Chumvi ya Dunia

Sasa tunafika kwenye sehemu mpya kabisa ya Mahubiri ya Mlimani. Katika mistari ya 3-12 Bwana na Mwokozi wetu amekuwa akiieleza tabia ya Mkristo. Hapa, katika mstari wa 13, anasonga mbele na kuanza kuyatumia maelezo yake. Tukiisha kuona Mkristo ni nini, sasa tunakuja kutafakari jinsi Mkristo anavyopaswa kulidhihirisha jambo hilo. Au, ukipenda, tukiisha kutambua tulivyo, sasa tunapaswa kuendelea kutafakari tunavyopaswa kuwa.

Mkristo si mtu anayeishi peke yake, akiwa amejitenga. Yuko ulimwenguni, ingawa si wa ulimwengu; naye ana uhusiano na ulimwengu huo. Katika Maandiko utayakuta daima mambo haya mawili yakienda pamoja. Mkristo anaambiwa kwamba lazima nia yake na mtazamo wake visiwe vya kidunia; lakini hilo halimaanishi kamwe kwamba ajiondoe ulimwenguni. Hilo ndilo lililokuwa kosa zima la utawa, uliofundisha kwamba kuishi maisha ya Kikristo kulimaanisha, kwa lazima, kujitenga na jamii na kuishi maisha ya kutafakari. Basi hilo ni jambo linalokanushwa kila mahali katika Maandiko, na hakuna mahali linapokanushwa kikamilifu zaidi kuliko katika mstari huu tunaoujifunza sasa, ambapo Bwana wetu anafunua matokeo ya yale ambayo amekwisha kuyasema. Utaona kwamba katika sura ya pili ya Waraka wake wa kwanza, Petro anafanya vivyo hivyo hasa. Anasema, "Sisi ni mzao mteule, ukuhani wa kifalme, taifa takatifu, watu wa milki ya Mungu, mpate kuzitangaza fadhili zake yeye aliyewaita mtoke gizani mkaingie katika nuru yake ya ajabu."

Ndivyo ilivyo hasa hapa. Sisi ni maskini wa roho, na wenye rehema, na wapole, na wenye njaa na kiu ya haki ili, kwa maana fulani, tupate kuwa "chumvi ya dunia". Kwa hiyo tunatoka katika kutafakari tabia ya Mkristo na kuingia katika kufikiri juu ya kazi na kusudi la Mkristo katika ulimwengu huu kwa mujibu wa nia na kusudi la Mungu. Kwa maneno mengine, katika mistari hii inayofuata mara moja, tunaambiwa waziwazi kabisa uhusiano wa Mkristo na ulimwengu kwa ujumla.

Kuna maana fulani ambazo kwazo twaweza kusema kwamba swali hili la kazi ya Mkristo katika ulimwengu jinsi ulivyo leo ni mojawapo ya mambo ya dharura zaidi yanayolikabili Kanisa na Mkristo mmoja mmoja wakati huu wa sasa. Ni wazi kwamba ni somo pana sana, na kwa njia nyingi linaonekana kuwa gumu. Lakini linashughulikiwa kwa uwazi mkubwa katika Maandiko. Katika mstari tunaoutafakari sasa tunapata maelezo ya kawaida kabisa ya fundisho la Biblia kuhusu jambo hilo. Nasema ni muhimu kwa sababu ya hali ya ulimwengu. Kama tulivyoona tulipotafakari mistari ya 10 na 11, huenda likawa tatizo la dharura kuliko yote kwa wengi wetu. Tuliona pale kwamba yaelekea tutapatwa na mateso, kwamba, kadiri dhambi iliyoko ulimwenguni inavyozidi kuwa mbaya, mateso ya Kanisa yanaelekea kuongezeka. Kwa kweli, kama tujuavyo, wapo Wakristo wengi ulimwenguni leo ambao tayari wanapitia jambo hili. Kwa hiyo, hali zetu hapa ziwe vyovyote vile, inatupasa kulifikiri jambo hili kwa makini sana ili tupate kuwaombea ndugu zetu kwa ufahamu, na kuwasaidia kwa njia ya shauri na mafundisho. Hata hivyo, mbali na suala la mateso, hili kwa kweli ni swali la dharura mno, kwa sababu linazuka hata hapa na sasa kwetu sisi katika nchi hii. Uhusiano wa Wakristo na jamii na ulimwengu unapaswa kuwa wa namna gani? Tuko ulimwenguni; hatuwezi kujiondoa humo. Lakini swali la msingi ni hili: tufanye nini kuhusu hali hiyo, tumeitwa kufanya nini kama Wakristo katika hali kama hiyo? Hakika hili ni somo la lazima kwetu kulitafakari. Katika mstari huu tunalo jibu la swali hilo. Kwanza kabisa tutatafakari yale ambayo andiko letu linasema kuhusu ulimwengu, na kisha twaweza kutafakari linalosema kuhusu Mkristo aliye ulimwenguni.

