Sura 9 · dakika 14 za kusoma · dakika 18 za kusikiliza
Kutazama kwa Nafsi
Tukimtazama Yesu, mwenye kuanzisha na mwenye kutimiza imani yetu.—Waebrania 12:2
Hebu tumfikirie yule mtu wetu wa kawaida mwenye akili aliyetajwa katika sura ya sita akija kwa mara ya kwanza kusoma Maandiko. Anaikaribia Biblia bila kujua lolote kabla juu ya yaliyomo. Hana upendeleo wowote kabisa; hana jambo la kuthibitisha wala la kutetea.
Mtu kama huyo hatasoma kwa muda mrefu kabla akili yake haijaanza kuona kweli fulani zikijitokeza ukurasani. Ni kanuni za kiroho zilizo nyuma ya habari za jinsi Mungu alivyowatendea wanadamu, na zilizofumwa ndani ya maandiko ya watu watakatifu walipokuwa “wakiongozwa na Roho Mtakatifu.” Anapoendelea kusoma huenda akataka kuzipa kweli hizi namba kadiri zinavyomdhihirikia na kuandika muhtasari mfupi chini ya kila namba. Mihtasari hii itakuwa misingi ya imani yake ya Kibiblia. Kusoma zaidi hakutayabadilisha mambo haya isipokuwa kuyapanua na kuyaimarisha. Mtu wetu anagundua kile ambacho Biblia inafundisha hasa.
Juu kabisa katika orodha ya mambo ambayo Biblia inafundisha litakuwa fundisho la imani. Nafasi ya uzito mkubwa ambayo Biblia inaipa imani itakuwa wazi mno asiweze kuikosa. Huenda sana akahitimisha: Imani ni ya muhimu kuliko yote katika maisha ya nafsi. Pasipo imani haiwezekani kumpendeza Mungu. Imani itanipatia chochote, itanipeleka popote katika Ufalme wa Mungu, lakini pasipo imani hakuwezi kuwa na kumkaribia Mungu, wala msamaha, wala ukombozi, wala wokovu, wala ushirika, wala maisha ya kiroho hata kidogo.
Kufikia wakati rafiki yetu amefika sura ya kumi na moja ya Waebrania, sifa fasaha zinazotolewa pale juu ya imani hazitaonekana kuwa ngeni kwake. Atakuwa amesoma utetezi wenye nguvu wa Paulo juu ya imani katika nyaraka zake kwa Warumi na kwa Wagalatia. Baadaye akiendelea kujifunza historia ya kanisa ataielewa nguvu ya ajabu iliyokuwa katika mafundisho ya Wanamatengenezo walipoonyesha mahali pa katikati pa imani katika dini ya Kikristo.
Basi ikiwa imani ni ya muhimu namna hiyo, ikiwa ni lazima isiyoweza kukosekana katika kumwandama kwetu Mungu, ni jambo la kawaida kabisa kwamba tuwe na wasiwasi mkubwa kama tunacho au hatuna kipawa hiki cha thamani kuliko vyote. Na kwa jinsi akili zetu zilivyo, haiepukiki kwamba mapema au baadaye tutafikia kuuliza juu ya asili ya imani. Imani ni nini? lingekaa karibu na swali, Je, mimi ninayo imani? na lingedai jibu kama lingepatikana mahali popote.
Karibu wote wanaohubiri au kuandika juu ya imani wana mambo yaleyale ya kusema kuihusu. Wanatuambia kwamba ni kuiamini ahadi, kwamba ni kumshika Mungu kwa neno lake, kwamba ni kuihesabu Biblia kuwa kweli na kupiga hatua juu yake. Sehemu iliyobaki ya kitabu au mahubiri kwa kawaida hujazwa na hadithi za watu waliojibiwa maombi yao kutokana na imani yao. Majibu haya kwa sehemu kubwa ni zawadi za moja kwa moja za kivitendo na za kidunia kama afya, fedha, ulinzi wa mwili au mafanikio katika biashara. Au ikiwa mwalimu ana mwelekeo wa kifalsafa huenda akashika njia nyingine na kutupoteza katika vurugu ya mafundisho ya kimetafizikia au kutufunika kwa maneno magumu ya saikolojia anapofafanua na kufafanua upya, akiuchonga unywele mwembamba wa imani uwe mwembamba zaidi na zaidi hata mwishowe unatoweka katika vichaka vyembamba kama utando wa buibui. Anapomaliza tunainuka tukiwa tumevunjika moyo na kutoka “kwa mlango uleule tulioingilia.” Hakika lazima pawe na kitu bora kuliko hiki.
