Thế kỷ truyền giáo

Corrie ten Boom

Corrie ten Boom (1892–1983) là một thợ đồng hồ người Hà Lan, người đã cùng gia đình che giấu người Do Thái khỏi Đức Quốc xã trong một căn phòng bí mật tại ngôi nhà của họ ở…

Sinh
1892
Mất
1983
Trên Ochorus
2 bài giảng

Nên bắt đầu đọc từ đâu

Bài giảng của Corrie ten Boom (2)

Cũng xuất hiện trong

Tiểu sử

  1. 1892
  2. 1922
  3. 1944
  4. 1983

Phía trên một tiệm đồng hồ ở khu phố cổ Haarlem có một bức tường giả, và đằng sau nó là một khoảng trống chỉ vừa đủ cho vài người đứng. Khoảng trống ấy được xây trong phòng ngủ trên tầng thượng của một người phụ nữ ngoài năm mươi tuổi, chưa từng lập gia đình, sống bằng nghề sửa đồng hồ, và đã trải qua trọn cuộc đời trong cùng một ngôi nhà hẹp. Khi chiến tranh gõ cửa nhà bà, Corrie ten Boom đã biến ngôi nhà ấy thành nơi trú ẩn, vì thế mà mất gần hết gia đình, sống sót qua một nơi được dựng lên để giết bà, và vượt qua tất cả để dành phần đời còn lại kể cho người ta nghe về sự tha thứ. Bà là một trong số ít người trong thư viện này được nhớ đến không phải vì những gì bà viết cho bằng vì một việc bà làm bằng chính bàn tay mình, nhiều năm sau chiến tranh, trong tầng hầm của một nhà thờ ở München.

Ngôi nhà Beje

Cornelia ten Boom sinh ngày 15 tháng 4 năm 1892 tại Amsterdam, và lớn lên ở Haarlem, nơi gia đình bà vừa mở tiệm đồng hồ vừa sinh sống trong cùng một tòa nhà. Họ gọi nó là Beje, theo tên con phố nơi ngôi nhà tọa lạc, phố Barteljorisstraat. Cha bà, ông Casper, là một thợ đồng hồ, sùng đạo và hiền hậu, thuộc Giáo hội Cải cách Hà Lan; chị bà, Betsie, là người bạn đồng hành suốt đời của bà. Đó là một gia đình bình thường, có đức tin, chẳng có gì nổi bật — loại gia đình suốt năm mươi năm không hề lên mặt báo, rồi khi bị thử thách, lại sản sinh ra tất cả.

Corrie học nghề của cha, và vào thập niên 1920 (năm 1924, theo ghi chép của viện bảo tàng), trở thành người phụ nữ đầu tiên ở Hà Lan được cấp giấy phép hành nghề thợ đồng hồ. Trong phần lớn cuộc đời bà, đó là toàn bộ câu chuyện — một người phụ nữ độc thân, một tiệm nhỏ của gia đình, Hội Thánh, và công việc chậm rãi với những bộ máy nhỏ bé. Bà đã gần năm mươi tuổi khi sự việc khiến thế giới ngày nay biết đến bà xảy ra — một điều đáng ghi nhớ cho bất cứ ai ngờ rằng cuộc đời thật sự của mình vẫn chưa bắt đầu.

Nơi ẩn náu

Đức chiếm đóng Hà Lan vào tháng 5 năm 1940. Khi cuộc bách hại người Do Thái ở Hà Lan ngày càng siết chặt, gia đình ten Boom bị cuốn vào phong trào kháng chiến bí mật, và ngôi nhà của họ — cũ kỹ, nằm ngay trung tâm, đầy những góc ngách kỳ lạ — trở thành một mắt xích trong chuỗi đưa người Do Thái và những người kháng chiến đến nơi an toàn. Một căn phòng bí mật được xây sau bức tường giả ngay trong phòng ngủ của Corrie trên tầng thượng. Viện bảo tàng gìn giữ ngôi nhà ngày nay ước tính rằng gia đình và mạng lưới của họ đã giúp cứu khoảng tám trăm người, phần lớn không được che giấu ngay tại Beje mà tại những địa chỉ an toàn ở nơi khác. Đó là con số ước tính, từ những người đã có mặt ở đó; điều quan trọng không phải là con số chính xác, mà là mỗi người trong số ấy đều là một con người, được sắp xếp từng người một, liều cả mạng sống của mọi người trong nhà.

