chỉnh sự nhận biết về chính Ngài đến nỗi Ngài đã ban những dấu hiệu về chính Ngài, thấy được đối với những ai tìm kiếm Ngài, và không thấy được đối với những ai không tìm kiếm Ngài. Có đủ ánh sáng cho những ai chỉ ước ao được thấy, và đủ tối tăm cho những ai có khuynh hướng trái ngược.”
431
Không tôn giáo nào khác đã nhận biết rằng con người là loài thọ tạo ưu việt nhất. Một số tôn giáo, vốn đã nhận biết rõ thực tại về sự ưu việt của con người, lại xem những ý kiến thấp kém mà con người tự nhiên có về chính mình là hèn hạ và bội bạc; còn những tôn giáo khác, vốn đã nhận biết thấu đáo sự hèn hạ ấy thật đến mức nào, lại kiêu căng chế nhạo những cảm nhận về sự cao cả, là những cảm nhận cũng tự nhiên nơi con người như vậy.
“Hãy ngước mắt lên Đức Chúa Trời,” những người thứ nhất nói; “hãy nhìn xem Đấng mà các bạn giống, và là Đấng đã tạo dựng các bạn để thờ phượng Ngài. Các bạn có thể làm cho mình giống như Ngài; sự khôn ngoan sẽ làm cho các bạn ngang hàng với Ngài, nếu các bạn chịu theo nó.” “Hãy ngẩng đầu lên, hỡi những người tự do,” Epictetus nói. Còn những người khác thì nói: “Hãy cúi mắt xuống đất, hỡi con sâu khốn cùng kia, và hãy xem xét loài thú mà bạn là bạn đồng hành.”
Vậy thì con người sẽ trở thành gì? Con người sẽ ngang hàng với Đức Chúa Trời hay với loài thú? Khoảng cách thật khủng khiếp biết bao! Vậy chúng ta sẽ là gì? Ai lại không thấy từ tất cả những điều này rằng con người đã lạc lối, rằng con người đã sa khỏi chỗ của mình, rằng con người lo âu tìm kiếm nó, rằng con người không thể tìm lại được? Và vậy thì ai sẽ dẫn con người đến đó? Những người vĩ đại nhất đã thất bại.
432
Thuyết hoài nghi là đúng; vì rốt cuộc, những người sống trước Chúa Giê-xu Christ đã không biết mình đang ở đâu, cũng không biết mình cao cả hay nhỏ bé. Và những người đã nói điều này hay điều kia đều chẳng biết gì về việc ấy, và đã đoán mò không có lý do và do tình cờ. Họ cũng luôn sai lầm khi loại trừ điều này hoặc điều kia.
Quod ergo ignorantes, quaeritis, religio annuntiat vobis.
433
Sau khi đã hiểu toàn bộ bản tính con người.—Để một tôn giáo là chân thật, tôn giáo ấy phải có sự hiểu biết về bản tính của chúng ta. Tôn giáo ấy phải biết sự cao cả và sự nhỏ bé của bản tính ấy, và lý do của cả hai. Ngoài Cơ Đốc giáo, tôn giáo nào đã biết được điều này?
434
Những lập luận chính của những người hoài nghi—tôi bỏ qua những lập luận nhỏ hơn—là: chúng ta không có sự chắc chắn nào về chân lý của những nguyên lý này ngoài đức tin và sự mặc khải, ngoại trừ việc chúng ta tự nhiên cảm nhận chúng trong chính mình. Mà trực giác tự nhiên này không phải là một bằng chứng có sức thuyết phục về chân lý của chúng; vì, ngoài đức tin, chúng ta không có sự chắc chắn nào về việc con người được dựng nên bởi một Đức Chúa Trời tốt lành, hay bởi một ác quỷ gian tà, hay bởi tình cờ, nên thật đáng ngờ không biết những nguyên lý được ban cho chúng ta là thật, hay giả, hay bất định, tùy theo nguồn gốc của chúng ta. Lại nữa, ngoài đức tin, không ai chắc chắn được mình đang thức hay đang ngủ, bởi vì trong giấc ngủ chúng ta tin rằng mình đang thức một cách vững chắc chẳng kém gì khi chúng ta thật sự thức; chúng ta tin rằng mình thấy không gian, hình dạng và chuyển động; chúng ta nhận biết thời gian trôi qua, chúng ta đo lường nó; và thật ra chúng ta hành động như thể mình đang thức. Đến nỗi, vì một nửa đời người trôi qua trong giấc ngủ, chính chúng ta phải thừa nhận rằng mình không có ý niệm nào về chân lý, dù chúng ta có tưởng tượng gì đi nữa. Vậy vì mọi trực giác của chúng ta đều là ảo ảnh, ai biết được liệu nửa kia của đời chúng ta, là lúc chúng ta tưởng mình đang thức, lại không phải là một giấc ngủ khác hơi khác với giấc ngủ trước, mà từ đó chúng ta tỉnh dậy khi chúng ta tưởng mình đang ngủ?
[Và ai nghi ngờ rằng, nếu chúng ta cùng nằm mơ với nhau, và các giấc mơ tình cờ trùng khớp, là điều khá thường xảy ra, và nếu lúc thức chúng ta luôn ở một mình, thì chúng ta sẽ tin rằng mọi sự đã đảo ngược? Tóm lại, vì chúng ta thường mơ rằng mình đang mơ, chồng giấc mơ lên giấc mơ, há chẳng có thể là nửa đời này, nơi chúng ta tưởng mình đang thức, tự nó cũng chỉ là một giấc mơ mà các giấc mơ khác được ghép vào, mà từ đó chúng ta tỉnh dậy lúc chết, và trong đó chúng ta có ít nguyên lý về chân lý và điều thiện chẳng kém gì trong giấc ngủ tự nhiên, những tư tưởng khác nhau làm chúng ta xao động có lẽ cũng chỉ là những ảo ảnh như sự trôi đi của thời gian và những tưởng tượng hão huyền trong giấc mơ của chúng ta?]
Đó là những lập luận chính của bên này và bên kia.
Tôi bỏ qua những lập luận nhỏ hơn, chẳng hạn như những lời bàn của phái hoài nghi chống lại các ấn tượng của thói quen, sự giáo dục, phong tục, xứ sở, và những thứ tương tự. Dù những điều này ảnh hưởng đến phần đông dân thường, là những người chỉ khẳng định một cách giáo điều dựa trên những nền tảng nông cạn, chúng vẫn bị lật đổ chỉ bởi một hơi thở nhẹ nhất của những người hoài nghi. Chúng ta chỉ cần xem sách của họ nếu chưa đủ tin điều này, và chúng ta sẽ rất mau chóng tin, có lẽ là quá mức.
Tôi lưu ý điểm mạnh duy nhất của những người giáo điều, ấy là, khi nói một cách ngay thật và thành thật, chúng ta không thể nghi ngờ các nguyên lý tự nhiên. Chống lại điều này, những người hoài nghi chỉ bằng một lời đưa ra sự bất định về nguồn gốc của chúng ta, là điều bao hàm cả sự bất định về bản tính của chúng ta. Những người giáo điều đã cố gắng trả lời sự phản bác này từ khi thế giới bắt đầu.
Vậy là có một cuộc chiến công khai giữa loài người, trong đó mỗi người phải tham dự, và đứng về phía thuyết giáo điều hoặc thuyết hoài nghi. Vì kẻ nghĩ rằng mình có thể đứng trung lập thì trước hết là một người hoài nghi. Sự trung lập này là yếu tính của phái ấy; ai không chống lại họ thì về căn bản là theo họ. [Chính ở đây lộ ra lợi thế của họ.] Họ không đứng về phía chính mình; họ trung lập, dửng dưng, lưng chừng đối với mọi sự, ngay cả chính họ cũng không phải là ngoại lệ.
Vậy con người sẽ làm gì trong tình trạng này? Con người sẽ nghi ngờ mọi sự chăng? Con người sẽ nghi ngờ liệu mình đang thức, liệu mình đang bị véo, hay liệu mình đang bị đốt chăng? Con người sẽ nghi ngờ liệu mình có đang nghi ngờ chăng? Con người sẽ nghi ngờ liệu mình có hiện hữu chăng? Chúng ta không thể đi xa đến thế; và tôi khẳng định như một sự thật rằng chưa bao giờ có một người hoài nghi trọn vẹn thật sự. Thiên nhiên nâng đỡ lý trí yếu ớt của chúng ta, và ngăn không cho nó điên cuồng đến mức ấy.
Vậy thì, ngược lại, con người sẽ nói rằng mình chắc chắn nắm giữ chân lý chăng—con người, là kẻ hễ bị dồn ép một chút thôi thì chẳng thể đưa ra danh nghĩa nào cho điều ấy, và buộc phải buông tay?
Vậy con người là một quái tượng hoang đường biết bao! Một điều mới lạ biết bao! Một quái vật, một sự hỗn mang, một mâu thuẫn, một điều kỳ dị biết bao! Là quan xét của muôn vật, mà là con sâu đất ngu muội; là kẻ giữ kho chân lý, mà là cống rãnh của sự bất định và sai lầm; là niềm vinh quang và cặn bã của vũ trụ!
Ai sẽ gỡ mối rối này? Thiên nhiên bác bỏ những người hoài nghi, và lý trí bác bỏ những người giáo điều. Vậy hỡi loài người, các bạn sẽ trở thành gì, các bạn là những người cố tìm biết bằng lý trí tự nhiên của mình tình trạng thật của mình là gì? Các bạn không thể tránh khỏi một trong hai phái này, mà cũng không thể theo một trong hai phái ấy.
Vậy hỡi con người kiêu ngạo, hãy biết bạn là một nghịch lý thế nào đối với chính mình. Hãy hạ mình xuống, hỡi lý trí yếu đuối; hãy im lặng, hỡi bản tính ngu dại; hãy học biết rằng con người vượt quá con người vô hạn lần, và hãy học nơi Thầy mình biết tình trạng thật của mình, là điều mà bạn không biết. Hãy lắng nghe Đức Chúa Trời.
Vì thật vậy, nếu con người chưa từng bị bại hoại, thì trong sự vô tội của mình, con người hẳn đã vui hưởng cả chân lý lẫn hạnh phúc một cách chắc chắn; và nếu con người luôn luôn bại hoại, thì con người hẳn đã không có ý niệm nào về chân lý hay phước hạnh. Nhưng, khốn cùng như chúng ta đây, và khốn cùng hơn cả khi không có chút cao cả nào trong tình trạng của mình, chúng ta có ý niệm về hạnh phúc, mà không thể đạt tới. Chúng ta nhận thấy một hình ảnh của chân lý, mà chỉ nắm giữ một điều dối trá. Không có khả năng dốt nát tuyệt đối, cũng không có khả năng hiểu biết chắc chắn, như vậy rõ ràng chúng ta đã từng ở trong một mức độ trọn vẹn mà từ đó chúng ta đã bất hạnh sa ngã.
Tuy nhiên, thật là một điều đáng kinh ngạc rằng sự mầu nhiệm xa vời nhất đối với sự hiểu biết của chúng ta, tức là sự mầu nhiệm về sự truyền lại tội lỗi, lại là một sự thật mà không có nó thì chúng ta chẳng thể hiểu biết gì về chính mình. Vì chắc chắn không có điều gì xúc phạm lý trí chúng ta hơn là nói rằng tội của người đầu tiên đã khiến những người, vốn ở xa nguồn ấy đến thế, dường như không thể dự phần vào nó, cũng trở nên có tội. Sự truyền lại này không chỉ có vẻ bất khả đối với chúng ta, mà còn có vẻ rất bất công. Vì còn gì trái với các quy tắc của nền công lý khốn cùng của chúng ta hơn là đoán phạt đời đời một đứa trẻ chưa có khả năng ý chí, vì một tội mà dường như nó dự phần quá ít, đến nỗi tội ấy đã được phạm sáu ngàn năm trước khi nó hiện hữu? Chắc chắn không có gì xúc phạm chúng ta thô bạo hơn giáo lý này; thế nhưng, không có sự mầu nhiệm này, là điều khó hiểu nhất trong mọi điều, chúng ta lại không thể hiểu được chính mình. Nút thắt của tình trạng chúng ta có những chỗ xoắn và chỗ ngoặt trong vực thẳm này, đến nỗi không có sự mầu nhiệm này thì con người còn khó quan niệm hơn là sự mầu nhiệm này khó quan niệm đối với con người.