Katika Maandiko kwa kweli hakuna juhudi yoyote ya kuifafanua imani. Mbali na fasili fupi ya maneno kumi na manne katika Waebrania 11:1, sijui fasili nyingine yoyote ya Kibiblia, na hata pale imani inafafanuliwa kwa kazi yake, si kwa kifalsafa; yaani, ni maelezo ya imani ilivyo inapofanya kazi, si ilivyo katika kiini chake. Inadhania kuwapo kwa imani na kuonyesha inavyoleta, badala ya kuonyesha ilivyo. Tutakuwa na hekima kwenda hadi hapo tu na kutojaribu kwenda mbele zaidi. Tunaambiwa inakotoka na kwa njia gani: “Imani ni kipawa cha Mungu,” na “Imani ni kwa kusikia; na kusikia huja kwa neno la Mungu.” Hayo ni wazi, na, kwa kuyaeleza kwa maneno mengine maneno ya Thomas à Kempis, “Ni afadhali niitumie imani kuliko kujua fasili yake.”
Tangu hapa, maneno “imani ni” au yanayolingana nayo yanapotokea katika sura hii naomba yaeleweke kumaanisha jinsi imani ilivyo inapofanya kazi kama inavyotumiwa na mtu aaminiye. Papa hapa tunaliacha wazo la fasili na kuifikiria imani kama inavyoweza kuonjwa katika matendo. Sura ya mawazo yetu itakuwa ya kivitendo, si ya kinadharia.
Katika habari moja ya kusisimua katika Kitabu cha Hesabu imani inaonekana ikifanya kazi. Israeli walivunjika moyo wakanena juu ya Mungu, naye Bwana akatuma nyoka wa moto kati yao. “Wakawauma watu; watu wengi wa Israeli wakafa.” Ndipo Musa akamwomba Bwana kwa ajili yao, naye akasikia na kuwapa dawa dhidi ya kuumwa na nyoka. Alimwamuru Musa afanye nyoka wa shaba na kumweka juu ya mti mbele ya macho ya watu wote, “na itakuwa ya kwamba kila mtu aliyeumwa, atakapomtazama, ataishi.” Musa alitii, “ikawa, nyoka alipomwuma mtu yeyote, alipomtazama yule nyoka wa shaba, akaishi” (Hesabu 21:4-9).
Katika Agano Jipya habari hii muhimu ya kihistoria inafasiriwa kwa ajili yetu na mamlaka isiyo ndogo kuliko Bwana wetu Yesu Kristo Mwenyewe. Anawaeleza wasikilizaji wake jinsi wanavyoweza kuokolewa. Anawaambia kwamba ni kwa kuamini. Kisha ili kulifanya wazi analitaja tukio hili la Kitabu cha Hesabu. “Kama vile Musa alivyomwinua nyoka jangwani, vivyo hivyo Mwana wa Adamu hana budi kuinuliwa, ili kila amwaminiye asipotee, bali awe na uzima wa milele” (Yohana 3:14-15).
Mtu wetu wa kawaida akisoma haya angefanya ugunduzi muhimu. Angeona kwamba “tazama” na “amini” ni maneno yenye maana moja. “Kumtazama” nyoka wa Agano la Kale ni sawasawa na “kumwamini” Kristo wa Agano Jipya. Yaani, kutazama na kuamini ni kitu kimoja. Naye angeelewa kwamba wakati Israeli walitazama kwa macho yao ya nje, kuamini hufanywa kwa moyo. Nadhani angehitimisha kwamba imani ni kutazama kwa nafsi kumwelekea Mungu aokoaye.
