
Nên bắt đầu đọc từ đâu
Bài giảng của Elisabeth Elliot (2)
Tôi Giữ Lòng Mình An Tịnh
Elisabeth Elliot nói về sự rèn luyện để có một tấm lòng an tịnh — được làm cho êm dịu và dứt sữa như con trẻ (Thi Thiên 131) — học tin cậy Đức Chúa Trời giữa tiếng ồn, sự vội vã và những điều chưa chắc chắn.Tấm Lòng Hướng Về Đường Hành Hương
Từ Thi Thiên 84, Elliot nói về phước hạnh của những người có lòng hướng về đường hành hương — những người đi qua trũng khóc lóc và, thật bất ngờ, thấy nơi ấy trở thành chốn có mạch nước.Cũng xuất hiện trong
Tiểu sử
- 1926
- 1956
- 1988
- 2015
Có những câu chuyện truyền giáo mà Hội Thánh kể lại vì chúng kết thúc tốt đẹp, và có một vài câu chuyện được kể lại vì Hội Thánh vẫn chưa thể hoàn toàn tin nổi. Câu chuyện của Elisabeth Elliot thuộc loại thứ hai. Chồng bà bị giết bởi chính dân tộc mà ông đã đến để đem Tin Lành cho họ — bị đâm bằng giáo đến chết trên một bãi cát ven sông cùng bốn thanh niên khác — và hai năm sau, bà bế đứa con gái mới chập chững biết đi vào rừng để sống giữa chính những người đã làm điều đó. Bà không hề ngây thơ về con người của họ. Bà đã đọc các bản tường thuật. Dù vậy bà vẫn đi, và bà ở lại, và bà đã tận mắt chứng kiến khá nhiều người trong số họ đến với Đấng Christ. Rồi bà dành phần còn lại của một cuộc đời dài để viết và dạy về một điều duy nhất mà sự trở lại ấy đã dạy bà: rằng vâng phục là điều có thể ngay cả trong bóng tối, và rằng Đức Chúa Trời đáng để tin cậy chính ở những nơi Ngài không thể được thấu hiểu.
Con gái của một nhà truyền giáo, và một trường học khắc nghiệt
Bà chào đời với tên Elisabeth Howard vào ngày 21 tháng 12 năm 1926 tại Brussels, nơi cha mẹ bà đang phục vụ với tư cách nhà truyền giáo. Năm sau, gia đình chuyển về Philadelphia, và bà lớn lên trong một mái nhà được sắp đặt quanh Kinh Thánh và sự cầu nguyện. Bà theo học tại Đại học Wheaton và học tiếng Hy Lạp cổ điển — không phải vì chính môn học ấy, nhưng vì bà quyết tâm dịch Kinh Thánh cho những dân tộc chưa có Lời Chúa. Sau đó bà tiếp tục được đào tạo tại Viện Kinh Thánh Prairie. Kế hoạch đã được định từ sớm: ngôn ngữ, một nơi khó khăn, và một Quyển Sách được chuyển vào một tiếng nói chưa có chữ viết.
Tại Wheaton, bà gặp Jim Elliot. Ông là người nhiệt thành, không chịu thỏa hiệp, đã sớm dâng mình trọn vẹn cho ý tưởng về cánh đồng truyền giáo, và cuộc tìm hiểu của hai người nổi tiếng là chậm rãi và thận trọng — một sự rèn luyện lâu dài trong việc tự kiềm chế mà nhiều thập niên sau bà sẽ viết lại, khi một thế hệ trẻ hơn cần ai đó nói với họ rằng sự chờ đợi không phải là điều uổng phí. Họ chỉ kết hôn khi cả hai đã ở Ecuador. Hôn lễ diễn ra vào ngày 8 tháng 10 năm 1953 tại Quito, đúng vào ngày sinh nhật của Jim. Con gái họ là Valerie chào đời vào tháng 2 năm 1955. Họ định cư tại Shandia, giữa người Quichua, và công việc dịch thuật mà bà đã nhắm đến suốt cả đời thực sự bắt đầu.
Bãi cát trên sông Curaray
Jim cùng bốn nhà truyền giáo khác — Nate Saint, Pete Fleming, Ed McCully và Roger Youderian — đã đặt lòng mình vào việc đến với người Waorani, một dân tộc khi ấy bị gọi bằng cái tên miệt thị “Auca”, bị cả vùng khiếp sợ vì giết người ngoài. Những người này đã liên lạc với họ từ trên không, thả quà xuống, và cuối cùng hạ cánh trên một dải cát dọc sông Curaray. Trong vài ngày, mọi việc dường như đang tiến triển. Ngày 8 tháng 1 năm 1956, cả năm người đều bị đâm giáo đến chết.