"Ninyi ni chumvi ya dunia." Basi hayo si maelezo ya Mkristo tu; kwa kudokeza ni maelezo pia ya ulimwengu ambamo anajikuta. Hapa kwa kweli dunia inasimama badala ya wanadamu wote kwa ujumla, badala ya jamii ya wanadamu isiyo ya Kikristo. Basi, mtazamo wa Biblia kuhusu ulimwengu ni upi? Kwa kweli hakuwezi kuwa na shaka yoyote kuhusu fundisho la Biblia katika jambo hili. Hapa tunafika kwenye kile ambacho, kwa njia nyingi, ndilo tatizo kuu la karne hii ya ishirini, ambayo bila shaka ni mojawapo ya vipindi vya kuvutia zaidi ambavyo ulimwengu umewahi kuvijua. Sisiti kudai kwamba haijawahi kuwepo karne iliyothibitisha ukweli wa fundisho la Biblia kama hii. Ni karne ya msiba, nayo ni ya msiba kwa kiasi kikubwa sana kwa sababu maisha yake yenyewe yameikanusha kabisa na kuibomoa falsafa yake yenyewe inayoipenda zaidi;

Kama mjuavyo, hakujawahi kuwa na kipindi ambacho kilitazamiwa mambo mengi kiasi hicho. Kwa kweli inasikitisha kusoma utabiri wa wanafikra (kama walivyoitwa), wanafalsafa na washairi na viongozi, kuelekea mwisho wa karne iliyopita. Inahuzunisha jinsi gani kuyaona yale matumaini yao mepesi, yenye kujiamini, mambo waliyoyatarajia kutoka karne ya ishirini, ile enzi ya dhahabu iliyokuwa ikija. Yote hayo yalijengwa juu ya nadharia ya mageuko, si kwa maana ya kibaiolojia tu, bali zaidi sana kwa maana ya kifalsafa. Wazo lililotawala lilikuwa kwamba maisha yote yalikuwa yakisonga mbele, yakikua na kupanda juu. Hivyo ndivyo tulivyoambiwa kwa maana ya kibaiolojia tu; mwanadamu alikuwa ametokea katika hali ya mnyama na alikuwa amefikia hatua fulani ya maendeleo. Lakini maendeleo haya yalisisitizwa zaidi sana kwa habari ya akili na mawazo na mtazamo wa mwanadamu. Vita vingekomeshwa, magonjwa yalikuwa yakiponywa, mateso hayangepunguzwa tu bali hatimaye yangeng'olewa kabisa. Ingekuwa karne ya ajabu. Matatizo mengi yangetatuliwa, kwa maana hatimaye mwanadamu alikuwa ameanza kweli kufikiri. Umati wa watu, kwa njia ya elimu, ungeacha kujitoa kwa ulevi na uasherati na maovu. Na mataifa yote yakiisha kufundishwa hivyo kufikiri na kufanya mikutano badala ya kukimbilia vitani, ulimwengu wote ungekuwa Paradiso upesi sana. Sipotoshi hali ilivyokuwa; jambo hilo liliaminiwa kwa uhakika kabisa. Kwa Sheria za Bunge, na kwa mikutano ya kimataifa, matatizo yote yangetatuliwa sasa kwa kuwa hatimaye mwanadamu alikuwa ameanza kutumia akili yake.