Alipokwisha kuliona hili angekumbuka mafungu aliyoyasoma kabla, na maana yake ingemfurika. “Wakamwelekea macho wakatiwa nuru, wala nyuso zao hazitaona haya” (Zaburi 34:5). “Nakuinulia macho yangu, wewe uketiye mbinguni. Tazama, kama macho ya watumishi kwa mkono wa bwana zao, kama macho ya mjakazi kwa mkono wa bibi yake, hivyo macho yetu humwelekea Bwana, Mungu wetu, hata atakapoturehemu” (Zaburi 123:1-2). Hapa mtu anayetafuta rehema anamtazama moja kwa moja Mungu wa rehema na kamwe haondoi macho yake kwake hata rehema itolewe. Na Bwana wetu Mwenyewe alimtazama Mungu siku zote. “Akatazama juu mbinguni, akabariki, akaimega, akawapa wanafunzi wake ile mikate” (Mathayo 14:19). Naam, Yesu alifundisha kwamba alizitenda kazi zake kwa kuyaelekeza daima macho yake ya ndani kwa Baba yake. Nguvu yake ilikuwa katika kumtazama kwake Mungu bila kukoma (Yohana 5:19-21).
Mwelekeo wote wa Neno lililovuviwa unapatana kikamilifu na mafungu machache tuliyoyanukuu. Umefupishwa kwa ajili yetu katika waraka kwa Waebrania tunapoagizwa kupiga mbio za maisha “tukimtazama Yesu, mwenye kuanzisha na mwenye kutimiza imani yetu.” Kutokana na haya yote tunajifunza kwamba imani si tendo la mara moja, bali ni kutazama kwa moyo kusikokoma kumwelekea Mungu wa Utatu.
Basi, kuamini ni kuuelekeza usikivu wa moyo kwa Yesu. Ni kuiinua akili kuitikia lile neno, “Tazama, Mwana-Kondoo wa Mungu,” wala kutoacha kumtazama hivyo kwa maisha yetu yote yaliyobaki. Mwanzoni huenda jambo hili likawa gumu, lakini huwa jepesi zaidi tunapoitazama kwa uthabiti Nafsi yake ya ajabu, kwa utulivu na bila kujikaza. Mambo ya kutusumbua yanaweza kuzuia, lakini moyo ukiisha kujitoa kwake, baada ya kila safari fupi ya kwenda mbali naye usikivu utarudi tena na kutua juu yake kama ndege aliyetangatanga anayerudi dirishani pake.
Ningependa kusisitiza kujitoa huku kumoja, tendo hili moja kuu la mapenzi linalothibitisha nia ya moyo ya kumtazama Yesu milele. Mungu huichukua nia hii kuwa uchaguzi wetu na hutoa nafasi inayopasa kwa ajili ya mambo elfu ya kutusumbua yanayotuzunguka katika ulimwengu huu mwovu. Anajua kwamba tumeuelekeza moyo wetu kwa Yesu, nasi twaweza kulijua pia, na kujifariji kwa kujua kwamba tabia ya nafsi inajengeka ambayo baada ya muda itakuwa aina ya mwitikio wa kiroho usiohitaji tena juhudi ya kufahamu kwa upande wetu.
Imani ndiyo wema usiojitazama kuliko wema wote. Kwa asili yake kabisa haifahamu kuwapo kwake yenyewe. Kama jicho linaloona kila kitu kilicho mbele yake na kamwe halijioni lenyewe, imani hushughulika na Yule ambaye juu yake inategemea, wala haijishughulishi na nafsi yake hata kidogo. Tunapomtazama Mungu hatujioni wenyewe—ni kuondolewa kwa heri. Mtu aliyejitahidi kujitakasa na hakupata kitu ila kushindwa tena na tena atapata faraja ya kweli atakapoacha kuichezea nafsi yake na kutazama mbali kwa Yule aliye mkamilifu. Anapomtazama Kristo yale mambo hasa aliyojaribu kwa muda mrefu kuyafanya yatakuwa yakitendeka ndani yake. Itakuwa ni Mungu akitenda kazi ndani yake kutaka na kutenda.