Elisabeth khi ấy hai mươi chín tuổi, với một đứa con gái mười tháng tuổi, ở giữa một khu rừng xứ lạ, bỗng chốc trở thành góa phụ. Điều bà làm với sự thật ấy — không phải ngay lập tức, nhưng chẳng bao lâu sau — đã trở thành khuôn mẫu cho mọi điều bà dạy về sau. Bà không coi vụ sát hại là sự kết thúc của sứ mạng. Bà coi nó, bằng một cách nào đó, là một phần của sứ mạng ấy.
Bạn được yêu thương bằng sự yêu thương đời đời — Kinh Thánh nói như vậy — và ở dưới có cánh tay đời đời.
— Elisabeth Elliot, lời mở đầu của bà cho chương trình phát thanh Cửa Ngõ Dẫn Đến Niềm Vui (Gateway to Joy)
Câu nói ấy, mà về sau bà dùng để mở đầu mọi buổi phát thanh của mình, không phải là một khẩu hiệu bà tìm đến trong lúc an nhàn. Đó là điều bà buộc phải tin với sự hiểu biết của một người góa phụ có chồng chết dưới mũi giáo về cái giá phải trả để nói ra điều ấy. Cánh tay đời đời chỉ ở bên dưới bạn khi bạn đã ngã đủ sâu để cần đến chúng.
Sự trở lại
Tới đây, câu chuyện chuyển từ nỗi đau thương, điều nhiều người có thể hình dung, sang một quyết định mà hầu như không ai có thể hình dung nổi. Thay vì về nhà, Elisabeth ở lại Ecuador và kiên trì hướng tới chính điều mà năm người kia đã chết khi cố thực hiện. Vào tháng 10 năm 1958, bà đến sống giữa chính người Waorani, đem theo Valerie — khi ấy khoảng ba tuổi — vào giữa nhóm người đã khiến bà thành góa phụ. Cùng đi với bà có Rachel Saint, chị gái của Nate Saint, người phi công đã bị giết trên bãi cát. Dân làng đặt cho Elisabeth một cái tên trong tiếng nói của họ: Gikari, con chim gõ kiến. Bà sống giữa họ cho đến năm 1961, và trong thời gian ấy — khoảng năm 1960 — nhiều người Waorani đã tin nhận Đấng Christ.
Sẽ là đơn giản hóa câu chuyện quá mức nếu biến hai người phụ nữ ấy thành một đội ngũ thánh nhân ăn ý không chút vết nứt. Họ không phải như vậy. Elisabeth và Rachel Saint khác nhau — về tính khí, về thần học, về phương pháp — và sự va chạm giữa họ là có thật, được những người quen biết họ ghi lại một cách trung thực. Điều này đáng được nói ra thẳng thắn, bởi vì sự thật của cuộc trở lại ấy không tùy thuộc vào việc hai người có hòa hợp với nhau hay không. Hai người phụ nữ mạnh mẽ, đang mang nỗi tang thương, mỗi người đều chắc chắn về sự kêu gọi của mình, sống trong rừng giữa những kẻ từng giết người, không phải lúc nào cũng đồng ý về cách công việc nên được thực hiện. Việc họ vẫn bền đỗ, và việc người Waorani vẫn nghe được Tin Lành qua họ bất chấp mọi điều, lại càng đáng tin hơn chính vì sự căng thẳng ấy, chứ không kém đi.
Hãy làm điều kế tiếp.
— lời khuyên mà Elisabeth Elliot yêu mến và làm cho nổi tiếng, trích từ một bài thơ xưa không rõ tác giả, điều mà bà luôn cẩn thận ghi nhận
Một đời nói thật về sự đau khổ
Trong những thập niên tiếp theo, Elisabeth Elliot trở thành một trong những tác giả Cơ Đốc được tin cậy nhất của thế kỷ bà — được tin cậy chính vì bà không bao giờ nói dối về nỗi đau. Bà viết Qua Những Cổng Huy Hoàng (Through Gates of Splendor, 1957), câu chuyện về năm người ấy, và Bóng Của Đấng Toàn Năng (Shadow of the Almighty, 1958), được rút ra từ chính nhật ký của Jim. Bà viết Kẻ Man Dã, Người Bà Con Của Tôi (The Savage My Kinsman, 1961) về người Waorani. Về sau có Đam Mê và Thanh Sạch (Passion and Purity, 1984), quyển sách trao lại cho người trẻ những bài học từ cuộc tìm hiểu lâu dài của bà; Cơ Hội Để Chết (A Chance to Die, 1987), bức chân dung bà viết về Amy Carmichael; Con Đường Cô Đơn (The Path of Loneliness) vào cuối thập niên 1990; và Giữ Lòng Yên Tĩnh (Keep a Quiet Heart, 1996). Từ năm 1988 đến năm 2001, giọng nói của bà đến với các gia đình mỗi ngày qua chương trình phát thanh Cửa Ngõ Dẫn Đến Niềm Vui.