Hata hivyo, si watu wengi wanaoishi ulimwenguni leo wanaoamini hivyo. Bado utakuta chembe ya fundisho hili ikijitokeza mara kwa mara mahali fulani, lakini hakika swali hili halihitaji tena kubishaniwa. Nakumbuka miaka mingi iliyopita nilipoanza kuhubiri, na nilipoanza kusema mambo ya namna hii hadharani, mara nyingi nilionwa kama mtu wa ajabu, kama mtu asiye na matumaini, na kama mtu aliyeamini theolojia fulani iliyopitwa na wakati. Kwa maana matumaini ya kiliberali yalikuwa yameenea sana wakati huo, licha ya vita vya kwanza vya dunia. Lakini sivyo tena. Udanganyifu wa hayo yote sasa umetambuliwa na wanafikra wote makini, na kitabu baada ya kitabu kinatoka ili tu kulivunjilia mbali wazo lile lote la kujiamini la maendeleo yasiyoepukika.

Basi Biblia imefundisha jambo hilo siku zote, nalo limeelezwa kikamilifu na Bwana wetu anaposema, "Ninyi ni chumvi ya dunia." Hilo linadokeza nini? Ni wazi kwamba linadokeza uozo duniani; linadokeza mwelekeo wa kuchafuka na kuwa kitu kichafu na cha kuchukiza. Hivyo ndivyo Biblia inavyosema kuhusu ulimwengu huu. Umeanguka, una dhambi na ni mbaya. Mwelekeo wake ni kuelekea uovu na vita. Ni kama nyama iliyo na mwelekeo wa kuoza na kuchafuka. Ni kama kitu kinachoweza kudumu kikiwa kizima tu kwa njia ya kihifadhi au dawa ya kuua vijidudu. Kwa sababu ya dhambi na anguko, maisha ulimwenguni kwa ujumla huelekea kuingia katika hali ya uozo. Huo, kwa mujibu wa Biblia, ndio mtazamo pekee wenye akili timamu na ulio sahihi kuhusu wanadamu. Badala ya kuwepo mwelekeo katika maisha na ulimwengu wa kupanda juu, ni kinyume chake kabisa. Ulimwengu, ukiachwa peke yake, ni kitu kinachoelekea kutunga usaha. Kuna vijidudu hivi vya uovu, viini hivi, visababishi na viumbe hivi vya maambukizo ndani ya mwili wenyewe wa wanadamu, na visipozuiwa, huleta ugonjwa. Hili ni jambo ambalo ni wazi kuwa la kwanza na la msingi. Mtazamo wetu kuhusu siku zijazo lazima uamuliwe nalo. Na ukilikumbuka hili utaona waziwazi kabisa yale ambayo yamekuwa yakitokea katika karne hii ya sasa. Kwa hiyo, kuna maana ambayo kwayo hakuna Mkristo anayepaswa kushangaa hata kidogo kwa yale yaliyotokea. Ikiwa msimamo huu wa Maandiko ni sahihi, basi jambo la kushangaza ni kwamba ulimwengu ni mwema kiasi hiki ulivyo sasa, kwa sababu ndani ya maisha na asili yake yenyewe kuna mwelekeo huu wa kuoza.

Biblia imejaa mifano isiyo na mwisho ya jambo hili. Unaliona likijidhihirisha katika kitabu cha kwanza kabisa. Ingawa Mungu alikuwa ameuumba ulimwengu ukiwa mkamilifu, kwa sababu dhambi iliingia, kitu hiki kiovu, kinachochafua, kilianza mara moja kujionyesha. Soma sura ya sita ya Mwanzo nawe utamkuta Mungu akisema, "Roho yangu haitashindana na mwanadamu milele". Uchafu umekuwa wa kutisha kiasi kwamba Mungu analazimika kuleta gharika. Baada ya hapo kuna mwanzo mpya; lakini kanuni hii ovu bado inajidhihirisha nawe unafika Sodoma na Gomora pamoja na dhambi zao zisizoweza karibu kufikirika. Hiyo ndiyo habari ambayo Biblia inaiweka mbele yetu daima. Mwelekeo huu wa kudumu wa kuoza unajionyesha siku zote.

Basi ni wazi kwamba jambo hilo lazima liyatawale mawazo na mapendekezo yetu yote kuhusu maisha katika ulimwengu huu, na kuhusu siku zijazo. Swali lililo mioyoni mwa watu wengi sana leo ni hili, Ni nini kilicho mbele yetu? Ni wazi kwamba tusipoanza kwa kulishika fundisho hili la Biblia katikati ya mawazo yetu, utabiri wetu kwa lazima utakuwa wa uongo. Ulimwengu ni mbaya, wenye dhambi na mwovu; na matumaini yoyote kuuhusu si tu kwamba ni kinyume kabisa na Maandiko bali kwa kweli yamethibitishwa kuwa ya uongo na historia yenyewe.

