Alasiri Tatu Nje ya Njia

"Wanachukuliwa mateka na Shetani apendavyo, kwa hali ya utulivu kabisa."

David Brainerd, North America.

"Laiti Bwana angemwaga juu yao roho ya kujali sana nafsi zao!"

Henry Martyn, India.

"Nawaomba kwa dhati mwombe ili Injili ilete matokeo ya wokovu na ya kutenda kazi."

James Gilmour, Mongolia.


MILIMA ya Western Ghauts hushuka baharini kwa mipinde. Dohnavur iko katika mmojawapo wa mipinde ya mwisho hii. Hakuna barabara zilizo sawa zinazopita chini ya milima, ila mifereji tu ya mashambani isiyo laini ivukayo tambarare. Tulikuwa tukigongana tukienda katika mmojawapo wa mifereji hii kwa kasi ya maili mbili kwa saa.

Gari lilikuwa likigonga na kuyumba, bandy, chombo kisicho na springi chenye paa la mkeka; likidunda juu ya mawe na mabamba ya mwamba, likishuka upande mmoja, likipanda upande wa pili; kisha magurudumu yote mawili yalikuwa yameinama kwa ncha kali. Lakini haya ni ya kawaida. Alasiri ile ya Kwanza maalumu maji yalikuwa yametoka, ambayo ni namna ya Uhindi wa Kusini ya kusema kwamba mabwawa, hifadhi kubwa kama maziwa, yamefurika na kugharikisha nchi. Mara moja tulishuka kwa utulivu ukingoni na kuingia dimbwi dogo lililojaa maji, na maji yakachuruzika ndani upande wa chini na kuvielea vitabu vyetu nje kimya kimya. Kwa hiyo ikatubidi kusimama, na kuvivua; kisha, tukiwa tumesongamana pamoja upande wa juu tuliketi, tukiwa na unyevunyevu kidogo, lakini wenye furaha.

Mwishowe tulifika mahali tulipokuwa tunaenda, tuliopafikia kupitia njia ndogo iliyokuwa wakati huo kijito chenye mkondo wake mdogo wa kasi kabisa. Mahali hapo panaitwa Cupid's Lake. Tulifikiri jina hilo linafaa. Cupid's Lake pana watu wa Tabaka za imani mbalimbali; tulielekea eneo la Wanyang'anyi kwanza. Tabaka la Wanyang'anyi ni la heshima hapa; linatoa walinzi wetu na wapagazi wanaobeba fedha zetu. Kuna wema katika watu wa Tabaka la Wanyang'anyi: ni watu hodari, na ingawa hawakuwa tayari kwa kile kilichokuwa kikija kuwaelekea, walikikabili kwa uvumilivu. Msichana mdogo aliliona kwanza. Alitupa jicho moja tu kwenye kofia yangu kupitia mwisho wa gari, kisha akakimbia kueneza habari,

"Lo! kila mtu aje mbio aone! Mwanamume mzungu mkubwa yuko hapa! Lo, ni jambo la kutisha kama nini! Mwanamume mzungu mkubwa!"

Kisha kukawa na kukimbizana kwa jumla; watoto walionekana kana kwamba wanachipuka kutoka ardhini, wote macho na ndimi na mshangao. "Si mwanamume!" "Ni mwanamume!" "Si mwanamume!" "Ana kilemba cha mwanamume!" "Lakini tazama seeley yake!" (vazi la Kitamil.) Mwanamke, tena mweupe, jambo hilo liliwashangaza hata uhakikisho wa Dada wa Kikundi ulipowashinda; nao wakaniruhusu niingie nyumba ya jirani, nikiepuka jua lililofanya kofia ile kuwa lazima. Ilipoondolewa walipoteza hofu yote, wakanizunguka kwa namna ya kirafiki mno; lakini baadaye, mmoja wa Kikundi alichekeshwa kusikia nikielezwa kwa ukamilifu: "Si mwanamume, ingawa mkubwa na mweupe, tena akivaa kilemba cha mwanamume mzungu! Je, halikuwa jambo la kutisha?" Naye yule mzee aliyeambiwa aliinua mikono yake yote miwili kwa mshangao, na akaharakisha kwenda kuchunguza.

