Sura 4 · dakika 11 za kusoma · dakika 15 za kusikiliza
Heri ya Kutokuwa na Kitu
Heri walio maskini wa roho; maana ufalme wa mbinguni ni wao.—Mathayo 5:3
Kabla Bwana Mungu hajamuumba mwanadamu juu ya nchi, alimwandalia kwanza kwa kuumba ulimwengu wa vitu vyenye manufaa na vya kupendeza kwa ajili ya riziki yake na furaha yake. Katika habari ya uumbaji katika Mwanzo, hivi vinaitwa kwa urahisi tu “vitu.” Viliumbwa kwa ajili ya matumizi ya mwanadamu, lakini vilikusudiwa daima kubaki nje ya mwanadamu na kumtumikia. Ndani ya kina cha moyo wa mwanadamu palikuwa na patakatifu ambapo hakuna aliyestahili kuingia ila Mungu peke yake. Ndani yake alikuwa Mungu; nje yake, vipawa elfu ambavyo Mungu alikuwa amemmwagia.
Lakini dhambi imeleta matatizo, na imevifanya vipawa vile vile vya Mungu kuwa chanzo kinachoweza kuiletea nafsi maangamizi.
Taabu zetu zilianza Mungu alipolazimishwa kutoka katika patakatifu pake pa katikati na “vitu” vikaruhusiwa kuingia. Ndani ya moyo wa mwanadamu “vitu” vimetwaa utawala. Kwa asili sasa wanadamu hawana amani mioyoni mwao, kwa maana Mungu hatawazwi tena humo, bali humo katika giza la kimaadili wanyakuzi wakaidi na wakali wanapigana wao kwa wao kugombania nafasi ya kwanza kitini mwa enzi.
Huu si mfano tu wa maneno, bali ni uchambuzi sahihi wa taabu yetu halisi ya kiroho. Ndani ya moyo wa mwanadamu kuna mzizi mgumu wenye nyuzinyuzi wa uhai ulioanguka ambao asili yake ni kumiliki, daima kumiliki. Hutamani “vitu” kwa ashiki ya kina na kali. Viwakilishi “changu” na “yangu” vinaonekana kuwa visivyo na hatia vikiwa vimeandikwa, lakini kutumika kwake daima na kila mahali kuna maana kubwa. Vinaieleza asili halisi ya mtu wa kale wa Adamu kuliko vitabu elfu vya theolojia vingeweza kufanya. Ni dalili za maneno za ugonjwa wetu mzito. Mizizi ya mioyo yetu imeota kuingia ndani ya vitu, nasi hatuthubutu kung’oa hata kijizizi kimoja tusije tukafa. Vitu vimekuwa vya lazima kwetu, jambo ambalo halikukusudiwa hapo mwanzo kamwe. Sasa vipawa vya Mungu vinashika nafasi ya Mungu, na mwendo wote wa maumbile unapinduliwa na ubadilishanaji huu wa kutisha.
Bwana wetu aliugusia udhalimu huu wa vitu alipowaambia wanafunzi wake, “Mtu ye yote akitaka kunifuata, na ajikane mwenyewe, ajitwike msalaba wake, anifuate. Kwa kuwa mtu atakaye kuiokoa nafsi yake ataiangamiza, na mtu atakayeiangamiza nafsi yake kwa ajili yangu ataiona.”
Tukiigawanya kweli hii vipande vipande ili tuielewe vizuri zaidi, ingeonekana kwamba ndani ya kila mmoja wetu yupo adui ambaye tukimvumilia tunajihatarisha. Yesu alimwita “nafsi” na “mwenyewe,” au kama tungesema sisi, maisha ya nafsi. Tabia yake kuu ni kupenda kumiliki: maneno “kupata” na “kufaidiwa” yanadokeza jambo hili. Kumruhusu adui huyu aishi ni hatimaye kupoteza kila kitu. Kumkana na kuacha yote kwa ajili ya Kristo ni kutopoteza kitu hatimaye, bali kuhifadhi kila kitu hata uzima wa milele. Na huenda hapa pia tunapewa dokezo kuhusu njia pekee yenye nguvu ya kumwangamiza adui huyu: ni kwa Msalaba. “Ajitwike msalaba wake, anifuate.”
