Sura 10 · dakika 11 za kusoma · dakika 14 za kusikiliza
Kurejesha Uhusiano wa Muumba na Kiumbe
Ee Mungu, utukuzwe juu ya mbingu, utukufu wako na uwe juu ya dunia yote.—Zaburi 57:5
Ni jambo lililo wazi kwa wote kusema kwamba mpangilio katika maumbile hutegemea mahusiano yaliyo sawa; ili kupata upatano kila kitu lazima kiwe mahali pake panapofaa kulingana na kila kitu kingine. Katika maisha ya mwanadamu si vinginevyo.
Nimekwisha kudokeza katika sura hizi kwamba chanzo cha taabu zetu zote za kibinadamu ni kuteguka kwa kimaadili kwa kina, kuvurugika kwa uhusiano wetu na Mungu na kwa kila mmoja na mwenzake. Kwa maana chochote kingine Anguko lilichokuwa, hakika kabisa lilikuwa badiliko kali katika uhusiano wa mwanadamu na Muumba wake. Alichukua mtazamo uliobadilika kumwelekea Mungu, na kwa kufanya hivyo aliuharibu uhusiano unaofaa wa Muumba na kiumbe ambamo, bila yeye kujua, furaha yake ya kweli ilikuwa. Kimsingi wokovu ni kurejeshwa kwa uhusiano ulio sawa kati ya mwanadamu na Muumba wake, kuurudisha katika hali yake ya kawaida uhusiano wa Muumba na kiumbe.
Maisha ya kiroho yanayotosheleza yataanza na badiliko kamili katika uhusiano kati ya Mungu na mwenye dhambi; si badiliko la kisheria tu, bali badiliko linalofahamika na kuonjwa, linaloigusa asili yote ya mwenye dhambi. Upatanisho katika damu ya Yesu unalifanya badiliko kama hilo liwezekane kisheria, na kazi ya Roho Mtakatifu inalifanya litosheleze moyo. Habari ya mwana mpotevu inaieleza kikamilifu sehemu hii ya pili. Alikuwa amejiletea dunia nzima ya taabu kwa kuiacha nafasi aliyokuwa nayo ipasavyo kama mwana wa baba yake. Kwa msingi wake kurejeshwa kwake hakukuwa kitu zaidi ya kuuthibitisha upya uhusiano wa baba na mwana uliokuwapo tangu kuzaliwa kwake na uliobadilishwa kwa muda kwa tendo lake la uasi wa dhambi. Habari hii inaacha kando pande za kisheria za ukombozi, lakini inazifanya wazi kwa uzuri pande za wokovu zinazoonjwa katika uzoefu.
Katika kuamua mahusiano lazima tuanze mahali fulani. Lazima pawe mahali fulani na kitovu kisichobadilika ambacho kwacho kila kitu kingine kinapimwa, mahali ambapo sheria ya ulinganifu haiingii nasi twaweza kusema “NI” bila kutoa nafasi yoyote. Kitovu kama hicho ni Mungu. Mungu alipotaka kulijulisha Jina lake kwa wanadamu hakuweza kupata neno bora kuliko “MIMI NIKO.” Anaponena katika nafsi ya kwanza husema, “MIMI NIKO”; tunaponena juu yake tunasema, “Yeye yuko”; tunaponena naye tunasema, “Wewe uko.” Kila mtu na kila kitu kingine hupima kutoka kwenye kitovu hicho kisichobadilika. “MIMI NIKO AMBAYE NIKO,” asema Mungu, “sibadiliki.”
Kama baharia anavyopata mahali alipo baharini kwa “kulipima” jua, ndivyo nasi twaweza kupata mwelekeo wetu wa kimaadili kwa kumtazama Mungu. Lazima tuanze na Mungu. Tuko sawa wakati, na wakati huo tu, tunaposimama katika nafasi iliyo sawa kulingana na Mungu, na tumekosea kadiri na kwa muda wote tunaposimama katika nafasi nyingine yoyote.
