Miisho Iliyokosekana

"Laiti ungeweza kujua jinsi mtu anavyohisi anapojikuta . . . mahali ambapo hata mng'ao mdogo kabisa wa Injili haujapenya! Kama wale rafiki wanaolaumu . . . wangeweza kuona kwa mbali tunachokiona sisi, na kuhisi tunachohisi, wangekuwa wa kwanza kushangaa kwamba wale waliokombolewa na Kristo wawe wazito hivi katika ibada na wajue kidogo hivi juu ya roho ya kujitoa sadaka. Wangeona aibu kwa ajili ya kusitasita kunakotuzuia. . . . Ni lazima tukumbuke kwamba si kwa kuuombea ulimwengu akiwa katika utukufu ndipo Yesu aliuokoa. Alijitoa mwenyewe. Maombi yetu kwa ajili ya kuhubiriwa Injili ulimwenguni ni kejeli chungu tu maadamu tunatoa katika ziada yetu peke yake, na kurudi nyuma mbele ya kujitoa sadaka sisi wenyewe."

M. François Coillard, Afrika.

"Ni lazima mtu aende, na kama hakuna mwingine atakayekwenda, yeye asikiaye wito ni lazima aende; mimi nausikia wito, kwa maana kweli Mungu ameuweka mbele yangu kila upande, na ni lazima niende."

Mch. Henry Watson Fox, India.


NGOMA za tom-tom zilidunda mfululizo usiku kucha, na giza likatetemeka kunizunguka kama kitu chenye uhai, chenye hisia. Sikuweza kupata usingizi, hivyo nikalala macho na kutazama; nami nikaona, kama ilivyoonekana, haya:

Kwamba nilisimama juu ya uwanda wa majani, na miguuni pangu genge lilishuka wima moja kwa moja hadi katika nafasi isiyo na mwisho. Nilitazama, lakini sikuona chini yake; ila maumbo ya mawingu tu, meusi na yaliyojisokota kwa ukali, na mabonde makubwa yaliyofunikwa na vivuli, na vilindi visivyopimika. Nikarudi nyuma, kwa kizunguzungu cha kina kile.

Kisha nikaona maumbo ya watu wakitembea mstari mmoja kando ya majani. Walikuwa wakielekea ukingoni. Kulikuwa na mwanamke aliyekuwa na mtoto mchanga mikononi mwake na mtoto mwingine mdogo akiwa ameshikilia nguo yake. Alikuwa ukingoni kabisa. Kisha nikaona kwamba alikuwa kipofu. Aliinua mguu wake kwa hatua iliyofuata . . . ukakanyaga hewa. Akaenda ng'ambo, na watoto pamoja naye. Oh, kilio kile walipoanguka!

Kisha nikaona mikondo zaidi ya watu ikimiminika kutoka pande zote. Wote walikuwa vipofu, vipofu kabisa; wote walielekea moja kwa moja hadi ukingoni mwa genge. Kulikuwa na mayowe walipojitambua ghafla kwamba wanaanguka, na kutupa juu mikono isiyo na msaada, wakikwang'ata, wakinyakua hewa tupu. Lakini wengine walienda ng'ambo kwa utulivu, na kuanguka bila sauti.

Kisha nikashangaa, kwa mshangao uliokuwa maumivu makuu tu, kwa nini hakuna aliyewasimamisha ukingoni. Mimi sikuweza. Nilikuwa nimegandamana na ardhi, wala sikuweza kupaza sauti; ingawa nilijitahidi na kujaribu, ni mnong'ono tu uliotoka.

Kisha nikaona kwamba kando ya ukingo kulikuwa na walinzi waliowekwa kwa nafasi. Lakini nafasi hizo zilikuwa kubwa mno; kulikuwa na mianya mipana, isiyolindwa, kati yao. Na juu ya mianya hii watu walianguka katika upofu wao, bila kuonywa kabisa; na majani ya kijani yalionekana mekundu kama damu kwangu, na shimo lilifunua kinywa chake kama kinywa cha jehanamu.

Kisha nikaona, kama picha ndogo ya amani, kikundi cha watu chini ya miti kadhaa, migongo yao ikielekea shimoni. Walikuwa wakisuka mikufu ya maua. Wakati mwingine yowe la kutoboa lilipokata hewa tulivu na kuwafikia liliwasumbua, nao wakalidhani kelele za aibu kiasi. Na kama mmoja wao aliinuka na kutaka kwenda kufanya jambo la kusaidia, ndipo wengine wote wangemvuta chini yule mmoja. "Kwa nini ushtuke hivyo kwa ajili yake? Ni lazima usubiri wito wa dhahiri ndipo uende! Bado hujamaliza mikufu yako ya maua. Ingekuwa ubinafsi kweli," walisema, "kutuacha tumalize kazi peke yetu."