Gazeti la Kiingereza lilituambia hivi karibuni hasa fikira za hawa wanawake maskini waonapo, kwa mara ya kwanza maishani mwao, yule mmishonari mwanamke. Humpenda sana, gazeti lilisema, na kumhesabu kuwa mzuri na wa kimungu zaidi ya chochote kilichowahi kuwaziwa awali, jambo ambalo ni la kupendeza sana kulisoma; lakini hapa wanachosema ni hiki: "Je, halikuwa jambo la kutisha? Mwanamume mzungu mkubwa!"

Na sasa kwa kuwa lile jambo la kutazamwa lilikuwa salama ndani ya nyumba, silika za ukarimu zilizidisha shauku ya mikeka safi na betel. Betel (hutamkwa beetle) ni jani la mmea utambaao, ambamo huviringisha kipande cha nati ya areka na chokaa. Vyote hufungwa kuwa kifurushi na kutafunwa, lakini havimezwi. Hili halisikiki la kifahari; wala jambo lenyewe silo. Ni mojawapo ya majaribu madogo ya maisha kulazimika kukaa hadi mwisho wa mchakato huo.

Tulichukua jani moja au mawili, lakini tukaeleza kwamba si desturi yetu kula; kisha tukajibu maswali papo hapo kwa dakika kumi. "Tabaka lenu ni lipi?" "Chee!" kwa sauti ya kukemea, "hamwoni kwamba yeye ni mweupe? Ameolewa au ni mjane? Mbona hana vito? Ana jamaa gani? Wako wapi wote? Kwa nini umewaacha na kuja hapa? Shughuli yako hapa yaweza kuwa nini hasa? Serikali inakupa nini kwa kuja hapa?" Maswali haya ya mwisho yalitupa nafasi tuliyokuwa tukiitazamia, nasi tukaanza kueleza.

Basi hawa watu hufanya nini wanaposikia, kwa mara ya kwanza, ile Habari Njema? Hukodoa macho tu.

Katika nyumba ile siku hiyo alikuwepo mwanamke mzee aliyeonekana kuelewa kidogo maana ya yote yale. Yaelekea alikuwa amesikia hapo awali. Lakini hakuna mtu mwingine aliyeelewa hata kidogo; hawakuelewa vya kutosha hata kutoa maoni. Waliketi wakituzunguka sakafuni na kula betel, kama afanyavyo kila mtu hapa katika kila kipindi cha mapumziko, nao wakakodoa macho.

Yule mwanamke mzee mmoja aliyeonekana kuelewa alitufuata nje ya nyumba, na akasema kwamba ni dini nzuri lakini yenye makosa, kwa sababu ilihimiza, au ilisababisha, kuangamizwa kwa Tabaka.

Katika nyumba iliyofuata tulikuta wasichana kadhaa, na tukajaribu kuwashawishi mama zao wawaruhusu wajifunze kusoma. Msichana akijifunza kwa ukawaida humpa mtu aina ya haki ya kuingia nyumbani. Kwenda kwake huko hakuchunguzwi sana na hupata nafasi nzuri, lakini kwa ushawishi wetu wote walisema tu kwamba si desturi yao kuwaruhusu wasichana wao wajifunze. Je, wao walikuwa na kazi ya kufanya Serikalini? Kujifunza kulikuwa kwa ajili ya wanaume waliotaka kufanya kazi za Serikali. Tulieleza kidogo, na tukataja vijiji vingi ambako wasichana wanajifunza kusoma. Waliona ni wazo la kipuuzi kabisa. Kisha tukawaambia kwa kadiri tulivyoweza kwa saa moja juu ya upendo mkuu wa Yesu Kristo.