Sehemu kubwa ya shida yetu kama Wakristo wanaotafuta inatokana na kutokuwa tayari kwetu kumchukua Mungu jinsi alivyo na kuyarekebisha maisha yetu ipasavyo. Tunashikilia kujaribu kumbadilisha na kumleta karibu zaidi na sura yetu wenyewe. Mwili unalalamika dhidi ya ukali wa hukumu ya Mungu isiyobadilika na kuomba kama Agagi rehema kidogo, ruhusa kidogo kwa njia zake za kimwili. Haifai kitu. Twaweza kupata mwanzo ulio sawa kwa kumkubali Mungu jinsi alivyo tu na kujifunza kumpenda kwa kuwa vile alivyo. Tunapoendelea kumjua zaidi tutaona kuwa ni chanzo cha furaha isiyoneneka kwamba Mungu ni vile hasa alivyo. Baadhi ya nyakati za furaha kuu kuliko zote tunazozijua zitakuwa zile tunazozitumia katika kuustaajabia Uungu kwa kicho. Katika nyakati hizo takatifu wazo lenyewe la badiliko lolote ndani yake litakuwa chungu mno kuvumilika.
Basi na tuanze na Mungu. Nyuma ya yote, juu ya yote, kabla ya yote yupo Mungu; wa kwanza katika mfuatano, juu kwa cheo na daraja, aliyetukuzwa kwa adhama na heshima. Kama Yeye aliyepo kwa nafsi yake Mwenyewe alivipa vitu vyote kuwako, na vitu vyote vipo kutoka kwake na kwa ajili yake. “Umestahili wewe, Bwana wetu na Mungu wetu, kuupokea utukufu na heshima na uweza; kwa kuwa wewe ndiwe uliyeviumba vitu vyote, na kwa sababu ya mapenzi yako vilikuwako, navyo vikaumbwa.”
Kila nafsi ni mali ya Mungu na ipo kwa mapenzi yake. Kwa kuwa Mungu ni Yeye alivyo na jinsi alivyo, na sisi ni sisi tulivyo na jinsi tulivyo, uhusiano pekee unaoweza kuwazika kati yetu ni ule wa ubwana kamili kwa upande wake na utii kamili kwa upande wetu. Tunawiwa naye kila heshima iliyo katika uwezo wetu kumpa. Huzuni yetu ya milele iko katika kumpa chochote kilicho pungufu ya hiyo.
Kumwandama Mungu kutajumuisha kazi ya kuileta nafsi yetu yote ipatane na Nafsi yake. Na hili si kisheria, bali kwa kweli. Hapa sizungumzii tendo la kuhesabiwa haki kwa imani katika Kristo. Ninazungumzia kumtukuza Mungu kwa hiari hadi mahali pake panapofaa juu yetu na kujisalimisha kwa hiari kwa utu wetu wote mahali pa utii wa kuabudu ambao hali ya Muumba na kiumbe inaufanya upasike.
Mara tu tunapoamua mioyoni kwamba tutaendelea na nia hii ya kumtukuza Mungu juu ya yote, tunatoka katika maandamano ya ulimwengu. Tutajikuta hatupatani na njia za ulimwengu, na zaidi na zaidi kadiri tunavyoendelea katika njia takatifu. Tutapata mtazamo mpya; nafsi mpya na tofauti ya kufikiri itaundwa ndani yetu; nguvu mpya itaanza kutushangaza kwa kububujika kwake na kutoka kwake.
Kutengana kwetu na ulimwengu kutakuwa matokeo ya moja kwa moja ya uhusiano wetu uliobadilika na Mungu. Kwa maana ulimwengu wa watu walioanguka haumheshimu Mungu. Mamilioni hujiita kwa Jina lake, ni kweli, na humpa heshima fulani ya kuonyesha tu, lakini jaribio jepesi litaonyesha jinsi anavyoheshimiwa kidogo hasa kati yao. Mtu wa kawaida na ajaribiwe juu ya swali la ni nani aliye juu, na msimamo wake wa kweli utafichuka. Na alazimishwe kuchagua kati ya Mungu na fedha, kati ya Mungu na watu, kati ya Mungu na tamaa ya kujiendeleza, Mungu na nafsi, Mungu na upendo wa kibinadamu, na Mungu atachukua nafasi ya pili kila mara. Vitu hivyo vingine vitatukuzwa juu. Hata mtu huyo akipinga jinsi gani, ushahidi umo katika machaguo anayoyafanya siku baada ya siku katika maisha yake yote.
