Kwa Mtazamo wa Mhindu

"Bwana atuhifadhi na mambo mapya yaliyo ugeni kwa kanuni za kweli za Kanisa la Kiprotestanti, na ugeni kwa kanuni za C.M.S. Picha, misalaba, na bendera, pamoja na maandamano, zingeleta madhara makubwa. Wenyeji Waislamu wangesema, 'Wah! ninyi mnaabudu sanamu kama Wahindu wafanyavyo, na mna taziyas (maandamano) sawa na Waislamu!' Nao Wakristo wetu wangeomboleza juu ya mambo kama hayo."

Rev. C. B. Leupolt, India.


NIMEKETI katika kona ya kaskazini-magharibi ya baraza ya nyumba ndogo ya misheni, kwenye viunga vya mji ulioko maili kumi na sita kusini mwa makao yetu makuu ya Mashariki. Huu ndio mji ambao waliuchoma moto chumba cha shule Victory alipokuja. Ndivyo hisia za Tabaka zirukavyo mbali. Uketipo kwenye kona ya baraza hii unaona hekalu dogo lililowekwa kati ya nguzo mbili zilizopakwa chokaa, lililojengwa kwa hovyo na kupambwa kwa ovyo, lakini katika mwanga huu wa alfajiri linaonekana kama picha iliyowekwa katika fremu. Liko nje kidogo ya ua, karibu sana hata unaliona katika kila undani wake wa rangi; jua likipiga juu yake linagusa rangi na kuzifanya nzuri.

Kuna ukuta wa kawaida wenye milia, mwekundu na mweupe; wekundu ni rangi nzuri ya terra-cotta, rangi ya mchanga. Sehemu ya kati, patakatifu penyewe, ina nakshi za kijani, nyekundu, na buluu; kuna terra-cotta zaidi paani, na kidogo ya njano pia, na nyeupe. Ng'ambo pande zote mbili kuna nyumba, na ng'ambo ya nyumba, miti na anga.

Yote ni ya kupendeza sana na yenye amani. Moshi unajikunja juu katika hewa tulivu kutoka moto fulani uliowashwa mapema nje ya nyumba; kuna sauti za watu wakienda na kurudi, zikilainishwa na umbali. Kuna mlio wa kimuziki wa kengele za maksai hapa uani na huko barabarani, na kuna vitwitwi vya ndege.

Mbele ya hekalu hilo kuna madhabahu tatu, na mbele ya madhabahu kuna nguzo. Ninaweza kuiona kutoka mahali nilipoketi sasa, jiwe la kijivu lisilosuguliwa. Juu yake, kuna kitu ambacho mwanzoni nilidhani ni saa ya jua, nami nikashangaa kilikuwa kinafanya nini pale. Kisha nikaona hakikuwa na sahani ya saa; ni pau imara tu ya mti iliyokingama, na kidole cha kuonyesha, kwa kusema hivyo, kilikuwa kirefu kuliko mtu angetazamia, mwiba mkali wa mti. Nilipokuwa nikishangaa ni kitu gani, mpita njia mmoja alikieleza. Si saa ya jua, ni chombo cha kuchomea. Juu ya mwiba huo walikuwa wakizichoma zikiwa hai mbuzi na wana-mbuzi na kuku kama sadaka kwa mungu Siva na wake zake wawili, miungu ambayo kwa heshima yao madhabahu tatu zimesimama mbele ya patakatifu padogo. Nguzo ambayo juu yake unasimama mwiba huu wa kuzimu ina miduara mitatu iliyochorwa ndani yake, ishara ya miungu mitatu.

