Sura 11 · dakika 8 za kusoma · dakika 11 za kusikiliza
Upole na Pumziko
Heri wenye upole, maana hao watairithi nchi.—Mathayo 5:5
Maelezo yaliyo sahihi kwa kiasi kikubwa ya jamii ya wanadamu yangeweza kutolewa kwa mtu asiyeifahamu kwa kuzichukua Heri, kuzigeuza upande wa ndani nje na kusema, “Hii ndiyo jamii yako ya wanadamu.” Kwa maana kinyume kabisa cha fadhila zilizo katika Heri ndizo hasa sifa zinazotambulisha maisha na mwenendo wa wanadamu.
Katika ulimwengu wa wanadamu hatupati kitu chochote kinachokaribia fadhila ambazo Yesu alizinena katika maneno ya mwanzo ya Mahubiri ya Mlimani yaliyo maarufu. Badala ya umaskini wa roho tunapata kiburi cha aina mbaya kuliko zote; badala ya wenye kuhuzunika tunapata wanaotafuta anasa; badala ya upole, majivuno; badala ya njaa ya haki tunawasikia watu wakisema, “Mimi ni tajiri, nimejitajirisha, wala sina haja ya kitu”; badala ya rehema tunapata ukatili; badala ya usafi wa moyo, mawazo machafu; badala ya wapatanishi tunapata watu wagomvi wenye uchungu; badala ya kufurahi wanapotendewa mabaya tunawaona wakijibu mapigo kwa kila silaha waliyo nayo.
Jamii iliyostaarabika imeundwa kwa malighafi ya kimaadili ya namna hii. Hewa imejaa hiyo; tunaivuta kwa kila pumzi na kuinywa pamoja na maziwa ya mama zetu. Utamaduni na elimu huyasafisha mambo haya kidogo lakini huyaacha kimsingi bila kuguswa. Ulimwengu mzima wa maandiko umeundwa kuyahalalisha maisha ya namna hii kuwa ndiyo pekee ya kawaida. Na jambo hili linashangaza zaidi kwa kuwa haya ndiyo maovu yanayoyafanya maisha kuwa mapambano machungu yalivyo kwetu sote. Maumivu yetu yote ya moyo na sehemu kubwa ya magonjwa yetu ya mwili yanatokana moja kwa moja na dhambi zetu. Kiburi, majivuno, uchungu, mawazo mabaya, chuki, tamaa: hivi ndivyo vyanzo vya maumivu mengi zaidi ya kibinadamu kuliko magonjwa yote yaliyowahi kuutesa mwili wa kufa.
Ndani ya ulimwengu kama huu sauti ya maneno ya Yesu inakuja kwa ajabu na ugeni, kama kujiliwa kutoka juu. Ni vyema kwamba alinena, kwa maana hakuna mwingine ambaye angeweza kulifanya vizuri hivyo; na ni vyema kwamba tunasikiliza. Maneno yake ni kiini cha kweli. Hatoi maoni; Yesu hakuwahi kutamka maoni. Hakuwahi kukisia; alijua, naye anajua. Maneno yake si kama yalivyokuwa ya Sulemani, jumla ya hekima timamu au matokeo ya uchunguzi makini. Alinena kutoka katika ukamilifu wa Uungu wake, na maneno yake ni Kweli yenyewe hasa. Yeye ndiye pekee ambaye angeweza kusema “heri” kwa mamlaka kamili, kwa maana Yeye ndiye Mbarikiwa aliyekuja kutoka ulimwengu wa juu ili kuwapa wanadamu heri. Na maneno yake yalitegemezwa na matendo makuu kuliko yoyote yaliyowahi kufanywa duniani na mtu mwingine yeyote. Ni hekima kwetu kusikiliza.