Kulikuwa na kikundi kingine. Kilikuwa kimeundwa na watu ambao shauku yao kuu ilikuwa kupeleka walinzi zaidi; lakini waligundua kwamba ni wachache sana waliotaka kwenda, na wakati mwingine hakukuwa na walinzi walioweka kwa maili na maili za ukingo.

Mara moja msichana alisimama peke yake mahali pake, akiwapungia watu warudi nyuma; lakini mama yake na jamaa wengine walimwita, na kumkumbusha kwamba likizo yake ilikuwa imefika; hapaswi kuvunja kanuni. Na kwa kuwa alikuwa amechoka na alihitaji mabadiliko, ilimbidi aende kupumzika kwa muda; lakini hakuna aliyetumwa kulinda mwanya wake, na tena na tena watu walianguka, kama poromoko la maji la nafsi.

Mara moja mtoto alishika kishungi cha majani kilichoota ukingoni kabisa mwa shimo; alikishikilia kwa mtukutiko, naye akaita—lakini hakuna aliyeonekana kusikia. Kisha mizizi ya majani ikaachia, na kwa kilio mtoto akaenda ng'ambo, mikono yake miwili midogo bado ikishikilia kwa nguvu kile kishungi cha majani kilichong'olewa. Na yule msichana aliyetamani kurudi katika mwanya wake alidhani amesikia kilio cha yule mdogo, naye akaruka na kutaka kwenda; ndipo walimkemea, wakimkumbusha kwamba hakuna mtu aliye wa lazima mahali popote; mwanya ungetunzwa vizuri, walijua. Na kisha wakaimba wimbo.

Kisha katikati ya wimbo ikaja sauti nyingine kama maumivu ya mioyo milioni iliyovunjika iliyokamuliwa katika tone moja kamili, kwikwi moja. Na hofu ya giza kuu ilikuwa juu yangu, kwa maana nilijua ilikuwa nini—Kilio cha Damu.

Kisha ikanguruma Sauti, Sauti ya Bwana: "Akasema, Umefanya nini? Sauti ya damu ya ndugu zako inanililia kutoka ardhini."

. . . . . . .

Ngoma za tom-tom bado zilidunda kwa nguvu, giza bado lilitetemeka na kutikisika kunizunguka; nilisikia mayowe ya wachezaji wa mashetani na yowe la ajabu la kishenzi la wale waliopagawa na pepo nje tu ya lango.

Je, lina umuhimu gani, hata hivyo? Limeendelea kwa miaka; litaendelea kwa miaka. Kwa nini kufanya zogo hivyo juu yake?

Mungu atusamehe! Mungu atuamshe! Atuaibishe hata tutoke katika ugumu wetu wa moyo! Atuaibishe hata tutoke katika dhambi yetu!

---

Alasiri moja, majuma machache baada ya usiku ule ukingoni mwa genge, Victory na mimi tulikuwa tukitembelea katika Kijiji cha Ziwa Jekundu, tuliposikia mdundo wa kifo wa tom-tom na yowe la kombe la pembe, tukajua kwamba mwingine amekwenda mbali ya kufikiwa nasi. Mtu hawezi kamwe kuzoea jambo hili. Tulisimama kitambo na kusikiliza.

Wanawake tuliokuwa tukiwafundisha waliingilia kati kwa maelezo ya hamu. "Oh, alikuwa mtu mkuu kiasi gani! Alikuwa amepokea Kuanzishwa. Kutakuwa na sherehe kuu, kuu kuliko yoyote mliyo nayo ninyi!" Kisha walituambia jinsi mtu huyu mkuu alivyoanzishwa katika siri za Kihindu na kuhani wa jamaa yake, na kwamba faida za kiroho zilizotokana na kuanzishwa huku zingesababishwa kumrudia kuhani. Kurudishwa huku kwa Kuanzishwa kungekuwa mojawapo ya sherehe. Tuliuangalia msafara ukipita mtaani. Walikuwa wakienda kuchota maji kutoka mkondo mtakatifu kwa ajili ya kuoga kwa utakaso. Watakaporudi, walisema wanawake, sherehe zitaanza.