Njia ya kumjua Mungu kwa kina zaidi inapita katika mabonde ya upweke ya umaskini wa nafsi na kujinyima vitu vyote. Wale waliobarikiwa wanaoumiliki Ufalme ni wale ambao wamekikana kila kitu cha nje na wameng’oa mioyoni mwao hisia yote ya kumiliki. Hao ndio “maskini wa roho.” Wamefikia hali ya ndani inayolingana na hali ya nje ya ombaomba wa kawaida katika mitaa ya Yerusalemu; hiyo ndiyo maana halisi ya neno “maskini” kama Kristo alivyolitumia. Maskini hawa waliobarikiwa si watumwa tena wa udhalimu wa vitu. Wamevunja nira ya mdhalimu; na jambo hili wamelifanya si kwa kupigana bali kwa kujisalimisha. Ingawa wako huru na hisia yote ya kumiliki, hata hivyo wanamiliki vitu vyote. “Maana ufalme wa mbinguni ni wao.”
Napenda kukusihi ulichukue jambo hili kwa uzito. Halipaswi kueleweka kama fundisho la Biblia tu la kuhifadhiwa akilini pamoja na rundo zito la mafundisho mengine yasiyotenda kazi. Ni alama ya njiani inayoelekea malisho mabichi zaidi, njia iliyochongwa kando ya miteremko mikali ya mlima wa Mungu. Hatuthubutu kujaribu kuikwepa ikiwa tunataka kuendelea katika msako huu mtakatifu. Lazima tupande hatua moja baada ya nyingine. Tukikataa hatua moja, tunaikomesha safari yetu.
Kama ilivyo mara nyingi, kanuni hii ya Agano Jipya ya maisha ya kiroho inapata kielelezo chake bora katika Agano la Kale. Katika habari ya Ibrahimu na Isaka tunayo picha ya kusisimua ya maisha yaliyosalimishwa, pamoja na maelezo bora juu ya Heri ya kwanza.
Ibrahimu alikuwa mzee Isaka alipozaliwa, mzee kiasi cha kuweza kuwa babu yake hasa, na mtoto huyo akawa mara moja furaha na sanamu ya moyo wake. Tangu wakati ule alipoinama kwa mara ya kwanza kukichukua kile kiumbe kidogo mikononi mwake kwa ulegevu, alikuwa mtumwa wa upendo mwenye shauku kwa mwanawe. Mungu alijishughulisha hasa kuugusia uzito wa upendo huu. Wala si vigumu kuelewa. Mtoto huyo aliwakilisha kila kitu kitakatifu kwa moyo wa baba yake: ahadi za Mungu, maagano, matumaini ya miaka mingi na ile ndoto ndefu ya Masihi. Alipomtazama akikua kutoka uchanga hadi ujana, moyo wa yule mzee uliungamanishwa zaidi na zaidi na maisha ya mwanawe, hata mwishowe uhusiano huo ukakaribia kuwa wa hatari. Hapo ndipo Mungu alipoingilia kati kuwaokoa baba na mwana kutokana na matokeo ya upendo usiotakaswa.
“Umchukue sasa mwanao,” Mungu alimwambia Ibrahimu, “mwana wako wa pekee, umpendaye, Isaka, ukaende zako mpaka nchi ya Moria; ukamtoe sadaka ya kuteketezwa huko juu ya mlima mmojawapo nitakaokuambia.” Mwandishi mtakatifu anatuepusha na picha ya karibu ya uchungu wa usiku ule kwenye miteremko karibu na Beer-sheba, wakati yule mzee alipopambana na jambo hili mbele za Mungu wake, lakini mawazo ya heshima yanaweza kutazama kwa hofu ile sura iliyoinama na kushindana kwa kutetemeka akiwa peke yake chini ya nyota. Huenda haikutokea tena, mpaka Yeye Aliye Mkuu kuliko Ibrahimu aliposhindana katika Bustani ya Gethsemane, kwamba maumivu kama hayo ya kufisha yaliijia nafsi ya mwanadamu. Laiti yule mtu mwenyewe angeruhusiwa kufa! Hilo lingekuwa rahisi mara elfu, kwa maana sasa alikuwa mzee, na kufa kusingekuwa jaribu kubwa kwa mtu aliyetembea na Mungu kwa muda mrefu hivyo. Zaidi ya hayo, ingekuwa raha tamu ya mwisho kuyaacha macho yake yanayofifia yatulie juu ya sura ya mwanawe hodari, ambaye angeishi kuendeleza ukoo wa Ibrahimu na kutimiza ndani yake ahadi za Mungu zilizotolewa zamani huko Uru wa Wakaldayo.