Hata hivyo, hebu tugeukie upande wa pili wa kauli hii ambao ni muhimu zaidi. Inasema nini kuhusu Mkristo aliye ulimwenguni, ulimwengu wa aina ile ambayo tumekuwa tukiitazama? Inamwambia kwamba yeye anapaswa kuwa kama chumvi; "ninyi, na ninyi peke yenu"—kwa maana huo ndio msisitizo wa andiko—"ni chumvi ya dunia". Hilo linatuambia nini? Jambo la kwanza ni lile ambalo tumekumbushwa tulipokuwa tukitafakari Heri. Tunapaswa kuwa tofauti na ulimwengu. Hakuna haja ya kulisisitiza hilo, ni wazi kabisa. Chumvi kimsingi ni tofauti na kitu ambamo imewekwa, na kwa maana fulani inatenda sifa zake zote kwa kuwa tofauti. Kama Bwana wetu anavyosema hapa—"Chumvi ikiwa imeharibika, itatiwa nini ikolee? Haifai tena kabisa, ila kutupwa nje na kukanyagwa na watu." Sifa yenyewe ya uchumvi hutangaza tofauti, kwa maana kiasi kidogo cha chumvi katika kitu kikubwa hujulikana mara moja. Tusipokuwa na uwazi kuhusu jambo hili hatujaanza hata kufikiri kwa usahihi juu ya maisha ya Kikristo. Mkristo ni mtu ambaye kimsingi ni tofauti na kila mtu mwingine. Yeye ni tofauti kama vile chumvi ilivyo tofauti na nyama inayosuguliwa ndani yake. Yeye ni tofauti kama vile chumvi ilivyo tofauti na jeraha inamotiwa. Tofauti hii ya nje bado inahitaji kusisitizwa na kukaziwa.

Mkristo hapaswi tu kuwa tofauti, bali anapaswa kuona fahari katika tofauti hii. Anapaswa kuwa tofauti na watu wengine kama vile Bwana Yesu Kristo alivyokuwa tofauti waziwazi na ulimwengu alimoishi. Mkristo ni mtu aliyetengwa, wa pekee, anayejitokeza wazi; ndani yake panapaswa kuwa na kitu kinachomtambulisha, nacho kinapaswa kuwa dhahiri na kutambulika waziwazi. Basi, kila mtu na ajichunguze mwenyewe.

Lakini hebu tuendelee kutafakari moja kwa moja zaidi kazi ya Mkristo. Hapa ndipo jambo linapokuwa gumu kidogo na mara nyingi lenye mabishano. Inaonekana kwangu kwamba jambo la kwanza linalosisitizwa na Bwana wetu ni kwamba mojawapo ya kazi kuu za Mkristo kuhusiana na jamii ni ya hasi tu. Basi kazi ya chumvi ni ipi? Wapo wanaosema kwamba ni kutoa afya, kwamba inaleta afya au inaleta uzima. Lakini kwangu hilo linaonekana kuwa kutoielewa vibaya sana kazi ya chumvi. Shughuli yake si kuleta afya; ni kuzuia kuoza. Kazi kuu ya chumvi ni kuhifadhi na kutenda kama dawa ya kuua vijidudu. Chukua, kwa mfano, kipande cha nyama. Kuna vijidudu fulani juu ya uso wake, labda ndani ya nyama yenyewe, vilivyotoka kwa mnyama, au kutoka hewani, na kuna hatari ya nyama hiyo kuoza. Shughuli ya chumvi inayosuguliwa katika nyama ile ni kuihifadhi dhidi ya visababishi vile vinavyoielekeza kwenye kuoza. Kwa hiyo, hakika kazi kuu ya chumvi ni ya hasi kuliko ya chanya. Basi ni wazi kwamba hili ni dai la msingi kabisa. Si kazi pekee ya Mkristo ulimwenguni, kwa sababu, kama tutakavyoona baadaye, tunapaswa pia kuwa nuru ya ulimwengu, lakini kwanza kabisa hii ndiyo inapaswa kuwa athari yetu kama Wakristo. Najiuliza ni mara ngapi tunajifikiria wenyewe kwa namna hii, kama mawakala ulimwenguni waliokusudiwa kuuzuia mchakato huu hasa wa kuoza na kuharibika?