Baadaye kidogo tulipita ile nyumba, na tukasimama tukichungulia kupitia mlangoni. Kulikuwa na ua ule wa kawaida mkubwa wa mraba, na baraza ikizunguka pande tatu. Baraza ilikuwa imejaa wanawake. Tulitamani kuingia, lakini hatukudhani wangeturuhusu. Ua ulikuwa na vurugu kiasi; wanaume walikuwa wakikimbia huku na huko, wakisimamisha matao na kuyapamba; watumishi walikuwa wakifagia, na kupika, na kupigiana kelele; wanawake walikuwa wakizungumza na kucheka. Na wakati wote kutoka ndani ya nyumba ilikuja sauti ya kilio cha maombolezo kwa ajili ya wafu, na kicheko na maombolezo vikagongana, vikachukiza. Hakuna aliyetuona kwa kitambo, lakini mwishoni mwanamke mmoja alituona, na akatuashiria tuje. "Sisi sote tumenajisika leo; mnaweza kuketi nasi," walisema; na kwa kufuata silika za asili yao ya Kitamil yenye ukarimu, walisongamana karibu zaidi ili watupatie nafasi kando yao. Jinsi nilivyofurahia kubanwa pale kati yao. Lakini ili kuthamini hilo hata kidogo ungelazimika kufanya kazi katika sehemu ya India ya kale iliyofungwa na tabaka; huwezi kuwa na wazo lolote, hadi ujaribu, jinsi ilivyo vigumu kujizuia kuwagusa wale unaowapenda.

Mlango wa nyumba ulifunguka kuelekea barazani, nasi tukaweza kusikia kwikwi la maombolezo. "Kuna huzuni baharini; haiwezi kutulia." Hakukuwa na utulivu, ila kwikwi lile lisilokoma, lililoendelea kupanda hadi maombolezo; kulikuwa na machozi katika sauti ya maombolezo, nami nikajihisi kama aina fulani ya kinubi hai chenye nyuzi zake zote zimekazwa.

Lakini wanawake wa nje hawakujali hata kidogo. Ilikuwa ajabu kuona jinsi walivyokuwa na moyo mgumu. Hakuwa wa kwao aliyekufa, hivyo waliropoka na kucheka na kutazama yaliyoendelea—kufungwa kwa mashada ya maua kuzunguka matao, mpango wa sadaka kwa ajili ya Wabrahman. Yote yalikuwa yamejaa mvuto kwao. Tulijaribu kugeuza mawazo yao kuelekea Nguvu za Ulimwengu Ujao. Lakini hapana. Hawakujali.

Papo hapo kukatokea msukosuko. "Wanaume wanakuja!" walisema. "Kimbieni! kuna pembe yenye kivuli chini ya mitende ile katika baraza ya mbali! Kimbieni mkajifiche! Wamefika!" Na, hata walipokuwa wakisema, wanaume wakamiminika ndani, kila mmoja na chombo chake cha shaba cha maji kikiwa juu ya kichwa chake, nao wakatuona tumesimama pale. Tulidhani wangetufukuza nje, nasi tulikuwa tayari kabisa kuondoka kwa ishara kutoka kwa kiongozi wa ukoo. Lakini alikuwa rafiki yetu, naye akatabasamu tulipomsalimu kwa staha, na akaonyesha pembe tulivu, mbali na njia, ambapo tungeweza kuona yote bila kuonekana sana.

Ili kuelewa jambo hili, ambalo kwangu lilikuwa mshangao, ni lazima mtu akumbuke kwamba kwa asili Mhindi ni mwenye adabu sana, na kama isingekuwa kanuni za Tabaka tungeruhusiwa kuwakaribia zaidi kuliko iwezekanavyo sasa. Leo wote walikuwa najisi kwa taratibu za dini, hivyo kuwepo kwetu hakukuhesabiwa kunajisi. Pia Mhindi hupenda tukio; la huzuni au la furaha, halina tofauti kubwa. Uhai ni povu juu ya maji; furahia maadamu unaweza. Nao waliona huruma kwa kile walichodhani kilikuwa shauku yetu ya kuona tamasha. Hili lilikuwa la kibinadamu; wangeweza kulielewa. Hivyo walituacha tukae; nasi tukakaa, tukitumaini nafasi baadaye.