Nilikuwa katikati ya kusema, nikifikiria hilo tu na nafsi zao, ndipo mwanamke mzee mwenye nywele nyeupe zilizovurugika aliegemea mbele na kunikazia macho kwa mtazamo mzuri, wa dhati. Hakusema neno; alisikiliza tu na kukazia macho, "akiyanywa yote." Kisha akainua mkono uliokonda kama mifupa, akakamata nywele zake, na kunyooshea vidole nywele zangu. "Je, na wewe ni mjane," akauliza, "hata usiwe na mafuta kwenye nywele zako?" Baada ya matukio machache ya namna hiyo mtazamo ule mzuri hupoteza mvuto wake. Kwa kweli haumaanishi zaidi wala pungufu ya ile sura tamu ionekanayo mara nyingine machoni pa mnyama mwenye huzuni.

Lakini swali lake lilianzisha tena mazungumzo. "Mafuta! hakuna mafuta! Huwezi hata kumudu senti nusu kwa mwezi kununua mafuta mazuri? Si desturi yako? Kwa nini? Je, hakuna Ammal wazungu wanaotumia mafuta kamwe? Wasichana hutumia mafuta ya aina gani? Je, kamwe hutumii mafuta ya mbarika kwa nywele? Lo, mafuta ya mbarika ni bora sana!" Nao wakaingia katika maelezo mengi. Jambo la kwanza wanalofanya mtoto anapozaliwa ni kumzungusha kichwa chini, wakimshika miguu, na kumshauri asitende dhambi; na jambo la pili ni kumlisha mafuta ya mbarika, na kumtia mafuta ya mbarika machoni. "Je, sisi hatufanyi hata mojawapo ya mambo haya?" Tuliwaimbia. Sikuzote hupenda hivyo, na mara nyingine huwagusa: lakini Watamil hawaguswi kwa urahisi, wala hawawezi kamwe kuelezwa kuwa wenye hisia kupita kiasi.

Wakati wote kulikuwa na visumbufu vya mfululizo na vya aina mbalimbali. Mafahali wawili waliingia polepole kupitia mlango uliokuwa wazi, na wakajiweka mahali pao pa kawaida; kisha ng'ombe mmoja akafuata, na mtu fulani akaenda kufunga wanyama. Watoto waliingia wakitaka kuangaliwa, wachanga walitoa kelele zao za kawaida. Mara chache sana tulipata dakika tano za utulivu mfululizo.

Walipoonekana kuanza kutuchoka, tulisema kwamba wakati unapita, jambo walilokubaliana nalo, na, kwa neno la kutumaini kuja tena, ambalo walilijibu kwa ukunjufu, "Naam, ndiyo! Njoni kesho!" tukatoka nje barabarani, na tukamalizia nje hewani. Kuna mti upande mmoja wa kijiji; tulisimama chini yake na kuimba wimbo, na tukawafundisha watoto waliokuwa wametufuata nyumba hadi nyumba wauimbe, na hili likavuta baadhi ya watu wazima waliokuwa wakipita, waliosikiliza tulipomshuhudia Yesu, aliyetuokoa na kutupa furaha yake. Hakuna kinachonena zaidi ya ushuhuda huu rahisi tu. Kusikia mmoja wa watu wao mwenyewe akisema, kwa unyofu ulio dhahiri, "Jambo moja najua, ya kuwa nalikuwa kipofu, na sasa naona," huwafanya watazamane na kutikisa vichwa vyao kwa huruma. Hili ni jambo linalovutia, jambo wawezalo kulithamini; mara nyingi huvuta usikivu ambapo hakuna kingine kingeweza.

Hatukuweza kupata picha ya yule msichana wa pekee mwenye seeley ya buluu, lakini msichana huyu anafanana naye sana hata nikamweka hapa. Yeye ni Mvellalar. Vito avaavyo msichana wa daraja hili hufikia maelfu ya rupia. Ni sehemu ya vazi la kawaida. Msichana huyu hakujua tunakuja, "alinaswa" alivyokuwa tu. Alikuwa na kishada cha maua ya waridi ya oleander mikononi mwake na maua meupe kwenye nywele zake.