Ngày 28 tháng 2 năm 1944, gia đình bị một kẻ chỉ điểm người Hà Lan phản bội. Ngôi nhà bị khám xét và khoảng ba mươi người bị bắt trong ngày hôm đó, trong số đó có Corrie, Betsie và người cha già của họ. Binh lính không bao giờ tìm ra căn phòng bí mật. Sáu người trốn sau bức tường, bốn người Do Thái và hai người kháng chiến, đã ở yên trong đó, im lặng, suốt hai ngày rưỡi, cho đến khi những viên cảnh sát có thiện cảm thả họ ra. Nơi ẩn náu đã đứng vững; những người dựng nên nó thì không. Và cũng không phải tất cả những người được nó che chở đều sống sót qua chiến tranh: Mary van Itallie, một trong những vị khách Do Thái, bị bắt lại chỉ vài ngày sau tại một địa chỉ mới và qua đời ở Auschwitz ngày 1 tháng 5 năm 1944, trong khi Meijer Mossel, vị ca trưởng hội đường mà cả nhà gọi là Eusie, đã sống đến ngày được giải phóng.

Casper ten Boom, khi ấy đã ngoài tám mươi tuổi, qua đời khoảng mười ngày sau khi bị bắt. Corrie và Betsie bị chuyển qua nhà tù ở Scheveningen và trại Vught, rồi về phía đông, vào nước Đức, đến trại tập trung dành cho phụ nữ ở Ravensbrück.

Ravensbrück, và Betsie

Những gì đã xảy ra ở Ravensbrück là trọng tâm lời chứng của Corrie, và hầu như chẳng có gì trong đó nói về lòng can đảm của chính bà. Đó là câu chuyện về người chị của bà. Betsie ten Boom, yếu ớt và bệnh tật, đã đối diện nơi ấy bằng một đức tin khiến mọi người xung quanh phải bối rối, kể cả Corrie. Bà khăng khăng rằng Đức Chúa Trời không vắng mặt khỏi những dãy trại giam, rằng ngay cả ở đó vẫn có thể tạ ơn Ngài, và rằng họ đã được đưa đến chính địa ngục này là có lý do — để học một điều mà một ngày kia họ sẽ phải kể lại.

Corrie kể lại trong Nơi Ẩn Náu (The Hiding Place, 1971) rằng dãy trại chật chội của họ đầy bọ chét, và Betsie cũng tạ ơn Đức Chúa Trời vì cả bọ chét nữa. Mãi về sau họ mới hiểu tại sao: lính canh không chịu bước vào dãy trại đầy bọ chét ấy, và vì thế hai chị em được để yên mà đọc Kinh Thánh lớn tiếng cho những người phụ nữ khác nghe, một cách tự do, ở một nơi mà lẽ ra điều đó là không thể.

Corrie cũng kể về một lọ nhỏ vitamin dạng nước mà bằng cách nào đó bà giữ được, từ đó mỗi ngày bà nhỏ một giọt cho Betsie, rồi cho ngày càng nhiều những người phụ nữ đau ốm quanh họ — và theo lời bà, chiếc lọ cứ tiếp tục cho ra từng giọt, vượt xa thời điểm lẽ ra nó đã cạn, cho đến khi có nguồn tiếp tế mới đến tay họ. Betsie so sánh nó với bình dầu không hề cạn của người góa bụa ở Sa-rép-ta, vào thời Ê-li. Corrie kể câu chuyện ấy như ký ức của chính mình, ngay từ bản tường thuật đầu tiên về các trại tập trung, viết năm 1945; nó thuộc về lời kể của bà về nơi ấy, và được trình bày ở đây đúng như bà đã trình bày.