Kazi nyingine ya chumvi, iliyo ya ziada, ni kuleta ladha, au kuzuia chakula kisiwe kikavu bila ladha. Bila shaka hiyo ni kazi nyingine ya chumvi (kama ni sahihi au si sahihi si juu yangu kubishana) na inavutia sana kuitazama. Kwa mujibu wa kauli hii, basi, maisha bila Ukristo hayana ladha. Je, ulimwengu wa leo haulithibitishi hilo? Tazama wazimu wa anasa. Ni wazi kwamba watu wanaona maisha yanachosha na hayana hamu, kwa hiyo lazima wakimbilie burudani hii au ile. Lakini Mkristo hahitaji burudani hizi kwa sababu ana ladha maishani—imani yake ya Kikristo. Ondoa Ukristo katika maisha na ulimwengu, na maisha yanakuwa kitu kisicho na ladha kiasi gani, hasa mtu anapozeeka au anapokuwa kitandani akikaribia kufa. Hayana ladha kabisa, na watu wanalazimika kujilevya kwa njia mbalimbali kwa sababu wanahisi haja yao ya ladha.

Basi, Mkristo, kwanza kabisa na zaidi ya yote, anapaswa kutenda kazi kwa namna hiyo. Lakini atafanyaje hivyo? Hapa unapata jibu kuu. Hebu nilieleze kwanza kwa kile ninachokiona kuwa fundisho chanya la Agano Jipya. Kisha twaweza kutafakari ukosoaji fulani. Hapa, nadhani, tofauti ya msingi ni kati ya Kanisa kama Kanisa na Mkristo mmoja mmoja. Wapo wanaosema kwamba Mkristo anapaswa kutenda kama chumvi duniani kwa njia ya Kanisa kutoa matamko kuhusu hali ya jumla ya ulimwengu, kuhusu mambo ya kisiasa, kiuchumi na ya kimataifa na masuala mengine kama hayo. Bila shaka katika makanisa mengi, kama si katika idadi kubwa kabisa, hivyo ndivyo andiko hili lingefasiriwa. Watu hulaani ukomunisti, na kuzungumza juu ya vita, hali ya kimataifa, na matatizo mengine yanayofanana. Wanasema kwamba Mkristo anatenda kazi kama chumvi duniani kwa njia hii ya jumla, kwa kutoa maoni haya juu ya hali ya ulimwengu.

Basi, kwa jinsi ninavyoona, huko ni kutoyaelewa vibaya sana mafundisho ya Maandiko. Ningemtaka mtu ye yote anionyeshe fundisho la namna hiyo katika Agano Jipya. "Aha," wanasema, "lakini unalipata katika manabii wa Agano la Kale." Ndiyo; lakini jibu ni kwamba katika Agano la Kale Kanisa lilikuwa taifa la Israeli, na hapakuwa na tofauti kati ya Kanisa na dola. Kwa hiyo manabii walilazimika kulihutubia taifa zima na kunena juu ya maisha yake yote. Lakini Kanisa katika Agano Jipya halifungamanishwi na taifa lo lote wala mataifa yo yote. Matokeo yake ni kwamba hutamkuta kamwe mtume Paulo wala mtume mwingine ye yote akitoa maoni juu ya serikali ya Milki ya Kirumi; hutawakuta kamwe wakipeleka maazimio kwa Baraza la Kaisari ili lifanye hili au lisifanye lile. Hapana; jambo hilo halionekani kamwe katika Kanisa kama linavyoonyeshwa katika Agano Jipya.