[Từ đó dường như Đức Chúa Trời, vì muốn làm cho sự khó khăn trong sự hiện hữu của chúng ta trở nên không thể hiểu được đối với chính chúng ta, đã giấu nút thắt ấy ở chỗ cao đến thế, hay nói đúng hơn, thấp đến thế, đến nỗi chúng ta hoàn toàn không thể với tới; đến nỗi không phải bởi những cố gắng kiêu ngạo của lý trí, mà bởi những sự quy phục đơn sơ của lý trí, chúng ta mới có thể thật sự biết chính mình.
Những nền tảng này, được thiết lập vững chắc trên uy quyền bất khả xâm phạm của đạo, cho chúng ta biết rằng có hai chân lý của đức tin chắc chắn như nhau: chân lý thứ nhất, rằng con người, trong tình trạng lúc được tạo dựng, hay trong tình trạng ân điển, được nâng lên trên toàn thể thiên nhiên, được làm cho giống như Đức Chúa Trời và được dự phần vào thần tính của Ngài; chân lý thứ hai, rằng trong tình trạng bại hoại và tội lỗi, con người đã sa khỏi tình trạng ấy và bị làm cho giống như loài thú.
Hai mệnh đề này vững chắc và chắc chắn như nhau. Kinh Thánh bày tỏ rõ ràng điều này cho chúng ta, khi ở một số chỗ Kinh Thánh nói: Deliciae meae esse cum filiis hominum. Effundam spiritum meum super omnem carnem. Dii estis, v.v.; và ở những chỗ khác, Omnis caro faenum. Homo assimilatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Dixi in corde meo de filiis hominum. Truyền Đạo 3.
Từ đó dường như rõ ràng rằng con người bởi ân điển được làm cho giống như Đức Chúa Trời, và được dự phần vào thần tính của Ngài, và không có ân điển thì con người giống như loài thú vô tri.]
435
Không có sự hiểu biết thiên thượng này, loài người có thể làm gì khác hơn là hoặc tự cao lên bởi cảm nhận bên trong về sự cao cả xưa kia vẫn còn lại nơi họ, hoặc trở nên chán nản khi nhìn thấy sự yếu đuối hiện tại của mình? Vì, không thấy được toàn bộ chân lý, họ không thể đạt tới đức hạnh trọn vẹn. Người thì xem bản tính là không bại hoại, kẻ thì xem là không thể chữa lành, nên họ không thể thoát khỏi hoặc sự kiêu ngạo hoặc sự biếng nhác, là hai nguồn gốc của mọi thói xấu; vì họ không thể làm gì khác hơn là hoặc buông mình theo nó vì hèn nhát, hoặc thoát khỏi nó bởi sự kiêu ngạo. Vì nếu họ biết sự ưu việt của con người, thì họ lại không biết sự bại hoại của con người; đến nỗi họ dễ dàng tránh được sự biếng nhác, nhưng lại sa vào sự kiêu ngạo. Còn nếu họ nhận biết sự yếu đuối của bản tính, thì họ lại không biết phẩm giá của nó; đến nỗi họ có thể dễ dàng tránh được thói hư vinh, nhưng chỉ để sa vào sự tuyệt vọng. Từ đó nảy sinh các trường phái khác nhau của phái Khắc Kỷ và phái Khoái Lạc, phái giáo điều, phái Hàn Lâm, v.v.
Chỉ một mình Cơ Đốc giáo đã có thể chữa lành hai thói xấu này, không phải bằng cách dùng thói này để trục xuất thói kia theo sự khôn ngoan của thế gian, mà bằng cách trục xuất cả hai theo sự đơn sơ của Phúc Âm. Vì đạo ấy dạy người công bình rằng đạo nâng họ lên đến chỗ được dự phần vào chính thần tính; rằng trong địa vị cao trọng này họ vẫn còn mang nguồn gốc của mọi sự bại hoại, là điều khiến họ suốt cả đời phải chịu sai lầm, khốn cùng, sự chết, và tội lỗi; và đạo ấy công bố cho những kẻ vô đạo nhất rằng họ có thể nhận được ân điển của Đấng Cứu Chuộc mình. Như vậy, khiến những người được đạo xưng công bình phải run sợ, và an ủi những người bị đạo kết án, đạo ấy hòa trộn nỗi sợ với niềm hy vọng một cách xác đáng đến thế qua khả năng kép của ân điển và của tội lỗi, là điều chung cho mọi người, đến nỗi đạo hạ con người xuống vô cùng hơn điều lý trí một mình có thể làm, nhưng không gây tuyệt vọng; và nâng con người lên vô cùng hơn sự kiêu ngạo tự nhiên, nhưng không làm cho tự cao; như vậy cho thấy rõ rằng vì chỉ một mình đạo ấy không vướng sai lầm và thói xấu, nên chỉ một mình đạo ấy làm trọn bổn phận dạy dỗ và sửa trị loài người.
Vậy ai có thể từ chối tin và tôn thờ ánh sáng thiên thượng này? Vì há chẳng rõ hơn ban ngày rằng chúng ta nhận thấy trong chính mình những dấu ấn không thể xóa nhòa của sự ưu việt sao? Và há chẳng thật như vậy rằng mỗi giờ chúng ta đều trải nghiệm những hậu quả của tình trạng đáng thương của mình sao? Sự hỗn mang và sự hỗn loạn quái gở này công bố cho chúng ta điều gì, nếu không phải là chân lý của hai tình trạng này, bằng một tiếng nói mạnh mẽ đến nỗi không thể nào cưỡng lại được?
436
Sự yếu đuối.—Mọi sự theo đuổi của loài người là để có được của cải; và họ không thể đưa ra một danh nghĩa nào cho thấy họ sở hữu chúng một cách chính đáng, vì họ chỉ có danh nghĩa của ý thích thất thường nơi loài người; họ cũng không có sức mạnh để giữ chúng một cách vững chắc. Sự hiểu biết cũng vậy, vì bệnh tật lấy mất nó đi. Chúng ta không có khả năng đạt tới cả chân lý lẫn sự tốt lành.
437
Chúng ta khao khát chân lý, và chỉ tìm thấy trong chính mình sự bất định.
Chúng ta tìm kiếm hạnh phúc, và chỉ tìm thấy sự khốn cùng và sự chết.
Chúng ta không thể không khao khát chân lý và hạnh phúc, vậy mà không có khả năng đạt tới sự chắc chắn hay hạnh phúc. Ước muốn này được để lại cho chúng ta, phần để trừng phạt chúng ta, phần để khiến chúng ta nhận ra mình đã sa ngã từ đâu.
438
Nếu con người không được dựng nên cho Đức Chúa Trời, thì tại sao con người chỉ hạnh phúc trong Đức Chúa Trời? Nếu con người được dựng nên cho Đức Chúa Trời, thì tại sao con người lại chống nghịch Đức Chúa Trời đến thế?
439
Bản tính bại hoại.—Con người không hành động theo lý trí, là điều làm nên bản thể của mình.
440
Sự bại hoại của lý trí được bày tỏ qua việc có biết bao tập quán khác nhau và quái lạ. Chân lý cần phải đến, để con người không còn ở trong chính mình nữa.
441
Về phần tôi, tôi thú nhận rằng ngay khi Cơ Đốc giáo bày tỏ nguyên lý rằng bản tính con người đã bại hoại và sa khỏi Đức Chúa Trời, thì điều đó mở mắt tôi để thấy khắp nơi dấu ấn của chân lý này: vì thiên nhiên là như thế, nó làm chứng khắp nơi, cả bên trong lẫn bên ngoài con người, về một Đức Chúa Trời đã bị đánh mất và một bản tính đã bại hoại.
442
Bản tính thật của con người, điều thiện chân thật của con người, đức hạnh thật, và đạo chân thật, là những điều mà sự hiểu biết về chúng không thể tách rời nhau.
443
Sự cao cả, sự khốn cùng.—Chúng ta càng có nhiều ánh sáng, chúng ta càng khám phá ra nơi con người nhiều sự cao cả hơn và nhiều sự hèn hạ hơn. Người thường—những người có học hơn: các triết gia, họ làm người thường kinh ngạc—các Cơ Đốc nhân, họ làm các triết gia kinh ngạc.
Vậy ai sẽ ngạc nhiên khi thấy rằng đạo chỉ làm cho chúng ta biết cách sâu xa điều mà chúng ta vốn đã biết tùy theo mức ánh sáng của mình?
444
Đạo này đã dạy cho con cái mình điều mà loài người chỉ có thể khám phá bằng sự hiểu biết lớn nhất của họ.
445
Tội nguyên tổ là sự rồ dại đối với loài người, nhưng người ta thừa nhận nó là như vậy. Vậy bạn chớ trách tôi vì giáo lý này thiếu lý lẽ, bởi tôi đã thừa nhận nó là không theo lý lẽ. Nhưng sự rồ dại này lại khôn ngoan hơn mọi sự khôn ngoan của loài người, sapientius est hominibus. Vì nếu không có điều này, chúng ta có thể nói con người là gì? Toàn bộ tình trạng của con người tùy thuộc vào điểm không thể nhận thấy này. Và làm sao lý trí của con người nhận thấy được nó, khi nó là một điều nghịch với lý trí, và khi lý trí, chẳng những không tự tìm ra nó bằng những con đường riêng của mình, lại còn ghê tởm nó khi nó được trình bày ra trước mình?
446
Về tội nguyên tổ. Truyền thống phong phú về tội nguyên tổ theo người Do Thái.
Về lời trong Sáng Thế Ký 8:21: “Tâm tánh loài người vẫn xấu xa từ khi còn tuổi trẻ.”
R. Moses Haddarschan: Men ác này được đặt trong con người từ lúc con người được tạo thành.
Massechet Succa: Men ác này có bảy tên trong Kinh Thánh. Nó được gọi là điều ác, da quy đầu, sự ô uế, kẻ thù, sự gây vấp phạm, lòng bằng đá, gió bấc; tất cả những tên ấy đều chỉ về sự hiểm độc ẩn giấu và in sâu trong lòng con người.
Midrasch Tillim cũng nói như vậy, và nói rằng Đức Chúa Trời sẽ giải cứu bản tính tốt lành của con người khỏi điều ác.
Sự hiểm độc này mỗi ngày lại tái diễn nghịch cùng con người, như có lời chép, Thi Thiên 37:32: “Kẻ ác rình rập người công bình, và tìm giết người”; nhưng Đức Chúa Trời sẽ không bỏ người. Sự hiểm độc này thử thách lòng con người trong đời này, và sẽ cáo tội con người trong đời sau. Tất cả những điều này đều có trong sách Talmud.
Midrasch Tillim về Thi Thiên 4:4: “Các ngươi khá e sợ, chớ phạm tội.” Hãy kính sợ và hãy e sợ dục vọng của các ngươi, thì nó sẽ không dẫn các ngươi vào tội lỗi. Và về Thi Thiên 36:1: “Kẻ ác đã nói trong lòng mình rằng: Chớ để sự kính sợ Đức Chúa Trời ở trước mắt ta.” Nghĩa là sự hiểm độc vốn có tự nhiên nơi con người đã nói điều đó với kẻ ác.
Midrasch el Kohelet: “Một đứa trẻ nghèo mà khôn còn hơn một ông vua già cả mà dại, chẳng biết lo trước cho tương lai.” Đứa trẻ là nhân đức, còn vua là sự hiểm độc của con người. Nó được gọi là vua vì mọi chi thể đều vâng phục nó, gọi là già vì nó ở trong lòng con người từ thuở ấu thơ cho đến tuổi già, và gọi là dại vì nó dẫn con người vào con đường [hư mất] mà con người không thấy trước. Điều này cũng có trong Midrasch Tillim.
Bereschist Rabba về Thi Thiên 35:10: “Lạy Chúa, mọi xương cốt tôi sẽ chúc tụng Ngài, là Đấng giải cứu người khốn cùng khỏi kẻ bạo ngược.” Và có kẻ bạo ngược nào lớn hơn men ác chăng? Và về Châm Ngôn 25:21: “Nếu kẻ thù nghịch con có đói, hãy cho nó ăn.” Nghĩa là, nếu men ác đói, hãy cho nó bánh của sự khôn ngoan mà Châm Ngôn 9 nói đến, và nếu nó khát, hãy cho nó nước mà Ê-sai 55 nói đến.
Midrasch Tillim cũng nói như vậy, và nói rằng Kinh Thánh trong đoạn ấy, khi nói về kẻ thù, là muốn nói về men ác; và rằng, khi [cho] nó bánh ấy và nước ấy, chúng ta chất than lửa trên đầu nó.