Kufikia sasa tulikuwa tumechoka kabisa, na hatukuweza kuongea wala kuimba tena. Umati ulitawanyika, wote isipokuwa watoto, ambao hawatawanyiki kamwe, mmoja mmoja wakienda njia zao, wakiwa wamesikia, baadhi yao, kwa mara ya kwanza. Litaleta tofauti gani katika maisha yao? Je, walielewa? Hakuna aliyeonekana kupendezwa hasa, hakuna aliyesema jambo lolote la kuvutia. Swali la mwisho nililosikia lilikuwa juu ya sabuni, "Unatumia sabuni ya aina gani kufanya ngozi yako iwe nyeupe?" Wengi wao wangependelea zaidi kuambiwa siri hiyo kuliko jinsi ya kupata moyo mweupe.

Alasiri ya Pili ilitukuta katika Kijiji cha Hekalu, mahali padogo palipochakaa, lakini ngome kabisa ya kiburi na majivuno ya ujinga. Hatukujua hivyo mwanzoni, bila shaka, lakini haraka sana tukaligundua. Palikuwa na ule mzozo wa kawaida walipomwona mwanamke mzungu hai; hapakuwa na mtu aliyewahi kuona kioja kama hicho. Lakini hata udadisi haukuweza kuwavuta Wabrahmani. Wanaishi katika mtaa mmoja uliotawanyika, nao hawakukubali tuingie. "Nendeni!" akasema Mbrahmani mmoja mnene mzee kwa dharau; "hakuna mwanamume mzungu aliyewahi kukanyaga mtaa wetu, wala hakuna mwanamke mzungu atakayekanyaga. Kuhusu mtoto huyo wa tabaka la chini aliye pamoja nanyi", Victory akatazama juu kwa upole wake, naye akabadilisha na kusema, "mtoto huyo alaye pamoja na wale watu wa tabaka la chini, hataongea na mmoja wa wanawake wetu. Nendeni kwa njia mliyoijia!"

Hili halikutia moyo. Tulisalimu na kuondoka, tukaenda kwenye bandy letu lililoachwa nje ("bandy za tabaka la chini" haziruhusiwi kupita mitaa ya Wabrahmani), na tukamwomba Bwana wetu afungue mlango mwingine. Tulipokuwa tukingoja, Mhindu mrefu, mwenye sura nzuri alikuja na kusema, "Je, mtakuja nyumbani kwangu? Nitawaonyesha njia." Kwa hiyo tukaenda.

Alituongoza hadi eneo la Wavellala lililo karibu na Wabrahmani, nasi tukakuta nyumba yake ilikuwa nyumba kubwa ya mahali hapo. Mlango wa nje ulifunguka kuingia ua kubwa la ndani lenye pembe nne. Baraza pana, lililoshikiliwa na nguzo zilizochongwa kwa ustadi wa kigeni, lilizunguka pande zote. Vyumba vya wanawake, vya chini na visivyo na madirisha, vilifunguka pande zote mbili; hivi ndivyo vyumba tunavyofurahi kuingia, na sasa tukaongozwa moja kwa moja ndani.

Lakini kwanza ilinibidi kuongea na wanaume. Walikuwa Wahindu wa Tabaka wa kawaida; wenye adabu, kwa kuwa hawakuwa na sababu ya kuiogopa nguvu ya Injili, lakini wenye hamu na mabishano. Mmoja wao dhahiri alikuwa amesoma sana. Alinukuu kutoka vitabu vyao vya asili; alijua yote juu ya Bibi Besant na mgeukaji wa karibuni zaidi kwenye maoni yake; naye alikuwa amebobea katika mkanganyiko wa mawazo ujulikanao kama Falsafa ya Kihindu. "Mafumbo ya ukungu wa mashaka, yakipeperushwa katika vidimbwi vipofuzavyo", ndivyo ilivyo kwa kweli, lakini ni vigumu sana kuthibitisha hivyo.