Kwa hiyo nawapendekezea kwamba Mkristo anapaswa kutenda kazi kama chumvi ya dunia kwa maana ya mtu mmoja mmoja zaidi sana. Anafanya hivyo kwa maisha na tabia yake binafsi, kwa kuwa tu mtu alivyo katika kila nyanja anamojikuta. Kwa mfano, kikundi cha watu kinaweza kuwa kikizungumza pamoja kwa namna isiyofaa kiasi. Ghafla Mkristo anaingia katika kundi lile, na mara moja kuwepo kwake kunaleta athari. Hasemi neno, lakini watu wanaanza kuirekebisha lugha yao. Tayari anatenda kama chumvi, tayari anauzuia mwelekeo wa kuoza na kuchafuka. Kwa kuwa tu mtu Mkristo, kwa sababu ya maisha na tabia yake na mwenendo wake kwa ujumla, tayari anauzuia uovu ule uliokuwa ukijidhihirisha, naye anafanya hivyo katika kila nyanja na katika kila hali. Anaweza kufanya hivyo, si tu katika nafasi yake binafsi nyumbani mwake, karakana yake au ofisini, au po pote atakapokuwa, bali pia kama raia katika nchi anamoishi. Hapa ndipo tofauti hii inapokuwa muhimu kweli, kwa maana tuna mwelekeo wa kuyumba kutoka kosa moja la kupita kiasi hadi jingine katika mambo haya. Wapo wanaosema, "Ndiyo, uko sahihi kabisa, si kazi ya Kanisa kama Kanisa kuingilia hali za kisiasa, kiuchumi au kijamii. Ninachosema ni kwamba Mkristo hapaswi kuwa na uhusiano wo wote na mambo haya; Mkristo hapaswi kupiga kura yake, hapaswi kujihusisha na uendeshaji wa mambo na wa jamii." Hilo, kwangu linaonekana kuwa kosa sawa na lile; kwa maana Mkristo kama mtu binafsi, kama raia katika dola, anapaswa kujali mambo haya. Fikiria watu wakuu, kama Earl wa Shaftesbury na wengine, ambao, kama Wakristo binafsi na kama raia, walifanya kazi kwa bidii sana kuhusiana na Sheria za Viwanda. Fikiria pia William Wilberforce na yote aliyoyafanya kuhusu kukomeshwa kwa utumwa. Kama Wakristo sisi ni raia wa nchi, na ni kazi yetu kutimiza sehemu yetu kama raia, na kwa njia hiyo kutenda kama chumvi kwa njia isiyo ya moja kwa moja katika mambo yasiyohesabika. Lakini hilo ni jambo tofauti sana na Kanisa kufanya hivyo.

Mtu anaweza kuuliza, "Kwa nini unaweka tofauti hii?" Hebu nilijibu swali hilo. Kazi ya kwanza ya Kanisa ni kuinjilisha na kuihubiri injili. Litazame hivi. Ikiwa Kanisa la Kikristo leo linatumia muda wake mwingi kulaani ukomunisti, kwangu inaonekana kwamba matokeo makuu yatakuwa kwamba wakomunisti hawataelekea kusikiliza mahubiri ya injili. Ikiwa Kanisa linalaani daima sehemu moja fulani ya jamii, linaufunga mlango wa uinjilisti kwa sehemu hiyo. Tukichukua mtazamo wa Agano Jipya kuhusu mambo haya lazima tuamini kwamba mkomunisti ana roho inayopaswa kuokolewa sawasawa kabisa na kila mtu mwingine. Ni kazi yangu kama mhubiri wa injili, na mwakilishi wa Kanisa, kuwainjilisha watu wa kila aina na hali na tabaka, wanaume kwa wanawake. Kwa hiyo, mara Kanisa linapoanza kuingilia mambo haya ya kisiasa, kijamii na kiuchumi, linajizuia na kujikwamisha lenyewe katika kazi yake ya uinjilisti aliyoiweka Mungu. Haliwezi tena kusema kwamba "halimjui mtu awaye yote kwa jinsi ya mwili", na kwa hiyo linatenda dhambi. Mtu binafsi na atimize sehemu yake kama raia, na kuwa mwanachama wa chama cho chote cha kisiasa atakachochagua. Hilo ni jambo la mtu binafsi kuamua. Kanisa kama Kanisa halihusiki na mambo haya. Kazi yetu ni kuihubiri injili na kuwaletea wote ujumbe huu wa wokovu. Na, ashukuriwe Mungu, wakomunisti wanaweza kuongoka na wanaweza kuokolewa. Kanisa linapaswa kujali dhambi katika maonyesho yake yote, na dhambi inaweza kuwa ya kutisha kwa bepari kama ilivyo kwa mkomunisti; inaweza kuwa ya kutisha kwa tajiri kama kwa maskini; inaweza kujidhihirisha katika matabaka yote na katika aina zote na katika makundi yote.