"Kuchoma kumekoma," wasema watu, wakichekeshwa sana na hofu na huzuni ya mtu, kwa maana mwanzoni nilidhani labda bado waliendelea kufanya hivyo. "Sasa hatuchomi wakiwa hai; Serikali imekomesha." Ashukuriwe Mungu kwa hilo! Lakini ah, wapenzi wote wa viumbe vya Mungu na waombe na kuharakisha kuja kwa Bwana wetu Yesu Kristo! Serikali yaweza kuingilia kati na kukomesha kupigwa hadharani hata kufa kwa nyati, na kuchomwa kwa mbuzi na kuku katika kutoa dhabihu, lakini haiwezi kukomesha ukatili wa faraghani, na ile kutojali kulikoenea zaidi upande wa wale ambao wao wenyewe si wakatili; kuja kwake Kristo Mwenye Huruma peke yake ndiko kunakoweza kufanya hivyo.

. . . . . . .

Kulikuwa na sauti ya vishindo wakati ule hasa, nilipokuwa nikiandika, sauti nyingi, zikija karibu, sauti kali za wanawake, zikikata mawazo ya mtu, nami nikatoka nje kuona kilichokuwa kikitendeka.

Upande wa pili wa barabara, mkabala na lango letu, kuna mti mkubwa wa zamani wenye pacha, mtini mtakatifu wa India, uliosokotana na mwingine—alama ya kidini kwa watu hawa wapendao alama. Chini yake kuna jukwaa la mawe, na juu yake yule mungu-tembo mbaya wa kutisha. Upande huo huo kuna nyumba ndogo. Kundi la wanawake walikuwa wamekusanyika chini ya kivuli karibu na nyumba, ni dhahiri wakingoja kitu au mtu fulani. Walifurahi kuzungumza.

Tulikaa nusu saa chini ya mti, nao wakasikiliza; lakini tuliingiliwa na maafisa fulani wa Serikali waliovaa vizuri wenye makoti yao, mishipi, na beji, na mmoja ambaye si wa Serikali kabisa alijitokeza kwa mtindo wa ajabu, nao wakajiunga na kundi na kumiliki mazungumzo yote. Nilingoja, nikitumaini kwamba wangeondoka upesi, nami nikasikiliza waliyokuwa wakisema.

"Ndiyo! kweli alionekana! Alikuwa mungu wa kike." ("Mungu wa kike! Ah!" kutoka kwa wanawake.) "Alisonga mbele, akihama bila kutembea, naye akasimama kama mti usimamavyo, na akanyoosha mikono yake na kuwabariki watu, na kutoweka."

Mwanamke mmoja alinionyesha kwa kidole. "Kama yeye? Je, alikuwa kama yeye?"

"Kama yeye!" naye afisa wa Serikali alikuwa na dharau kidogo. "Je, sikusema kwamba alikuwa mungu wa kike? Je, huyu Missie Ammal ni mungu wa kike? Je, si mwanamke tu kama nyinyi wenyewe, isipokuwa mweupe?"

"Yeye pia alitoka katika bungalow," alipinga mwanamke kwa unyonge kiasi, akihisi maoni ya umma yakiwa dhidi yake.

"Wewe chaza!" alisema afisa kwa adabu, "kwa sababu Missie Ammal atoka katika bungalow, je, hilo lathibitisha kwamba mungu huyo wa kike alikuwa Missie Ammal?" Wanawake wengine walikubaliana naye, na wakamdharau yule mjinga, ambaye alijiondoa katika ubishi.

Hadithi ilirudiwa kwa mabadiliko, mchanganyiko wa lililowezekana na lisilowezekana, tusiseme lisilowezekana kamwe, kiasi kwamba mtu alichanganyikiwa nao kabla hajafika nusu yake.