Angewezaje kumchinja kijana! Hata kama angeweza kupata ridhaa ya moyo wake uliojeruhiwa na unaopinga, angewezaje kulipatanisha tendo hilo na ahadi ile, “Katika Isaka uzao wako utaitwa”? Hili lilikuwa jaribu la moto la Ibrahimu, naye hakushindwa katika tanuru. Nyota zilipokuwa bado zikimeta kama ncha kali nyeupe juu ya hema alimolala Isaka, na muda mrefu kabla mapambazuko ya kijivu hayajaanza kuangaza mashariki, yule mtakatifu mzee alikuwa ameazimu moyoni. Angemtoa mwanawe kama Mungu alivyomwagiza kufanya, na kisha amtumaini Mungu amfufue kutoka kwa wafu. Huu, asema mwandishi wa Waraka kwa Waebrania, ndio ufumbuzi ambao moyo wake uliouma uliupata wakati fulani katika usiku ule wa giza, naye akaamka “asubuhi na mapema” kuutekeleza mpango huo. Ni jambo zuri kuona kwamba, ingawa alikosea juu ya njia ambayo Mungu angetumia, alikuwa ameitambua kwa usahihi siri ya moyo wake mkuu. Na ufumbuzi huo unapatana vyema na Maandiko ya Agano Jipya, “Mtu atakayeiangamiza nafsi yake kwa ajili yangu ataiona.”
Mungu alimwacha yule mzee aliyekuwa akiteseka aendelee nalo hadi pale alipojua hakutakuwa na kurudi nyuma, kisha akamkataza asiweke mkono juu ya kijana. Kwa yule baba mkuu aliyestaajabu sasa anasema, kwa maana yake, “Ni sawa, Ibrahimu. Sikukusudia kamwe umchinje kijana kweli. Nilitaka tu kumwondoa katika hekalu la moyo wako ili nipate kutawala humo bila mpinzani. Nilitaka kurekebisha upotovu uliokuwa katika upendo wako. Sasa waweza kumchukua kijana, mzima na salama. Mchukue urudi hemani mwako. Maana sasa najua ya kuwa wewe unamcha Mungu, kwa kuwa hukunizuilia mwanao, mwana wako wa pekee.”
Ndipo mbingu zikafunguka na sauti ikasikika ikimwambia, “Nimeapa kwa nafsi yangu, asema Bwana, kwa kuwa umefanya neno hili, wala hukunizuilia mwanao, mwana wako wa pekee, katika kubariki nitakubariki, na katika kuzidisha nitazidisha uzao wako kama nyota za mbinguni, na kama mchanga ulioko pwani; na uzao wako utamiliki mlango wa adui zake; na katika uzao wako mataifa yote ya dunia watajibarikia; kwa sababu umesikia sauti yangu.”
Yule mzee wa Mungu aliinua kichwa chake kuiitikia ile Sauti, akasimama pale mlimani hodari, safi na mtukufu, mtu aliyetengwa na Bwana kwa ajili ya kutendewa kwa namna ya pekee, rafiki na kipenzi wa Aliye Juu Sana. Sasa alikuwa mtu aliyejisalimisha kabisa, mtu mtiifu kabisa, mtu asiyemiliki kitu. Alikuwa amekusanya yote aliyokuwa nayo katika nafsi ya mwanawe mpendwa, na Mungu alikuwa amemnyang’anya. Mungu angeweza kuanzia pembezoni mwa maisha ya Ibrahimu na kufanya kazi kuelekea kitovu; alichagua badala yake kukata upesi hadi moyoni na kumaliza jambo hilo kwa tendo moja kali la kutenganisha. Kwa kutenda hivyo aliokoa njia na wakati. Iliumiza vikali, lakini ilifaulu.
