Sura 7 · dakika 12 za kusoma · dakika 16 za kusikiliza
Uwepo Ulio Kila Mahali
Niende wapi nijiepushe na roho yako? Niende wapi niukimbie uso wako?—Zaburi 139:7
Katika mafundisho yote ya Kikristo zinapatikana kweli fulani za msingi, zilizofichika nyakati nyingine, na zinazochukuliwa kuwa dhahiri zaidi kuliko kutamkwa, lakini zilizo za lazima kwa kweli yote, kama rangi za msingi zinavyopatikana ndani ya mchoro uliokamilika na kuwa za lazima kwake. Mojawapo ya kweli hizo ni kukaa kwa Mungu ndani ya uumbaji wake.
Mungu hukaa ndani ya uumbaji wake na yupo kila mahali, bila kugawanyika, katika kazi zake zote. Jambo hili linafundishwa kwa ujasiri na nabii na mtume, na kwa ujumla linakubaliwa na theolojia ya Kikristo. Yaani, linaonekana vitabuni, lakini kwa sababu fulani halijazama ndani ya moyo wa Mkristo wa kawaida hata likawa sehemu ya utu wake unaoamini. Walimu wa Kikristo hukwepa maana zake kamili, na, ikiwa wanalitaja kabisa, hulipunguza sauti hata likabaki na maana ndogo. Ningekisia kwamba sababu ya jambo hili ni hofu ya kushtakiwa kufundisha imani ya kwamba kila kitu ni Mungu; lakini fundisho la Uwepo wa Mungu kwa hakika si imani hiyo.
Kosa la imani ya kwamba kila kitu ni Mungu ni dhahiri mno kuweza kumdanganya mtu yeyote. Ni kwamba Mungu ni jumla ya vitu vyote vilivyoumbwa. Maumbile na Mungu ni kitu kimoja, hata yeyote anayegusa jani au jiwe anamgusa Mungu. Bila shaka huko ni kuushusha utukufu wa Uungu usioharibika, na, katika jaribio la kuvifanya vitu vyote kuwa vya kimungu, kuufukuza kabisa uungu wote kutoka ulimwenguni.
Ukweli ni kwamba ingawa Mungu hukaa ndani ya ulimwengu wake, ametengwa nao kwa shimo lisiloweza kuvukwa milele. Hata aunganishwe kwa ukaribu kiasi gani na kazi ya mikono yake, hizo ni, na lazima milele ziwe, kitu tofauti naye, naye yu, na lazima awe, kabla yake na huru kutokana nazo. Yeye yuko juu ya kazi zake zote hata wakati anapokaa ndani yake.
Basi, kukaa kwa Mungu ndani ya uumbaji wake kunamaanisha nini katika uzoefu wa moja kwa moja wa Kikristo? Kunamaanisha tu kwamba Mungu yuko hapa. Popote tulipo, Mungu yuko hapa. Hakuna mahali, wala hapawezi kuwa na mahali, ambapo Yeye hayupo. Viumbe wenye akili milioni kumi waliosimama katika sehemu nyingi kiasi hicho za anga, wakitenganishwa na umbali usioweza kufahamika, kila mmoja anaweza kusema kwa kweli ile ile, Mungu yuko hapa. Hakuna sehemu iliyo karibu zaidi na Mungu kuliko sehemu nyingine yoyote. Ni karibu na Mungu kutoka mahali popote sawasawa kabisa kama ilivyo kutoka mahali pengine popote. Hakuna mtu ambaye, kwa umbali tu, yuko mbali zaidi na Mungu au karibu zaidi naye kuliko mtu mwingine yeyote.
Hizi ni kweli zinazoaminiwa na kila Mkristo aliyefundishwa. Imebaki kwetu kuzitafakari na kuziombea mpaka zianze kung’aa ndani yetu.
“Hapo mwanzo Mungu.” Si maada, kwa maana maada haijisababishi yenyewe. Inahitaji sababu iliyotangulia, na Mungu ndiye Sababu hiyo. Si sheria, kwa maana sheria ni jina tu la mwendo ambao uumbaji wote unaufuata. Mwendo huo ulipaswa kupangwa, na Mpangaji ni Mungu. Si akili, kwa maana akili nayo ni kitu kilichoumbwa, na lazima kiwe na Muumba nyuma yake. Hapo mwanzo Mungu, Sababu isiyosababishwa ya maada, akili na sheria. Hapo ndipo lazima tuanzie.