Papo hapo Mkristo mmoja mzee alitokea eneo hilo na kuingia kwa sauti ya kutetema, katikati ya ile ajabu, kwa maneno yenye maana kwamba Mungu wetu ndiye Mungu wa kweli, na kwamba wangepasa kuwa na imani kwake. Halikuwa à propos hasa la lolote walilokuwa wakijadili, lakini ilionekana aliona ni jambo sahihi kusema, nao wakalipokea kama tamko la kawaida, na wakaendelea na mazungumzo yao. Nilimwuliza yule mzee mwenye heshima kama alijua chochote juu ya hadithi hiyo, na mwanzoni alikana kwa hasira kwa kuwa lilinukia ibada ya sanamu mno kiasi cha kuhusishwa na bungalow, lakini hatimaye alikiri kwamba wakati fulani zamani za kale alisikia kwamba Ammal fulani katika bungalow, aliyekuwa mgonjwa na kusumbuliwa na ngoma za tom-tom usiku, aliamka na kutoka nje na kujaribu kusema na watu. Nao watu wale, wakimsikiliza sasa yule mzee, walitupa neno lililoangaza yote, "Ilikuwa sherehe kubwa." Nilikumbuka ule mti wa kuchomea, nami nikaelewa yote. Na kwa haraka nikaliona—yule mnyama maskini aliye hai—nikasikia vilio vyake. Vingeuchoma moyo wake alipovisikia katika vituo vya tom-tom. Alikuwa mgonjwa, lakini aliamka na kuhangaika kutoka nje, na kujaribu kukikomesha, nina hakika—alijaribu, na akashindwa.

Umbali wa maili elfu saba mambo haya yaweza kuonekana ya kipuuzi. Hapa, na ile nguzo ya jiwe la kijivu ikiwa mbele ya macho kabisa, ni ya kweli.

Nikarudi kwenye wakati uliopo. Wanawake walikuwa bado wapo, na watu zaidi walikuwa wakikusanyika. Jambo fulani lilikuwa karibu kutokea. Kisha mlipuko wa ghafla wa tom-tom, na kishindo na mgongano wa kila aina ya vitengeneza-kelele, na kisha gari la maksai likafika, kitu kikubwa kilichopambwa kwa dhahabu. Likasimama mbele ya nyumba ndogo; mtu fulani akashuka; watu wakapiga kelele, "Guru! Guru Mkuu! Bwana Guru!" kwa shauku ya kupindukia.

Guru hakuwa maskini. Alikuwa na mikokoteni miwili iliyojaa mizigo—kitu kimoja, kasuku wa kijani ndani ya tundu. Karibu na tundu mvulana mdogo alikuwa akipiga tom-tom kwa nguvu, lakini haikumsumbua kasuku. Watu walionekana kudhani kwamba onyesho hili la utajiri lilihitaji udhuru. "Si mali yake, ni ya wafuasi wake; yeye, kwa kuwa ni vile alivyo, hahitaji chochote kati ya vitu hivi," walisema.

Ilinibidi kuondoka hapo, nasi tukaanza punde baadaye mzunguko wetu wa siku, nami sijui kilichotokea baadaye; lakini sikuwahi kupata nafasi ya kuzungumza na mtu mashuhuri wa aina hii, na jioni, njiani kurudi nyumbani, nilisimama mbele ya nyumba ndogo na kuuliza kama ningeweza kumwona, yule Guru mashuhuri wa mojawapo ya Tabaka kubwa zaidi za Kusini mwa India.

Maafisa wa Serikali wa asubuhi walikuwepo, lakini ule utawala rasmi ulikuwa umeondoka. Hapakuwa na makoti na mishipi na beji sasa, ila vazi rahisi la kitaifa tu, shela ya kitani cheupe. Yule ambaye asubuhi alikuwa kielelezo cha athari inayoweza kutokea ya mchanganyiko wa Mashariki na Magharibi, alisimama kwa heshima ambayo hakuwa nayo wakati ule, umbo zuri la kiume.