Midrasch el Kohelet về Truyền Đạo 9:14: “Một vua lớn đến vây hãm một thành nhỏ.” Vị vua lớn này là men ác; những lũy lớn đắp lên nghịch cùng thành là các cơn cám dỗ; và đã có một người nghèo mà khôn giải cứu thành ấy—nghĩa là nhân đức.
Và về Thi Thiên 41:1: “Phước cho người nào đoái đến kẻ khốn cùng!”
Và về Thi Thiên 78:39: “Thần khí qua đi, rồi không trở lại”; từ đó một số người đã lập luận sai lầm chống lại sự bất tử của linh hồn. Nhưng ý nghĩa là thần khí này chính là men ác, vốn đi theo con người cho đến chết, và sẽ không trở lại trong sự sống lại.
Và về Thi Thiên 103 cũng nói điều ấy.
Và về Thi Thiên 16.
Các nguyên lý của truyền thống ra-bi: hai Đấng Mê-si.
447
Phải chăng người ta sẽ nói rằng, vì loài người đã tuyên bố rằng sự công bình đã lìa khỏi mặt đất, nên họ đã biết về tội nguyên tổ?—Nemo ante obitum beatus est—nghĩa là, họ đã biết rằng sự chết là khởi đầu của hạnh phúc đời đời và cốt yếu?
448
[Miton] thấy rõ rằng bản tính đã bại hoại, và loài người ghét bỏ nhân đức; nhưng ông không biết vì sao họ không thể bay cao hơn.
449
Trật tự.—Sau phần Sự bại hoại, hãy nói: “Thật là đúng khi mọi người ở trong tình trạng ấy đều biết điều đó, cả những người bằng lòng với nó lẫn những người không bằng lòng với nó; nhưng không phải là đúng khi mọi người đều được thấy Sự Cứu Chuộc.”
450
Nếu chúng ta không biết mình đầy dẫy sự kiêu ngạo, tham vọng, dục vọng, yếu đuối, khốn cùng và bất công, thì chúng ta thật là mù lòa. Và nếu, khi biết điều đó, chúng ta lại không mong được giải cứu, thì có thể nói gì về một con người...?
Vậy thì, chúng ta còn có thể có gì ngoài lòng kính trọng đối với một tôn giáo biết rõ đến thế những khiếm khuyết của con người, và lòng khao khát đối với chân lý của một tôn giáo hứa ban những phương thuốc đáng ao ước đến thế?
451
Mọi người tự nhiên đều ghét nhau. Họ dùng dục vọng hết mức có thể để phục vụ lợi ích chung. Nhưng đó chỉ là một sự [giả vờ] và một hình ảnh giả dối của tình yêu thương; vì tận đáy, đó chỉ là sự thù ghét.
452
Thương xót kẻ bất hạnh không trái nghịch với dục vọng. Trái lại, chúng ta hoàn toàn có thể bày tỏ những dấu hiệu tình bạn như thế, và được tiếng là người có lòng tốt, mà chẳng phải cho đi điều gì.
453
Từ dục vọng, loài người đã tìm ra và rút ra những quy tắc tuyệt vời về chính trị, đạo đức và công lý; nhưng thật ra cái gốc hèn hạ này của con người, cái figmentum malum này, chỉ được che đậy, chứ không được cất bỏ.
454
Sự bất công.—Họ đã không tìm được phương cách nào khác để thỏa mãn dục vọng mà không làm hại người khác.
455
Cái tôi thật đáng ghét. Miton, ông che giấu nó; nhưng không vì thế mà ông hủy diệt được nó; vậy ông vẫn luôn đáng ghét.
—Không; vì khi hành động như chúng tôi làm để làm vừa lòng mọi người, chúng tôi chẳng còn tạo cớ nào để người ta ghét mình nữa.—Điều đó đúng, nếu chúng ta chỉ ghét nơi cái tôi sự phiền toái mà nó gây ra cho chúng ta. Nhưng nếu tôi ghét nó vì nó bất công, và vì nó tự đặt mình làm trung tâm của mọi sự, thì tôi sẽ luôn ghét nó.
Tóm lại, cái tôi có hai đặc tính: tự nó là bất công, vì nó tự đặt mình làm trung tâm của mọi sự; nó gây phiền toái cho người khác, vì nó muốn bắt họ làm nô lệ; vì mỗi cái tôi là kẻ thù, và muốn làm bạo chúa của mọi cái tôi khác. Ông cất bỏ sự phiền toái của nó, nhưng không cất bỏ sự bất công của nó; và như vậy ông không làm cho nó trở nên đáng yêu đối với những người ghét sự bất công; ông chỉ làm cho nó đáng yêu đối với những kẻ bất công, là những kẻ không còn thấy nơi nó một kẻ thù. Và như vậy ông vẫn bất công, và chỉ có thể làm vừa lòng những kẻ bất công.
456
Thật là một sự phán đoán lệch lạc khiến mỗi người tự đặt mình lên trên phần còn lại của thế giới, và đặt điều thiện của riêng mình, cùng sự kéo dài vận may và sự sống của riêng mình, lên trên điều thiện, vận may và sự sống của phần còn lại của thế giới!
457
Mỗi người là tất cả trong tất cả đối với chính mình; vì khi người ấy chết đi, thì mọi sự đều chết đối với người ấy. Bởi đó mà mỗi người tin rằng mình là tất cả trong tất cả đối với mọi người. Chúng ta không được phán đoán thiên nhiên theo chính mình, nhưng theo chính thiên nhiên.
458
“Mọi sự trong thế gian, như sự mê tham của xác thịt, mê tham của mắt, và sự kiêu ngạo của đời; libido sentiendi, libido sciendi, libido dominandi.” Khốn cùng thay miền đất bị rủa sả mà ba dòng sông lửa này thiêu đốt thay vì tưới mát! Phước thay những ai ở trên các dòng sông ấy mà không bị nhấn chìm hay cuốn đi, nhưng được giữ vững không lay chuyển, không phải đứng mà là ngồi trên một nền thấp và vững chắc, từ đó họ không đứng dậy trước khi có ánh sáng, nhưng, sau khi đã yên nghỉ trong bình an, họ giơ tay ra cùng Đấng phải nâng họ dậy, và làm cho họ đứng thẳng và vững vàng nơi các hiên cửa của Giê-ru-sa-lem thánh! Tại đó, sự kiêu ngạo không còn có thể tấn công họ hay quật ngã họ; thế mà họ vẫn khóc, không phải vì thấy mọi vật hay hư nát kia bị dòng thác cuốn trôi, nhưng vì nhớ đến quê hương yêu dấu của mình, là Giê-ru-sa-lem trên trời, mà họ không ngừng nhớ đến trong suốt cuộc lưu đày kéo dài của mình.
459
Các sông Ba-by-lôn cuồn cuộn, đổ xuống và cuốn trôi.
Ôi Si-ôn thánh, nơi mọi sự đều vững bền và chẳng có gì sụp đổ!
Chúng ta phải ngồi trên mặt nước, không phải ở dưới nước hay ở trong nước, nhưng ở trên nước; và không phải đứng mà là ngồi; ngồi để được khiêm nhường, và ở trên để được an toàn. Nhưng chúng ta sẽ đứng nơi các hiên cửa của Giê-ru-sa-lem.
Chúng ta hãy xem thử lạc thú này bền vững hay chóng qua; nếu nó qua đi, thì nó là một dòng sông Ba-by-lôn.
460
Sự mê tham của xác thịt, sự mê tham của mắt, sự kiêu ngạo, v.v.—Có ba trật tự của sự vật: xác thịt, trí tuệ và ý chí. Những người xác thịt là những kẻ giàu có và các vua chúa; họ lấy thân thể làm đối tượng. Những người tìm tòi và các nhà khoa học; họ lấy trí tuệ làm đối tượng. Những người khôn ngoan; họ lấy sự công bình làm đối tượng.
Đức Chúa Trời phải cai trị trên mọi sự, và mọi người phải được đem trở về cùng Ngài. Trong những điều thuộc về xác thịt, dục vọng đặc biệt cai trị; trong những điều thuộc về trí tuệ, sự tìm tòi đặc biệt cai trị; trong sự khôn ngoan, sự kiêu ngạo đặc biệt cai trị. Không phải là người ta không thể khoe khoang về của cải hay tri thức, nhưng đó không phải là chỗ của sự kiêu ngạo; vì khi nhìn nhận với một người rằng người ấy học thức, thì dễ thuyết phục người ấy rằng mình sai khi kiêu ngạo. Chỗ thích hợp của sự kiêu ngạo là ở trong sự khôn ngoan, vì người ta không thể nhìn nhận với một người rằng người ấy đã tự làm cho mình khôn ngoan, mà lại bảo rằng người ấy sai khi kiêu ngạo; vì điều đó là đúng. Vả, chỉ một mình Đức Chúa Trời ban sự khôn ngoan, và đó là lý do Qui gloriatur, in Domino glorietur.
461
Ba dục vọng đã tạo nên ba môn phái; và các triết gia chẳng làm gì khác hơn là đi theo một trong ba dục vọng ấy.
462
Tìm kiếm điều thiện chân thật.—Người thường đặt điều thiện nơi vận may và của cải bên ngoài, hoặc ít ra là nơi sự tiêu khiển. Các triết gia đã chỉ ra sự hư không của tất cả những điều đó, và đã đặt điều thiện ở chỗ nào họ có thể đặt.
463
[Chống lại các triết gia tin Đức Chúa Trời mà không có Chúa Giê-xu Christ]
Các triết gia.—Họ tin rằng chỉ một mình Đức Chúa Trời đáng được yêu mến và ngưỡng mộ; thế mà họ lại muốn được loài người yêu mến và ngưỡng mộ, và không biết sự bại hoại của chính mình. Nếu họ cảm thấy lòng mình đầy những tình cảm yêu mến và ngưỡng mộ Ngài, và tìm thấy nơi đó niềm vui chính yếu của mình, thì tốt lắm, cứ để họ cho rằng mình là tốt. Nhưng nếu họ thấy mình ghét bỏ Ngài, nếu họ chẳng có khuynh hướng nào ngoài ước muốn tạo chỗ đứng cho mình trong sự kính trọng của loài người, và nếu toàn bộ sự hoàn hảo của họ chỉ là làm cho loài người—nhưng không cưỡng ép—tìm thấy hạnh phúc của mình trong việc yêu mến họ, thì tôi tuyên bố rằng sự hoàn hảo ấy thật đáng ghê sợ. Sao! họ đã biết Đức Chúa Trời, mà lại không chỉ mong muốn loài người yêu mến Ngài, nhưng muốn loài người dừng lại nơi họ! Họ đã muốn làm đối tượng cho niềm vui tự nguyện của loài người.
464
Các triết gia.—Chúng ta đầy dẫy những điều kéo chúng ta ra khỏi chính mình.
Bản năng khiến chúng ta cảm thấy rằng mình phải tìm hạnh phúc ở bên ngoài chính mình. Những đam mê thúc đẩy chúng ta ra bên ngoài, ngay cả khi không có đối tượng nào hiện ra để kích động chúng. Các đối tượng bên ngoài tự chúng cám dỗ chúng ta, và kêu gọi chúng ta, ngay cả khi chúng ta không nghĩ đến chúng. Và như vậy các triết gia đã nói vô ích rằng: “Hãy lui vào trong chính mình, bạn sẽ tìm thấy điều thiện của mình ở đó.” Chúng ta không tin họ, và những ai tin họ là những kẻ trống rỗng nhất và dại dột nhất.
465
Phái Khắc Kỷ nói: “Hãy lui vào trong chính mình; chính ở đó bạn sẽ tìm thấy sự yên nghỉ.” Và điều đó không đúng.
Những người khác nói: “Hãy đi ra khỏi chính mình; hãy tìm hạnh phúc trong sự tiêu khiển.” Và điều này cũng không đúng. Bệnh tật ập đến.
Hạnh phúc không ở bên ngoài chúng ta, cũng không ở bên trong chúng ta. Hạnh phúc ở trong Đức Chúa Trời, vừa ở bên ngoài vừa ở bên trong chúng ta.
466
Nếu Epictetus đã thấy con đường một cách trọn vẹn, ông hẳn đã nói với loài người: “Các người đang đi sai đường”; ông chỉ ra rằng có một con đường khác, nhưng ông không dẫn đến đó. Đó là con đường muốn điều Đức Chúa Trời muốn. Chỉ một mình Chúa Giê-xu Christ dẫn đến đó: Via, veritas.
Những thói xấu của chính Zeno.