Kisha sherehe zikaanza. Walimbeba yule maiti nje na kumlaza uani chini ya tao la mitende. Alikuwa mzee na aliyechakaa na mwembamba. Mtu angeweza kuona uso ule mzuri wa uzee, wenye alama za uma wa Kihindu zilizopakwa chini ya paji la uso. Alikuwa Mhindu mwenye bidii sana; taratibu zote zilifanywa ipasavyo, na asubuhi na jioni kwa miaka mingi alikuwa ametia alama zile kwenye paji lake. Je, aliwahi hata mara moja kuisikiliza Kweli? Sijui. Lazima alikuwa amesikia habari zake, lakini hakuwa ameipokea. Alikufa, walituambia, "bila kujua ni nini kilichokuwa upande wa pili."

Wabebaji wa maji waliweka vyombo vyao ardhini. Kila kimoja kilikuwa na jani mdomoni mwake. Kuhani alivikwa taji la mashada ya maua. Kisha kukaja kuoga. Walisimamisha kihema, na kumbeba huko. Kulifanywa kwa heshima. Kulikuwa na dalili ya adabu katika wazo lililowaondoa wanawake na watoto kabla ya kuoga kuanza. Watamil huoga hewani wazi, na daima wakiwa wamevaa, lakini daima kando peke yao. Na kwa kuwa baraza ya wanawake ilielekea juu ya eneo lililofungiwa, wote waliamriwa waondoke. Walienda na kusubiri, kimya sasa, wakishikwa na hofu kwa uwepo wa wanaume. Wakati kuoga kulipokuwa kukiendelea makuhani waliimba na kunong'ona maneno ya uganga, na mara kwa mara kengele ilipigwa, na uvumba ukapepeshwa, na mishumaa ikawashwa. Sasa walikuwa wakikisababisha kile Kitu cha ajabu ambacho bado kilikuwa kikizunguka umbo lile lisilo na uhai kukiacha na kuwarudia wao, na kuoga kulipomalizika walionyesha kwamba yote yamekamilika; ile Nguvu ilikuwa imeondoka, imeshuka; sherehe za mazishi zingeweza kuendelea.

Na wakati huu wote, bila kukoma, kilio cha maombolezo kilikuwa kikiimbwa na waombolezaji ndani ya nyumba. Kilikuwa kama sauti ya chini chini kwa sauti zote za nje. Kisha yule mzee, aliyevikwa nguo nyeupe na kutiwa taji na kuzungushiwa maua, alibebwa kupelekwa upande wa pili; na oh, huruma ya haya yote! Mtakatifu Paulo lazima alikuwa akifikiria tukio kama hilo alipowaandikia waongofu, "Msije mkahuzunika kama wengine wasio na tumaini." Nami nikafikiri jinsi tulivyo na moyo mgumu kwa ajabu, jinsi huruma yetu ilivyo ya juujuu. Amri ya Bwana haituchochei, huzuni ya wale tunaowapuuza haitugusi; tunajifikiria sisi wenyewe na anasa yetu ya ubinafsi zaidi kuliko tunavyofikiri kusudi ambalo kwa hilo tuliokolewa—na kwa gharama kubwa hivyo! Oh, laiti ubatizo wa uhalisi na utii ungetufunika! Oh, kuwa wa kweli kwa nyimbo tuziimbazo na nadhiri tuzifanyazo! Mungu atufanye kuwa wa kweli.

Nisamehe kwa haya yote. Yalichomwa ndani yangu upya siku ile nilipoketi pale nikitazama mambo waliyoyafanya na kusikiliza yale waliyoyasema. Tulikuwa tumefika kuchelewa mno kwa yule mzee aliyekufa, kuchelewa mno kwa wengi wa walio hai pia. Je, unaweza kushangaa kama nyakati kama hizo za dhati mtu hujisalimisha upya na milele ili kutii?

Wali uliandaliwa kwa matumizi ya yule maiti, na mipira ya wali ilikuwa tayari kutolewa kwa roho yake baada ya kuchomwa kwake moto; kwa maana Wahindu hufikiri kwamba mwili wa kati lazima uumbwe na kulishwa, ambao siku ya kumi na tatu baada ya kifo huongozwa ama mbinguni au jehanamu, kulingana na matendo yaliyotendwa duniani. Sherehe zote zilikuwa na sifa ya imani katika hali fulani ya baadaye. Roho ilikuwa mahali fulani—gizani—hivyo walijaribu kumwangazia njia. Hili linanikumbusha sherehe moja yenye kudokeza hasa. Wajukuu wote wadogo waliletwa, na mishumaa iliyowashwa wakapewa; kisha wakafanya msafara kuzunguka jeneza, kuzunguka na kuzunguka mara nyingi, wakishika mishumaa kwa utulivu, na wakionekana wazito na waliovutiwa.