Mlango ulikuwa wazi, nao walikuwa walinzi, kwa maana Guru wao alikuwa akipumzika, walisema. "Basi yeye ni binadamu kabisa, kama nyinyi wenyewe?" Lakini nyuso zile zenye nguvu na busara zilionekana karibu kuogopa kwa maneno hayo. "Nyamaza," walijibu wote kwa pumzi moja, "mawazo kama hayo hayaruhusiwi hata kuwaziwa hapa. Yeye si kama sisi tu." Na kana kwamba kutugeuza mbali na kutamka fikira kama hizo, walisogea kidogo kutoka mlangoni, na kusema, "Waweza kutazama, kama hutasema," na kwa kujua kwamba mitazamo kama hiyo hairuhusiwi mara kwa mara, nilitazama kwa hamu, nikaona yote yaliyokuwapo kuonwa.

Guru alikuwa katika kona ya mbali akipumzika; hariri nzuri ya zambarau, yenye dhahabu iliyofumwa katika ncha na mistari, ilikuwa imetupwa juu ya vazi lake la kitawa. Upande wa mbali pia, kulikuwa na aina ya madhabahu, iliyofunikwa kwa kitambaa chekundu, na juu yake kulikuwa na vinara vingi vya shaba na vyombo, na juu ya rafu ndogo, safu ya miungu midogo, mapambo fulani ya shaba, na maua.

Upande wa kushoto wa madhabahu hii kulikuwa na kiti chenye mgongo mrefu kilichofunikwa kwa ngozi ya paa; kulikuwa na picha za miungu ya kiume na ya kike kuzunguka chumba, hasa karibu na madhabahu, na kulikuwa na vyetezo vya kawaida, tasbihi, na ala za muziki, na kulikuwa na yule kasuku.

Yule afisa wa Serikali alionyesha ndani kwa kidole, na kusema, kwa hali ya kiburi juu ya yote, na uhakika wa huruma pia, "Pale, waona jinsi kinavyofanana sana na makanisa yenu; hakuna tofauti kubwa kati yenu na sisi baada ya yote!"

Hakuna tofauti kubwa! Kuna tofauti kubwa sana, nilimwambia; nami nikamwuliza ni wapi alipowahi kuona kanisa la Kikristo kama hili. Alitaja mawili. Moja lilikuwa kanisa dogo la Kikatoliki la Kirumi, jingine kanisa la Kiingereza.

Ningesema nini? Wanalichukua jina letu; angewezaje kuelewa migawanyiko inayotupasua vipande vipande?—Wakatoliki wa Kirumi, Waritualisti, na Waprotestanti—je, sote hatuitwi Wakristo?

Nilitazama tena, nami sikuweza kujizuia kushtushwa na ufananaji. Madhabahu na shaba zake na maua na vinara, na ile rafu ndogo juu; picha ukutani; kile kiti, kilichofanana sana na kiti cha enzi cha Askofu; hali yote ya mahali pale iliyojaa ubani, ilinukia Rumi.

Aliendelea kueleza, huku nikiwa nimesimama pale kwa aibu. "Tazama, je, hamna hicho?" naye akaonyesha kwa kidole ule mjengo kama-madhabahu, wenye kitambaa chekundu na maua.

"Hatuna kitu cha namna hiyo katika kanisa letu. Njoo uone; tuna meza tu," nilisema; lakini alicheka na kutangaza kwamba alikuwa amekiona katika makanisa mengine, na kilikuwa sawasawa na chetu, "ila chenu kina msalaba juu yake, na chetu kina sanamu; lakini nyinyi mnainamia msalaba wenu, kwa hiyo lazima uwakilishe mungu," na, bila kungoja jibu lolote, akaonyesha kwa kidole picha zilizofuata.