467
Nguyên do của các hiệu quả.—Epictetus. Những người nói: “Bạn bị đau đầu;” đó không phải là cùng một điều. Chúng ta chắc chắn về sức khỏe, nhưng không chắc chắn về công lý; và thật ra công lý của chính ông là điều vô nghĩa.
Thế mà ông tin rằng điều đó có thể chứng minh được, khi ông nói: “Điều ấy hoặc ở trong quyền của chúng ta, hoặc không.” Nhưng ông không nhận ra rằng việc điều khiển tấm lòng không ở trong quyền của chúng ta, và ông đã sai khi suy ra điều này từ việc có một số Cơ Đốc nhân.
468
Không có tôn giáo nào khác đã đề nghị con người ghét chính mình. Vậy không có tôn giáo nào khác có thể làm vừa lòng những ai ghét chính mình, và tìm kiếm một Hữu Thể thật đáng yêu. Và những người ấy, nếu họ chưa từng nghe nói về tôn giáo của một Đức Chúa Trời bị hạ nhục, thì sẽ đón nhận nó ngay lập tức.
469
Tôi cảm thấy rằng tôi đã có thể không hiện hữu; vì cái tôi hệ tại ở những tư tưởng của tôi. Vậy tôi, kẻ đang suy nghĩ, đã không hiện hữu, nếu mẹ tôi đã bị giết trước khi tôi có sự sống. Vậy tôi không phải là một hữu thể tất yếu. Cũng vậy, tôi không đời đời hay vô hạn; nhưng tôi thấy rõ rằng trong thiên nhiên có một Hữu Thể tất yếu, đời đời và vô hạn.
470
Người ta nói: “Giá mà tôi được thấy một phép lạ, thì tôi sẽ trở lại đạo.” Làm sao họ chắc chắn rằng mình sẽ làm một điều mà họ không biết bản chất của nó? Họ tưởng tượng rằng sự trở lại đạo này hệ tại ở một sự thờ phượng Đức Chúa Trời giống như việc buôn bán, và ở một sự tương giao như họ tự hình dung. Đạo chân thật hệ tại ở việc tự hủy mình ra không trước Hữu Thể Phổ Quát ấy, là Đấng mà chúng ta đã bao lần chọc giận, và là Đấng có thể hủy diệt chúng ta cách công bình bất cứ lúc nào; ở việc nhận biết rằng chúng ta không thể làm gì được nếu không có Ngài, và chẳng đáng nhận được gì từ Ngài ngoài sự không đẹp lòng của Ngài. Đạo ấy hệ tại ở việc biết rằng có một sự đối nghịch không thể vượt qua giữa chúng ta và Đức Chúa Trời, và rằng không có một đấng trung bảo thì không thể có sự tương giao với Ngài.
471
Thật là bất công khi người ta gắn bó với tôi, dù họ làm điều đó cách vui lòng và tự nguyện. Tôi sẽ lừa dối những người mà tôi đã khơi dậy nơi họ ước muốn này; vì tôi không phải là cứu cánh của bất cứ ai, và tôi không có gì để làm cho họ thỏa lòng. Chẳng phải tôi sắp chết sao? Và như vậy đối tượng của sự gắn bó của họ sẽ chết. Vậy, như tôi sẽ đáng trách khi khiến người ta tin một điều giả dối, dù tôi dùng sự thuyết phục êm dịu, dù người ta tin điều đó cách vui lòng, và dù điều đó khiến tôi vui lòng; cũng vậy, tôi đáng trách khi làm cho mình được yêu mến, và nếu tôi lôi kéo người ta gắn bó với tôi. Tôi phải cảnh báo những ai sẵn sàng chấp nhận một lời dối trá rằng họ không nên tin nó, dù tôi được lợi gì từ điều đó; và cũng vậy, rằng họ không nên gắn bó với tôi; vì họ phải dành đời sống và sự chăm lo của mình để làm đẹp lòng Đức Chúa Trời, hoặc để tìm kiếm Ngài.
472
Ý riêng sẽ không bao giờ được thỏa mãn, dù nó có quyền sai khiến mọi điều nó muốn; nhưng chúng ta được thỏa lòng ngay từ lúc chúng ta từ bỏ nó. Không có nó, chúng ta không thể bất mãn; có nó, chúng ta không thể thỏa lòng.
473
Chúng ta hãy hình dung một thân thể đầy những chi thể biết suy nghĩ.
474
Các chi thể. Bắt đầu từ đó.—Để điều chỉnh tình yêu mà chúng ta nợ chính mình, chúng ta phải hình dung một thân thể đầy những chi thể biết suy nghĩ, vì chúng ta là chi thể của toàn thể, và phải xem mỗi chi thể nên yêu chính mình như thế nào, v.v....
475
Nếu chân và tay có ý muốn riêng, thì chúng chỉ có thể ở trong trật tự của mình bằng cách đặt ý muốn riêng ấy dưới ý chí chính yếu cai trị toàn thân. Ngoài điều đó ra, chúng ở trong sự hỗn loạn và tai hại; nhưng khi chỉ muốn điều tốt cho thân thể, chúng đạt được điều tốt cho chính mình.
476
Chúng ta phải chỉ yêu một mình Đức Chúa Trời và chỉ ghét một mình bản thân.
Nếu bàn chân luôn luôn không biết rằng nó thuộc về thân thể, và rằng có một thân thể mà nó lệ thuộc vào, nếu nó chỉ có sự hiểu biết và tình yêu đối với chính mình, rồi nó lại biết ra rằng nó thuộc về một thân thể mà nó lệ thuộc vào, thì nó sẽ hối tiếc biết bao, hổ thẹn biết bao về đời sống đã qua của mình, vì đã vô dụng cho thân thể vốn đã ban sự sống cho nó, là thân thể đã có thể hủy diệt nó nếu đã khước từ nó và tách nó ra khỏi mình, như nó đã tự tách mình khỏi thân thể! Nó sẽ cầu xin biết bao để được giữ lại trong thân thể! Và nó sẽ để cho mình được cai trị bởi ý chí điều khiển thân thể với sự quy phục biết bao, thậm chí đến mức bằng lòng, nếu cần, bị cắt bỏ, bằng không nó sẽ đánh mất tư cách chi thể của mình! Vì mỗi chi thể phải hoàn toàn sẵn lòng chết cho thân thể, là thân thể mà chỉ vì nó toàn thể mới hiện hữu.
477
Thật là sai khi cho rằng chúng ta đáng được người khác yêu mến; thật là bất công khi chúng ta ao ước điều đó. Nếu chúng ta sinh ra biết điều phải lẽ và vô tư, biết chính mình và người khác, chúng ta sẽ không để ý chí mình nghiêng lệch như thế. Tuy nhiên, chúng ta sinh ra đã mang sẵn sự nghiêng lệch ấy; vậy chúng ta sinh ra đã bất công, vì mọi sự đều hướng về bản thân. Điều này trái với mọi trật tự. Chúng ta phải xét đến lợi ích chung; và khuynh hướng hướng về bản thân là khởi đầu của mọi sự hỗn loạn, trong chiến tranh, trong chính trị, trong kinh tế, và trong thân thể riêng của con người. Vậy ý chí đã bị hư hoại.
Nếu các thành viên của những cộng đồng tự nhiên và dân sự hướng về lợi ích của thân thể, thì chính các cộng đồng ấy phải hướng về một thân thể khác chung hơn mà họ là chi thể. Vậy chúng ta phải hướng về toàn thể. Vậy chúng ta sinh ra đã bất công và hư hoại.
478
Khi chúng ta muốn nghĩ đến Đức Chúa Trời, chẳng phải có điều gì đó kéo chúng ta đi nơi khác, và cám dỗ chúng ta nghĩ đến điều khác sao? Tất cả những điều ấy đều xấu, và đều sinh ra cùng với chúng ta.
479
Nếu có một Đức Chúa Trời, chúng ta phải chỉ yêu một mình Ngài, chứ không yêu các tạo vật chóng qua. Lý luận của những kẻ không tin kính trong sách Khôn Ngoan chỉ dựa trên việc Đức Chúa Trời không hiện hữu. Họ nói: “Với giả định ấy, chúng ta hãy vui thích nơi các tạo vật.” Đó là điều tệ hại nhất có thể xảy ra. Nhưng nếu có một Đức Chúa Trời để yêu mến, họ đã chẳng đi đến kết luận này, mà đến một kết luận hoàn toàn ngược lại. Và đây là kết luận của người khôn ngoan: “Có một Đức Chúa Trời, vậy chúng ta chớ vui thích nơi các tạo vật.”
Vậy mọi điều xui giục chúng ta gắn bó với các tạo vật đều là xấu; vì điều đó ngăn cản chúng ta phục vụ Đức Chúa Trời nếu chúng ta biết Ngài, hoặc tìm kiếm Ngài nếu chúng ta chưa biết Ngài. Vả, chúng ta đầy dẫy dục vọng. Vậy chúng ta đầy dẫy điều ác; vậy chúng ta phải ghét chính mình và mọi điều đã xui giục chúng ta gắn bó với bất cứ đối tượng nào khác ngoài một mình Đức Chúa Trời.
480
Để làm cho các chi thể được hạnh phúc, chúng phải có một ý chí, và đặt nó dưới thân thể.
481
Gương những cái chết cao quý của người Lacedaemon và những người khác hầu như không làm chúng ta cảm động. Vì điều đó có ích gì cho chúng ta? Nhưng gương cái chết của các thánh tử đạo làm chúng ta cảm động; vì họ là “chi thể của chúng ta.” Chúng ta có một mối dây chung với họ. Lòng quyết tâm của họ có thể hình thành lòng quyết tâm của chúng ta, không chỉ bằng gương sáng, mà vì có lẽ nó đã giành được lòng quyết tâm ấy cho chúng ta. Không có điều gì như thế trong gương của người ngoại đạo. Chúng ta không có mối dây nào với họ; cũng như chúng ta không trở nên giàu có khi thấy một người xa lạ giàu có, nhưng thật ra là khi thấy cha hay chồng mình giàu có.
482
Đạo đức.—Đức Chúa Trời đã dựng nên trời và đất, là những thứ không cảm biết được hạnh phúc của sự hiện hữu của mình, nên Ngài đã muốn dựng nên những hữu thể biết được hạnh phúc ấy, và hợp thành một thân thể gồm những chi thể biết suy nghĩ. Vì các chi thể của chúng ta không cảm biết được hạnh phúc của sự hiệp nhất giữa chúng, của sự hiểu biết kỳ diệu của chúng, của sự chăm sóc đã được dành cho việc phú cho chúng tâm trí, và làm cho chúng lớn lên và bền lâu. Chúng sẽ hạnh phúc biết bao nếu chúng thấy và cảm biết được điều đó! Nhưng muốn vậy, chúng cần phải có trí hiểu để biết điều đó, và thiện chí để thuận theo ý chí của linh hồn phổ quát. Nhưng nếu, sau khi đã nhận được trí hiểu, chúng lại dùng nó để giữ chất dinh dưỡng lại cho riêng mình mà không để nó đi qua các chi thể khác, thì chúng sẽ ghét chứ không phải yêu chính mình; vì phước hạnh của chúng, cũng như bổn phận của chúng, hệ tại ở sự thuận phục của chúng đối với sự dẫn dắt của linh hồn toàn thể mà chúng thuộc về, là linh hồn yêu chúng hơn chính chúng yêu mình.
483
Làm một chi thể là không có sự sống, sự hiện hữu, hay sự chuyển động, ngoại trừ nhờ thần khí của thân thể, và vì thân thể.
Chi thể bị tách rời, không còn thấy thân thể mà nó thuộc về, chỉ còn một sự hiện hữu đang tàn lụi và hấp hối. Thế mà nó lại tin rằng mình là một toàn thể, và vì không thấy thân thể mà mình lệ thuộc vào, nó tin rằng mình chỉ lệ thuộc vào chính mình, và muốn tự làm cho mình vừa là trung tâm vừa là thân thể. Nhưng vì không có trong mình một nguyên lý của sự sống, nó chỉ đi lạc, và sửng sốt trong sự bất định về sự hiện hữu của mình; vì thật ra nó cảm nhận rằng mình không phải là một thân thể, mà vẫn không thấy rằng mình là chi thể của một thân thể. Tóm lại, khi nó đến chỗ biết chính mình, nó như đã trở về nhà của mình, và chỉ yêu chính mình vì thân thể. Nó than tiếc những lần lang thang đã qua của mình.