Kisha mjane akatoka nje akiwa na mwanamke kila upande wakimtegemeza. Naye akatembea kuzunguka na kuzunguka mumewe, huku machozi yakimtiririka usoni, naye akaomboleza maombolezo ya mjane, kwa moyo wake wote ndani yake. Kwa nini alikuwa amekwenda zake na kumwacha ukiwa? Yake ilikuwa roho ya harufu nzuri kama mti wa msandali wenye manukato; yake ulikuwa mkono wa nguvu kama komeo lililofunga mlango. Imekwenda harufu ya msandali, umevunjika na kufunguliwa mlango; kwa nini ndege ameruka na kuacha tundu tupu? Amekwenda! je, amekwenda? Je, kweli amekwenda? Je, ni hakika amekufa? Yeye aliyejigeuzageuza juu ya kitanda laini kuliko vyote walivyoweza kumtengenezea, je, ni lazima alale juu ya kitanda cha moto wake wa mazishi? Je, ni lazima aungue juu ya magogo ya miti? Sema, je, hakukuwa na njia ya kumfikia, hakuna njia ya kumsaidia sasa? "Nimekutafuta, lakini sikupati." Na hivyo maombolezo yakaendelea kuomboleza.

Sikuweza kusikia haya yote wakati ule; Victory alinieleza, na mengi zaidi, baadaye. "Mara ya mwisho niliposikia," alisema, "nilikuwa ndani, nikiomboleza pia."

Yule mjane maskini alipozunguka na kuzunguka alisimama kila mara alipofika miguuni, na kuikumbatia kwa dhati. Wakati mwingine alivunja kila kizuizi, na kumkumbatia mikononi mwake.

A photo rarely possible. Yule mwanamke aliyekufa amelala katika jeneza lake; weupe ulio machoni na paji lake ni alama ya majivu ya Siva. Baadhi ya waombolezaji wamewekewa alama hivyo, kwa kuwa wote ni Wasaivi. Moto huwashwa kutoka kwenye chungu cha moto kilichoko upande wa kulia. Kabla tu ya kuwashwa, mwombolezaji mkuu huchukua chombo cha maji, hutoboa tundu ndani yake, huzunguka yule maiti, akiacha maji yakidondoka, hutoboa tundu jingine na kurudia mzunguko. Baada ya kutoboa na kuzunguka mara ya tatu, hukitupa chungu nyuma juu ya bega lake, na kinapopasuka maji yote humwagika. Hii ni kuiburudisha roho ikiwa itakuwa na kiu wakati mwili wake unapochomwa.

Baada ya sherehe nyingi kufanyika, wanaume wote wakaenda zao, na wanawake wakaachwa kuliaga umbo ambalo karibuni lingebebwa nje. Kisha wanaume wakarudi na kumbeba kuvuka ua, na wakasimama chini ya tao la nje, huku wanawake wote wakikimbilia nje, wakikung'uta nywele zao na kujipiga na kuomboleza kwa wingu. Walipokuwa wakiliinua jeneza ili waondoke kilio kilikuwa, "Simama! simama! Je, hatasema?" Na hili, likiimbwa tena na tena, lingemfanya hata mwenye moyo baridi kabisa ajali. Kisha yote yalipokwisha, na msafara mrefu, ukiongozwa na tom-tom na makombe ya pembe, ulipopita mbali machoni, wanawake wakasongamana ndani tena, na kila mmoja kwanza akashusha nywele zake, na kumshika jirani yake wa karibu, nao wote wakajitupa chini na kugonga vichwa vyao chini, na kisha, wakiinuka hadi hali ya kukaa, wakashikamana wao kwa wao, wakiyumbayumba mbele na nyuma na kuimba kwa mahadhi ya kuyumba, kwa kwaya na kwa kujibizana. Yote haya, hata kung'uta nywele na kugonga vichwa, yaliigwa na watoto waliokuwepo kwa ufuasi wa kutisha.

Tuliketi kati yao. Walishika mikono yetu na kutuyumbisha kwa namna iliyozoeleka. Lakini hatukuomboleza wala hatukushusha nywele zetu. Tulijaribu kusema maneno ya faraja kwa wale waliokuwa kweli katika huzuni, lakini tuligundua haikuwa wakati wake. Majuma mawili baadaye tulikwenda tena, na tukaukuta mlango wa nyumba wazi kwa sababu tulikuwa pamoja nao siku ile.