"Zinafanana sana na zenu, nadhani," alisema, ila zenu zinaonyesha Mungu wenu juu ya msalaba, akiwa amenyooshwa na anakufa—hivi"—Naye akanyoosha mikono yake, na kuinamisha kichwa chake, na kusema kitu ambacho hakiwezi kutafsiriwa; nami sikuweza kutazama wala kusikiliza, ila nilidakia kwa bidii:

"Kweli, hatuna picha kama hizo—angalau sisi hapa hatuna; lakini hata kama baadhi wanaonyesha picha kama hiyo, je, wamewahi kuiita picha ya Mungu? Wao husema tu ni picha ya"—Lakini alinikatiza kwa kukosa subira:

"Je, mimi sijui wanachosema?" Kisha, kwa dharau kidogo juu ya kile alichokidhania ni udhuru mtupu upande wangu, aliongeza, "Sisi pia twasema vivyo hivyo" (ambalo ni kweli; hakuna Mhindu mwenye akili anayekiri kwamba anaabudu sanamu au picha; anaabudu kile ambacho vitu hivi vinawakilisha). "Watu wenu wanaonyesha alama zenu," aliendelea, kwa sauti ya mtu ambaye ana uhakika wa msimamo wake, "vilevile kama sisi tuonyeshavyo zetu. Nimemwona Mungu wenu juu ya shuka kubwa usiku; ilionyeshwa kwa taa ya kimiujiza; na wakati mwingine mwaufanya wa mti au shaba, kama sisi tufanyavyo wetu wa mawe. Jina laweza kubadilika na namna ya kufanya, lakini kiini cha jambo lenyewe ni kilekile."

"Waislamu hawaonyeshi alama ya Mungu wao; lakini sisi twaonyesha, na Wakristo pia hufanya hivyo. Kwa hiyo kati yetu na Wakristo kuna mfanano zaidi kuliko kati ya Waislamu na sisi." Hili lilikuwa changizo la Mhindu mwingine kwenye ile hoja.

Kiti sasa kilitumika kama andiko. "Askofu wenu ajapo kuzunguka makanisa yenu, je, haketi katika kiti kama kile, yeye mwenyewe akiwa mbali na watu? Na vivyo hivyo Guru wetu aketivyo. Kuna mfanano mwingi. Pia je, Wakristo wenu hawasimami"—naye akaiga ile hali ya pekee ya unyenyekevu inayochukuliwa nyakati kama hizo na baadhi—"vivyo hivyo kama tusimamavyo sisi? Na je, watu wenu hawajihisi wamebarikiwa kwa uwepo wa Mkuu? Ah, kuna mfanano mwingi!"

Nilieleza kwamba haya yote, ingawa ni upumbavu, hayakukusudiwa kwa zaidi ya heshima, nao Maaskofu wetu hawakuyatamani; kwa hili alitabasamu. Kisha aliendelea kuelezea kwa marefu yale aliyokuwa ameyaona katika baadhi ya makanisa yetu (yamkini alipokuwa kazini kama mtumishi wa Serikali): lile onyesho, kama lilivyomtokea, lililofanana sana na hili; ule fahari, kama alivyoudhani, mzuri sana, kama huu; ule uinamaji na usujudu, na hata upande wa wale ambao hawakufanya mambo haya, ushiriki wa dhahiri katika onyesho lote kubwa. Nao watu wale wengine, ambao yaonekana walikuwa wamechungulia ndani kupitia madirisha na milango iliyo wazi, walikubaliana naye.

Yeye si wa kwanza aliyekwazwa kwa njia iyo hiyo; nami nilikumbuka, alipokuwa akiongea, yale ambayo mwanamke Mwislamu alimwambia rafiki yangu juu ya mojawapo ya makanisa yetu ya Kiingereza, kama yalivyoonwa kwa macho ya mumewe. "Mna sanamu katika kanisa lenu," alisema, "ambazo mnaziinamia katika ibada." Alikuwa akimaanisha vitu vilivyo juu au juu ya meza ya Ushirika. Rafiki yangu alieleza kwamba vitu vile havikuwa sanamu. "Basi kwa nini watu wenu wanaviinamia?" Je, hapakuwa na kitu katika swali hilo?