Betsie qua đời tại Ravensbrück ngày 16 tháng 12 năm 1944. Trước khi mất, bà đã nói với Corrie, hết lần này đến lần khác, rằng sau này họ phải đi ra và kể cho người ta nghe điều họ đã học được ở đó — rằng không có bóng tối nào sâu đến nỗi Đức Chúa Trời không sâu hơn. Đó là câu nói gắn liền nhất với hai chị em, và nó là của Betsie:

Không có hố sâu nào sâu đến nỗi Ngài không sâu hơn nữa.

— Betsie ten Boom, theo lời Corrie kể lại trong Nơi Ẩn Náu

Vài ngày sau, vào chính những ngày cuối tháng 12 năm 1944, Corrie được thả ra, vì những lý do chưa bao giờ được giải thích đầy đủ. Bản tường thuật đầu tiên của bà, viết năm 1945, cho thấy hai chị em đã chờ đợi một bản án tù có thời hạn sẽ mãn; nhiều năm sau bà được cho biết đó là một sai sót giấy tờ, và trong Nơi Ẩn Náu bà kể rằng những phụ nữ trạc tuổi bà đã bị đưa đi giết không lâu sau khi bà rời trại. Dù nguyên do là gì, chỉ trong vài tuần, trại bắt đầu đưa người bệnh và người già vào phòng hơi ngạt. Bà chưa bao giờ cho rằng mình xứng đáng được sống sót hay hoàn toàn hiểu được điều đó. Bà đã bước vào cùng một người chị và một gia đình; bà bước ra một mình, mang theo một lời dặn của người đã khuất.

Kẻ lang thang vì Chúa

Corrie đã giữ lời dặn ấy. Trong khoảng ba mươi ba năm sau đó, cho đến khi đã ngoài tám mươi tuổi, bà đi khắp nơi — hơn sáu mươi quốc gia — như một diễn giả lưu động hầu như không có nơi ở cố định, tự gọi mình là kẻ lang thang vì Chúa. Sứ điệp của bà chủ yếu không nói về nỗi kinh hoàng bà đã sống sót qua. Nó nói về sự tha thứ, sự hòa giải, và sự gần gũi bền bỉ của tình yêu Đức Chúa Trời ngay tại những nơi tồi tệ nhất mà con người có thể tạo ra. Bà đã có được quyền nói điều đó theo cách duy nhất mà một quyền như thế có thể có được.

Rồi, ngay đầu những chuyến đi ấy, vào năm 1947, trong một nhà thờ ở München, sứ điệp ấy được đặt thẳng trước mặt bà, theo lời bà kể lại.

Bà vừa nói với một hội chúng người Đức về sự tha thứ của Đức Chúa Trời. Sau đó, một người đàn ông bước lên, mặt rạng rỡ, chìa tay ra — và bà nhận ra ông ta. Ông ta từng là lính canh ở Ravensbrück, một trong những người đàn ông trong phòng làm thủ tục, nơi các chị em tù nhân, trong đó có Betsie, bị buộc phải trần truồng đi ngang qua dưới ánh mắt của ông ta. Ông ta không nhận ra bà. Ông ta nói với bà rằng từ đó ông đã trở thành Cơ Đốc nhân, rằng ông biết Đức Chúa Trời đã tha thứ cho ông về những gì ông đã làm ở đó, và ông hỏi liệu bà cũng có tha thứ cho ông không. Và ông đứng đó, bàn tay vẫn chìa ra.

Bà không thể nắm lấy bàn tay ấy. Bà đứng sững, và cơn giận dâng lên trong lòng — ký ức về Betsie, về căn phòng ấy, về tất cả. Bà biết đức tin của mình đòi hỏi điều gì, và bà nhận ra mình không có điều đó. Vì vậy bà cầu nguyện lời cầu nguyện duy nhất bà có thể thốt lên.