Nimesema kwamba Ibrahimu hakumiliki kitu. Lakini je, maskini huyu hakuwa tajiri? Kila kitu alichokuwa nacho hapo awali kilikuwa bado chake kukifurahia: kondoo, ngamia, makundi ya wanyama, na mali za kila aina. Alikuwa pia na mke wake na rafiki zake, na kuliko yote alikuwa na mwanawe Isaka salama kando yake. Alikuwa na kila kitu, lakini hakumiliki kitu. Hapo ndipo ilipo siri ya kiroho. Hapo ndipo ilipo theolojia tamu ya moyo ambayo inaweza kujifunzwa tu katika shule ya kuacha vyote. Vitabu vya theolojia ya kimfumo havilioni jambo hili, lakini wenye hekima wataelewa.
Baada ya uzoefu ule mchungu na uliobarikiwa nadhani maneno “changu” na “yangu” hayakuwa tena na maana ile ile kwa Ibrahimu. Hisia ya kumiliki inayodokezwa na maneno hayo ilikuwa imetoweka moyoni mwake. Vitu vilikuwa vimetupwa nje milele. Sasa vilikuwa vimekuwa vya nje ya mtu. Moyo wake wa ndani ulikuwa huru navyo. Ulimwengu ulisema, “Ibrahimu ni tajiri,” lakini yule baba mkuu mzee alitabasamu tu. Hakuweza kuwaeleza, lakini alijua kwamba hakumiliki kitu, kwamba hazina zake halisi zilikuwa za ndani na za milele.
Hakuna shaka kwamba kung’ang’ania vitu huku kwa kutaka kuvimiliki ni mojawapo ya mazoea yenye madhara makubwa kabisa maishani. Kwa sababu ni ya asili sana, mara chache hutambuliwa kuwa uovu kama ulivyo; lakini matokeo yake ni ya kusikitisha mno.
Mara nyingi tunazuiwa tusimkabidhi Bwana hazina zetu kwa hofu ya usalama wake; jambo hili ni kweli hasa pale hazina hizo zinapokuwa ndugu na rafiki tunaowapenda. Lakini hatuna haja ya kuwa na hofu kama hizo. Bwana wetu hakuja kuangamiza bali kuokoa. Kila kitu tunachomkabidhi Yeye kiko salama, na hakuna kitu kilicho salama kweli kisichokabidhiwa kwake hivyo.
Vipawa na talanta zetu navyo vinapaswa kukabidhiwa kwake. Vinapaswa kutambuliwa kama vilivyo, mkopo wa Mungu kwetu, na visihesabiwe kamwe kwa maana yoyote kuwa mali yetu wenyewe. Hatuna haki zaidi ya kujisifu kwa ajili ya uwezo wa pekee kuliko kwa ajili ya macho ya buluu au misuli yenye nguvu. “Maana ni nani anayekupambanua na mwingine? Nawe una nini usichokipokea?”
Mkristo aliye hai kiasi cha kujijua mwenyewe hata kidogo atazitambua dalili za ugonjwa huu wa kumiliki, na atahuzunika kuziona katika moyo wake mwenyewe. Ikiwa shauku ya kumtaka Mungu ina nguvu ya kutosha ndani yake, atataka kufanya jambo fulani kuhusu suala hilo. Basi, afanye nini?
Kwanza kabisa anapaswa kuweka mbali kila utetezi na asijaribu kujitetea, wala machoni pake mwenyewe wala mbele za Bwana. Yeyote anayejitetea mwenyewe atakuwa na nafsi yake kuwa mtetezi wake, wala hatakuwa na mwingine; lakini na aje mbele za Bwana bila utetezi, naye atakuwa na mtetezi aliye si mwingine ila Mungu Mwenyewe. Mkristo anayetafuta na azikanyage chini ya miguu yake hila zote za kuteleza za moyo wake mdanganyifu, na ashikilie kuwa na uhusiano wa wazi na wa unyofu na Bwana.