Những cuộc hôn nhân của bà sau Jim cũng không tránh khỏi sầu khổ. Năm 1969 bà kết hôn với nhà thần học Addison Leitch, và lại góa chồng vào năm 1973. Năm 1977 bà kết hôn với Lars Gren, người đã chăm sóc bà cho đến cuối đời. Bà biết nỗi đau thương như một vị khách ghé thăm nhiều lần, chứ không phải một biến cố duy nhất, và điều đó không làm sứ điệp của bà mềm đi. Nó tôi luyện sứ điệp ấy thành một điều có thể dùng được.
Trọng tâm của những gì bà dạy là sự đầu phục — điều bà gọi là sự buông bỏ, việc trao ý muốn của chính mình cho ý muốn của Đức Chúa Trời. Lời khuyên của bà về sự đau khổ thẳng thắn và không ủy mị: hãy chấp nhận nó, cảm tạ Đức Chúa Trời vì nó, rồi dâng nó trở lại cho Ngài. Không phải giải thích nó. Không phải trốn chạy nó. Thậm chí không nhất thiết phải hiểu nó. Chấp nhận, cảm tạ, dâng lên. Bà đã làm đúng như thế trên một bờ sông vào năm 1956, và bà sẽ không kê cho người khác một liều thuốc mà chính mình đã từ chối uống.
Bà cũng được nhớ đến vì ba chữ giản dị bà đã trao cho vô số người đang tê liệt vì đau buồn, vì sợ hãi, hay vì sự nặng nề quá sức của một ngày khó khăn: hãy làm điều kế tiếp (do the next thing). Bà yêu lời khuyên ấy và làm cho nó trở nên nổi tiếng, trích dẫn nó không ngừng — nhưng bà luôn cẩn thận nói rằng mình không phải người đặt ra nó. Nó đến từ một bài thơ xưa không rõ tác giả, mà bà ghi nhận chứ không nhận làm của mình. Sự trung thực ấy là nét rất riêng của bà. Bà phổ biến nó; bà không giả vờ mình đã viết ra nó. Và sự khôn ngoan của nó chính là sự khôn ngoan của cuộc trở lại: khi cả con đường quá tối để nhìn thấy, không ai đòi bạn phải thấy cả con đường. Điều bạn được yêu cầu là làm điều kế tiếp.
Những năm cuối đời, và điều bà để lại
Elisabeth Elliot ngừng diễn thuyết trước công chúng vào năm 2004 khi chứng sa sút trí tuệ tiến triển, và bà trải qua khoảng mười năm cuối đời trong sự im lặng kéo dài của căn bệnh ấy. Bà qua đời tại nhà ở Magnolia, Massachusetts, vào ngày 15 tháng 6 năm 2015, hưởng thọ tám mươi tám tuổi, trong sự chăm sóc của Lars.
Điều bà để lại không phải là một hệ thống, cũng không phải một phép lạ duy nhất. Đó là một sự chứng minh — được thực hiện bằng chính thân thể bà, trong một khu rừng có thật, trước mặt những kẻ giết người có thật — rằng Tin Lành có nghĩa đúng như điều Tin Lành nói. Bà để lại câu nói mà bà dùng để mở đầu mọi buổi phát thanh, một câu đơn giản là đúng dù ngày hôm ấy có suôn sẻ hay không: rằng bạn được yêu thương bằng sự yêu thương đời đời, và ở dưới có cánh tay đời đời. Và bà để lại ba chữ ấy cho bất cứ ai không thấy cách nào để bước tiếp: không phải một lý thuyết về sự đau khổ, nhưng là một lời chỉ dẫn. Hãy làm điều kế tiếp. Bà đã làm như vậy, suốt con đường đi vào rừng sâu, và bước ra phía bên kia.
Bạn được yêu thương bằng sự yêu thương đời đời — Kinh Thánh nói như vậy — và ở dưới có cánh tay đời đời.