Kama ilivyokuwa mara nyingi kwa Yesu, alilitumia neno hili “wenye upole” katika sentensi fupi yenye nguvu, na hakuendelea kulieleza mpaka muda fulani baadaye. Katika kitabu kilekile cha Mathayo anatuambia zaidi juu yake na kulitumia katika maisha yetu. “Njoni kwangu, ninyi nyote msumbukao na wenye kubeba mizigo, nami nitawapumzisha. Jitieni nira yangu, mjifunze kwangu; kwa kuwa mimi ni mpole na mnyenyekevu wa moyo; nanyi mtapata raha nafsini mwenu. Kwa maana nira yangu ni laini, na mzigo wangu ni mwepesi.” Hapa tuna mambo mawili yanayosimama kinyume kimoja na kingine, mzigo na pumziko. Mzigo huo si wa mahali pamoja, maalum kwa wale wasikilizaji wa kwanza, bali ni ule unaobebwa na jamii yote ya wanadamu. Haujumuishi uonevu wa kisiasa wala umaskini wala kazi ngumu. Ni wa kina zaidi sana kuliko hayo. Unahisiwa na matajiri kama vile maskini, kwa maana ni kitu ambacho mali na uvivu haviwezi kamwe kutuokoa nacho.
Mzigo unaobebwa na wanadamu ni kitu kizito na kinachoponda. Neno alilolitumia Yesu linamaanisha mzigo unaochukuliwa au taabu inayobebwa hadi kufikia kuchoka kabisa. Pumziko ni kufunguliwa tu kutoka katika mzigo huo. Si kitu tunachokifanya, ni kile kinachotujia tunapoacha kufanya. Upole wake Mwenyewe, huo ndio pumziko.
Hebu tuuchunguze mzigo wetu. Ni wa ndani kabisa. Unashambulia moyo na akili na kuufikia mwili kutoka ndani tu. Kwanza, kuna mzigo wa kiburi. Kazi ya kujipenda kwa kweli ni nzito. Jifikirie mwenyewe kama sehemu kubwa ya huzuni yako haijatokana na mtu kukusema kwa dharau. Maadamu unajiweka kama mungu mdogo ambaye lazima umwe mwaminifu kwake, watakuwapo wale watakaofurahi kuitukana sanamu yako. Basi utawezaje kutumaini kuwa na amani ya ndani? Juhudi kali ya moyo ya kujilinda na kila dharau, ya kuikinga heshima yake iliyo nyepesi kuudhika na maoni mabaya ya rafiki na adui, haitaiacha kamwe akili ipate pumziko. Endelea na vita hivi kwa miaka mingi na mzigo utakuwa usiovumilika. Hata hivyo wana wa dunia wanaubeba mzigo huu daima, wakipinga kila neno linalosemwa dhidi yao, wakijikunyata chini ya kila shutuma, wakiumia chini ya kila dharau wanayoidhania, wakigaagaa bila usingizi ikiwa mwingine amependelewa kuliko wao.
Mzigo kama huu si lazima kuubeba. Yesu anatuita kwenye pumziko lake, na upole ndiyo njia yake. Mtu mpole hajali hata kidogo ni nani aliye mkuu kuliko yeye, kwa maana alikwisha kuamua zamani kwamba heshima ya ulimwengu haistahili juhudi hiyo. Anajenga kwake mwenyewe ucheshi wa upole na kujifunza kusema, “Lo, kwa hiyo umepuuzwa? Wamemweka mtu mwingine mbele yako? Wamenong’ona kwamba kumbe wewe si kitu cha maana sana? Na sasa unajisikia kuumizwa kwa sababu ulimwengu unasema juu yako mambo yaleyale hasa uliyokuwa ukiyasema juu yako mwenyewe? Jana tu ulikuwa ukimwambia Mungu kwamba wewe si kitu, ni funza tu wa mavumbini. Uthabiti wako uko wapi? Haya, jinyenyekeze, na uache kujali watu wanafikiri nini.”
