Mizizi

"Si jambo rahisi huko Uingereza kumwongoza mzee au mama kwa Kristo, hata kama 'mzizi' pekee unaowashikilia mbali naye ni upendo wa dunia. Kama methali ya Kitamil isemavyo, 'Kile kisichoinama kikiwa na miaka mitano hakitainama kikiwa na miaka hamsini,' na si zaidi kikiwa na miaka sitini au sabini. Nafsi inaposhikiliwa chini huko India, si kwa mzizi mmoja tu, bali kwa mizizi isiyohesabika, ni nani awezaye kuiokoa? Ni Yeye peke yake aipinduaye milima kwa mizizi yake. 'Namna hii haitoki ila kwa kusali na kufunga.'"

Mmishonari mmoja Mhindi.


"AMMA, wewe unazidi kuzeeka."

"Ndiyo (mguno), ndiyo."

"Tunapokuwa wazee ndipo mauti yamekaribia."

"Ndiyo (mguno), ndiyo."

"Basi ni lazima tuiache miili yetu na kwenda mahali pengine."

Maguno matatu zaidi.

"Amma, wajua unakoenda?"

Ndipo yule mwanamke mzee anaamka kidogo, anatoa maguno zaidi kidogo, "Nani ajuaye anakokwenda?" ananong'ona, kisha anarejea kwenye maguno.

"Mimi najua ninakokwenda," yule msichana anajibu. "Amma, hutaki kujua?"

"Sitaki kujua nini?"

"Unakokwenda."

"Kwa nini nataka kujua nini?"

Yule msichana anaeleza tena. Yule mwanamke mzee anamgeukia mkwe wake. "Je, wali umeiva?" anasema. Yule msichana anajaribu tena. Yule mwanamke mzee anakubali kwamba sote ni lazima tufe. Mauti yamekaribia kwa wazee; yeye ni mzee, kwa hiyo mauti yamekaribia kwake, ni lazima aende mahali fulani baada ya kufa. Ingefaa kujua anakokwenda. Yeye hajui anakokwenda. Kisha anakodoa macho na kutoa maguno.

Picha iliyokuzwa ya mmoja wa wale wazee waliotajwa katika sura ya sita. Uso wa mfano bora kabisa. Tunao wazee wengi wa namna hii wenye akili nyingi na wanaovutia, lakini ni nadra sana kuona wana hamu yoyote ya "kubadili dini yao." Wao ni "waliokita mizizi."

Yule msichana anajaribu kwa njia nyingine. Yule mwanamke mzee anamtazamia nani, amsaidie mauti yanapokuja?

"Mungu."

"Mungu gani?"

"Mungu mkuu." Na akijihimiza ili aeleze, anatangaza kwamba Yeye ndiye tafakari yake ya daima, kwa hiyo yote ni salama. "Je, wali umeiva?"

"La."

"Basi nipe jani la betel," naye anatulia kuvingirisha vipande vidogo vya chokaa kuwa mipira midogo, na mipira hii anaivingirisha ndani ya jani la betel, pamoja na kipande kidogo cha njugu ya areca kwa ladha, na jani hili la betel analitia kinywani mwake—yote haya polepole sana, na kwa sauti nyingi zisizoeleweka, ambazo nimezitafsiri kama "maguno." Na hiki ndicho anachofanya tu. Hataki kusikiliza wala kuzungumza, anataka tu kutafuna betel, na kunung'unika.

Hii si hadithi inayogusa moyo. Ni kweli tu. Ilitokea jioni hii kama vile nilivyoisimulia, na yule msichana, ndugu wa mbali wa yule mwanamke mzee, aliyekuja pamoja nami kwa furaha kubwa, akiwa na shauku ya kutangaza Habari Njema, ilimbidi akate tamaa. Alikuwa ameanza kwa kunena juu ya upendo wa Yesu, lakini jambo hilo halikuwa na matokeo kabisa; kwa hiyo alikuwa amejaribu namna ya kushtua zaidi ya kuzungumza, na matokeo yake—maguno.