Rồi, theo lời bà kể, bà nắm lấy tay ông — một cách gượng gạo, như một hành động của ý chí chứ không phải của cảm xúc — và khi bà làm vậy, có điều gì đó chạy dọc cánh tay bà, truyền vào đôi bàn tay đang nắm lấy nhau, mà bà biết không phải của mình. Bà gọi đó là một luồng tình yêu, mạnh mẽ đến nỗi gần như choáng ngợp bà. Bà đã quyết định làm việc ấy với một tấm lòng lạnh lẽo, và sự ấm áp đã được ban đến từ một nơi khác. Đó là chân lý mà bà dành phần đời còn lại để khẩn thiết nói với người ta, và bà đã nói ra thật rõ ràng:

Tha thứ là một hành động của ý chí, và ý chí có thể vận hành bất kể nhiệt độ của tấm lòng.

— Corrie ten Boom, Kẻ Lang Thang Vì Chúa

Điều bà để lại

Năm 1967, Yad Vashem công nhận Corrie ten Boom là một trong những Người Công Chính giữa các Dân tộc, vì công việc che giấu người Do Thái của gia đình bà. Năm 1971, bà kể lại toàn bộ câu chuyện trong Nơi Ẩn Náu, viết cùng John và Elizabeth Sherrill, với lời tựa của Billy Graham; một bộ phim tiếp nối vào năm 1975. Cuốn sách đã khiến một người thợ đồng hồ Hà Lan và người chị đã khuất của bà được cả thế giới biết đến.

Bà qua đời tại Placentia, California, ngày 15 tháng 4 năm 1983 — đúng sinh nhật lần thứ chín mươi mốt của bà, cùng ngày tháng bà đã chào đời. Trong truyền thống của bà có một niềm tin xưa rằng chỉ những người được ban phước đặc biệt mới qua đời vào ngày sinh nhật mình, và dù điều đó có ý nghĩa gì hay không, thật khó mà làm ngơ trước sự tròn trịa ấy: cuộc đời khép lại vào chính ngày nó mở ra, một vòng tròn trọn vẹn bao quanh chín mươi mốt năm.

Điều bà để lại không phải là một hệ thống hay một cuốn sách giáo lý. Đó là một lời khẳng định duy nhất, đã được thử thách, được mang ra từ một nơi dựng lên để hủy diệt nó: rằng tha thứ không phải là một cảm xúc bạn chờ đợi, mà là một việc bạn làm, và khi bạn làm điều đó với một tấm lòng lạnh lẽo và đôi tay trống rỗng, tình yêu để lấp đầy chúng sẽ được ban cho. Betsie, lúc hấp hối, đã hứa rằng họ sẽ có điều để kể vì họ đã từng ở đó. Corrie đã dành ba mươi ba năm để kể điều ấy. Bằng chứng chính là bàn tay bà, ở München, nắm lấy chính bàn tay mà bà không thể chịu nổi khi phải chạm vào.

Hỏi và đáp

Trước chiến tranh Corrie ten Boom là ai, và Beje là gì?

Trong phần lớn cuộc đời, bà là một thợ đồng hồ ở Haarlem, một người phụ nữ không lập gia đình sống phía trên tiệm của gia đình trong một ngôi nhà hẹp mà nhà ten Boom gọi là Beje, theo tên con phố nơi ngôi nhà tọa lạc, phố Barteljorisstraat. Cha bà, ông Casper, cũng là thợ đồng hồ, một người sùng đạo và hiền hậu thuộc Giáo hội Cải cách Hà Lan, còn chị bà, Betsie, là người bạn đồng hành suốt đời của bà. Đó là một gia đình bình thường, có đức tin, loại gia đình suốt năm mươi năm không hề lên mặt báo, và Corrie đã gần năm mươi tuổi khi những biến cố khiến thế giới ngày nay nhớ đến bà xảy ra.

Có đúng bà là người phụ nữ đầu tiên ở Hà Lan được cấp phép làm thợ đồng hồ không?