Njia nyingine ambayo kanuni hii inafanya kazi inaonekana katika ukweli kwamba, baada ya kila mwamko mkuu na matengenezo katika Kanisa, jamii nzima imevuna faida yake. Soma masimulizi ya uamsho wote mkuu nawe utaliona hili. Kwa mfano, katika uamsho uliotokea chini ya Richard Baxter huko Kidderminster, si watu wa Kanisa tu waliohuishwa, bali wengi kutoka ulimwengu wa nje waliongoka na kuingia Kanisani. Zaidi ya hayo, maisha yote ya mji ule yaliathiriwa, na uovu na dhambi na maovu yalizuiwa. Jambo hili halikutokea kwa Kanisa kulaani mambo haya, wala kwa Kanisa kuishawishi Serikali ipitishe Sheria za Bunge, bali kwa mvuto mtupu wa Wakristo binafsi. Na imekuwa hivyo daima. Ilitokea vivyo hivyo katika karne ya kumi na saba na ya kumi na nane, na mwanzoni mwa karne hii katika uamsho uliotokea mwaka 1904-5. Wakristo, kwa kuwa tu Wakristo, huiathiri jamii karibu bila kujitahidi.

Unapata uthibitisho wa jambo hili katika Biblia na pia katika historia ya Kanisa. Katika Agano la Kale baada ya kila matengenezo na uamsho palikuwa na faida hii ya jumla kwa jamii. Tazama pia Matengenezo ya Kiprotestanti nawe utaona mara moja kwamba maisha yote yaliathiriwa nayo. Ndivyo ilivyo pia kwa Matengenezo ya Wapuriti. Sizungumzii Sheria za Bunge zilizopitishwa na Wapuriti, bali mwenendo wao wa jumla wa maisha. Wanahistoria wengi wenye ujuzi wanakubaliana kusema kwamba kilichoiokoa nchi hii bila shaka kutokana na mapinduzi kama yale yaliyotokea Ufaransa mwishoni mwa karne ya kumi na nane hakikuwa kitu kingine ila Uamsho wa Kiinjili. Hili halikuwa kwa sababu kuna jambo lililofanywa moja kwa moja, bali kwa sababu umati wa watu binafsi walikuwa wamekuwa Wakristo, na walikuwa wakiishi maisha haya bora na walikuwa na mtazamo huu wa juu zaidi. Hali yote ya kisiasa iliathiriwa, na zile Sheria kuu za Bunge zilizopitishwa katika karne iliyopita kwa sehemu kubwa zilitokana na ukweli kwamba walikuwepo Wakristo binafsi wengi hivyo katika nchi hii.

Mwisho, je, hali ya sasa ya jamii na ya ulimwengu si uthibitisho kamili wa kanuni hii? Nadhani ni kweli kusema kwamba katika miaka hamsini iliyopita Kanisa la Kikristo limezishughulikia siasa na maswali ya kijamii na kiuchumi moja kwa moja zaidi kuliko katika miaka mia nzima iliyotangulia. Tumekuwa na haya yote, maneno mengi kuhusu matumizi ya Ukristo katika jamii. Matamko yametolewa, na maazimio yamepelekwa kwa serikali kutoka Mikutano ya Kanisa na Mikutano Mikuu ya madhehebu mbalimbali. Sote tumevutiwa mno na matumizi ya kivitendo. Lakini matokeo ni nini? Hakuna awezaye kulipinga. Matokeo ni kwamba tunaishi katika jamii ambayo ni ya uasherati zaidi sana kuliko ilivyokuwa miaka hamsini iliyopita, ambamo maovu na uvunjaji wa sheria na uasi dhidi ya sheria vimeenea kila mahali. Je, si wazi kwamba huwezi kuyafanya mambo haya isipokuwa kwa njia ya Biblia? Ingawa tunajaribu kuyaleta moja kwa moja kwa kutumia kanuni, tunagundua kwamba hatuwezi kufanya hivyo. Tatizo kuu ni kwamba kuna Wakristo wachache mno, na kwamba sisi tulio Wakristo hatuna uchumvi wa kutosha. Kwa hilo simaanishi wenye kushambulia wengine; namaanisha Wakristo kwa maana ya kweli. Tena, lazima tukiri kwamba si kweli kwetu kwamba tunapoingia chumbani watu hujizuia mara moja katika lugha yao na mazungumzo yao kwa ujumla kwa sababu sisi tumefika. Hapo ndipo tunaposhindwa kwa kusikitisha. Mtu mmoja aliye mtakatifu kweli hueneza mvuto wake; mvuto huo utapenya katika kundi lo lote ambamo atakuwemo. Tatizo ni kwamba chumvi imepoteza uchumvi wake katika mifano mingi sana; nasi hatuwadhibiti wenzetu kwa kuwa 'watakatifu' jinsi tunavyopaswa kuwa. Ingawa Kanisa hutoa matamko yake makuu kuhusu vita na siasa, na masuala mengine makubwa, mtu wa kawaida haathiriwi. Lakini ukiwa na mtu anayefanya kazi kwenye benchi ya karakana aliye Mkristo wa kweli, ambaye maisha yake yameokolewa na kubadilishwa na Roho Mtakatifu, hakika anawaathiri wengine wote wanaomzunguka.