Ukweli mmoja ulimgusa hasa, Ukristo ndiyo dini pekee itoayo njia ambayo kwayo pana ukombozi kutoka dhambini sasa. Kuna mfumo fulani wa falsafa unaodai kutoa ukombozi wakati ujao, wakati nafsi, ikiisha kupita hatua tatu za kwanza za raha, ipoteze utambulisho wake na kuzama ndani ya Mungu; lakini hakuna njia ambayo kwayo ukombozi waweza kupatikana hapa na sasa. "Dhambi haitawatawala ninyi", hakuna mstari kama huu katika mamilioni ya beti zote za vitabu vya asili vya Kihindu. Alikubali hili waziwazi, akakubali kwamba fundisho hili moja lilitofautisha Ukristo kuwa dini ya kipekee; lakini hakuendelea zaidi; hakuonyesha shauku yoyote ya kuuthibitisha ukweli wake.

Baada ya haya wakaturuhusu tuende kwa wanawake, ambao muda huu wote walikuwa wakitutazama, na kutujadili kwa shauku.

Mara tulipoingia salama chumbani mwao cha ndani, tuliketi sakafuni katikati yao, na tukaanza kufanya urafiki. Alikuwepo bibi mmoja aliyekuwa amesikia kwamba watu weupe hawakuwa weupe mwili mzima, bali wenye madoadoa, kwa kusema hivyo; je, aweza kunichunguza? Walikuwepo wanawake kadhaa wenye heshima ya kimama waliotaka kujua mipango gani wazazi Waingereza hufanya kuhusu ndoa za binti zao. Walikuwepo wajane wa kawaida wa nyumba kubwa ya Kihindi, mtu sikuzote huwatazama kwa tamaa ya pekee; na alikuwepo msichana mmoja mpendwa mchanga, aliyevaa seeley laini ya buluu (vazi la Kitamil), masikio yake yakiwa yamejaa lulu, na shingo yake ikiwa imelemewa na mikufu mitano au sita yenye thamani ya mamia ya rupia. Alikuwa karibu kuolewa; na zaidi ya adabu ya kawaida ya upole ya msichana Mtamil aliyelelewa vizuri, hakuonyesha kupendezwa nasi. Karibu wanawake wote walikuwa na maswali ya kuuliza. Njiani ni tofauti; tayari wameshatosheleza udadisi wao halali kuhusu Missie Ammal; lakini hapa hawakuwa wamepata nafasi; na tukipuuza matakwa yao, twashinda dhamira yetu wenyewe. Wanaweza kuonekana wanasikiliza, kumbe wamejishughulisha kwa kutushangaa. Hatimaye tukawafanya wasikilize, na tukawaacha, tukiwa tumefurahishwa na mialiko ya moyo mkunjufu ya kurudi.

Kisha tukawakumbuka wale Wabrahmani maskini wenye kiburi, na tukitumaini kwamba, labda, katika kipindi hicho walikuwa wameuliza habari zetu, na wangeturuhusu tuingie, tukaenda kwao tena. Tuliweza kuona nyuso nzuri na maumbile membamba ya wanawake vijana wa Kibrahmani wakisimama kivulini nyuma ya nguzo za baraza yao, na baadhi yao walionekana kana kwamba wangependa kuturuhusu tuingie, lakini mtaa haukuwa umelegeza; na mtaa wa Kibrahmani ni kama nyumba, huwezi kuingia usiporuhusiwa.