Mara nyingi twastaajabu kama ongezeko la haraka lakini la hila la matambiko nchini India linaeleweka kwao. Uingereza ni baya vya kutosha, lakini katika nchi ya wapagani na Waislamu ni, ikiwezekana, baya zaidi; na baya kuliko yote ni, roho yake, au roho ya kuvumilia kwake, ambayo inaongezeka hata katika duru za wamishonari. Baadhi ya watu wetu wa Kitamil huhudhuria ibada ya Kiingereza katika makanisa haya "yaliyoendelea" baada ya ibada yao wenyewe kumalizika, na hivyo huzoeana na kupatana taratibu na hali ya kikanisa iliyo ngeni kwao wakiwa wana wa Chama cha Kiprotestanti.

Nakumbuka nilipotumia alasiri ya Jumapili na mchungaji mwenye heshima na mkewe, waliokuwa wamewekwa mahali ambapo liko kanisa ambalo ndani yake "sanamu zinaabudiwa" kwa mujibu wa Waislamu. Kengele ilipolia kwa ibada ya jioni alianza kunyata kidogo kana kwamba alitaka niende. Lakini alikuwa na adabu mno kusema hivyo, na sababu haikunijia hadi mwanawe alipoingia na Biblia ya Kiingereza na Kitabu cha Sala. Yule mzee aliweka mkono wake kinywani kwa namna ya kuomba radhi ya Watamil. "Hatuzingatii sehemu za kipumbavu za ibada. Twapenda kusikia Kiingereza. Kwa ajili ya Kiingereza twaenda."

"Hakugeuka kuelekea Mashariki, lakini hakukaa sawasawa kabisa; aligeuka nusu tu." Haya kutoka kwa mke wa mchungaji, juu ya mtu mmoja aliyekuwa akimtazama wakati wa sherehe ya kutawazwa katika kanisa kuu la Kiingereza. "Aligeuka nusu tu." Yanaeleza hali ya ukungu ya nia ya wengi leo. India haina msingi wetu wa kihistoria. Bado haina Foxe's Book of Martyrs. Labda ndiyo sababu watu wake hawajali sana juu ya mambo ambayo kwetu yanaonekana ya maana. Hawajalazimika kupigania uhuru wao, angalau kwa maana ile mababu zetu walivyopigana; hakuna damu ya Kipuritan katika mishipa yao; na hivyo wako tayari kufuata uongozi wa karibu mtu yeyote, mradi uongozi huo unatolewa kwa uthabiti na kwa kudumu; jambo ambalo kwa hakika lapasa kuwafanya walio na mamlaka wawe waangalifu kuhusu wale ambao mikononi mwao uongozi huo unawekwa.

Lakini silika ya asili ya mwabudu-sanamu aliyeongoka ni kinyume kabisa na ugumu katika ibada, na kwa upande wa unyenyekevu. Hataki kitu kinachofanana kadiri iwezekanavyo na dini yake ya zamani, bali kilicho tofauti kadiri iwezekanavyo nayo; na hivyo tuna vifaa vizuri vya ujenzi tayari mkononi, na msingi uliokwisha wekwa. "Lakini kila mtu na aangalie jinsi anavyojenga juu yake."

Natumaini haya hayasikiki kama ukosefu wa fadhili. Tunawapa wale wenye maoni tofauti sifa kamili ya unyofu, na haki ya maoni yao wenyewe; lakini imani ni imani, na, bila kuwahukumu wengine wanaotofautiana, haya ni yetu, nasi twataka wale walioko kwao ambao wako pamoja nasi katika mambo haya waungane kusaidia kuzuia wimbi ambalo tayari limepanda India juu zaidi ya labda wanavyojua. Watu hodari wanahitajika, watu wenye ukuaji kamili zaidi wa uti wa mgongo wa kiroho kuliko ilivyo kawaida katika siku hizi za ulegevu, nasi twahitaji watu kama hao katika Kanisa letu la Wenyeji. Mungu awaumbe; wao si zao la vyuo vya theolojia. Na Mungu ayaokoe Misheni Zake katika India zisiharibu wakati Wake, na fedha, na watu, katika kukuza kile ambacho chaweza kugeuka na kuwa kitu kisicho na manufaa kwa uumbaji zaidi ya jamii mpya ya nyongea za baharini.