Hiyo ndiyo njia ambayo kwayo twaweza kutenda kama chumvi duniani wakati kama huu. Si jambo la kufanywa na Kanisa kwa ujumla; ni jambo la kufanywa na Mkristo mmoja mmoja. Ni kanuni ya kupenya kiini kwa kiini. Chumvi kidogo tu inaweza kuathiri kitu kikubwa kizima. Kwa sababu ya sifa yake ya asili, kwa namna fulani inapenya kila kitu. Hilo, kwangu linaonekana kuwa ndio wito mkuu kwetu wakati kama huu. Tazama maisha; tazama jamii katika ulimwengu huu. Je, si wazi kwamba imeoza? Tazama uozo unaoingia katika matabaka yote ya watu. Tazama talaka hizi za kutisha na kutengana huku, mzaha huu juu ya mambo matakatifu ya maisha, ongezeko hili la ulevi na wizi mdogo mdogo. Hayo ndiyo matatizo yenu, na ni wazi kwamba watu hawawezi kuyashughulikia kwa kupitisha Sheria za Bunge. Makala za magazeti hazionekani kuyagusa. Kwa kweli hakuna kitu kitakachoyagusa kamwe, isipokuwa kuwepo kwa idadi inayoongezeka ya Wakristo binafsi watakaouzuia uozo, na uchafu, na ubovu, na uovu, na maovu. Kila mmoja wetu katika mzunguko wake anapaswa hivyo kuuzuia mchakato huu, na hivyo donge lote, kitu kizima, kitahifadhiwa.

Mungu na atupe neema ya kujichunguza wenyewe katika nuru ya dai hili rahisi. Tumaini kuu la jamii leo ni idadi inayoongezeka ya Wakristo binafsi. Kanisa la Mungu na lielekeze nguvu zake katika jambo hilo, wala lisipoteze muda wake na nguvu zake kwa mambo yaliyo nje ya mipaka yake. Mkristo binafsi na ahakikishe kwamba sifa hii ya msingi ya uchumvi imo ndani yake, kwamba kwa sababu yeye ni vile alivyo, yeye ni kizuizi, kidhibiti, dawa ya kuua vijidudu katika jamii, akiihifadhi isiingie katika uchafu usioneneka, akiihifadhi, pengine, isirudi katika enzi ya giza. Kabla ya Uamsho wa Wamethodisti, maisha katika London, kama uwezavyo kuona katika vitabu vilivyoandikwa wakati ule na tangu hapo, yalikuwa karibu hayafikiriki kwa ulevi wake na maovu na uasherati. Je, hakuna hatari kwamba tunarudi huko? Je, kizazi chetu chote hakiporomoki waziwazi? Ni wewe na mimi na wengine kama sisi, watu wa Kikristo, ambao peke yetu twaweza kuzuia jambo hilo. Mungu atupe neema ya kufanya hivyo. Mungu aichochee karama iliyo ndani yetu, na atufanye kuwa watu wa namna ambayo tutakuwa kweli kama Mwana wa Mungu Mwenyewe na kuwaathiri wote wanaokutana nasi.