“Utukuzwe” ni lugha ya uzoefu wa kiroho wa ushindi. Ni ufunguo mdogo wa kufungua mlango wa hazina kubwa za neema. Ni kitovu katika maisha ya Mungu ndani ya nafsi. Mtu anayetafuta na afike mahali ambapo maisha na midomo vinaungana kusema daima “Utukuzwe,” na matatizo elfu madogo yatatatuliwa mara moja. Maisha yake ya Kikristo yanaacha kuwa jambo tata kama yalivyokuwa kabla na yanakuwa kiini chenyewe cha wepesi. Kwa kutumia mapenzi yake ameuweka mwelekeo wake, na katika mwelekeo huo atadumu kana kwamba anaongozwa na rubani wa kujiendesha. Akipeperushwa nje ya njia kwa kitambo na upepo fulani wa kinyume hakika atarudi tena kana kwamba kwa mwelekeo wa siri wa nafsi. Mienendo iliyofichika ya Roho inafanya kazi kwa faida yake, na “nyota katika njia zao” zinampigania. Amelikabili tatizo la maisha yake kwenye kiini chake, na kila kitu kingine lazima kifuate.
Mtu yeyote asidhani kwamba atapoteza chochote cha heshima ya kibinadamu kwa kumtolea Mungu wake vyote alivyo navyo kwa hiari namna hii. Kwa jambo hili hajishushi kama mwanadamu; badala yake anapata mahali pake panapofaa pa heshima kuu kama aliyeumbwa kwa mfano wa Muumba wake. Aibu yake kubwa ilikuwa katika kuvurugika kwake kimaadili, katika kunyakua kwake kusiko kwa asili mahali pa Mungu. Heshima yake itathibitishwa kwa kukirudisha tena kile kiti cha enzi kilichoibwa. Katika kumtukuza Mungu juu ya yote anaona heshima yake mwenyewe iliyo kuu kuliko zote ikitegemezwa.
Yeyote ambaye angesita kuyasalimisha mapenzi yake kwa mapenzi ya mwingine akumbuke maneno ya Yesu, “Kila atendaye dhambi ni mtumwa wa dhambi.” Kwa lazima ni sharti tuwe watumwa wa mtu fulani, ama wa Mungu ama wa dhambi. Mwenye dhambi hujivunia uhuru wake, akisahau kabisa ukweli kwamba yeye ni mtumwa dhaifu wa dhambi zinazotawala viungo vyake. Mtu anayejisalimisha kwa Kristo anambadilisha msimamizi katili wa watumwa kwa Bwana mwema na mpole ambaye nira yake ni laini na mzigo wake ni mwepesi.
Kwa kuwa tuliumbwa kwa mfano wa Mungu, haituwii vigumu kumchukua tena Mungu wetu kuwa Yote yetu. Mungu alikuwa makao yetu ya asili, na mioyo yetu haiwezi ila kujisikia nyumbani inapoingia tena katika makao yale ya kale na mazuri.
Natumaini ni wazi kwamba kuna mantiki nyuma ya madai ya Mungu ya kuwa wa kwanza. Mahali hapo ni pake kwa kila haki duniani au mbinguni. Maadamu tunajitwalia mahali palipo pake, mwenendo wote wa maisha yetu umeteguka. Hakuna kitu kitakachoweza au kinachoweza kurejesha mpangilio mpaka mioyo yetu ifanye uamuzi ule mkuu: Mungu atatukuzwa juu.