— những lời bà đã trao tặng, ngày qua ngày, suốt mười ba năm
Hỏi và đáp
Elisabeth Elliot là ai?
Elisabeth Elliot (1926–2015) trở thành góa phụ khi chồng bà là Jim cùng bốn người khác bị người Waorani ở Ecuador giết hại — rồi bà đến sống giữa chính những người đã giết ông, và chứng kiến nhiều người trong số họ đến với Đấng Christ. Qua nhiều thập niên viết và dạy dỗ về sự đau khổ và sự vâng phục, bà trở thành một trong những tiếng nói được tin cậy nhất của giới Tin Lành thế kỷ hai mươi, được nhớ đến vì ba chữ giản dị dành cho bất cứ ai không thấy cách nào để bước tiếp: “hãy làm điều kế tiếp.”
Xuất thân của bà như thế nào?
Bà chào đời với tên Elisabeth Howard vào ngày 21 tháng 12 năm 1926 tại Brussels, nơi cha mẹ bà là nhà truyền giáo, và lớn lên trong một mái nhà được sắp đặt quanh Kinh Thánh và sự cầu nguyện. Bà học tiếng Hy Lạp cổ điển tại Đại học Wheaton — không phải vì chính môn học ấy, nhưng vì bà quyết tâm dịch Kinh Thánh cho những dân tộc chưa có Lời Chúa — và tiếp tục được đào tạo tại Viện Kinh Thánh Prairie. Tại Wheaton bà gặp Jim Elliot; cuộc tìm hiểu của hai người nổi tiếng là chậm rãi và thận trọng, và họ chỉ kết hôn khi cả hai đã ở Ecuador, đúng vào ngày sinh nhật của ông năm 1953.
Điều gì đã xảy ra trên sông Curaray?
Jim cùng bốn nhà truyền giáo khác đã đặt lòng mình vào việc đến với người Waorani, khi ấy bị gọi bằng cái tên miệt thị “Auca” và bị khiếp sợ vì giết người ngoài. Họ liên lạc từ trên không, thả quà xuống, rồi hạ cánh trên một dải cát dọc sông Curaray; trong vài ngày mọi việc dường như đang tiến triển, rồi vào ngày 8 tháng 1 năm 1956, cả năm người đều bị đâm giáo đến chết. Elisabeth khi ấy hai mươi chín tuổi, với một đứa con gái mười tháng tuổi, bỗng chốc trở thành góa phụ giữa một khu rừng xứ lạ — và bà không coi vụ sát hại là sự kết thúc của sứ mạng, nhưng, bằng một cách nào đó, là một phần của sứ mạng ấy.
Quyết định nào đã định hình cuộc đời bà?
Tới đây, câu chuyện chuyển từ nỗi đau thương, điều nhiều người có thể hình dung, sang một quyết định mà hầu như không ai có thể hình dung nổi. Thay vì về nhà, Elisabeth ở lại Ecuador, và vào tháng 10 năm 1958 bà đến sống giữa chính người Waorani, đem theo con gái Valerie — khi ấy khoảng ba tuổi — vào giữa nhóm người đã khiến bà thành góa phụ, cùng đi với bà có Rachel Saint, chị gái của người phi công đã bị giết trên bãi cát. Dân làng đặt cho bà một cái tên trong tiếng nói của họ: Gikari, con chim gõ kiến.
Cuộc trở lại ấy đã đem đến kết quả gì?
Bà sống giữa người Waorani cho đến năm 1961, và trong thời gian ấy — khoảng năm 1960 — nhiều người trong số họ đã tin nhận Đấng Christ. Suốt nhiều năm bà đã cầu nguyện để có thể trao cho họ lời của Kinh Thánh; thay vào đó, Đức Chúa Trời giao cho bà một nhiệm vụ khó hơn, là trao cho họ chính sự hiện diện của mình, không vũ khí và đầy lòng tha thứ, ngay tại khoảng rừng trống nơi họ đã giết chồng bà, và để điều đó trở thành bài giảng trước khi có bất cứ chữ nào để đọc. Đó là lời đáp rõ ràng nhất mà sử liệu cho phép: không phải nỗi đau khổ của bà đã được giải thích, nhưng là nó đã không bị uổng phí.
Bà và Rachel Saint có phải là một đội ngũ ăn ý hoàn hảo không?