Theo bản tính, nó không thể yêu một điều gì khác, ngoại trừ vì chính mình và để bắt điều ấy phục tùng mình, bởi vì mỗi vật đều yêu chính mình hơn tất cả. Nhưng khi yêu thân thể, nó yêu chính mình, bởi vì nó chỉ hiện hữu trong thân thể, bởi thân thể, và vì thân thể. Qui adhaeret Deo unus spiritus est.
Thân thể yêu bàn tay; và bàn tay, nếu nó có ý chí, phải yêu chính mình theo cùng một cách như nó được linh hồn yêu. Mọi tình yêu vượt quá mức ấy đều là bất công.
Adhaerens Deo unus spiritus est. Chúng ta yêu chính mình, vì chúng ta là chi thể của Chúa Giê-xu Christ. Chúng ta yêu Chúa Giê-xu Christ, vì Ngài là thân thể mà chúng ta là chi thể. Tất cả là một, cái này ở trong cái kia, như Ba Ngôi Vị.
484
Hai điều luật đủ để cai trị toàn thể cộng đồng Cơ Đốc tốt hơn mọi luật lệ của thuật trị quốc.
485
Vậy nhân đức chân thật và duy nhất là ghét bản thân (vì chúng ta đáng ghét bởi dục vọng), và tìm kiếm một hữu thể thật đáng yêu để yêu mến. Nhưng vì chúng ta không thể yêu điều ở bên ngoài chính mình, nên chúng ta phải yêu một hữu thể ở trong chúng ta, mà không phải là chính chúng ta; và điều đó đúng cho mỗi người và mọi người. Vả, chỉ có Hữu Thể Phổ Quát là như vậy. Nước Đức Chúa Trời ở trong chúng ta; điều thiện phổ quát ở trong chúng ta, là chính chúng ta—mà không phải là chính chúng ta.
486
Phẩm giá của con người trong tình trạng vô tội hệ tại ở việc sử dụng và cai trị các tạo vật, nhưng nay lại hệ tại ở việc tách mình khỏi chúng, và đặt mình dưới chúng.
487
Mọi tôn giáo đều là sai, nếu về đức tin không thờ phượng một Đức Chúa Trời là nguồn gốc của mọi sự, và về đạo đức không yêu một Đức Chúa Trời duy nhất là cứu cánh của mọi sự.
488
... Nhưng Đức Chúa Trời không thể nào là cứu cánh, nếu Ngài không phải là khởi nguyên. Chúng ta ngước mắt lên cao, nhưng lại tựa trên cát; và đất sẽ tan rã, và chúng ta sẽ ngã xuống trong khi nhìn lên trời.
489
Nếu chỉ có một nguồn gốc duy nhất của mọi sự, thì chỉ có một cứu cánh duy nhất của mọi sự; mọi sự bởi Ngài, mọi sự vì Ngài. Vậy đạo chân thật phải dạy chúng ta chỉ thờ phượng một mình Ngài, và chỉ yêu một mình Ngài. Nhưng vì chúng ta thấy mình không thể thờ phượng điều mình không biết, và không thể yêu đối tượng nào khác ngoài chính mình, nên tôn giáo dạy chúng ta những bổn phận này cũng phải dạy chúng ta về sự bất lực này, và cũng chỉ cho chúng ta các phương thuốc chữa nó. Tôn giáo ấy dạy chúng ta rằng bởi một người mà mọi sự đã mất, và mối dây giữa Đức Chúa Trời với chúng ta đã bị cắt đứt, và bởi một người mà mối dây ấy được nối lại.
Chúng ta sinh ra đã ghét bỏ tình yêu đối với Đức Chúa Trời này đến thế, và tình yêu ấy lại cần thiết đến thế, nên chúng ta hẳn phải sinh ra đã có tội, bằng không Đức Chúa Trời là bất công.
490
Loài người, vì không quen tạo ra công đức, mà chỉ quen ban thưởng công đức ở nơi họ thấy nó đã được tạo thành, nên phán đoán Đức Chúa Trời theo chính mình.
491
Đạo chân thật phải có đặc điểm là bổn phận yêu mến Đức Chúa Trời. Điều này rất chính đáng, thế mà không có tôn giáo nào khác đã truyền dạy điều này; đạo của chúng ta đã làm như vậy. Đạo ấy cũng phải biết đến dục vọng và sự yếu đuối của con người; đạo của chúng ta biết điều đó. Đạo ấy phải đưa ra những phương thuốc cho điều này; một phương thuốc là sự cầu nguyện. Không có tôn giáo nào khác đã xin Đức Chúa Trời cho mình yêu mến và đi theo Ngài.
492
Ai không ghét nơi chính mình lòng yêu mình, và bản năng dẫn mình đến chỗ tự làm mình thành Đức Chúa Trời, thì thật là mù lòa. Ai lại không thấy rằng chẳng có gì trái nghịch với công lý và chân lý cho bằng điều ấy? Vì thật là sai khi cho rằng chúng ta đáng được điều ấy, và thật là bất công và không thể đạt được điều ấy, vì mọi người đều đòi cùng một điều. Vậy đó là một sự bất công hiển nhiên vốn bẩm sinh nơi chúng ta, mà chúng ta không thể thoát khỏi, và chúng ta lại phải thoát khỏi.
Thế mà chưa có tôn giáo nào chỉ ra rằng đó là một tội; hoặc rằng chúng ta đã sinh ra trong tội ấy; hoặc rằng chúng ta buộc phải chống cự nó; hoặc đã nghĩ đến việc ban cho chúng ta các phương thuốc chữa nó.
493
Đạo chân thật dạy các bổn phận của chúng ta; các sự yếu đuối của chúng ta, sự kiêu ngạo và dục vọng; và các phương thuốc, sự khiêm nhường và sự hãm mình.
494
Đạo chân thật phải dạy về sự cao cả và sự khốn cùng; phải dẫn đến chỗ vừa quý trọng vừa khinh bỉ bản thân, vừa yêu vừa ghét.
495
Nếu sống mà không tìm hiểu xem chúng ta là gì đã là một sự mù lòa lạ thường, thì sống một đời gian ác trong khi tin Đức Chúa Trời là một sự mù lòa khủng khiếp.
496
Kinh nghiệm cho chúng ta thấy một sự khác biệt rất lớn giữa lòng mộ đạo và lòng tốt.
497
Chống lại những người cậy vào lòng thương xót của Đức Chúa Trời mà sống cẩu thả, không làm việc lành.—Vì hai nguồn gốc tội lỗi của chúng ta là sự kiêu ngạo và sự biếng nhác, nên Đức Chúa Trời đã bày tỏ cho chúng ta hai thuộc tính của Ngài để chữa trị chúng, là lòng thương xót và sự công bình. Đặc tính của sự công bình là hạ sự kiêu ngạo xuống, dù việc làm của chúng ta có thánh thiện đến đâu, et non intres in judicium, v.v.; và đặc tính của lòng thương xót là chống lại sự biếng nhác bằng cách khuyên giục làm việc lành, theo đoạn Kinh Thánh này: “Lòng nhân từ của Đức Chúa Trời đem ngươi đến sự ăn năn,” và đoạn kia về dân Ni-ni-ve: “Chúng ta hãy làm việc sám hối, xem thử may ra Ngài sẽ thương xót chúng ta chăng.” Và như vậy lòng thương xót chẳng những không cho phép sự lơi lỏng, mà trái lại còn là phẩm tính đánh thẳng vào nó; đến nỗi thay vì nói: “Nếu Đức Chúa Trời không có lòng thương xót thì chúng ta phải gắng hết sức theo đuổi nhân đức,” thì trái lại, chúng ta phải nói rằng chính vì Đức Chúa Trời có lòng thương xót mà chúng ta phải gắng hết sức.
498
Thật vậy, có sự khó khăn khi bước vào đời sống tin kính. Nhưng sự khó khăn này không đến từ đạo đang khởi đầu trong chúng ta, mà từ sự vô đạo vẫn còn ở đó. Nếu các giác quan của chúng ta không chống lại sự sám hối, và nếu sự bại hoại của chúng ta không chống lại sự thánh khiết của Đức Chúa Trời, thì chẳng có gì trong điều này là đau đớn cho chúng ta. Chúng ta chỉ chịu khổ theo mức độ thói xấu vốn tự nhiên nơi chúng ta chống cự ân điển siêu nhiên. Lòng chúng ta cảm thấy bị xé đôi giữa những nỗ lực đối nghịch này. Nhưng thật là rất bất công nếu quy sự bạo lực này cho Đức Chúa Trời, là Đấng đang kéo chúng ta đi tới, thay vì cho thế gian, là kẻ đang níu chúng ta lại. Như một đứa trẻ được người mẹ giành giật khỏi tay bọn cướp, trong nỗi đau mà nó phải chịu, nên yêu sự bạo lực đầy yêu thương và chính đáng của người đã đem lại tự do cho nó, và chỉ ghê tởm sự bạo lực hung hãn và bạo ngược của những kẻ giam giữ nó cách bất công. Cuộc chiến tàn khốc nhất mà Đức Chúa Trời có thể gây ra với loài người trong đời này là để họ ở yên mà không có cuộc chiến mà Ngài đã đến để đem lại. “Ta đến để đem chiến tranh,” Ngài phán, “và để dạy họ về cuộc chiến này. Ta đến để đem lửa và gươm.” Trước Ngài, thế gian đã sống trong sự bình an giả dối này.
499
Những việc làm bề ngoài.—Không có gì nguy hiểm bằng điều đẹp lòng cả Đức Chúa Trời lẫn loài người. Vì những trạng thái đẹp lòng cả Đức Chúa Trời lẫn loài người đều có một đặc tính làm đẹp lòng Đức Chúa Trời, và một đặc tính khác làm đẹp lòng loài người; như sự cao cả của Thánh Teresa. Điều đẹp lòng Đức Chúa Trời là sự khiêm nhường sâu xa của bà giữa những sự mặc khải bà nhận được; điều đẹp lòng loài người là ánh sáng của bà. Và thế là chúng ta tự hành hạ mình để bắt chước những lời bà nói, tưởng rằng như thế là bắt chước được tình trạng của bà, mà chẳng mấy lo yêu điều Đức Chúa Trời yêu, và đặt mình vào trạng thái mà Đức Chúa Trời yêu.
Thà không kiêng ăn mà nhờ đó được khiêm nhường, còn hơn kiêng ăn rồi lấy làm tự mãn. Người Pha-ri-si và người thâu thuế.
Trí nhớ sẽ có ích gì cho tôi, nếu nó có thể vừa làm hại vừa giúp ích tôi như nhau, và mọi sự đều tùy thuộc vào phước lành của Đức Chúa Trời, là Đấng chỉ ban phước cho những việc làm vì Ngài, theo các quy tắc của Ngài và theo đường lối của Ngài, cách thức cũng quan trọng ngang với chính việc làm, và có lẽ còn hơn nữa; vì Đức Chúa Trời có thể rút điều lành ra từ điều ác, còn không có Đức Chúa Trời thì chúng ta rút điều ác ra từ điều lành?
500
Ý nghĩa của các chữ thiện và ác.
501
Bước thứ nhất: bị chê trách khi làm điều ác, và được khen ngợi khi làm điều lành.
Bước thứ hai: chẳng được khen, cũng chẳng bị chê.
502
Áp-ra-ham chẳng lấy gì cho mình, nhưng chỉ lấy cho các đầy tớ mình. Cũng vậy, người công bình chẳng lấy gì của thế gian cho mình, cũng chẳng lấy sự tán thưởng của thế gian, nhưng chỉ lấy cho những đam mê của mình, là những đam mê mà người ấy sử dụng như chủ của chúng, bảo cái này: “Hãy đi,” và bảo cái khác: “Hãy đến.” Sub te erit appetitus tuus. Những đam mê được chế ngự như thế là những đức hạnh. Ngay cả Đức Chúa Trời cũng tự gán cho Ngài sự hà tiện, sự ghen tuông, cơn giận; và đó là những đức hạnh cũng như lòng nhân từ, lòng thương xót, sự kiên định, vốn cũng là những đam mê. Chúng ta phải dùng chúng như nô lệ, và, trong khi để lại cho chúng phần thức ăn của chúng, phải ngăn không cho linh hồn lấy chút nào. Vì khi những đam mê trở thành chủ, chúng là những thói xấu; và chúng đem dưỡng chất của mình cho linh hồn, rồi linh hồn tự nuôi mình bằng thứ ấy, và bị đầu độc.
503
Các triết gia đã thánh hóa những thói xấu bằng cách đặt chúng vào chính Đức Chúa Trời. Các Cơ Đốc nhân đã thánh hóa những đức hạnh.