“Wanaoniheshimu nitawaheshimu,” Mungu alimwambia zamani kuhani mmoja wa Israeli, na sheria ile ya kale ya Ufalme inasimama leo bila kubadilishwa na kupita kwa wakati wala mabadiliko ya nyakati za maagizo ya Mungu. Biblia nzima na kila ukurasa wa historia vinatangaza kudumu kwa sheria hiyo. “Mtu akinitumikia, Baba yangu atamheshimu,” alisema Bwana wetu Yesu, akiunganisha ya kale na mapya na kudhihirisha umoja wa msingi wa njia zake pamoja na wanadamu.
Wakati mwingine njia bora ya kukiona kitu ni kukitazama kinyume chake. Eli na wanawe wanawekwa katika ukuhani kwa sharti kwamba wamheshimu Mungu katika maisha yao na huduma zao. Hili wanashindwa kulifanya, na Mungu anamtuma Samweli kutangaza matokeo yake. Bila Eli kujua, sheria hii ya kuheshimiana imekuwa ikifanya kazi kwa siri muda wote, na sasa wakati umefika hukumu ianguke. Hofni na Finehasi, makuhani waliopotoka, wanaanguka vitani, mke wa Finehasi anakufa akijifungua, Israeli wanakimbia mbele ya adui zao, sanduku la Mungu linatekwa na Wafilisti, na yule mzee Eli anaanguka kwa nyuma na kufa kwa kuvunjika shingo. Hivyo msiba mkali na kamili ulifuata kushindwa kwa Eli kumheshimu Mungu.
Basi weka kinyume cha hili karibu mhusika yeyote wa Biblia aliyejaribu kwa unyofu kumtukuza Mungu katika mwenendo wake wa duniani. Ona jinsi Mungu alivyoupuuza udhaifu na kuyasamehe makosa alipowamwagia watumishi wake neema na baraka zisizoneneka. Na awe Ibrahimu, Yakobo, Daudi, Danieli, Eliya au yeyote utakaye; heshima ilifuata heshima kama mavuno yanavyofuata mbegu. Mtu wa Mungu aliuelekeza moyo wake kumtukuza Mungu juu ya yote; Mungu aliikubali nia yake kuwa jambo lililotendeka na kutenda kwa kadiri hiyo. Haukuwa ukamilifu, bali nia takatifu, iliyoleta tofauti.
Katika Bwana wetu Yesu Kristo sheria hii ilionekana katika ukamilifu wake mwepesi. Katika ubinadamu wake wa unyonge alijinyenyekeza na kwa furaha akampa Baba yake aliye mbinguni utukufu wote. Hakuitafuta heshima yake mwenyewe, bali heshima ya Mungu aliyemtuma. “Mimi nikijitukuza,” alisema wakati mmoja, “utukufu wangu si kitu; Baba yangu ndiye anitukuzaye.” Mafarisayo wenye kiburi walikuwa wamejitenga mbali na sheria hii kiasi kwamba hawakuweza kumwelewa mtu aliyemheshimu Mungu kwa gharama yake mwenyewe. “Mimi namheshimu Baba yangu,” Yesu aliwaambia, “nanyi mnanivunjia heshima.”
Neno lingine la Yesu, na lenye kufadhaisha sana, liliwekwa katika umbo la swali, “Mwawezaje kuamini ninyi mnaopokeana utukufu ninyi kwa ninyi, na utukufu ule utokao kwa Mungu aliye wa pekee hamuutafuti?” Ikiwa ninaelewa jambo hili sawasawa, Kristo alifundisha hapa fundisho la kutisha kwamba tamaa ya kupata heshima kati ya wanadamu inafanya kuamini kusiwezekane. Je, dhambi hii iko kwenye mzizi wa kutoamini katika dini? Je, yawezekana kwamba zile “shida za kiakili” ambazo watu wanazilaumu kwa kushindwa kwao kuamini ni moshi tu wa kuficha sababu halisi iliyo nyuma yake? Je, ni tamaa hii ya ulafi ya heshima kutoka kwa wanadamu iliyowafanya watu kuwa Mafarisayo na Mafarisayo kuwa wauaji wa Mungu? Je, hii ndiyo siri iliyo nyuma ya kujiona mwenye haki katika dini na ibada tupu? Naamini huenda ikawa hivyo. Mwenendo wote wa maisha unavurugika kwa kushindwa kumweka Mungu mahali pake. Tunajitukuza wenyewe badala ya Mungu, na laana hufuata.