Kisha anapaswa kukumbuka kwamba hili ni jambo takatifu. Hakuna kushughulika kwa uzembe au kwa juu juu kutakakotosha. Na aje kwa Mungu akiwa ameazimu kabisa kusikilizwa. Na ashikilie kwamba Mungu akubali yote aliyo nayo, kwamba Yeye avitoe vitu moyoni mwake na Yeye Mwenyewe atawale humo kwa nguvu. Huenda itamlazimu kuwa mahususi, kutaja vitu na watu kwa majina yao mmoja mmoja. Ikiwa atakuwa tayari kuchukua hatua kali vya kutosha, anaweza kufupisha muda wa utungu wake kutoka miaka hadi dakika, na kuingia katika nchi nzuri muda mrefu kabla ya ndugu zake walio wazito, wanaozibembeleza hisia zao na kushikilia tahadhari katika kushughulika kwao na Mungu.
Tusisahau kamwe kwamba kweli kama hii haiwezi kujifunzwa kwa kukariri kama mtu angejifunza mambo ya sayansi ya maumbile. Lazima tuzipitie katika uzoefu kabla hatujaweza kuzijua kweli. Lazima mioyoni mwetu tupitie uzoefu mkali na mchungu wa Ibrahimu ikiwa tunataka kuijua heri inayoufuata. Laana ya kale haitatoka bila maumivu; yule bahili mzee mgumu aliye ndani yetu hatalala chini na kufa kwa kutii amri yetu. Lazima ang’olewe kutoka moyoni mwetu kama mmea kutoka udongoni; lazima atolewe kwa uchungu na damu kama jino kutoka tayani. Lazima afukuzwe kutoka nafsini mwetu kwa nguvu kama Kristo alivyowafukuza wavunja fedha kutoka hekaluni. Nasi tutahitaji kujikaza dhidi ya kuomba kwake kwa kusikitisha, na kutambua kwamba kunachipuka kutoka katika kujihurumia, mojawapo ya dhambi zinazostahili lawama kuliko zote za moyo wa mwanadamu.
Ikiwa kweli tunataka kumjua Mungu katika ukaribu unaozidi kukua, lazima tuiendee njia hii ya kuacha vyote. Na ikiwa tumeazimu kumwandama Mungu, Yeye, mapema au baadaye, atatuleta kwenye jaribu hili. Jaribu la Ibrahimu, wakati ule, halikujulikana kwake kuwa jaribu, lakini kama angechukua njia nyingine tofauti na ile aliyoichukua, historia yote ya Agano la Kale ingekuwa tofauti. Bila shaka Mungu angempata mtu wake, lakini hasara kwa Ibrahimu ingekuwa ya kusikitisha kupita maelezo. Hivyo nasi tutaletwa mmoja mmoja mahali pa kujaribiwa, na huenda tusijue kamwe tunapokuwa pale. Mahali pale pa kujaribiwa hakutakuwa na machaguo kumi na mawili yanayowezekana kwa ajili yetu; ni moja tu na mbadala wake, lakini mustakabali wetu wote utategemea uchaguzi tutakaoufanya.
Baba, nataka kukujua Wewe, lakini moyo wangu mwoga unaogopa kuviacha vitu vyake vya kuchezea. Siwezi kuachana navyo bila kutokwa damu ndani, wala sijaribu kukuficha hofu ya kuachana huko. Naja nikitetemeka, lakini naja kweli. Tafadhali ng’oa moyoni mwangu vitu vyote hivyo ambavyo nimevithamini kwa muda mrefu, navyo vimekuwa sehemu hasa ya nafsi yangu iliyo hai, ili Wewe upate kuingia na kukaa humo bila mpinzani. Ndipo utakapopafanya mahali pa miguu yako kuwa pa utukufu. Ndipo moyo wangu hautakuwa na haja ya jua kuuangazia, kwa maana Wewe Mwenyewe utakuwa nuru yake, wala hakutakuwa na usiku humo. Katika Jina la Yesu, Amina.