Adamu alitenda dhambi, na katika hofu yake kuu alijaribu kwa wasiwasi kufanya lisilowezekana: alijaribu kujificha kutoka Uwepo wa Mungu. Daudi naye lazima alikuwa na mawazo ya kipuuzi ya kujaribu kuukimbia Uwepo, kwa maana aliandika, “Niende wapi nijiepushe na roho yako? Niende wapi niukimbie uso wako?” Kisha akaendelea katika mojawapo ya zaburi zake nzuri kabisa kusherehekea utukufu wa kukaa kwa Mungu kila mahali. “Kama nikienda mbinguni, wewe uko; nikijitandika kuzimu, wewe uko. Nikitwaa mbawa za asubuhi, nikikaa pande za mwisho za bahari; huko nako mkono wako utaniongoza, na mkono wako wa kuume utanishika.” Naye alijua kwamba kuwako kwa Mungu na kuona kwa Mungu ni kitu kimoja, kwamba Uwepo unaoona ulikuwa pamoja naye hata kabla hajazaliwa, ukiitazama siri ya uhai unaofunuka. Sulemani alipaza sauti, “Je! Ni kweli Mungu atakaa na wanadamu juu ya nchi? Tazama, mbingu, hata mbingu za mbingu, haziwezi kumtosha; sembuse nyumba hii niliyoijenga!” Paulo aliwahakikishia Waathene kwamba “Mungu hayuko mbali na kila mmoja wetu: kwa maana ndani yake yeye tunaishi, na kwenda, na kuwa na uhai wetu.”
Ikiwa Mungu yupo katika kila sehemu ya anga, ikiwa hatuwezi kwenda mahali asipokuwapo, wala hatuwezi hata kuwazia mahali asipokuwapo, kwa nini basi Uwepo huo haujakuwa ukweli mmoja unaosherehekewa kila mahali ulimwenguni? Baba mkuu Yakobo, “katika ukiwa mtupu wa nyika ivumayo,” alitoa jibu la swali hilo. Aliona maono ya Mungu, akapaza sauti kwa mshangao, “Hakika Bwana yupo mahali hapa, wala mimi sikujua.” Yakobo hakuwahi kuwa, hata kwa sehemu ndogo kabisa ya dakika moja, nje ya mzunguko wa Uwepo ule unaoenea kila mahali. Lakini hakujua. Hiyo ndiyo iliyokuwa shida yake, nayo ni shida yetu. Wanadamu hawajui kwamba Mungu yuko hapa. Ingeleta tofauti kubwa kama nini kama wangejua.
Uwepo na udhihirisho wa Uwepo si kitu kimoja. Kunaweza kuwa na kimoja bila kingine. Mungu yuko hapa hata tusipolitambua kabisa. Yeye hudhihirika tu pale na kwa kadiri tunavyoutambua Uwepo wake. Kwa upande wetu lazima pawe na kujisalimisha kwa Roho wa Mungu, kwa maana ni kazi yake kutuonyesha Baba na Mwana. Tukishirikiana naye katika utii wa upendo, Mungu atajidhihirisha kwetu, na udhihirisho huo ndio utakaokuwa tofauti kati ya maisha ya Kikristo ya jina tu na maisha yanayong’aa kwa nuru ya uso wake.
Daima, kila mahali, Mungu yupo, na daima hutafuta kujifunua. Kwa kila mmoja angependa kufunua si tu kwamba yupo, bali pia alivyo. Hakuhitaji kushawishiwa ili ajifunue kwa Musa. “Bwana akashuka katika lile wingu, akasimama pamoja naye huko, akalitangaza jina la Bwana.” Hakutangaza tu asili yake kwa maneno, bali alijifunua Nafsi yake hasa kwa Musa, hata ngozi ya uso wa Musa ikang’aa kwa nuru isiyo ya kawaida. Utakuwa wakati mkuu kwa baadhi yetu tutakapoanza kuamini kwamba ahadi ya Mungu ya kujifunua ni kweli kihalisi: kwamba aliahidi mengi, lakini hakuahidi zaidi ya yale anayokusudia kutimiza.