Đó là điều viện bảo tàng gìn giữ ngôi nhà của bà ghi nhận. Bà học nghề của cha trong tiệm của gia đình, và vào thập niên 1920 (năm 1924, theo ghi chép của viện bảo tàng; một số nguồn khác ghi năm 1921 hoặc 1922), bà trở thành người phụ nữ đầu tiên ở Hà Lan được cấp giấy phép hành nghề thợ đồng hồ. Trong phần lớn cuộc đời bà, đó là toàn bộ câu chuyện của bà: một người phụ nữ độc thân, một tiệm nhỏ của gia đình, Hội Thánh, và công việc chậm rãi với những bộ máy nhỏ bé.

Gia đình ten Boom đã đến với việc che giấu người Do Thái trong thời kỳ chiếm đóng như thế nào?

Đức chiếm đóng Hà Lan vào năm 1940, và khi cuộc bách hại người Do Thái ở Hà Lan ngày càng siết chặt, gia đình ten Boom bị cuốn vào phong trào kháng chiến bí mật. Ngôi nhà cũ kỹ, nằm ngay trung tâm, đầy những góc ngách kỳ lạ của họ trở thành một mắt xích trong chuỗi đưa người Do Thái và những người kháng chiến đến nơi an toàn. Một căn phòng bí mật được xây sau bức tường giả ngay trong phòng ngủ của Corrie trên tầng thượng, một khoảng trống chỉ vừa đủ cho vài người đứng. Viện bảo tàng gìn giữ ngôi nhà ngày nay ước tính rằng gia đình và mạng lưới của họ đã giúp cứu khoảng tám trăm người, phần lớn không được che giấu ngay trong ngôi nhà mà tại những địa chỉ an toàn ở nơi khác, được sắp xếp từng người một, liều cả mạng sống của mọi người trong nhà.

Điều gì đã xảy ra khi gia đình bị phản bội?

Ngày 28 tháng 2 năm 1944, một kẻ chỉ điểm người Hà Lan đã phản bội họ. Ngôi nhà bị khám xét và khoảng ba mươi người bị bắt trong ngày hôm đó, trong số đó có Corrie, Betsie và người cha già của họ. Binh lính không bao giờ tìm ra căn phòng bí mật: sáu người trốn sau bức tường, bốn người Do Thái và hai người kháng chiến, đã ở yên trong đó, im lặng, suốt hai ngày rưỡi, cho đến khi những viên cảnh sát có thiện cảm thả họ ra. Nơi ẩn náu đã đứng vững; những người dựng nên nó thì không. Và cũng không phải tất cả những người được nó che chở đều sống sót qua chiến tranh: Mary van Itallie bị bắt lại chỉ vài ngày sau tại một địa chỉ mới và qua đời ở Auschwitz ngày 1 tháng 5 năm 1944, trong khi Meijer Mossel, vị ca trưởng hội đường mà cả nhà gọi là Eusie, đã sống đến ngày được giải phóng.

Cha bà và chị Betsie của bà đã ra sao?

Cha bà, ông Casper, khi ấy đã ngoài tám mươi tuổi, qua đời khoảng mười ngày sau khi bị bắt. Corrie và Betsie bị chuyển qua nhà tù ở Scheveningen và trại Vught, rồi về phía đông vào nước Đức, đến trại tập trung dành cho phụ nữ ở Ravensbrück. Betsie, yếu ớt và bệnh tật, đã qua đời tại đó ngày 16 tháng 12 năm 1944. Trước khi mất, bà đã nói với Corrie hết lần này đến lần khác rằng sau này họ phải đi ra và kể cho người ta nghe điều họ đã học được, và câu nói gắn liền nhất với hai chị em chính là của bà: “Không có hố sâu nào sâu đến nỗi Ngài không sâu hơn nữa.”

Câu chuyện về bọ chét và sự tạ ơn là gì?