Nilitumia mchana mmoja si muda mrefu uliopita na mtu mwenye akili zaidi. Huyu hapa, mzee imara wa tabia nzuri, mmoja wa wale watatu uliowaona hapo awali. Alipendezwa mno na picha yake, ambayo nilimwonyesha, wala hakuweza kuelewa hata kidogo jinsi gani, katika kile kitambo kimoja aliposimama ukutani, uso wake "ulivyonaswa katika kipande cha karatasi nyeupe." Maelezo kidogo yalifungua njia kwa jambo kubwa zaidi nililokuwa nimekuja kwa ajili yake. Tulikuwa tumeketi katika baraza la udongo, lililofunguka kwenye ua la mraba; wanawake wawili wakitwanga mchele, wawili wengine wakiusaga, mwingine akifagia, ng'ombe, kuku kadhaa, watoto wengi mno, na watoto wachanga kadhaa, vilifanya iwe vigumu mno kukaza fikira za mtu juu ya jambo lolote, na vigumu zaidi kuzifanya akili zinazotangatanga za mwanamke mzee zikaze fikira juu ya jambo asilokuwa na hamu nalo. Alikuwa amependezwa na ile picha, lakini hilo lilikuwa jambo tofauti.

Mazungumzo yalimalizika kwa yeye kutamka kwamba kulikuwa kunaingia giza, je, isingenipasa kwenda nyumbani? Hakukuwa kunaingia giza bado, lakini ilimaanisha kwamba alikuwa ametosheka, kwa hiyo nikaaga kwa salamu nikaenda, nikitumaini nafasi bora zaidi tena. Mara iliyofuata tulipotembelea Kijiji cha Mkwaju hakuonekana popote; alikuwa amerudi kijijini kwake mwenyewe, alikuwa amekuja hapa kwa ajili ya mazishi tu. Je, angerudi, tuliuliza? Si jambo la kutumainiwa, walisema, "alikuwa amekuja na kwenda." "Amekuja na kwenda." Walipoyasema, mtu alihisi jinsi lilivyokuwa kweli. Alikuja, kwa ule mchana mmoja mfupi ndani ya uwezo wetu; ameondoka, nje yake sasa milele.

Katika kijiji kilekile yuko mmoja aliyeuvuta moyo wangu kwa mapendo na shauku kuliko mwingine yeyote, lakini hadi sasa yote bila mafanikio.

Nilimwona kwa mara ya kwanza jioni tuliporudi nyumbani. Alikuwa ameketi barazani mwake, akiwaamuru watumishi walipokuwa wamesimama katika ua chini. Kisha akageuka akatuona. Tulikuwa tumesimama barabarani, tukichungulia kupitia mlango uliokuwa wazi. Yule bibi mzee, katika mavazi yake meupe, mwenye nywele zake nyeupe, aliketi katikati ya kundi la wanawake waliovaa rangi nyekundu zenye kung'aa, nyuma yake mbao za giza za nguzo na mlango, na juu paa la baraza lililonakshiwa.

Wanaume walikuwa wamewasili toka mashambani, wakasimama wakiwa na vifaa vyao vya kilimo vyenye mwonekano mkorofi vikining'inia mabegani mwao; maksai, wanyama wakubwa wenye macho mapole, walikuwa wakitafuna majani yao na kupunga mikia yao walipokuwa wamesimama mahali pao katika ua, ambapo watoto wadogo walikuwa wakicheza.

Ndege wa mpunga, ambao ni korongo wadogo weupe, walikuwa wakiruka huku na huku kutoka tawi hadi tawi la minazi iliyoning'inia juu ya ukuta, na nuru ya machweo, ikipiga kwa kuinamia juu, ilinasa upande wa chini wa mabawa yao, na kuyafanya yang'ae kwa dhahabu safi hafifu, ndege wa dhahabu katika giza la kijani. Ukuta wa udongo uliobomoka ulizunguka upande mmoja, na rangi ya machweo iliupaka rangi nao pia hata wekundu wote uliokuwamo ukang'aa; kisha ikaja taratibu kupitia minazi, na kuligusa lile kichwa cheupe kwa aina fulani ya mmetameto, na kuangaza paji la uso ule mzuri wa kizee, huku akiinama mbele, akatuashiria. "Karibu ndani! karibu ndani!" akasema.