Lakini hatukuweza kuwasaidia wakati ule, hivyo tukainuka na tukawa tunaondoka, na, nikiwa nimeshikwa na nguvu ya maombolezo yale yao, nikageuka kutazama tena. Miale ya mwisho ya jua la alasiri ilikuwa ikiuangaza ua, na ikimulika juu ya wingi wa nywele nyeusi na za mvi. Nilipotazama waliinuka mmoja mmoja, na kunyoosha mavazi yao yaliyovurugika, na kukung'uta vumbi kutoka katika nywele zao zenye kung'aa, na kuzitengeneza tena. Na mmoja mmoja, bila kuagana kwa namna yoyote, wakaenda zao. Saa moja baadaye tulikutana na makundi yao yakija nyumbani kutoka kuoga. Hawakutaka kutugusa wakati ule. Baadaye waombolezaji wakuu walitoka na kuoga, na wakazunguka kijiji chote wakiomboleza. Na kitu cha mwisho nilichokiona, jua lilipozama juu ya vilima na mahali pale pakawa na baridi na giza, ni yule mjane mzee, aliyechoka sasa, akirudi nyumbani katika nguo zake zilizolowa, akiendelea kuomboleza.

Ninaandika haya nikiwa na hisia ya dhati ya kuwa "mtumishi . . . aliyetengwa kwa ajili ya Injili." Nisingeandika hata neno moja kwa wepesi. Lakini oh! naomba niwaombe mkabiliane nalo? Je, sisi ni wanyofu mbele za Mungu? Kama tungekuwa hivyo, je, watu hawa wangeachwa kufa kama wanavyoachwa kufa?

Tunawahurumia. Lakini hisia hazitaokoa nafsi; ilimgharimu Mungu Kalvari kutushinda sisi.

Itatugharimu kadiri tunavyoweza kujua ya ushirika wa mateso yake, kama wale ambao kwa ajili yao alikufa siku ile watawahi kushindwa.

. . . . . . .

Ninaandika katikati ya maono na sauti za uhai. Kuna uhai katika kikundi cha wanawake kisimani; uhai katika sauti, katika mchapuko wa maji, katika kilio cha mtoto, katika mwito wa mama; uhai katika kupaa kwa kasuku wanaporuka kundi kwa kundi kutoka mti hadi mti; uhai katika porojo zao wanapogombana na kupiga kelele; uhai, kila mahali uhai. Nawezaje kufikiri nikitoka katika haya yote, kurudi katika kifo tena?

Lakini nataka, kwa maana waweza kuishi miaka mingi katika India bila kuruhusiwa kuona hata mara moja kile tulichokiona mara mbili ndani ya miezi miwili, na haiwezekani kuwa ni bure kwamba tulikiona. Lazima tumekusudiwa kukuonyesha wewe.

This needs to be looked into. Taratibu sehemu ya katikati inakuwa wazi. Wanawake wameshikana mikono wakijiandaa kuyumbayumba mbele na nyuma wanapoimba kilio cha maombolezo kwa ajili ya wafu. Taa (unaona sehemu yake ya juu karibu na chombo kilicho upande wa kulia) iliwashwa mara tu yule mwanamke mzee alipokufa, na kuwekwa kichwani pake sakafuni. Kwa upofu hivyo wanaonyesha hisia yao ya giza la kifo. Chombo cha shaba cha maji, chenye majani yaliyowekwa mdomoni mwake, kilijazwa maji ya utakaso. Haya yalimwagwa kwa mviringo sakafuni kuuzunguka mwili. Vipande vya majani ni majani matakatifu ya Kusa yanayotumika katika sherehe nyingi za kidini.

Yule Missie Mnasa-Picha na mimi tulikuwa katika Kijiji cha Mti wa Mkwaju, wakati kwa mara ya pili nilipokiona. Ni wenye urafiki sana huko, na kama vile katika Kijiji cha Ziwa Jekundu walivyotuacha tuangalie nyuma ya pazia, ndivyo hapa tena walivyolisukuma nyuma, na kutuingiza ndani, na kuendelea na shughuli zao, bila kutujali. Tulijikunyata karibu pamoja juu ya kipande pekee cha nafasi tupu, na tukatazama.

Kila kitu kilikuwa na msisimko mdogo zaidi; aliyekufa alikuwa ni mjane maskini tu na mzee sana ambaye alikuwa ameishi maisha yake yote, na hakuwa akihitajika. Hapakuwa na jamaa wa karibu, ila ndugu wa kwa ndoa tu; ilikuwa dhahiri kila mtu alipitia utaratibu bila hisia ya aina yoyote.