Kumwandama kwetu Mungu kunafanikiwa kwa sababu tu Yeye daima anatafuta kujidhihirisha kwetu. Kufunuliwa kwa Mungu kwa mtu yeyote si Mungu kuja kutoka mbali wakati fulani kufanya ziara fupi na yenye uzito katika nafsi ya mtu huyo. Kulifikiri hivyo ni kulielewa vibaya lote. Kukaribia kwa Mungu kwa nafsi, au kwa nafsi kwa Mungu, hakupaswi kufikiriwa kwa maneno ya nafasi hata kidogo. Hakuna wazo la umbali wa kimwili linalohusika katika dhana hii. Si suala la maili bali la uzoefu.
Kunena juu ya kuwa karibu na Mungu au mbali naye ni kutumia lugha kwa maana inayoeleweka daima inapotumika kwa mahusiano yetu ya kawaida ya kibinadamu. Mtu anaweza kusema, “Nahisi kwamba mwanangu ananikaribia zaidi kadiri anavyokua,” na bado mwana huyo ameishi kando ya baba yake tangu alipozaliwa, wala hajawahi kuwa mbali na nyumbani zaidi ya siku moja hivi katika maisha yake yote. Basi baba anaweza kumaanisha nini? Ni wazi anazungumza juu ya uzoefu. Anamaanisha kwamba kijana anazidi kumjua kwa ukaribu zaidi na kwa ufahamu wa kina zaidi, kwamba vizuizi vya mawazo na hisia kati yao wawili vinatoweka, kwamba baba na mwana wanaungana zaidi katika akili na moyo.
Hivyo tunapoimba, “Univute karibu, karibu zaidi, Bwana mbarikiwa,” hatufikirii ukaribu wa mahali, bali ukaribu wa uhusiano. Tunaomba viwango vinavyoongezeka vya utambuzi, kwa ufahamu kamili zaidi wa Uwepo wa Mungu. Hatuna haja kamwe ya kupaza sauti kuvuka anga kumwita Mungu asiyekuwapo. Yeye yu karibu kuliko nafsi zetu wenyewe, karibu zaidi kuliko mawazo yetu ya siri kabisa.
Kwa nini baadhi ya watu “humpata” Mungu kwa namna ambayo wengine hawampati? Kwa nini Mungu hudhihirisha Uwepo wake kwa baadhi na kuwaacha umati wa wengine wakihangaika katika mwanga hafifu wa uzoefu wa Kikristo usiokamilika? Bila shaka mapenzi ya Mungu ni yale yale kwa wote. Hana vipenzi ndani ya nyumba yake. Yote aliyowahi kumfanyia yeyote wa watoto wake atawafanyia watoto wake wote. Tofauti haiko kwa Mungu bali kwetu.
Chagua bila mpango watakatifu wakuu ishirini ambao maisha na shuhuda zao zinajulikana sana. Na wawe wahusika wa Biblia au Wakristo wanaojulikana sana wa nyakati za baada ya Biblia. Mara moja utashangazwa na ukweli kwamba watakatifu hao hawakufanana. Nyakati nyingine kutofanana huko kulikuwa kukubwa mno kiasi cha kuonekana waziwazi kabisa. Kwa mfano, Musa alitofautiana namna gani na Isaya; Eliya alitofautiana namna gani na Daudi; Yohana na Paulo, Mtakatifu Fransisko na Luther, Finney na Thomas à Kempis, hawakufanana namna gani! Tofauti ni pana kama maisha ya mwanadamu yenyewe: tofauti za kabila, taifa, elimu, tabia ya asili, mazoea na sifa za kibinafsi. Lakini wote walitembea, kila mmoja katika siku yake, katika njia kuu ya maisha ya kiroho iliyo juu sana kuliko njia ya kawaida.
Tofauti zao lazima zilikuwa za kupita tu, na machoni pa Mungu zisizo na maana yoyote. Katika sifa fulani muhimu lazima walifanana. Ilikuwa ipi?
Ninathubutu kupendekeza kwamba sifa moja muhimu waliyokuwa nayo wote ilikuwa moyo wa kupokea mambo ya kiroho. Kitu fulani ndani yao kilikuwa wazi kuelekea mbinguni, kitu kilichowasukuma kumwelekea Mungu. Bila kujaribu kufanya uchambuzi wa kina wa aina yoyote, nitasema tu kwamba walikuwa na utambuzi wa kiroho na kwamba waliendelea kuukuza mpaka ukawa jambo kubwa kuliko yote maishani mwao. Walitofautiana na mtu wa kawaida kwa kuwa walipohisi shauku ya ndani walichukua hatua. Walijijengea tabia ya maisha yote ya kuitikia kiroho. Hawakuyaasi yale maono ya mbinguni. Kama Daudi alivyosema kwa ufasaha, “Uliposema, Nitafuteni uso wangu, moyo wangu umekuambia, Bwana, uso wako nitautafuta.”