Imani yenyewe si tendo lenye kustahili; kustahili kumo katika Yule ambaye imani inamwelekea. Imani ni kuyaelekeza upya macho yetu, kujitoa sisi wenyewe katikati ya mtazamo wetu na kumweka Mungu katikati yake. Dhambi imeyapotosha macho yetu yajielekeze ndani na kuyafanya yajitazame yenyewe. Kutoamini kumeiweka nafsi mahali Mungu anapopaswa kuwa, nako kuko karibu kwa hatari na dhambi ya Lusifa aliyesema, “Nitakiweka kiti changu cha enzi juu ya kiti cha enzi cha Mungu.” Imani hutazama nje badala ya ndani na maisha yote hukaa sawasawa.
Haya yote yanaweza kuonekana kuwa mepesi mno. Lakini hatuna udhuru wa kuomba. Kwa wale ambao wangetaka kupanda mbinguni kutafuta msaada au kushuka kuzimu Mungu anasema, “Lile neno li karibu nawe, yaani, lile neno la imani.” Neno hilo hutuvuta kuyainua macho yetu kwa Bwana, na kazi ya heri ya imani huanza.
Tunapoyainua macho yetu ya ndani kumtazama Mungu hakika tutakutana na macho ya kirafiki yakitutazama, kwa maana imeandikwa kwamba macho ya Bwana hukimbia huko na huko duniani mwote. Lugha tamu ya uzoefu ni “Wewe Mungu waniona.” Macho ya nafsi yanayotazama nje yanapokutana na macho ya Mungu yanayotazama ndani, mbingu imeanza papa hapa duniani.
“Bidii yangu yote inapoelekezwa Kwako kwa sababu bidii yako yote imeelekezwa kwangu; ninapokutazama Wewe peke yako kwa usikivu wangu wote, wala kamwe sigeuzi kando macho ya akili yangu, kwa sababu Wewe unanizingira kwa kunitazama kwako kusikokoma; ninapouelekeza upendo wangu Kwako peke yako kwa sababu Wewe, uliye Upendo wenyewe, umejielekeza kwangu peke yangu. Na, Bwana, maisha yangu ni nini, isipokuwa kukumbatia kule ambako utamu wako upendezao unanizingira kwa upendo mwingi namna hii?” Ndivyo alivyoandika Nicholas wa Cusa miaka mia nne iliyopita.
Ningependa kusema zaidi juu ya mzee huyu wa Mungu. Hajulikani sana leo mahali popote miongoni mwa waamini Wakristo, na miongoni mwa Wafuasi wa Misingi wa siku hizi hajulikani kabisa. Ninahisi kwamba tungeweza kupata mengi kwa kuwafahamu kidogo watu wa ladha yake ya kiroho na shule ya fikra za Kikristo wanayoiwakilisha. Maandiko ya Kikristo, ili yakubaliwe na kuidhinishwa na viongozi wa Kiinjili wa nyakati zetu, ni lazima yafuate kwa karibu sana mkondo uleule wa mawazo, aina ya “msimamo wa chama” ambao si salama kuuacha. Nusu karne ya hali hii huko Amerika imetufanya tujione bora na kuridhika. Tunaigana kwa ibada ya kitumwa, na juhudi zetu kubwa kuliko zote hutumika kujaribu kusema jambo lilelile ambalo kila mtu aliye karibu nasi analisema—na bado kutafuta kisingizio cha kulisema, badiliko fulani dogo salama juu ya kichwa kilichoidhinishwa au, ikiwa si zaidi, angalau mfano mpya.
Nicholas alikuwa mfuasi wa kweli wa Kristo, mpenzi wa Bwana, mwenye kung’aa na kuangaza katika ibada yake kwa Nafsi ya Yesu. Theolojia yake ilikuwa sahihi, lakini yenye harufu nzuri na tamu kama kila kitu kinachomhusu Yesu kinavyotarajiwa kwa haki kuwa. Wazo lake juu ya uzima wa milele, kwa mfano, ni zuri lenyewe na, ikiwa sikosei, liko karibu zaidi kwa roho na Yohana 17:3 kuliko lile linaloenea kati yetu leo. Uzima wa milele, asema Nicholas, “si kitu kingine ila kule kutazama kwa heri ambako kwako Wewe huachi kamwe kunitazama, naam, hata mahali pa siri pa nafsi yangu. Kwako Wewe, kutazama ni kutoa uzima; ni kunishirikisha bila kukoma upendo mtamu kuliko wote wa Kwako; ni kuniwasha nikupende kwa kunishirikisha upendo, na kunilisha kwa kuniwasha, na kwa kunilisha kuiwasha shauku yangu, na kwa kuiwasha kuninywesha umande wa furaha, na kwa kuninywesha kumimina ndani yangu chemchemi ya uzima, na kwa kuimimina kuifanya iongezeke na kudumu.”