Corrie kể lại trong Nơi Ẩn Náu (1971) rằng dãy trại chật chội của họ đầy bọ chét, và Betsie khăng khăng tạ ơn Đức Chúa Trời ngay cả vì bọ chét. Corrie không thấy được ý nghĩa của việc ấy nhưng vẫn cứ tạ ơn. Mãi về sau họ mới hiểu: lính canh không chịu bước vào dãy trại đầy bọ chét ấy, và vì thế hai chị em được để yên mà đọc Kinh Thánh lớn tiếng cho những người phụ nữ khác nghe, một cách tự do, ở một nơi mà lẽ ra điều đó là không thể. Tại góc duy nhất trong trại mà lính canh tránh xa, hai chị em đã đọc Kinh Thánh cho những người bị kết án nghe.

Corrie đã sống sót như thế nào khi biết bao người khác thì không?

Vào chính những ngày cuối tháng 12 năm 1944, vài ngày sau khi Betsie qua đời, Corrie được thả ra, vì những lý do chưa bao giờ được giải thích đầy đủ. Bản tường thuật đầu tiên của bà, viết năm 1945, cho thấy hai chị em đã chờ đợi một bản án tù có thời hạn sẽ mãn; nhiều năm sau bà được cho biết đó là một sai sót giấy tờ, và trong Nơi Ẩn Náu bà kể rằng những phụ nữ trạc tuổi bà đã bị đưa đi giết không lâu sau khi bà rời trại. Dù nguyên do là gì, chỉ trong vài tuần, trại bắt đầu đưa người bệnh và người già vào phòng hơi ngạt. Bà chưa bao giờ cho rằng mình xứng đáng được sống sót hay hoàn toàn hiểu được điều đó. Bà đã bước vào cùng một người chị và một gia đình, rồi bước ra một mình, mang theo lời dặn của người đã khuất: hãy đi và kể lại điều họ đã học được.

Cuộc gặp gỡ với người lính canh Ravensbrück là gì, và vì sao nó được nhớ đến?

Suốt nhiều thập kỷ sau chiến tranh, Corrie đi khắp thế giới nói về sự tha thứ và sự hòa giải. Rồi, theo lời chính bà kể, vào năm 1947, trong một nhà thờ ở München, sau khi bà nói xong, một người đàn ông bước lên, mặt rạng rỡ, chìa tay ra, và bà nhận ra ông ta là một cựu lính canh ở Ravensbrück. Ông ta nói từ đó mình đã trở thành Cơ Đốc nhân và hỏi liệu bà có tha thứ cho ông không. Bà đứng sững, không thể nhấc tay lên, và thầm cầu nguyện: “Lạy Chúa Giê-xu, con không thể tha thứ cho ông ấy. Xin ban cho con sự tha thứ của Ngài.” Rồi bà nắm lấy tay ông như một hành động của ý chí, và theo lời bà kể, một luồng hơi ấm mà bà biết không phải của mình đã chạy dọc cánh tay bà, truyền vào đôi bàn tay đang nắm lấy nhau. Bà đã nói ra bài học ấy thật rõ ràng: “Tha thứ là một hành động của ý chí, và ý chí có thể vận hành bất kể nhiệt độ của tấm lòng.”

Bà đã để lại điều gì, và cuộc đời bà khép lại ra sao?

Năm 1967, Yad Vashem công nhận bà là một trong những Người Công Chính giữa các Dân tộc vì công việc che giấu người Do Thái của gia đình bà. Năm 1971, bà kể lại toàn bộ câu chuyện trong Nơi Ẩn Náu, viết cùng John và Elizabeth Sherrill, và một bộ phim tiếp nối vào năm 1975; cùng nhau, chúng đã khiến một người thợ đồng hồ Hà Lan và người chị đã khuất của bà được cả thế giới biết đến. Bà qua đời tại Placentia, California, ngày 15 tháng 4 năm 1983 — đúng sinh nhật lần thứ chín mươi mốt của bà, cùng ngày tháng bà đã chào đời. Điều bà để lại là một lời khẳng định duy nhất, đã được thử thách, được mang ra từ một nơi dựng lên để hủy diệt nó: rằng tha thứ không phải là một cảm xúc bạn chờ đợi, mà là một việc bạn làm, và khi bạn làm điều đó với một tấm lòng lạnh lẽo và đôi tay trống rỗng, tình yêu để lấp đầy chúng sẽ được ban cho.