Alikuwepo mzee mmoja mwenye uso wa fadhili, mwenye adabu, naye alionekana kutuhurumia, kwani aliuacha ule kikundi cha wanaume waliokuwa wakidhihaki, na akaja kutuaga; kisha, kana kwamba anataka kutuvuta kutoka mada iliyo kuu zaidi, alionyesha mlima mmojawapo, tawi la mlima wa Mfalme Mungu, maarufu katika Uhindi wa Kusini wote, na akajitolea kunisimulia habari yake. Tulifurahi kufanya urafiki naye hata juu ya jambo dogo kama mlima; lakini hakutaka kuongea juu ya kingine chochote, na alipotuacha tulihisi kuchanganyikiwa na kusikitika, na kuchoka kwa uchovu ujao mtu ushindwapo kutoa ujumbe wako; nasi tukaketi juu ya mwamba nje ya mtaa wa Kibrahmani, kungoja hadi Dada wa Kikundi wakusanyike kwa safari ya kurudi nyumbani.

Ulikuwa wakati wa machweo, na anga lilikuwa limefunikwa na mawingu ya kijivu yasiyong'aa; lakini juu ya eneo la Wabrahmani palikuwa na ufa katika kijivu, na dhahabu iliyozuiliwa ikang'aa kupitia humo. Ilionekana kana kwamba Mungu alikuwa akimwaga uzuri wake juu ya wale Wabrahmani, akijaribu kuwafanya watazame juu, nao wakakataa. Mmoja mmoja tuliwaona wakienda kwenye nyua zao mbalimbali, ambako mng'ao wa dhahabu haukuweza kuwafikia, na tukawasikia wakifunga milango yao mikubwa mizito, kana kwamba walikuwa wakimfungia Yeye nje.

Humo ndani kulikuwa giza; huku nje, nje pamoja na Mungu, kulikuwa nuru. Ule mng'ao wa baada ya jua, mng'ao mzuri kuliko yote wa Mashariki, ulikuwa ukiangaza kupitia ule ufa wa mawingu, na paa za vigae vyekundu na maua mekundu ya Mwali wa Msitu, na kila rangi na tofauti ya rangi ambayo ingeitikia kwa namna yoyote, vilikuwa vikimetameta kwa uzuri wake. Eneo la Wabrahmani lilikuwa limewekwa katika kijani kibichi cha miti yenye vivuli; nyuma yake tu milima iliinuka ikichorwa katika ukungu, na kutoka ukunguni maporomoko ya maji yalimetameta meupe dhidi ya buluu.

Tulitumia Alasiri ya Tatu katika Kijiji cha Shujaa, mahali padogo pa upweke, palipoachwa peke yake katika uwanda mkubwa mkavu wenye vichaka, kama waweza kuita kipande cha ardhi tupu "uwanda wa nyika" ambao hauna heather, bali hukuza mitende na vichaka kwa vishada badala yake. Ilituchukua muda mrefu kiasi kuufikia, juu ya ardhi iliyovunjika sana siku yenye joto sana; lakini tulipofika tulikuta mwanya mzuri hivi kwamba tukayasahau maumivu yetu, na tukaingia kwa furaha. Palikuwa na watoto wadogo wakicheza kwenye mlango wa kuingia kijijini, nao wakatuongoza moja kwa moja hadi nyumbani kwao, wakifanya urafiki kwa namna ya kupendeza mno walipokuwa wakitembea kwa hatua ndogo kando yetu. Walitusimulia historia ya jamaa yao, nasi tukawaeleza ya kwetu kwa kadiri iliyohitajika, nao wakatutambulisha kwa mama zao kama marafiki wa zamani. Mama zao walikuwa wapole, na wakaturuhusu tuwe na chumba chetu wenyewe katika ua la ndani, ambako watoto kumi na mbili au zaidi walikusanyika na kusikiliza kwa hamu ya kuburudisha. Wao walielewa, viumbe wapendwa wadogo, ingawa mara nyingi wakubwa wao hawakuelewa.