Yule mwanamke alilala juu ya jeneza gumu sakafuni, na kumzunguka walisongamana wanawake wazee kama kumi na wawili. Kichwani pake kulikuwa na chombo cha shaba cha maji, kinara cha taa, wali kidogo mbichi, na nazi kadhaa zilizopasuka. Kabla tu hatujaingia walikuwa wamekijaza chombo kidogo cha shaba kutoka kile kikubwa. Sasa mmoja wa wale vikongwe alizunguka yule maiti mara tatu, akimwaga maji alipokuwa akitembea. Kisha mwingine akamlisha—akaulisha ule mdomo maskini uliokufa, akaustia ndani kwa ukatili hivi kiasi cha kututia kichefuchefu na kutuzimia. Kulikuwa na mambo mengine yaliyofanywa kwa haraka, kwa uzembe; hatukuweza kuyafuatilia. La mwisho lilikuwa kupaka majivu—alikuwa mwabudu wa Siva—pia waliyafunika macho yaliyofungwa kwa majivu na kuyapapasa yakawa tambarare. Na wakati wote porojo za wanawake ziliidhihaki kimya cha kifo. Hapakuwa na heshima, hapakuwa na hisia ya dhati; sherehe iliyojaa ishara kwa waanzilishi wake, wanafikra wa nyakati za Kivéda, kwao ilikuwa desturi tu, jumla ya desturi, za kufuatwa na kupitishwa haraka kadiri iwezekanavyo na mikono isiyojali. Na hata hivyo walitekeleza kwa uaminifu kila kidogo walichokijua, nao wakamaliza kazi yao isiyo na huruma na kuwaita wanaume waje. Wanaume walikuwa wakisubiri nje. Wakaingia na kumbeba nje.

Ilionekana haiwezekani kufikiri juu ya picha wakati ule; haikuwa na uwezekano mkubwa kwamba wangeturuhusu kupiga moja, nasi hatukujihisi sana katika hali ya kunasa picha. Lakini tulikufikiria wewe, na jinsi kwa hakika usingeweza kamwe kukiona isipokuwa tungeweza kukuonyesha; nasi tulitaka kukuonyesha, hivyo tuliwauliza kama tungeweza. Bila shaka kama kungekuwa na huzuni ya kweli, kama katika ile nyingine niliyokuwa nimeiona, tusingeweza kuomba hilo, ingekuwa uingiliaji; lakini hapa hapakuwa na yoyote—hilo ndilo lililokuwa na huzuni yake. Nao walikuwa wenye urafiki sana, hivyo waliweka mzigo wao ardhini, na wakasubiri.

Hapo ndipo ilipo. Upande wa kulia kinyozi amesimama na bakuli lake la moto likining'inia kutoka mnyororo; hii ni kwa ajili ya kuwasha moto wa mazishi. Moshi uliingilia picha, lakini basi ni wa kweli kama maisha yalivyo. Upande wa kushoto amesimama yule mtu mwenye kombe tayari kupiga. Nyuma, wakiwa na majivu matakatifu yaliyopakwa paji la uso na kifua na mikono, wamesimama ndugu wawili wa karibu zaidi, ambao kesho watakusanya majivu na kuyatupa mtoni.

Picha ilinaswa. Yule mtu mwenye kombe alilipiga, yule mtu mwenye moto akaja mbele, wabebaji wakaliinua jeneza; wakaenda zao na maiti wao.

These are three of the mourners, lakini walikuwa wakiomboleza kwa taratibu tu; na hivyo, wakiwa wameachiliwa kwa kitambo kutoka wajibu wao, walijifurahisha sana.

Kisha wale wanawake wazee, ambao walikuwa wakisukumana kupitia mlango wazi, wakakimbilia ndani tena kwa namna ya kawaida na kuanza kule kuyumba na maombolezo ya kawaida. Nyimbo hizi za Kulinganisha huwa daima zimejaa nafsi. Zimezuka katika nyakati za hisia za ndani kabisa, zimechukua umbo wakati mioyo ilipokuwa kama vyombo vya kufinyanga vilivyotengenezwa kwa ustadi vilivyoacha chapa yake juu yao. Na kuzisikia zikiimbwa bila nafsi yoyote ni kwa namna fulani jambo la kuhuzunisha, aina ya kunajisi, kama kuimbwa kwa maneno matakatifu kwa ajili ya malipo.