Kama ilivyo kwa kila jambo jema katika maisha ya mwanadamu, nyuma ya moyo huu wa kupokea yupo Mungu. Ukuu wa enzi ya Mungu uko hapa, nao unahisiwa hata na wale ambao hawajautilia mkazo wa pekee kitheolojia. Mcha Mungu Michael Angelo alikiri jambo hili katika soneti:
Moyo wangu usiosaidiwa ni udongo usiozaa,
Usioweza kwa asili yake kulisha kitu:
Wewe ndiwe mbegu ya kazi njema na za utauwa,
Ihuishayo tu pale unaposema na iwe:
Usipotuonyesha njia yako mwenyewe ya kweli
Hakuna mtu awezaye kuiona: Baba! Wewe lazima uongoze.
Maneno haya yanastahili kuchunguzwa kama ushuhuda wa kina na wa dhati wa Mkristo mkuu.
Ingawa ni muhimu sisi kutambua kwamba Mungu anafanya kazi ndani yetu, hata hivyo ningeonya dhidi ya kujishughulisha kupita kiasi na wazo hilo. Ni njia ya hakika ya kuelekea kukaa bure bila kuzaa. Mungu hatatudai tuzielewe siri za uchaguzi, kuchaguliwa tangu awali na ukuu wa enzi ya Mungu. Njia bora na salama zaidi ya kushughulika na kweli hizi ni kuinua macho yetu kwa Mungu na kwa heshima ya kina kabisa kusema, “Ee Bwana, wewe wajua.” Mambo hayo ni ya kina kile cha siri cha kujua yote kwa Mungu. Kuyachunguza kwa udadisi kunaweza kuzaa wanatheolojia, lakini hakutazaa kamwe watakatifu.
Moyo wa kupokea si kitu kimoja; badala yake ni mchanganyiko, muunganiko wa vipengele kadhaa ndani ya nafsi. Ni mvuto kuelekea, mwelekeo kuelekea, mwitikio wa kuhurumiana kwa, na shauku ya kuwa na. Kutokana na hili inaweza kueleweka kwamba unaweza kuwapo kwa viwango, kwamba tunaweza kuwa nao kidogo, au zaidi, au pungufu, kutegemea mtu mwenyewe. Unaweza kuongezwa kwa mazoezi au kuangamizwa kwa kupuuzwa. Si nguvu kuu isiyozuilika inayotujia kama shambulio la ghafla kutoka juu. Kwa kweli ni kipawa cha Mungu, lakini ni kipawa kinachopaswa kutambuliwa na kukuzwa kama kipawa kingine chochote ikiwa kitatimiza kusudi ambalo kwa ajili yake kilitolewa.
Kushindwa kuliona jambo hili ndiko chanzo cha kuvunjika kukubwa sana katika Uinjilisti wa kisasa. Wazo la kukuza na kufanya mazoezi, lililokuwa la thamani sana kwa watakatifu wa zamani, sasa halina nafasi katika picha yetu yote ya dini. Ni la polepole mno, la kawaida mno. Sasa tunadai mvuto wa kung’aa na matendo ya kusisimua yanayokwenda kasi. Kizazi cha Wakristo kilicholelewa katikati ya vitufe na mashine zinazojiendesha zenyewe hakina subira na njia za polepole na zisizo za moja kwa moja za kufikia malengo yao. Tumekuwa tukijaribu kutumia njia za zama za mashine katika mahusiano yetu na Mungu. Tunasoma sura yetu, tunafanya ibada zetu fupi na kuondoka mbio, tukitumaini kufidia ufilisi wetu mkubwa wa ndani kwa kuhudhuria mkutano mwingine wa injili au kusikiliza hadithi nyingine ya kusisimua inayosimuliwa na msafiri wa kidini aliyerudi karibuni kutoka mbali.
Matokeo ya kusikitisha ya roho hii yako pande zote kutuzunguka. Maisha ya juu juu, falsafa tupu za dini, kutawala kwa kipengele cha burudani katika mikutano ya injili, kutukuzwa kwa wanadamu, kutumainia mambo ya nje ya dini, ushirika unaojifanya wa kidini, mbinu za kuuza bidhaa, kudhani kwamba haiba yenye nguvu ndiyo nguvu ya Roho: haya na mengine kama haya ndizo dalili za ugonjwa mbaya, maradhi ya kina na mazito ya nafsi.