Basi, ikiwa imani ni kutazama kwa moyo kumwelekea Mungu, na ikiwa kutazama huku ni kuyainua tu macho ya ndani yakutane na macho ya Mungu yanayoona yote, basi inafuata kwamba ni mojawapo ya mambo mepesi kuliko yote yanayowezekana kufanywa. Ingekuwa ni tabia ya Mungu kulifanya jambo la muhimu kuliko yote kuwa jepesi na kuliweka ndani ya uwezekano wa aliye dhaifu zaidi na maskini zaidi kati yetu.
Hitimisho kadhaa zinaweza kutolewa kwa haki kutokana na haya yote. Wepesi wake, kwa mfano. Kwa kuwa kuamini ni kutazama, kunaweza kufanywa bila vifaa maalum wala vyombo vya dini. Mungu amehakikisha kwamba lile jambo moja la lazima la uzima na mauti haliwezi kamwe kutegemea kigeugeu cha bahati. Vifaa vinaweza kuharibika au kupotea, maji yanaweza kuvuja, kumbukumbu zinaweza kuteketezwa kwa moto, mhudumu anaweza kuchelewa au kanisa likaungua. Haya yote ni ya nje ya nafsi na yanaweza kupatwa na ajali au kuharibika kwa mitambo: lakini kutazama ni kwa moyo na kunaweza kufanywa kwa mafanikio na mtu yeyote akiwa amesimama au amepiga magoti au amelala katika uchungu wake wa mwisho maili elfu kutoka kanisa lolote.
Kwa kuwa kuamini ni kutazama, kunaweza kufanywa wakati wowote. Hakuna majira yaliyo bora kuliko majira mengine kwa tendo hili tamu kuliko yote. Mungu hakuufanya kamwe wokovu utegemee mwandamo wa mwezi wala siku takatifu wala sabato. Mtu hayuko karibu zaidi na Kristo Jumapili ya Pasaka kuliko alivyo, tuseme, Jumamosi, Agosti 3, au Jumatatu, Oktoba 4. Maadamu Kristo ameketi katika kiti cha enzi cha upatanishi kila siku ni siku njema na siku zote ni siku za wokovu.
Wala mahali hapajalishi katika kazi hii ya heri ya kumwamini Mungu. Inua moyo wako na uuache utue juu ya Yesu nawe mara moja uko patakatifu, hata kama ni kitanda cha behewa la Pullman au kiwandani au jikoni. Waweza kumwona Mungu ukiwa popote ikiwa nia yako imekusudia kumpenda na kumtii.
Basi, huenda mtu akauliza, “Je, hili unalolisema si kwa ajili ya watu maalum kama watawa au wachungaji ambao kwa asili ya wito wao wana muda zaidi wa kujitoa kwa tafakari ya utulivu? Mimi ni mfanyakazi mwenye shughuli nyingi na nina muda mdogo wa kukaa peke yangu.” Ninafurahi kusema kwamba maisha ninayoyaeleza ni kwa ajili ya kila mmoja wa watoto wa Mungu bila kujali wito wake. Kwa kweli, yanaishiwa kwa furaha kila siku na watu wengi wanaofanya kazi kwa bidii, wala hayako nje ya uwezo wa mtu yeyote.
Wengi wamepata siri ninayoisema na, bila kufikiri sana juu ya yanayoendelea ndani yao, daima wanaizoea tabia hii ya kumtazama Mungu kwa ndani. Wanajua kwamba kuna kitu ndani ya mioyo yao kinachomwona Mungu. Hata wanapolazimika kuuondoa usikivu wao wa kufahamu ili kujishughulisha na mambo ya dunia, ndani yao kuna ushirika wa siri unaoendelea siku zote. Usikivu wao ukiachiliwa kwa kitambo tu kutoka kwa shughuli za lazima, mara moja unaruka tena kwa Mungu. Huu umekuwa ushuhuda wa Wakristo wengi, wengi kiasi kwamba hata ninapoueleza hivi nina hisia kwamba ninanukuu, ingawa kutoka kwa nani au kwa wangapi siwezi kamwe kujua.