Sẽ là đơn giản hóa câu chuyện quá mức nếu biến hai người phụ nữ ấy thành một đội ngũ thánh nhân ăn ý không chút vết nứt; họ không phải như vậy. Elisabeth và Rachel Saint khác nhau về tính khí, thần học và phương pháp, và sự va chạm giữa họ là có thật, được ghi lại một cách trung thực. Hai người phụ nữ mạnh mẽ, đang mang nỗi tang thương, mỗi người đều chắc chắn về sự kêu gọi của mình, sống giữa những kẻ từng giết người, không phải lúc nào cũng đồng ý về cách công việc nên được thực hiện — và việc họ vẫn bền đỗ, và người Waorani vẫn nghe được Tin Lành qua họ bất chấp mọi điều, lại càng đáng tin hơn chính vì sự căng thẳng ấy, chứ không kém đi.
Bà đã viết những gì?
Bà trở thành một trong những tác giả Cơ Đốc được tin cậy nhất của thế kỷ bà, được tin cậy chính vì bà không bao giờ nói dối về nỗi đau. Bà viết “Qua Những Cổng Huy Hoàng” (Through Gates of Splendor, 1957), câu chuyện về năm người ấy; “Bóng Của Đấng Toàn Năng” (Shadow of the Almighty, 1958), rút ra từ nhật ký của Jim; “Kẻ Man Dã, Người Bà Con Của Tôi” (The Savage My Kinsman, 1961) về người Waorani; và về sau là “Đam Mê và Thanh Sạch”, “Cơ Hội Để Chết” (bức chân dung bà viết về Amy Carmichael), “Con Đường Cô Đơn” và “Giữ Lòng Yên Tĩnh”. Từ năm 1988 đến năm 2001, giọng nói của bà đến với các gia đình mỗi ngày qua chương trình phát thanh “Cửa Ngõ Dẫn Đến Niềm Vui”.
Bà đã dạy gì về sự đau khổ?
Trọng tâm của điều bà dạy là sự đầu phục — điều bà gọi là sự buông bỏ, việc trao ý muốn của chính mình cho ý muốn của Đức Chúa Trời — và lời khuyên của bà thẳng thắn, không ủy mị: hãy chấp nhận sự đau khổ, cảm tạ Đức Chúa Trời vì nó, và dâng nó trở lại cho Ngài. Không phải giải thích nó, không phải trốn chạy nó, thậm chí không nhất thiết phải hiểu nó. Chấp nhận, cảm tạ, dâng lên. Bà đã làm đúng như thế trên một bờ sông vào năm 1956, và sẽ không kê cho người khác một liều thuốc mà chính mình đã từ chối uống. Những cuộc hôn nhân của bà sau Jim cũng biết đến nỗi đau thương — bà lại góa chồng vào năm 1973 — và điều đó tôi luyện sứ điệp của bà thành một điều có thể dùng được.
Bà muốn nói gì qua câu “hãy làm điều kế tiếp”?
Đó là lời khuyên bà trao cho vô số người đang tê liệt vì đau buồn, vì sợ hãi, hay vì sự nặng nề quá sức của một ngày khó khăn, và bà luôn cẩn thận ghi nhận nó đến từ một bài thơ xưa không rõ tác giả thay vì nhận làm của mình. Sự khôn ngoan của nó chính là sự khôn ngoan của cuộc trở lại: khi cả con đường quá tối để nhìn thấy, không ai đòi bạn phải thấy cả con đường — điều bạn được yêu cầu là làm điều kế tiếp. Bà mở đầu mọi buổi phát thanh bằng chân lý đi kèm với nó: “Bạn được yêu thương bằng sự yêu thương đời đời... và ở dưới có cánh tay đời đời.”
Bà qua đời như thế nào, và bà để lại điều gì?
Bà ngừng diễn thuyết trước công chúng vào năm 2004 khi chứng sa sút trí tuệ tiến triển, và trải qua khoảng mười năm cuối đời trong sự im lặng kéo dài của căn bệnh ấy, rồi qua đời tại nhà ở Magnolia, Massachusetts, vào ngày 15 tháng 6 năm 2015, hưởng thọ tám mươi tám tuổi. Điều bà để lại không phải là một hệ thống, cũng không phải một phép lạ duy nhất, nhưng là một sự chứng minh, được thực hiện bằng chính thân thể bà trong một khu rừng có thật trước mặt những kẻ giết người có thật, rằng Tin Lành có nghĩa đúng như điều Tin Lành nói — cùng hai điều bà đã trao tặng: rằng bạn được yêu thương bằng sự yêu thương đời đời, và, cho bất cứ ai không thấy cách nào để bước tiếp, một lời chỉ dẫn chứ không phải một lý thuyết. Hãy làm điều kế tiếp.
Chân dung: Illustration by Ochorus (a scene, not a likeness)