504
Người công bình hành động bởi đức tin trong những việc nhỏ nhất; khi quở trách các đầy tớ mình, người ấy mong muốn họ được hoán cải bởi Thánh Linh của Đức Chúa Trời, và cầu xin Đức Chúa Trời sửa trị họ; người ấy trông đợi nơi Đức Chúa Trời cũng nhiều như nơi chính những lời quở trách của mình, và cầu xin Đức Chúa Trời ban phước cho những sự sửa dạy của mình. Và cứ thế trong mọi hành động khác, người ấy tiến bước cùng Thánh Linh của Đức Chúa Trời; và những hành động của người ấy đánh lừa chúng ta vì cớ sự ... hoặc sự tạm ngưng của Thánh Linh của Đức Chúa Trời trong người ấy; và người ấy ăn năn trong cơn hoạn nạn của mình.
505
Mọi sự đều có thể gây chết chóc cho chúng ta, kể cả những thứ được làm ra để phục vụ chúng ta; như trong tự nhiên, tường có thể giết chúng ta, cầu thang có thể giết chúng ta, nếu chúng ta không bước đi thận trọng.
Một chuyển động nhỏ nhất cũng ảnh hưởng đến toàn thể thiên nhiên; cả biển cả thay đổi vì một tảng đá. Cũng vậy trong ân điển, một hành động nhỏ nhất cũng ảnh hưởng đến mọi sự bởi những hệ quả của nó; vì thế mọi sự đều quan trọng.
Trong mỗi hành động, chúng ta phải nhìn vượt ra ngoài hành động ấy, đến tình trạng quá khứ, hiện tại và tương lai của mình, và đến những người khác mà nó ảnh hưởng tới, và thấy được mối liên hệ của tất cả những điều ấy. Bấy giờ chúng ta sẽ rất thận trọng.
506
Xin Đức Chúa Trời đừng kể tội lỗi chúng ta cho chúng ta, nghĩa là mọi hậu quả và kết quả của tội lỗi chúng ta, vốn thật kinh khiếp, ngay cả hậu quả của những lỗi nhỏ nhất, nếu chúng ta muốn lần theo chúng đến cùng một cách không thương xót!
507
Thần của ân điển; sự cứng cỏi của lòng; những hoàn cảnh bên ngoài.
508
Quả thật cần có ân điển để biến một con người thành một thánh đồ; và ai nghi ngờ điều đó thì không biết thế nào là một thánh đồ, hay thế nào là một con người.
509
Các triết gia.—Thật hay thay khi kêu lên với một người không biết chính mình rằng người ấy hãy tự sức mình đến với Đức Chúa Trời! Và thật hay thay khi nói điều đó với một người biết chính mình!
510
Con người không xứng đáng với Đức Chúa Trời, nhưng không phải là không thể được làm cho xứng đáng.
Việc Đức Chúa Trời kết hiệp chính Ngài với con người khốn cùng là điều không xứng với Ngài; nhưng việc Đức Chúa Trời kéo con người ra khỏi sự khốn cùng của họ thì không phải là điều không xứng với Ngài.
511
Nếu chúng ta muốn nói rằng con người quá nhỏ bé nên không đáng được tương giao với Đức Chúa Trời, thì hẳn chúng ta phải rất cao cả mới phán đoán được điều ấy.
512
Theo một lối nói đặc biệt, đó hoàn toàn là thân thể của Chúa Giê-xu Christ, nhưng không thể nói đó là toàn bộ thân thể của Chúa Giê-xu Christ. Sự kết hiệp của hai vật mà không có sự biến đổi không cho phép chúng ta nói rằng vật này trở thành vật kia; như linh hồn kết hiệp với thân thể, lửa với gỗ, mà không có sự biến đổi. Nhưng cần có sự biến đổi để hình thể của vật này trở thành hình thể của vật kia; như sự kết hiệp của Ngôi Lời với con người. Vì thân thể tôi không có linh hồn tôi thì sẽ không làm nên thân thể của một con người; do đó linh hồn tôi kết hiệp với bất cứ vật chất nào cũng sẽ làm nên thân thể tôi. Lập luận ấy không phân biệt điều kiện cần với điều kiện đủ; sự kết hiệp là cần, nhưng không đủ. Cánh tay trái không phải là cánh tay phải.
Tính không thể xuyên thấu là một đặc tính của vật chất.
Sự đồng nhất de numers xét trong cùng một thời điểm đòi hỏi sự đồng nhất về vật chất.
Vậy nếu Đức Chúa Trời kết hiệp linh hồn tôi với một thân thể ở Trung Hoa, thì cùng thân thể ấy, idem numero, sẽ ở Trung Hoa.
Cùng một dòng sông chảy ở đó là idem numero với dòng sông chảy cùng lúc ấy ở Trung Hoa.
513
Vì sao Đức Chúa Trời đã lập ra sự cầu nguyện.
1. Để thông ban cho các tạo vật của Ngài phẩm giá của việc làm nguyên nhân.
2. Để dạy chúng ta biết đức hạnh của mình đến từ ai.
3. Để khiến chúng ta nhờ công việc mà đáng được những đức hạnh khác.
(Nhưng để giữ quyền tối thượng của riêng Ngài, Ngài ban sự cầu nguyện cho ai tùy ý Ngài.)
Lời phản bác: Nhưng chúng ta tin rằng sự cầu nguyện là do tự mình mà có.
Điều này thật vô lý; vì nếu dù có đức tin, chúng ta vẫn không thể có các đức hạnh, thì làm sao chúng ta có được đức tin? Phải chăng khoảng cách giữa sự vô tín và đức tin lớn hơn khoảng cách giữa đức tin và đức hạnh?
Công đức. Chữ này mang hai nghĩa.
Meruit habere Redemptorem.
Meruit tam sacra membra tangere.
Digno tam sacra membra tangere.
Non sum dignus.
Qui manducat indignus
Dignus est accipere.
Dignare me.
Đức Chúa Trời chỉ bị ràng buộc theo những lời hứa của Ngài. Ngài đã hứa ban sự công bình cho những lời cầu nguyện; Ngài chưa bao giờ hứa ban sự cầu nguyện chỉ cho con cái của lời hứa.
Thánh Augustine đã nói rõ ràng rằng sức mạnh sẽ bị cất khỏi người công bình. Nhưng ông nói điều đó là do tình cờ; vì có thể đã xảy ra rằng dịp để nói điều ấy không hề đến. Nhưng các nguyên tắc của ông cho chúng ta thấy rằng khi dịp ấy đến, thì ông không thể nào không nói điều đó, hoặc nói điều gì trái ngược. Vậy thì đúng hơn là ông bị buộc phải nói điều đó khi dịp ấy đến, chứ không phải ông đã nói điều đó khi dịp ấy đến, một đằng là do tất yếu, một đằng là do tình cờ. Nhưng cả hai là tất cả những gì chúng ta có thể đòi hỏi.
514
Những người được chọn sẽ không biết đến các đức hạnh của mình, và kẻ bị loại bỏ sẽ không biết đến sự lớn lao của tội lỗi mình: “Lạy Chúa, khi nào chúng tôi đã thấy Chúa, hoặc đói, hoặc khát?” v.v.
515
Rô-ma 3:27. Sự khoe mình đã bị trừ bỏ. Bởi luật pháp nào? Luật pháp của việc làm chăng? Không phải, nhưng bởi luật pháp của đức tin. Vậy đức tin không ở trong quyền năng của chúng ta như những việc làm theo luật pháp, và nó được ban cho chúng ta theo một cách khác.
516
Hãy yên lòng. Không phải từ chính mình mà các bạn nên trông đợi ân điển; trái lại, chính khi không trông đợi gì nơi chính mình, các bạn mới phải hy vọng có được nó.
517
Mọi tình trạng, và ngay cả các thánh tử đạo, đều phải sợ hãi, theo như Kinh Thánh.
Nỗi đau lớn nhất của luyện ngục là sự bất định về sự phán xét. Deus absconditus.
518
Giăng 8. Multi crediderunt in eum. Dicebat ergo Jesus: “Si manseritis ... VERE mei discipuli eritis, et VERITAS LIBERABIT VOS.” Responderunt: “Semen Abrahae sumus, et nemini servimus unquam.”
Có một sự khác biệt lớn giữa môn đồ và môn đồ thật. Chúng ta nhận ra họ bằng cách nói với họ rằng lẽ thật sẽ buông tha họ; vì nếu họ trả lời rằng họ vốn tự do, và họ có quyền tự thoát khỏi ách nô lệ ma quỷ, thì quả họ là môn đồ, nhưng không phải môn đồ thật.
519
Luật pháp không hủy diệt bản tính, nhưng dạy dỗ nó; ân điển không hủy diệt luật pháp, nhưng làm cho luật pháp được thi hành. Đức tin nhận được khi chịu phép báp-têm là nguồn của cả đời sống các Cơ Đốc nhân và những người đã được hoán cải.
520
Ân điển sẽ luôn có trong thế gian, và bản tính tự nhiên cũng vậy; đến nỗi ân điển, theo một nghĩa nào đó, cũng là tự nhiên. Và vì thế sẽ luôn có phái Pelagius, và luôn có người Công giáo, và luôn có sự tranh chiến; vì sự sinh ra lần thứ nhất tạo nên phía này, còn ân điển của sự sinh ra lần thứ hai tạo nên phía kia.
521
Luật pháp đòi hỏi điều nó không ban cho. Ân điển ban cho điều nó đòi hỏi.
522
Toàn bộ đức tin đều ở nơi Chúa Giê-xu Christ và nơi A-đam, và toàn bộ đạo đức đều ở nơi dục vọng và nơi ân điển.
523
Không có giáo lý nào thích hợp với con người hơn giáo lý này, là giáo lý dạy họ về khả năng kép của mình là nhận lãnh và đánh mất ân điển, vì cớ mối hiểm nguy kép mà họ phải đối diện, là sự tuyệt vọng hoặc sự kiêu ngạo.
524
Các triết gia đã không đề ra những cảm xúc thích hợp với hai trạng thái.
Họ khơi lên những cảm xúc về sự cao cả thuần túy, mà đó không phải là trạng thái của con người.
Họ khơi lên những cảm xúc về sự nhỏ bé thuần túy, mà đó không phải là trạng thái của con người.
Phải có những cảm xúc khiêm nhường, không phải từ bản tính, nhưng từ sự sám hối, không phải để dừng lại ở đó, nhưng để tiến tới sự cao cả. Phải có những cảm xúc cao cả, không phải từ công đức, nhưng từ ân điển, và sau khi đã trải qua sự hạ mình.
525
Sự khốn cùng dẫn đến sự tuyệt vọng, sự kiêu ngạo dẫn đến sự tự phụ. Sự nhập thể cho con người thấy sự khốn cùng của mình lớn dường nào qua sự lớn lao của phương thuốc mà họ cần đến.
526
Sự nhận biết Đức Chúa Trời mà không nhận biết sự khốn cùng của con người thì sinh ra sự kiêu ngạo. Sự nhận biết sự khốn cùng của con người mà không nhận biết Đức Chúa Trời thì sinh ra sự tuyệt vọng. Sự nhận biết Chúa Giê-xu Christ là con đường ở giữa, vì nơi Ngài chúng ta tìm thấy cả Đức Chúa Trời lẫn sự khốn cùng của mình.
527
Chúa Giê-xu Christ là một Đức Chúa Trời mà chúng ta đến gần không chút kiêu ngạo, và trước mặt Ngài chúng ta hạ mình xuống không chút tuyệt vọng.
528
... Không phải một sự sa đọa khiến chúng ta không còn khả năng làm điều lành, cũng không phải một sự thánh khiết được miễn khỏi điều ác.
529
Một ngày kia có người nói với tôi rằng khi xưng tội trở về, người ấy cảm thấy niềm vui và lòng tin cậy lớn lao. Một người khác nói với tôi rằng mình vẫn còn sợ hãi. Bấy giờ tôi nghĩ rằng hai người này hợp lại sẽ làm nên một người tốt, và mỗi người đều thiếu ở chỗ không có cảm nhận của người kia. Điều tương tự cũng thường xảy ra trong những việc khác.
530
Kẻ biết ý chủ mình sẽ bị đòn nhiều hơn, vì cớ quyền năng mà người ấy có nhờ sự hiểu biết của mình. Qui justus est, justificetur adhuc, vì cớ quyền năng mà người ấy có nhờ sự công bình. Ai đã nhận nhiều nhất thì sẽ bị đòi tính sổ nhiều nhất, vì cớ quyền năng mà người ấy có nhờ sự trợ giúp này.