Punde tukawa marafiki naye. Alikuwa Msaiva na tulisikia baadaye alikuwa amepokea Uanzilishi; alama ya dhahabu ya mungu wake ilikuwa imechomwa begani mwake, naye alikuwa ameapa ujitoaji wa maisha yote kwa Siva; lakini alikuwa amegundua kwamba huyo hakuwa na maana, wala hakumwabudu kamwe, alimwabudu Mungu peke yake, "na usiku, watu wa nyumbani walalapo, mimi hupanda peke yangu chumba cha juu, na kunyoosha mikono yangu kwa Mungu wa wote, na kulia kwa kilio kirefu, cha sauti kuu." Kisha akageuka ghafla akanikabili uso kwa uso. "Niambie, je, hilo latosha?" akasema. "Je, ni yote ninayopaswa kufanya ili kupata wokovu? Sema!"

Sikuhisi kwamba alikuwa tayari kutumbukia katika bahari kuu ya maarifa kamili bado, nami nikajaribu kumshawishi aliache swali hilo, nikimwambia kwamba kama angeamini yale tuliyomweleza kuhusu Yesu Bwana wetu, upesi angemjua vya kutosha ili amwulize Yeye mwenyewe moja kwa moja lile alilotaka kujua, naye Yeye mwenyewe angemfafanulia yote yaliyomaanisha kumfuata. Lakini alikuwa amedhamiria kulisikia wakati ule, na, alipong'ang'ania, nikamsomea kidogo ya yale Yeye mwenyewe asemayo kuhusu jambo hilo. Alijua vya kutosha kuelewa na kupokea nguvu ya maneno hayo yenye nguvu. Hakukubali aongozwe taratibu. "La, ni lazima nijue sasa," akasema; na tulipomsomea mstari kwa mstari, uso wake ukatulia kwa huzuni. "Hata mbali hivi ndivyo nipaswavyo kufuata, mbali hivi?" akasema. "Siwezi kufuata mbali hivi."

Ilikuwa imechelewa mno kuzungumza mengi wakati ule, lakini aliahidi kusikiliza kama tungekuja na kumsomea. Hakuweza kusoma, lakini alionekana kujua mengi sana kuhusu Biblia.

Kwa majuma kadhaa mmoja wetu alikwenda mara moja kwa juma; wakati mwingine wanaume wa nyumba walikuwepo, na hapo hatukuweza kumsomea, kwani walionekana kupinga; lakini mara nyingi zaidi hapakuwa na mtu, naye akapata alilotaka, nasi tukasoma.

Alitusimulia hadithi yake mchana mmoja. Alikuwa kiongozi wa nyumba ya kale maarufu; mume wake alikuwa amefariki miaka mingi iliyopita; alikuwa amewalea watoto wake kwa mafanikio, na sasa walikuwa wamekaa katika maisha. Alikuwa na ndugu Mkristo, lakini hakuwa amemwona kamwe; alidhani alikuwa na mwana anayesoma katika shule kubwa huko Uingereza—Cambridge, nilijua, niliposikia jina; baba yake ni mmoja wa rafiki zetu wa kweli.

Wana wake wote wanapinga vikali, lakini mmoja wa wasichana wake wadogo alijifunza kwa muda, na hivyo mama akaisikia Kweli, na, akiwa amesadiki kwamba ilikuwa kweli, akatamani sana kusikia zaidi.

Lakini yule mtoto akaolewa, akaenda zake, naye akaogopa kumwomba Missie Ammal aje tena, wasije watu wakaliona na kusema. Hivyo miaka ikapita bila kitu, "na oh, moyo wangu ulikuwa mahali patupu, ombwe tupu kama hewa!" Naye akanyoosha mikono yake, na akikunja mikono yake alitazama nafasi tupu iliyokuwa katikati, kisha akanitazama mimi kwa macho ya kuuliza, aone kama nilielewa.

Jinsi mtu alivyoelewa vyema!

"Mimi ni utupu ili Wewe uujaze,
Nafsi yangu pango kwa bahari yako, . . .
Sikukutendea lolote, mimi ni Hitaji tu."