Yule afisa wa Serikali na rafiki zake walikuwa bado wakiongea wao kwa wao: "Je, hatujui Wakristo wafanyayo? Je, hatuna masikio? Je, hatuna macho? Wao hufanya kwa njia yao, sisi twafanya kwa yetu. Jambo lenyewe ni kwa kweli lilelile. Ndiyo, dini yao ni sawasawa na yetu."

Hawakuweza kuona tofauti ya msingi kati ya hata namna zilizoharibika zaidi za Ukristo na Uhindu wao wenyewe; kulikuwa na mifanano mingi mno, nayo iliijaza akili yao wakati ule. Mtu hangeweza kustaajabu kwamba hawakuweza.

Waligeukia kwangu tena, na kwa nguvu zote za lugha nilizokuwa nazo niliwaambia kwamba wala sisi wala wale walio pamoja nasi hatukuwahi kwenda kanisa lolote ambapo tulikuwa na sababu ya kudhani kutakuwa na onyesho la vifaa vya kikanisa. Hatukuamini kwamba lilikuwa sawasawa na unyenyekevu wa Injili; nami niliwaambia jinsi Kweli ilivyo rahisi kwa kweli, lakini hawakutaka kuniamini. Mandhari zile walizokuwa wameziona ziliwagusa kama vile zilivyomgusa yule mwongofu aliyeieleza ibada ya Kipaimara hivi: "Tulipanda juu na kupiga magoti mbele ya fimbo" (fimbo ya uchungaji ya Askofu). Walikuwa wameona uangalifu mkubwa uliolipwa kwa vitu hivi vyote vidogo vitakatifu, na kwa kawaida vilionekana kwao kama vya lazima kwa yote; sehemu yake, karibu yote yake, kwa kweli; na hata mahali ambapo ibada ilikuwa katika lugha ya kienyeji, uangalifu wao ulikuwa umegeuzwa kabisa kutoka kwa kile kilichosikiwa na vile vilivyoonwa.

Kisha nikawaza juu ya maelezo ya ibada ya Ukristo wa kwanza kama yalivyotolewa katika Wakorintho wa Kwanza. Pale wazo lilikuwa dhahiri kwamba iwapo mtu wa nje angeingia, au akachungulia ndani, kama Wahindu na Waislamu wachunguliavyo mara kwa mara hapa, apaswa kuelewa kilichokuwa kikiendelea; na kwa kutiwa hatiani kwa dhambi na hitaji lake, apaswa "kushawishika"; "na hivyo, akianguka kifudifudi, atamsujudia Mungu, akikiri ya kwamba Mungu yumo ndani yenu kweli kweli." Linganisha athari iliyotokezwa katika akili za watu hawa Wahindu kwa yale waliyoyaona ya ibada zetu, na athari iliyokusudiwa kutokezwa na Roho Mtakatifu. Je, twaweza kusema tumeuboresha mfano Wake?

Ah, laiti kungekuwa na kurudi kwenye unyenyekevu na nguvu ya Injili ya Kristo! Ndipo tusingeviviringisha vikwazo kama hivi katika njia ya ndugu yetu Mhindi. Ah, laiti kungekuwa na kurudi kwenye siku za mwanzo za Matendo ya Mitume, kwenye ufifi, na umaskini, na mateso, na aibu, na kutokuwepo kabisa kwa utukufu wote wa kidunia, na kuvunwa kwa nafsi za muundo tofauti na aina inayodhaniwa kuwa ya kiroho vya kutosha sasa! Ah, laiti kungekuwa na alama zaidi za Utume—makovu, na msalaba—msalaba wa kweli—shutuma ya Kristo Aliyesulubiwa,—hapana kilemba cha askofu hapa, bali kule taji!

---