531
Kinh Thánh đã sắp sẵn những phân đoạn an ủi và cảnh tỉnh cho mọi hoàn cảnh.
Thiên nhiên dường như cũng đã làm điều tương tự bằng hai sự vô cùng của nó, tự nhiên và đạo đức; vì chúng ta sẽ luôn có kẻ cao người thấp, kẻ khéo léo hơn và kẻ kém khéo léo hơn, kẻ được tôn cao nhất và kẻ hèn mọn nhất, để hạ sự kiêu ngạo của chúng ta xuống, và nâng sự khiêm nhường của chúng ta lên.
532
Comminutum cor (Phao-lô). Đây là tính cách Cơ Đốc. Alba đã chỉ định ngươi, ta chẳng còn biết ngươi nữa (Corneille). Đó là tính cách vô nhân đạo. Tính cách con người thì ngược lại.
533
Chỉ có hai hạng người: những người công bình tự cho mình là tội nhân; và những người còn lại, là tội nhân, tự cho mình là công bình.
534
Chúng ta mắc nợ rất nhiều những người chỉ ra lỗi lầm của mình. Vì họ làm chúng ta bẽ mặt. Họ dạy chúng ta rằng mình đã bị khinh dể. Họ không ngăn được việc chúng ta sẽ bị khinh dể trong tương lai; vì chúng ta còn nhiều lỗi khác có thể khiến mình bị khinh dể. Họ chuẩn bị cho chúng ta sự tập luyện để sửa mình và thoát khỏi lỗi lầm.
535
Con người được tạo nên như thế này: cứ luôn nói với họ rằng họ là kẻ ngu dại thì họ sẽ tin điều đó, và cứ luôn tự nói điều đó với chính mình thì họ sẽ khiến mình tin như vậy. Vì con người có một cuộc trò chuyện nội tâm với riêng chính mình, mà họ cần phải điều chỉnh cho tốt: Corrumpunt bonos mores colloquia prava. Chúng ta phải giữ im lặng càng nhiều càng tốt và chỉ trò chuyện với chính mình về Đức Chúa Trời, là Đấng mà chúng ta biết là chân thật; và như thế chúng ta thuyết phục chính mình về lẽ thật.
536
Cơ Đốc giáo thật lạ lùng. Nó bảo con người nhận biết rằng mình hèn hạ, thậm chí đáng ghê tởm, và bảo con người ao ước được giống như Đức Chúa Trời. Nếu không có một đối trọng như thế, phẩm giá này sẽ khiến con người hư vinh đến khủng khiếp, hoặc sự hạ mình này sẽ khiến con người hèn mọn đến đáng sợ.
537
Một Cơ Đốc nhân tin mình được kết hiệp với Đức Chúa Trời mà chẳng mấy kiêu ngạo biết bao! Người ấy đặt mình ngang hàng với loài sâu bọ dưới đất mà chẳng mấy nhục nhã biết bao!
Thật là một cách vinh hiển để đón nhận sự sống và sự chết, điều lành và điều dữ!
538
Về mặt vâng phục, một người lính và một tu sĩ dòng Chartreux khác nhau ở chỗ nào? Vì cả hai đều vâng phục và lệ thuộc như nhau, cả hai đều dấn thân vào những sự rèn luyện khó nhọc như nhau. Nhưng người lính luôn hy vọng được chỉ huy, và chẳng bao giờ đạt được điều đó, vì ngay cả các tướng lĩnh và các vương hầu cũng mãi là nô lệ và kẻ lệ thuộc; dù vậy người ấy vẫn mãi hy vọng và mãi nỗ lực để đạt được điều đó. Trong khi đó, tu sĩ dòng Chartreux khấn hứa sẽ luôn luôn lệ thuộc. Vậy họ không khác nhau ở cảnh tôi đòi triền miên mà cả hai luôn ở trong đó, nhưng khác nhau ở niềm hy vọng, mà một người luôn có, còn người kia thì không bao giờ có.
539
Niềm hy vọng mà các Cơ Đốc nhân có về việc sở hữu một điều thiện vô hạn được hòa lẫn với sự vui hưởng thật sự cũng như với sự sợ hãi; vì không phải như những người hy vọng về một vương quốc mà họ, vốn là thần dân, sẽ chẳng có phần gì; nhưng họ hy vọng sự thánh khiết, sự giải thoát khỏi điều bất công, và họ đã có được phần nào điều đó.
540
Không ai hạnh phúc bằng một Cơ Đốc nhân chân thật, cũng không ai hợp lẽ, đức hạnh hay đáng mến bằng.
541
Chỉ một mình đạo Cơ Đốc làm cho con người hoàn toàn đáng mến và hạnh phúc. Chỉ với sự lịch thiệp, có lẽ chúng ta không thể hoàn toàn đáng mến và hạnh phúc.
542
Lời tựa.—Những bằng chứng siêu hình về Đức Chúa Trời quá xa lạ với lối lý luận của con người, và quá phức tạp, đến nỗi chúng ít gây được ấn tượng; và nếu chúng có ích cho một số người, thì cũng chỉ trong khoảnh khắc họ thấy sự chứng minh ấy; nhưng một giờ sau họ lại sợ rằng mình đã lầm.
Quod curiositate cognoverunt superbia amiserunt.
Đó là kết quả của sự nhận biết Đức Chúa Trời có được mà không có Chúa Giê-xu Christ; đó là sự tương giao không qua đấng trung bảo với Đức Chúa Trời mà họ đã nhận biết không qua đấng trung bảo. Còn những ai đã nhận biết Đức Chúa Trời qua một đấng trung bảo thì biết sự khốn cùng của chính mình.
543
Đức Chúa Trời của các Cơ Đốc nhân là một Đức Chúa Trời khiến linh hồn cảm nhận rằng Ngài là điều thiện duy nhất của nó, rằng sự yên nghỉ duy nhất của nó là ở trong Ngài, rằng niềm vui thích duy nhất của nó là yêu mến Ngài; và đồng thời khiến linh hồn ghê tởm những chướng ngại cầm giữ nó lại, và ngăn trở nó yêu mến Đức Chúa Trời hết sức mình. Lòng yêu mình và dục vọng, là những điều cản trở chúng ta, trở nên không thể chịu nổi đối với linh hồn. Như thế Đức Chúa Trời khiến linh hồn cảm nhận rằng nó có cái rễ của lòng yêu mình đang hủy hoại nó, và chỉ một mình Ngài có thể chữa lành.
544
Chúa Giê-xu Christ chẳng làm gì khác hơn là dạy loài người rằng họ yêu chính mình, rằng họ là nô lệ, đui mù, bệnh tật, khốn cùng và là tội nhân; rằng Ngài phải giải cứu họ, soi sáng, ban phước và chữa lành họ; rằng điều này sẽ được thực hiện bằng cách ghét chính mình, và bằng cách theo Ngài qua sự đau khổ và sự chết trên thập tự giá.
545
Không có Chúa Giê-xu Christ, con người hẳn phải ở trong thói xấu và sự khốn cùng; có Chúa Giê-xu Christ, con người được giải thoát khỏi thói xấu và sự khốn cùng; trong Ngài là tất cả đức hạnh và tất cả hạnh phúc của chúng ta. Ngoài Ngài ra, chỉ có thói xấu, sự khốn cùng, sự tối tăm, sự chết, sự tuyệt vọng.
546
Chúng ta chỉ biết Đức Chúa Trời qua Chúa Giê-xu Christ. Không có Đấng Trung Bảo này, mọi sự tương giao với Đức Chúa Trời đều bị cất đi; nhờ Chúa Giê-xu Christ, chúng ta biết Đức Chúa Trời. Tất cả những ai đã tự cho là biết Đức Chúa Trời, và chứng minh Ngài mà không cần Chúa Giê-xu Christ, đều chỉ có những bằng chứng yếu ớt. Nhưng để chứng minh Chúa Giê-xu Christ, chúng ta có các lời tiên tri, là những bằng chứng vững chắc và có thể sờ thấy được. Và những lời tiên tri này, đã được ứng nghiệm và được chính sự việc chứng tỏ là thật, đánh dấu sự chắc chắn của những lẽ thật ấy, và do đó đánh dấu thần tánh của Đấng Christ. Vậy trong Ngài, và nhờ Ngài, chúng ta biết Đức Chúa Trời. Ngoài Ngài ra, và không có Kinh Thánh, không có tội nguyên tổ, không có một Đấng Trung Bảo tất yếu đã được hứa và đã đến, thì chúng ta tuyệt đối không thể chứng minh Đức Chúa Trời, cũng không thể dạy giáo lý đúng đắn và đạo đức đúng đắn. Nhưng nhờ Chúa Giê-xu Christ, và trong Chúa Giê-xu Christ, chúng ta chứng minh được Đức Chúa Trời, và dạy được đạo đức và giáo lý. Vậy Chúa Giê-xu Christ là Đức Chúa Trời thật của loài người.
Nhưng đồng thời chúng ta biết sự khốn cùng của mình; vì Đức Chúa Trời này không ai khác hơn là Đấng Cứu Rỗi của sự khốn cùng chúng ta. Cho nên chúng ta chỉ có thể biết rõ Đức Chúa Trời bằng cách biết những sự gian ác của mình. Vì vậy những ai đã biết Đức Chúa Trời mà không biết sự khốn cùng của mình, thì đã không tôn vinh Ngài, nhưng đã tôn vinh chính mình. Quia ... non cognovit per sapientiam ... placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere.
547
Chẳng những chúng ta chỉ biết Đức Chúa Trời qua một mình Chúa Giê-xu Christ, mà chúng ta còn chỉ biết chính mình qua Chúa Giê-xu Christ. Chúng ta chỉ biết sự sống và sự chết qua Chúa Giê-xu Christ. Ngoài Chúa Giê-xu Christ, chúng ta không biết sự sống của mình là gì, sự chết của mình là gì, Đức Chúa Trời là gì, hay chính chúng ta là gì.
Như vậy, không có Kinh Thánh, là sách chỉ lấy một mình Chúa Giê-xu Christ làm đối tượng, thì chúng ta chẳng biết gì cả, và chỉ thấy sự tối tăm và hỗn độn trong bản tính của Đức Chúa Trời, và trong bản tính của chính chúng ta.
548
Biết Đức Chúa Trời mà không có Chúa Giê-xu Christ thì chẳng những là không thể, mà còn là vô ích. Họ đã không lìa xa Ngài, nhưng đã đến gần; họ đã không hạ mình xuống, nhưng ...
Quo quisque optimus est, pessimus, si hoc ipsum, quod optimus est, adscribat sibi.
549
Tôi yêu sự nghèo khó vì Ngài đã yêu nó. Tôi yêu của cải vì chúng cho tôi phương tiện để giúp đỡ những người rất nghèo. Tôi giữ chữ tín với mọi người; tôi không lấy ác báo ác cho những kẻ làm hại tôi, nhưng tôi mong họ có được một phần số như của tôi, trong đó tôi chẳng nhận điều ác cũng chẳng nhận điều lành nào từ loài người. Tôi cố gắng sống công chính, chân thật, thành thật và trung tín với mọi người; tôi có một tấm lòng dịu dàng đối với những người mà Đức Chúa Trời đã kết hiệp tôi gần gũi hơn; và dù tôi ở một mình hay ở trước mắt người ta, tôi làm mọi việc của mình trước mặt Đức Chúa Trời, là Đấng sẽ phải xét đoán những việc ấy, và là Đấng mà tôi đã dâng hiến tất cả những việc ấy cho Ngài.
Đó là những tâm tình của tôi; và mỗi ngày trong đời mình, tôi chúc tụng Đấng Cứu Chuộc của tôi, là Đấng đã đặt những tâm tình ấy vào lòng tôi, và là Đấng, từ một con người đầy yếu đuối, khốn cùng, dục vọng, kiêu ngạo và tham vọng, đã làm nên một con người được giải thoát khỏi tất cả những điều ác ấy bởi quyền năng của ân điển Ngài, là ân điển mà mọi vinh hiển về việc ấy đều thuộc về, vì tự nơi tôi, tôi chỉ có sự khốn cùng và sự lầm lạc.
550
Dignior plagis quam osculis non timeo quia amo.
551
Ngôi Mộ Của Chúa Giê-xu Christ.—Chúa Giê-xu Christ đã chết, nhưng được người ta thấy trên thập tự giá. Ngài đã chết, và được giấu kín trong ngôi mộ.