Hakuwa amewahi kuyasikia, lakini alikuwa ameyasema. Si mara nyingi tunayasikia yakisemwa, na tunapoyasikia moyo wetu wote hutoka kuukabili moyo wa yule ayasemaye; kila kilichomo ndani yetu hutamani kwa tamaa isiyoelezeka, kumleta kwa Yeye aliyesema "Njoo."

Tulikuwa tumejaa matumaini juu yake, nasi tukamwandikia yule ndugu yake Mkristo, naye akajibu kwa furaha. Ilionekana yaelekea sana wakati ule kwamba angeamua kumfuata Kristo.

Lakini siku moja, kwa mara ya kwanza, hakujali kusoma. Nakumbuka siku ile vizuri sana; ulikuwa wakati wa masika yetu, na nchi nzima ilikuwa bwawa kubwa moja. Tulikuwa tumeahidi kwenda asubuhi ile, lakini usiku uliotangulia mito ilijaa, na kile kidimbwi kati yake na sisi kilikuwa ziwa. Tukamwita mwendesha-gari na kumweleza hali ilivyo. Alisita kidogo, lakini mwishowe—"Vema, mafahali wanaweza kuogelea," akasema, nao wakaogelea.

Hatukuwa na haja ya kwenda, alikuwa "hayupo." "Hayupo," au "hayuko nyumbani leo," ni msemo usiokomea kwenye duru za Jamii ya juu ambako adabu huhesabika kuliko kweli. "Nipo, lakini sitaki kukuona," ingekuwa kweli, lakini ni ufidhuli.

Hii ilikuwa baridi ya kwanza, lakini alikuwepo mara iliyofuata, na akaendelea kuwepo, hadi baada ya mazungumzo marefu tuliyokuwa nayo, ndipo swali likazuka tena na kupasa kukabiliwa, "Je, naweza kuwa Mkristo hapa?"

Ulikuwa mchana wa utulivu; tulikuwa peke yetu, wajukuu wadogo tu ndio waliokuwa naye—viumbe vidogo visivyo na hatia, visivyo na hofu, vyenye furaha, wakikimbilia kwake na mahitaji yao, na kuvuta mikono na nguo yake kama vile watoto wachanga wafanyavyo nyumbani. Bibi yao hakuwajali zaidi ya kuwapapasa mara moja moja, lakini vile viumbe vya kitoto, vyenye macho yao ya kahawia yenye kung'aa na mikono yao midogo minene, laini, inayoshikamana, viliingia katika ile picha ambayo kumbukumbu yangu ilinasa, na kunisaidia zaidi kuelewa na kuhurumia ubinadamu wa lile tukio zuri la nyumbani, ubinadamu ambao ni wa asili sana, na ambao Mungu alikusudia uwe. Nadhani hakuna kitu katika kazi yetu yote kinachoparua na kurarua nyuzi za moyo ndani yetu, kama kuona roho ikigongana na asili, na kujua kwamba maadamu Tabaka na ushupavu wa kidini vinatawala ni lazima daima iwe hivyo.

Tulikuwa na mazungumzo marefu mazuri. "Nataka kuwa Mkristo," akasema, na kwa kitambo nikatumaini mambo makuu, kwani yeye akiwa bibi wa nyumba alikuwa karibu huru kufanya apendavyo. Nikafikiria uvutano wake juu ya wanawe na wake zao, na wale wajukuu wadogo; na nadhani uso wangu ulionyesha lile tumaini nililokuwa nalo, kwani alisema, akinitazama moja kwa moja, "Kwa neno Mkristo namaanisha yule amwabuduye Mungu wako, na kuacha kuabudu miungu mingine yote; kwa maana Yeye peke yake ndiye Mungu aliye hai, aenea vyote na Mruzuku. Hili ninaliamini na kulithibitisha kikamilifu, lakini siwezi kuvunja Tabaka langu."

"Je, ungeendelea kulishika kwa njia zote?"

"Ningewezaje kabisa kuvunja Tabaka langu?"

"Na kuendelea kupaka alama ya Siva kwenye paji la uso wako?"