Picha haikuwa rahisi kupiga, nafasi ilikuwa finyu sana, mwendo uliendelea sana, ghasia zilitatanisha sana. Jinsi ilivyopigwa sijui; wanawake waliojazana sakafuni hawakutulia zaidi ya kitambo kimoja. Katika kitambo kile ilifanyika. Kisha tuliwashawishi watatu wao wahatarishe hatari ya kunaswa peke yao. Hawakutaka kwenda mbali zaidi ya ukuta wa nyumba, na kwa kuwa ilikuwa katika mtaa mwembamba, tena kulikuwa na magumu. Lakini fadhaa ya juu kabisa ilikuwa kando ya maji. Kulikuwa na upepo, na miito yetu ilipeperushwa mbali, hivyo hawakusikia kile tulichotaka wafanye, nao walichapuka maji kwa nguvu mno. Wazo lao pekee wakati ule lilikuwa kujitakasa wenyewe na mavazi yao kwa taratibu za dini, kwa kuwa walikuwa wamenajisika kwa kugusana na maiti.

Lakini wale sita ambao unaweza kuwaona kwa kiasi na wawakilishe maelfu juu ya maelfu ambao huwezi kuwaona kabisa. Maelfu hayo yamesimama majini leo kutoka Kaskazini hadi Kusini kabisa, kama tendo la mwisho katika mchezo ule ambao wameucheza mbele ya wafu.

. . . . . . .

Wanawake wameondoka kisimani. Kasuku wameruka kwenda miti mingine. Watamil husema mwili ni ala ya nafsi. Ninafikiri juu ya ile ala tupu niliyoiona, na kushangaa nafsi imeruka wapi. Imekwenda—lakini wapi? Je, imekwenda nyumbani, kama wanawake kutoka kisimani? Je, imeruka mbali, kama ndege kati ya miti? Imekwenda, imekwenda, ndilo tu tunalolijua. Imekwenda.

Kisha nikasoma maneno haya kutoka tafsiri ya Conybeare na Howson: "Kama hema ambalo ni nyumba yangu ya kidunia litabomolewa nina jumba lililojengwa na Mungu . . . la milele mbinguni. Na katika hili ninaugua kwa shauku ya dhati, nikitamani kuyafunika mavazi yangu ya kidunia kwa mavazi ya jumba langu la mbinguni. . . . Naye aliyeniandaa kwa ajili ya mwisho huu hasa ni Mungu."

Yule mtu aliyekufa aliukosa Mwisho wake. Yule mwanamke mzee aliyekufa aliukosa pia. Na mamilioni yanayotuzunguka ambao bado wako hai wanaukosa Mwisho wao leo. "Mwisho huu hasa"—fikiria juu yake—Kufa kumemezwa na Uzima—Kifo kikiwa ni kutokuwepo tu, Uzima ukiwa uwepo milele—Kuwepo pamoja na Bwana aliyetuandaa "kwa ajili ya mwisho huu hasa."

Je, tunaweza kuyafurahia yote sisi wenyewe peke yetu? Je, hakutakuwa na hisia ya kutokamilika kama wengi wako nje, wakiyakosa yote kwa sababu waliukosa Mwisho wao? Je, utukufu utatufanya wenye furaha kama wako mahali fulani mbali nao na mbali na Mungu? Je, mbingu haitakuwa karibu mahali patupu kwa yule ambaye hajawahi kujaribu kupajaza? Lakini kuna nafasi, oh nafasi nyingi sana, kwa wale ambao tumekusudiwa kuwaingiza ndani pamoja nasi!

Na kuna nafasi, oh nafasi nyingi sana, kando ya ukingo wa genge. Kuna mianya iliyoachwa yote bila ulinzi. Je, yawezekana kwamba umekusudiwa kulinda mmoja wa mianya hiyo? Ikiwa ni hivyo, itabaki daima kama ilivyo, mahali pa kuangukia kwa mito ile ya nafsi, isipokuwa uje.

Je, mambo haya ni kweli au ni ndoto za mawazo? Kama ni ndoto za mawazo—basi karatasi ambayo juu yake yameandikwa na ichomwe, ichomwe hadi ijikunje na maneno yaanguke yawe mavumbi. Lakini kama ni kweli—basi tutafanya nini? Si tutasema nini au kuimba nini, wala hata kuhisi nini au kuomba nini—bali tutafanya nini?

The ceremonial bathing. Wote ni wanawake wazee, lakini mwanamke mzee kabisa kuliko wote katika India huoga kwa nguvu zaidi. Baada ya kuoga huku kumalizika, wanatakaswa kutoka unajisi walioupata kwa kwenda katika nyumba ya wafu.

---