Chúa Giê-xu Christ chỉ được các thánh đồ chôn cất.
Chúa Giê-xu Christ đã không làm phép lạ nào nơi ngôi mộ.
Chỉ có các thánh đồ bước vào đó.
Chính tại đó, chứ không phải trên thập tự giá, mà Chúa Giê-xu Christ nhận lấy một sự sống mới.
Đó là sự mầu nhiệm sau cùng của cuộc Thương Khó và của sự cứu chuộc.
Trên đất, Chúa Giê-xu Christ chẳng có nơi nào để nghỉ ngơi ngoài ngôi mộ.
Kẻ thù Ngài chỉ thôi bắt bớ Ngài nơi ngôi mộ.
552
Sự Mầu Nhiệm Của Chúa Giê-xu.—Trong cuộc thương khó, Chúa Giê-xu chịu những cực hình mà loài người gây ra cho Ngài; nhưng trong cơn hấp hối, Ngài chịu những cực hình mà Ngài tự gây cho chính mình; turbare semetipsum. Đây là một sự đau đớn không đến từ bàn tay loài người, nhưng từ bàn tay toàn năng, vì Ngài phải là Đấng toàn năng mới chịu nổi.
Chúa Giê-xu tìm chút an ủi ít ra là nơi ba người bạn thân yêu nhất của Ngài, nhưng họ lại ngủ. Ngài xin họ chịu khó cùng Ngài một chút, nhưng họ bỏ mặc Ngài với sự thờ ơ hoàn toàn, lòng thương cảm của họ ít ỏi đến nỗi không thể ngăn họ ngủ dù chỉ một khoảnh khắc. Và như thế Chúa Giê-xu bị bỏ lại một mình trước cơn thịnh nộ của Đức Chúa Trời.
Chúa Giê-xu ở một mình trên đất, chẳng có ai, không những để cảm nhận và chia sẻ sự đau đớn của Ngài, mà thậm chí để biết đến nó; chỉ một mình Ngài và Trời biết điều ấy.
Chúa Giê-xu ở trong một khu vườn, không phải vườn khoái lạc như A-đam thứ nhất, là nơi ông đã đánh mất chính mình và cả loài người, nhưng trong một khu vườn hấp hối, là nơi Ngài đã cứu chính Ngài và cả loài người.
Ngài chịu nỗi sầu khổ này và sự bỏ rơi này trong sự kinh hoàng của đêm tối.
Tôi tin rằng Chúa Giê-xu chưa bao giờ than thở ngoại trừ một lần duy nhất này; nhưng lúc ấy Ngài than thở như thể Ngài không còn chịu nổi sự đau đớn tột cùng của mình. “Linh hồn ta buồn bực cho đến chết.”
Chúa Giê-xu tìm kiếm sự bầu bạn và an ủi nơi loài người. Theo tôi thấy, đây là lần duy nhất trong cả cuộc đời Ngài. Nhưng Ngài không nhận được, vì các môn đồ Ngài đang ngủ.
Chúa Giê-xu sẽ ở trong cơn hấp hối cho đến tận thế. Chúng ta không được ngủ trong suốt thời gian ấy.
Chúa Giê-xu, giữa sự bỏ rơi chung ấy, kể cả sự bỏ rơi của chính những người bạn được chọn để thức canh với Ngài, khi thấy họ ngủ, thì phiền lòng vì cớ mối nguy hiểm mà họ phơi bày, không phải cho Ngài, nhưng cho chính họ; Ngài căn dặn họ vì sự an toàn và lợi ích của chính họ, với một sự dịu dàng chân thành dành cho họ ngay trong lúc họ vô ơn, và cảnh tỉnh họ rằng tâm thần thì muốn lắm, mà xác thịt thì yếu đuối.
Chúa Giê-xu, thấy họ vẫn còn ngủ, chẳng bị ngăn trở bởi chút lo nghĩ nào cho chính họ hay cho Ngài, đã có lòng nhân từ không đánh thức họ, và để họ nghỉ ngơi.
Chúa Giê-xu cầu nguyện, không chắc về ý muốn của Cha Ngài, và sợ sự chết; nhưng khi đã biết ý ấy, Ngài tiến tới để dâng mình cho sự chết. Eamus. Processit (Giăng).
Chúa Giê-xu đã cầu xin loài người mà không được nghe.
Chúa Giê-xu, trong khi các môn đồ Ngài ngủ, đã làm nên sự cứu rỗi cho họ. Ngài đã làm nên sự cứu rỗi cho mỗi người công bình trong khi họ ngủ, cả trong sự hư vô của họ trước khi sinh ra, lẫn trong tội lỗi của họ sau khi sinh ra.
Ngài chỉ cầu xin một lần cho chén ấy được qua đi, và khi ấy cũng với sự đầu phục; và hai lần cầu xin cho chén ấy đến nếu cần.
Chúa Giê-xu mệt mỏi.
Chúa Giê-xu, thấy tất cả bạn hữu Ngài đều ngủ và tất cả kẻ thù Ngài đều thức, phó thác chính Ngài hoàn toàn cho Cha Ngài.
Chúa Giê-xu không nhìn nơi Giu-đa sự thù nghịch của hắn, nhưng nhìn thấy sự sắp đặt của Đức Chúa Trời, là điều Ngài yêu mến và chấp nhận, vì Ngài gọi hắn là bạn.
Chúa Giê-xu dứt mình khỏi các môn đồ để bước vào cơn hấp hối; chúng ta phải dứt mình khỏi những người gần gũi và thân yêu nhất để noi gương Ngài.
Chúa Giê-xu đang ở trong cơn hấp hối và trong nỗi sầu khổ tột cùng, chúng ta hãy cầu nguyện lâu hơn.
Chúng ta nài xin lòng thương xót của Đức Chúa Trời, không phải để Ngài để mặc chúng ta bình an trong các thói xấu của mình, nhưng để Ngài giải cứu chúng ta khỏi chúng.
Nếu Đức Chúa Trời ban cho chúng ta những người chủ bởi chính tay Ngài, ôi! chúng ta cần vâng phục họ với tấm lòng thiện chí biết bao! Sự tất yếu và các biến cố chắc chắn sẽ theo sau.
—“Hãy yên lòng, con sẽ không tìm kiếm Ta, nếu con chưa tìm thấy Ta.
“Ta đã nghĩ đến con trong cơn hấp hối của Ta, Ta đã đổ những giọt máu như thế vì con.
“Nghĩ xem liệu con có làm việc này việc nọ trong một dịp chưa hề xảy ra hay không, thì là thử Ta hơn là thử chính mình; Ta sẽ hành động trong con nếu dịp ấy xảy đến.
“Hãy để mình được các quy tắc của Ta dẫn dắt; hãy xem Ta đã dẫn dắt Nữ Đồng Trinh và các thánh đồ, là những người đã để Ta hành động trong họ, tốt biết bao.
“Cha yêu mọi điều Ta làm.
“Con có muốn rằng việc này luôn khiến Ta phải trả bằng máu của nhân tính Ta, mà con chẳng hề rơi lệ chăng?
“Sự hoán cải của con là việc của Ta; đừng sợ, và hãy cầu nguyện với lòng tin cậy như thể cầu nguyện cho Ta.
“Ta ở cùng con bởi Lời Ta trong Kinh Thánh, bởi Thánh Linh Ta trong Hội Thánh và bởi sự soi dẫn, bởi quyền năng Ta nơi các linh mục, bởi lời cầu nguyện của Ta nơi các tín hữu.
“Các thầy thuốc sẽ không chữa lành con, vì rốt cuộc con cũng sẽ chết. Nhưng chính Ta là Đấng chữa lành con, và làm cho thân thể trở nên bất tử.
“Hãy chịu xiềng xích và cảnh tôi đòi của thân xác; hiện nay Ta chỉ giải cứu con khỏi cảnh tôi đòi thuộc linh.
“Ta là bạn của con hơn người này người nọ, vì Ta đã làm cho con nhiều hơn họ; họ sẽ không chịu những gì Ta đã chịu từ nơi con, và họ sẽ không chết thay cho con như Ta đã chết trong thời con bất trung và tàn nhẫn, và như Ta sẵn sàng làm, và đang làm, giữa những người được chọn của Ta và trong Bí Tích Thánh Thể.”
“Nếu con biết tội lỗi mình, con sẽ ngã lòng.”
—Vậy thì con sẽ ngã lòng, lạy Chúa, vì nhờ lời Ngài bảo đảm, con tin sự độc ác của chúng.
—“Không, vì Ta, là Đấng dạy cho con biết, có thể chữa lành con khỏi chúng, và điều Ta nói với con là một dấu hiệu rằng Ta sẽ chữa lành con. Con chuộc tội chúng đến đâu, con sẽ biết chúng đến đó, và người ta sẽ nói với con: ‘Kìa, tội lỗi con đã được tha.’ Vậy hãy ăn năn vì những tội lỗi kín giấu của con, và vì sự độc ác thầm kín của những tội lỗi mà con biết.”
—Lạy Chúa, con dâng cho Ngài tất cả.
—“Ta yêu con nồng nàn hơn con đã yêu những điều ghê tởm của con, ut immundus pro luto.
“Vinh hiển thuộc về Ta, không thuộc về con, hỡi loài sâu bọ dưới đất.
“Hãy hỏi cha giải tội của con, khi chính lời Ta trở thành dịp cho con sa vào điều ác, thói hư vinh, hay tính tò mò.”
—Con thấy trong mình những vực sâu của sự kiêu ngạo, tính tò mò và dục vọng. Không có mối liên hệ nào giữa con với Đức Chúa Trời, cũng chẳng có giữa con với Chúa Giê-xu Christ là Đấng Công Bình. Nhưng Đấng ấy đã bị làm nên tội lỗi vì con; mọi ngọn roi của Ngài đều đã giáng trên Đấng ấy. Đấng ấy đáng ghê tởm hơn con, và, chẳng những không gớm ghét con, Đấng ấy còn lấy làm vinh dự khi con đến cùng Đấng ấy và cứu giúp Đấng ấy.
Nhưng Đấng ấy đã tự chữa lành chính mình, và lại càng sẽ chữa lành con hơn nữa.
Con phải thêm các vết thương của con vào vết thương của Đấng ấy, và kết hiệp con với Đấng ấy; và Đấng ấy sẽ cứu con khi cứu chính mình. Nhưng điều này không được hoãn lại đến tương lai.
Eritis sicut dii scientes bonum et malum. Mỗi người tự tạo ra thần của mình, khi phán đoán: “Điều này tốt hay xấu”; và loài người than khóc hoặc vui mừng quá mức trước các biến cố.
Hãy làm những việc nhỏ như thể đó là việc lớn, vì cớ sự oai nghi của Chúa Giê-xu Christ là Đấng làm những việc ấy trong chúng ta, và là Đấng sống đời sống của chúng ta; và hãy làm những việc lớn nhất như thể đó là việc nhỏ và dễ dàng, vì cớ sự toàn năng của Ngài.
553
Dường như đối với tôi, Chúa Giê-xu Christ chỉ cho phép người ta chạm vào các vết thương của Ngài sau khi Ngài sống lại: Noli me tangere. Chúng ta chỉ phải kết hiệp mình với những sự đau đớn của Ngài.
Tại Bữa Tiệc Ly, Ngài ban chính mình trong Thánh Thể như Đấng sắp chết; cho các môn đồ tại Em-ma-út như Đấng đã sống lại từ cõi chết; cho cả Hội Thánh như Đấng đã thăng thiên.
554
“Đừng so sánh mình với người khác, nhưng hãy so sánh với Ta. Nếu con không tìm thấy Ta nơi những người con đem mình ra so sánh, thì con đang so sánh mình với một kẻ đáng ghê tởm. Nếu con tìm thấy Ta nơi họ, hãy so sánh mình với Ta. Nhưng con sẽ so sánh ai? Chính con, hay Ta ở trong con? Nếu là chính con, thì đó là một kẻ đáng ghê tởm. Nếu là Ta, thì con đang so sánh Ta với chính Ta. Vả, Ta là Đức Chúa Trời ở trong mọi người.
“Ta phán với con, và thường khuyên bảo con, vì cha linh hướng của con không thể nói với con, vì Ta không muốn con thiếu người dẫn dắt.
“Và có lẽ Ta làm thế là nhờ những lời cầu nguyện của người ấy, và như vậy người ấy dẫn dắt con mà con không thấy. Con sẽ không tìm kiếm Ta, nếu con không có được Ta.
“Vậy đừng bối rối.”