"Hilo kwa hakika ni sehemu ya Tabaka langu."

Hasa zaidi sehemu yake, nilijua, kwa kuwa alikuwa amepokea Uanzilishi.

Ndipo masikitiko yakaingia katika sauti yangu, naye akayahisi, akasema, "Oh, usihuzunike! Mambo haya ni ya nje. Majivu matupu yawezaje kuathiri sehemu ya ndani, kile kilicho muhimu hasa, nafsi?"

Ilikuwa hoja yenye kuvutia namna hiyo, nasi tunaisikia tena na tena; kwa maana historia hujirudia, hakuna jipya chini ya jua.

Nilimkumbusha kwamba majivu yalikuwa matakatifu kwa Siva.

"Nisingemtumikia Siva," alinijibu, "lakini kupaka majivu kwenye paji la uso ni desturi ya Tabaka langu, nami siwezi kuvunja Tabaka langu."

Kisha akanitazama kwa dhati sana kwa macho yake ya kizee yaliyokuwa yakichunguza, mazuri, makali, akapitia tena mambo aliyojua kwamba niliyajua. Akanikumbusha yale ambayo matakwa ya Tabaka lake yamekuwa daima, kwamba ni lazima yatimizwe na wote wakaao nyumbani, akaniambia kwa maneno ya kupimwa na ya polepole kwamba nilijua asingeweza kuishi nyumbani kama angevunja sheria za Tabaka lake. Lakini kwa nini kuyafanya makuu mambo madogo? Kwa maana maada na roho ni tofauti, na mikono inaponyanyuliwa katika maombi, taa inapowashwa na kupambwa kwa maua, mwangaliaji wa nje aweza kukosea na kudhani kitendo ni pujah kwa Agni, lakini Mungu asomaye moyo huelewa, na huhukumu wazo wala si kitendo. "Ndiyo, mkono wangu waweza kupaka majivu ya Siva, huku wakati uleule nafsi yangu ikiwa katika ushirika na Mungu Milele, aliye peke yake Mungu."

Nikageukia mstari baada ya mstari kumwonyesha kwamba jambo la namna hii lisingeweza kamwe kuwa, jinsi lingedhihaki upendo wa Kristo na kubatilisha dhabihu yake. Nikamsihi kwamba kama angekuwa wa kweli, na wazo kuu la maisha yake likielekea kwa Mungu, matokeo yote yangelingana, imani ikiendana na tendo, na tendo likiendana na imani bila hata chembe ndogo ya tofauti. Lakini imani na matendo hayapaswi kuchanganywa, kila moja ni tofauti na jingine; hivyo viwili vyaweza kuungana au moja laweza kuachana na jingine bila uadilifu wa lolote kati yake kuathirika: huu ndio mwongozo wa Kihindu usioandikwa ambao yeye na watu wake wamekuwa nao daima; na sasa, baada ya miaka ya kuuamini, kugeuka ghafla kuelekea kinyume chake—hili lilikuwa zaidi ya alivyoweza kufanya. Aliishika, kana kwamba, Kweli mkononi mwake, akaizungusha huku na huku na huku, lakini sikuzote aliishia pale alipoanzia; hangetaka, hangeweza, kuiona kama Kweli, au pengine kwa ukweli zaidi, hangekubali kuipokea. Ilimaanisha mengi mno.

Pale aliketi, malkia wa nyumba yake. Wana walikuwa wakitarajiwa, naye alikuwa akifanya matayarisho kwa kuja kwao. Wajukuu wake wadogo walicheza kumzunguka, kila mmoja wao mpenzi kama mboni ya jicho lake. Angewezaje kuyaacha yote, angewezaje kuwaacha wote—nyumbani, yote yanayowakilishwa nayo; watoto, yote wanayomaanisha?

Kisha akanitazama tena, nami sitausahau kamwe ule mtazamo. Ilionekana kana kwamba alikuwa akinitazama ndani kabisa, akilazimisha jibu lije. Alinena kwa sentensi fupifupi, zilizojaa ukali. "Mimi siwezi kuishi hapa na kuvunja Tabaka langu. Nikilivunja ni lazima niende. Mimi siwezi kuishi hapa bila kushika desturi zangu. Nikizivunja ni lazima niende. Wewe wajua yote haya. Basi nakuuliza, niambie ndiyo au la. Je, naweza kuishi hapa na kushika Tabaka langu, na wakati uleule kumfuata Mungu wako? Niambie ndiyo au la!"