Kwa ajili ya ugonjwa huu mkuu ulio juu yetu hakuna mtu mmoja anayewajibika, wala hakuna Mkristo aliye huru kabisa na lawama. Sote tumechangia, moja kwa moja au si moja kwa moja, katika hali hii ya kusikitisha. Tumekuwa vipofu mno kuweza kuona, au waoga mno kuweza kusema waziwazi, au tumejiridhisha mno kuweza kutamani kitu chochote bora kuliko lishe duni ya kawaida ambayo wengine wanaonekana kuridhika nayo. Kwa kusema kwa namna nyingine, tumekubali mawazo ya mmoja na mwingine, tumeiga maisha ya mmoja na mwingine, na kuufanya uzoefu wa mmoja na mwingine kuwa kielelezo cha uzoefu wetu wenyewe. Na kwa kizazi kizima mwelekeo umekuwa wa kushuka chini. Sasa tumefikia mahali pa chini penye mchanga na nyasi kavu zilizoungua, na, baya kuliko yote, tumelifanya Neno la Kweli lipatane na uzoefu wetu, na kuukubali uwanda huu wa chini kuwa ndio malisho yenyewe ya waliobarikiwa.
Itahitaji moyo ulioazimu na ujasiri mwingi kujinasua kutoka katika mshiko wa nyakati zetu na kurudi katika njia za Kibiblia. Lakini inaweza kufanyika. Mara kwa mara katika nyakati zilizopita Wakristo wamelazimika kufanya hivyo. Historia imeandika marejeo kadhaa makubwa yaliyoongozwa na watu kama Mtakatifu Fransisko, Martin Luther na George Fox. Kwa bahati mbaya inaonekana hakuna Luther wala Fox katika upeo wa macho kwa sasa. Ikiwa marejeo mengine kama hayo yanaweza kutarajiwa au la kabla ya kuja kwa Kristo ni swali ambalo Wakristo hawakubaliani juu yake kikamilifu, lakini hilo si la umuhimu mkubwa sana kwetu sasa.
Lile ambalo Mungu katika ukuu wa enzi yake bado anaweza kufanya kwa kiwango cha ulimwengu sidai kujua: lakini lile atakalomfanyia mwanamume au mwanamke wa kawaida anayeutafuta uso wake, naamini ninalijua na ninaweza kuwaambia wengine. Mtu yeyote na amgeukie Mungu kwa bidii, na aanze kujizoeza utauwa, na atafute kukuza uwezo wake wa moyo wa kupokea mambo ya kiroho kwa tumaini na utii na unyenyekevu, na matokeo yatazidi chochote alichoweza kutumaini katika siku zake za upungufu na udhaifu.
Mtu yeyote ambaye kwa toba na kurudi kwa dhati kwa Mungu atajinasua kutoka katika kalibu ambamo amekuwa amefungwa, na atakwenda kwenye Biblia yenyewe kwa ajili ya viwango vyake vya kiroho, atafurahishwa na kile atakachokikuta humo.
Na tuseme tena: Uwepo Ulio Kila Mahali ni ukweli. Mungu yuko hapa. Ulimwengu wote uko hai kwa uhai wake. Wala Yeye si Mungu mgeni wala wa kigeni, bali ni Baba tunayemfahamu wa Bwana wetu Yesu Kristo, ambaye upendo wake kwa maelfu haya ya miaka umeikumbatia jamii ya wanadamu wenye dhambi. Na daima anajaribu kuvuta usikivu wetu, kujifunua kwetu, kuwasiliana nasi. Tunao ndani yetu uwezo wa kumjua ikiwa tutaitikia tu mialiko yake. (Na hili ndilo tunaloliita kumwandama Mungu!) Tutamjua kwa kiwango kinachoongezeka kadiri moyo wetu wa kupokea unavyozidi kukamilika kwa imani na upendo na mazoezi.
Ee Mungu na Baba, natubu kwa kujishughulisha kwangu kwa dhambi na mambo yanayoonekana. Ulimwengu umekuwa nami kupita kiasi. Wewe umekuwa hapa, nami sikujua. Nimekuwa kipofu kwa Uwepo wako. Fumbua macho yangu nipate kukuona ndani yangu na kunizunguka. Kwa ajili ya Kristo, Amina.