Kisha mama zao wakapendezwa, na wakaketi karibu na mlango. Wasichana walikuwa pamoja nami. (Kwa kawaida hugawanyika katika makundi mawili; Dada wakubwa na wenye uzoefu zaidi huenda upande mmoja, na wasichana vijana walioongoka huja pamoja nami.) Na punde si punde, Jewel of Victory alikuwa akisimulia kwa moyo uliojaa mambo yote makuu Mungu aliyomtendea. Ana namna tamu sana ya kuwaelekea wanawake, nao walisikiliza wakivutiwa. Kisha wengine wakasema, na bado wale wanawake wakasikiliza. Walikuwa na akili zaidi kuliko wasikilizaji wetu wa jana; na ingawa hawakufuata karibu yote, walisikiliza vyema kabisa sehemu ya hadithi ya ujumbe wetu. Kwa maana yake, kama ilivyo mara nyingi, shauku yao ilikuwa sifuri tu.

Lakini tulisikitika, na nadhani nao pia, wakati vurugu iliyokuwa nje ilipotusumbua, na tulisikitika zaidi tulipojua sababu yake. Mpeleka barua wa kijiji, ambaye hutembelea maeneo haya ya pembezoni mara moja tu kwa juma, alikuwa ametokea na barua kwa mkuu wa nyumba. Mmoja wa wanaume alikuwa ameisoma. Ilieleza juu ya kifo cha mwana katika nchi za ugenini, Madras, nadhani, na tamaa moja ya yule mama mzee maskini ilikuwa ni kutuona tukitoka nje ya chumba. Hakupenda kutufukuza; lakini, habari zilipoenea, wanawake zaidi wakakusanyika wakipiga kelele karibu na mlango; na papo hapo tulipoacha chumba kikiwa tupu, wakakimbilia ndani, pamoja na yule mama na wale wanawake waliokuwa wametusikiliza, na wakijitupa sakafuni, wakalia kilio cha huzuni cha Kitamil, kilichojaa uchungu wake wa pekee: "Ai-yō! Ai-yō! Ai-Ai-yō!"

Ilikuwa jambo la kusikitisha kuwaacha wakilia hivyo, lakini wakati ule bila shaka ilikuwa afadhali tuwe mbali. Watoto walikuja nasi hadi kisimani nje ya kijiji, nasi tukaketi juu ya ukuta wake na kuendelea na mazungumzo yetu. Karibu hawakutaka kutuacha twende, na wakatusihi turudi na "kuwafundisha kila siku," si Injili, usifikiri mioyo yao midogo iliitamani hiyo, bali kusoma na kuandika na kuhesabu! Tulipoondoka baadhi ya wanakijiji walitabasamu na kusalimu, na maneno ya mwisho ya watoto wadogo yalitufuata kwa kadiri tulivyoweza kuwasikia: "Rudini hivi karibuni!"

Mara nyingine, kama sasa, tufikapo mahali papya, huota ndoto, ndoto kwamba labda mwishowe yaweza kuwezekana kuvuna nafsi kwa amani. Labda hawa watu wenye adabu, wenye fadhili watapokea ujumbe tuwaletao watakapouelewa vizuri zaidi. Labda nyumba hazihitaji kuvunjwavunjwa, labda jamaa nzima zitaamini, au watu mmoja mmoja waaminio waweza bado kuishi katika nyumba zao wenyewe na kushuhudia humo. Labda, labda! Na vipande vya shairi huelea katika ndoto yetu,

"Laiti wimbo mtamu midomo yako iliotufundisha,
Wimbo fulani wa furaha, na mtamu,
Ungeongoza katikati ya ukungu, na kupitia gizani,
Waliopotea hadi miguuni pako!"

Yasikika mazuri sana, rahisi sana, kuziimbia nafsi zije kwa Yesu. Nasi twaota ndoto yetu.

Hata ghafula na kwa nguvu twaamshwa. Mtu fulani, msichana tu, au kijana, au hata mtoto mdogo, ameamini, amekiri, ataka kuwa Mkristo. Na Tabaka zima laghadhabika, na nchi nzima huungana na Tabaka; na watu tuliokaribia kudhani walitupenda, watuchukia. Na hata twendapo mahali papya panapofuata kamwe hatuoti tena ndoto ile.

---