Sikumwambia—ningewezaje? Lakini alilisoma jibu machoni mwangu, akasema, kama alivyokuwa amesema hapo awali, "Siwezi kufuata mbali hivi—mbali hivi, siwezi kufuata mbali hivi!"

"Kuheshimu maoni na desturi zinazoshikwa kuwa takatifu na wahenga wake kumeota katika kila nyuzi ya tabia ya Mhindu, na, kwa kusema hivyo, kumezaliwa katika mfupa wenyewe wa umbile lake la kimwili na la kimaadili." Ndivyo aandikavyo Sir Monier Williams. Ni kweli kabisa.

Oh, rafiki zangu, je, ni kazi rahisi? Moyo wangu unauma ninapoandika, kwa uchungu ulioujaza siku ile. Ningetoa chochote ili niweze kwa kweli kusema "ndiyo" kwa swali lake. Lakini "kuvuka nia ya asili ndiko njia ya Mungu iongozayo" kwao; nao wanapaswa kufuata mbali sana, mbali sana, sana!

Miti yote ina mizizi. Kung'oa mti uliokomaa kwa mizizi yake, na kuuhamisha mzima, kamwe si jambo rahisi. Lakini huko India tunao mti wenye mfumo maradufu wa mizizi. Mti wa banyan hudondosha mizizi kutoka matawi yake. Mizizi hii ya matawi baada ya muda hushuka ardhini kina kirefu kama ule mzizi wa asili. Na mzizi mkuu na vishina vyake, na mizizi ya matawi na yake, hufungamana na kusukana pamoja, hata yote yakawa donge moja imara la mizizi, maelfu ya yadi ya msokoto wa mizizi, iliyopindapinda na yenye nguvu. Wazia kung'olewa kwa mti wa namna hiyo, kama ule maarufu wa India Kaskazini, kwa mfano, uliohifadhi jeshi la watu elfu saba. Huwezi kuuwazia; usingeweza kufanywa, mshiko wake kuelekea ardhini una nguvu namna hiyo.

Wazee wa India ni kama miti hii; wamekita mizizi maradufu, isiyoweza kutenganishwa. Kuna ule mzizi mkuu wa kawaida ulio wa miti yote ya kibinadamu katika nchi zote—imani katika itikadi ya jamii; kuna ile mizizi ya kukimbia ya kawaida pia—ujitoaji kwa jamaa na nyumbani. Yote haya huishikilia nafsi chini.

Lakini huko India tunayo zaidi—tunao ule mfumo wa mizizi ya matawi wa Tabaka; Tabaka lililo tata namna hiyo, lililo sahihi namna hiyo, hata hakuna Mzungu aliye hai aliyelifuatilia kupitia matawi yake hadi kwenye tawi ambalo lilidondoka kutoka kwake siku za kale.

Basi Tabaka hili, sheria hizi zishikiliazo, ambazo wengi wangependelea kufa kuliko kuzivunja, ni kama mizizi ya matawi ya mti wa banyan yenye nguvu isiyo na kikomo ya kushika. Lakini jambo la ajabu zaidi kwetu ni hili: watu wapenda iwe hivyo; hawajioni kuwa wameshikwa, mizizi hii ndiyo fahari na furaha yao. Chukua mtoto wa miaka minne au mitano, muulize swali kuhusu Tabaka lake, nawe utaona jinsi ule mti mchanga ulivyoanza kudondosha vijizizi vya matawi chini. Miaka sitini baadaye tazama tena, na kila kijizizi kimeota mti, kila mmoja tena ukishusha vijizizi chini; na hivyo mfumo huenea.

Lakini twatazama juu kutoka kwa mti wa banyan. Mungu! mizizi hii ni nini kwako? Mifumo hii ya mizizi ya Tabaka si kitu kwako! India si ngumu mno kwako! Ee Mungu, njoo!

---