Sitaki kuacha wazo kwamba njia za kawaida za neema hazina thamani. Hakika kabisa zina thamani. Maombi ya faragha yanapaswa kuzoewa na kila Mkristo. Vipindi virefu vya kutafakari Biblia vitautakasa mtazamo wetu na kuuelekeza; kuhudhuria kanisani kutapanua mtazamo wetu na kuongeza upendo wetu kwa wengine. Huduma na kazi na shughuli; yote ni mema na kila Mkristo anapaswa kujishughulisha nayo. Lakini chini ya mambo haya yote, ikiyapa maana, itakuwapo tabia ya ndani ya kumtazama Mungu. Macho mapya (kwa kusema hivyo) yatakua ndani yetu yakituwezesha kumtazama Mungu wakati macho yetu ya nje yanaona mandhari ya ulimwengu huu unaopita.
Huenda mtu akahofu kwamba tunaikuza dini ya faragha kupita kiasi chote, kwamba “sisi” wa Agano Jipya anaondolewa na “mimi” mwenye ubinafsi. Je, umewahi kufikiri kwamba piano mia moja zote zikiwa zimerekebishwa kwa uma mmoja wa sauti zimerekebishwa moja kwa moja kupatana zenyewe kwa zenyewe? Zinapatana si kwa sababu zimerekebishwa kwa kila moja nyingine, bali kwa kipimo kingine ambacho kila moja lazima iinamie peke yake. Vivyo hivyo waabudu mia moja waliokutana pamoja, kila mmoja akitazama mbali kwa Kristo, wako karibu zaidi kimoyo kwa kila mmoja kuliko wangeweza kuwa kama wangeanza kujishughulisha na “umoja” na kuyaondoa macho yao kwa Mungu ili kujitahidi kupata ushirika wa karibu zaidi. Dini ya jumuiya hukamilishwa dini ya faragha inapotakaswa. Mwili huwa na nguvu zaidi viungo vyake vinapozidi kuwa na afya. Kanisa lote la Mungu hufaidika viungo vinavyolijenga vinapoanza kutafuta maisha bora na ya juu zaidi.
Yote yaliyotangulia yanadhania toba ya kweli na kujitoa kikamilifu kwa maisha kwa Mungu. Si lazima sana kulitaja jambo hili, kwa maana ni watu tu waliokwisha kujitoa namna hiyo watakaokuwa wamesoma hadi hapa.
Tabia ya kutazama kwa ndani kumwelekea Mungu inapothibitika ndani yetu tutaingizwa katika daraja jipya la maisha ya kiroho linalopatana zaidi na ahadi za Mungu na hali ya Agano Jipya. Mungu wa Utatu atakuwa makao yetu hata miguu yetu inapotembea katika njia ya chini ya wajibu wa kawaida hapa kati ya wanadamu. Kwa kweli tutakuwa tumepata summum bonum, yaani, wema mkuu kuliko yote, wa maisha. “Huko ndiko chanzo cha furaha zote ziwezazo kutamaniwa; si tu kwamba hakuna kitu bora zaidi kinachoweza kuwazwa na wanadamu na malaika, bali hakuna kitu bora zaidi kinachoweza kuwako katika hali ya kuwako! Kwa maana ndicho kilele kamili cha kila shauku yenye akili, ambacho hakuna kilicho kikuu zaidi kinachoweza kuwako.”
Ee Bwana, nimesikia neno jema linalonialika nitazame mbali Kwako na kutosheka. Moyo wangu unatamani kuitikia, lakini dhambi imeyatia giza macho yangu hata ninakuona Wewe kwa ufinyu tu. Upendezwe kunisafisha katika damu yako mwenyewe ya thamani, na kunifanya safi ndani, ili nipate kukutazama kwa macho yasiyofunikwa siku zote za safari yangu ya duniani. Ndipo nitakapokuwa tayari kukutazama katika fahari kamili siku ile utakapokuja ili utukuzwe katika watakatifu wako na kustaajabiwa katika wote waliosadiki. Amina.