Katika kumtamani kwetu Mungu na tukumbuke daima kwamba Mungu naye ana tamaa, na tamaa yake ni kwa wanadamu, na hasa kwa wale wanadamu watakaofanya uamuzi wa mara moja kwa daima wa kumtukuza juu ya yote. Watu kama hao ni wa thamani kwa Mungu kuliko hazina zote za nchi kavu au bahari. Ndani yao Mungu anapata jukwaa ambapo anaweza kuuonyesha wema wake mkuu kupita kiasi kwetu katika Kristo Yesu. Pamoja nao Mungu anaweza kutembea bila kizuizi, kwao Yeye anaweza kutenda kama Mungu alivyo.
Ninaponena hivi nina hofu moja; ni kwamba huenda nikaishawishi akili kabla Mungu hajaweza kuupata moyo. Kwa maana msimamo huu wa Mungu-juu-ya-yote si rahisi kuuchukua. Akili inaweza kuukubali bila kuwa na ridhaa ya mapenzi ya kuutekeleza. Wakati mawazo yanapokimbia mbele kumheshimu Mungu, mapenzi yanaweza kubaki nyuma na mtu huyo asikisie kamwe jinsi moyo wake ulivyogawanyika. Mtu mzima lazima afanye uamuzi kabla moyo haujaweza kujua utoshelevu wowote wa kweli. Mungu anatutaka sote kabisa, wala hatapumzika mpaka atupate wote. Hakuna sehemu ya mtu itakayotosha.
Na tuombe juu ya jambo hili kwa undani, tukijitupa miguuni pa Mungu na kumaanisha kila tunalosema. Hakuna anayeomba hivi kwa unyofu atakayehitaji kungoja kwa muda mrefu ishara za kukubaliwa na Mungu. Mungu atafunua utukufu wake mbele ya macho ya mtumishi wake, naye ataziweka hazina zake zote mikononi mwa mtu kama huyo, kwa maana anajua kwamba heshima yake iko salama katika mikono iliyowekwa wakfu namna hiyo.
Ee Mungu, utukuzwe juu ya mali zangu. Hakuna kitu chochote cha hazina za dunia kitakachoonekana kuwa cha thamani kwangu ikiwa tu Wewe utatukuzwa katika maisha yangu. Utukuzwe juu ya urafiki wangu. Nimeazimia kwamba Wewe utakuwa juu ya yote, hata ikinilazimu kusimama nimeachwa na peke yangu katikati ya dunia. Utukuzwe juu ya starehe zangu. Hata ikimaanisha kupoteza starehe za mwili na kubeba misalaba mizito nitaishika nadhiri yangu niliyoiweka leo mbele zako. Utukuzwe juu ya sifa yangu. Unifanye niwe na shauku ya kukupendeza Wewe hata ikiwa kwa sababu hiyo nitazama gizani na jina langu kusahauliwa kama ndoto. Inuka, Ee Bwana, hadi mahali pako panapofaa pa heshima, juu ya matamanio yangu, juu ya ninayoyapenda na nisiyoyapenda, juu ya jamaa yangu, afya yangu na hata uhai wangu wenyewe. Nipungue ili Wewe uzidi, nishuke ili Wewe upande juu. Upande juu yangu kama ulivyopanda kuingia Yerusalemu ukiwa umempanda yule mnyama mdogo mnyenyekevu, mwana-punda, mtoto wa punda, na uniruhusu niwasikie watoto wakikulilia, “Hosana juu mbinguni.”