Mtu mpole si panya wa kibinadamu anayeteswa na hisia ya kuwa duni. Badala yake anaweza kuwa katika maisha yake ya kimaadili jasiri kama simba na hodari kama Samsoni; lakini ameacha kujidanganya juu yake mwenyewe. Ameikubali tathmini ya Mungu juu ya maisha yake. Anajua kwamba yeye ni dhaifu na asiye na msaada kama Mungu alivyotangaza kuwa yu hivyo, lakini, kwa kitendawili, anajua wakati huohuo kwamba machoni pa Mungu yeye ni wa maana kuliko malaika. Ndani yake mwenyewe, si kitu; ndani ya Mungu, kila kitu. Hiyo ndiyo kauli mbiu yake. Anajua vema kwamba ulimwengu hautamwona kamwe jinsi Mungu anavyomwona, naye ameacha kujali. Anapumzika akiwa ameridhika kabisa kumwacha Mungu aweke thamani zake Mwenyewe. Atakuwa na subira ya kungoja siku ile kila kitu kitakapopata bei yake halisi na thamani ya kweli itakapopata nafasi yake. Ndipo wenye haki watakapong’aa kama jua katika Ufalme wa Baba yao. Yuko tayari kuingoja siku hiyo.
Wakati huo atakuwa amefika mahali pa pumziko la nafsi. Anapoendelea kutembea katika upole atafurahi kumwacha Mungu amtetee. Mapambano ya zamani ya kujitetea yamekwisha. Ameipata amani inayoletwa na upole.
Kisha pia atapata ukombozi kutoka katika mzigo wa kujifanya. Kwa hili simaanishi unafiki, bali tamaa ya kawaida ya kibinadamu ya kujionyesha kwa upande wetu bora na kuuficha ulimwengu umaskini wetu halisi wa ndani. Kwa maana dhambi imetufanyia hila nyingi mbaya, na mojawapo imekuwa kutujaza hisia ya uongo ya aibu. Hakuna karibu mwanamume wala mwanamke anayethubutu kuwa vile alivyo hasa bila kuirembesha taswira yake. Hofu ya kugunduliwa inatafuna kama panya ndani ya mioyo yao. Mtu mstaarabu anaandamwa na hofu kwamba siku moja atakutana na mtu mstaarabu kuliko yeye. Msomi anaogopa kukutana na mtu msomi kuliko yeye. Tajiri anatokwa jasho kwa hofu kwamba mavazi yake au gari lake au nyumba yake siku moja vitaonekana duni vikilinganishwa na vya tajiri mwingine. Kile kinachoitwa “jamii ya watu wa hadhi” kinaendeshwa na msukumo usio wa juu kuliko huu, na tabaka za watu maskini katika ngazi yao si bora sana.
Mtu yeyote asilichekelea jambo hili na kulipuuza. Mizigo hii ni halisi, na kidogo kidogo inawaua wahanga wa njia hii mbaya na isiyo ya asili ya maisha. Na nafsi ya kufikiri iliyojengwa kwa miaka ya hali ya namna hii inaufanya upole wa kweli uonekane usio halisi kama ndoto, wa mbali kama nyota. Kwa wahanga wote wa ugonjwa huu unaotafuna Yesu anasema, “Hamna budi kuwa kama vitoto.” Kwa maana watoto wadogo hawajilinganishi; wanapata furaha ya moja kwa moja kutokana na walicho nacho bila kukihusisha na kitu kingine au mtu mwingine. Ni wanapokua tu na dhambi inapoanza kuchochea ndani ya mioyo yao ndipo wivu na husuda huonekana. Ndipo wanashindwa kufurahia walicho nacho ikiwa mtu mwingine ana kitu kikubwa zaidi au bora zaidi. Katika umri ule mdogo mzigo ule unaochubua unashuka juu ya nafsi zao nyororo, wala haziachi kamwe mpaka Yesu awaweke huru.
Chanzo kingine cha mzigo ni kuigiza. Nina hakika kwamba watu wengi huishi katika hofu ya siri kwamba siku moja watakuwa wazembe na kwa bahati adui au rafiki ataruhusiwa kuchungulia ndani ya nafsi zao maskini zilizo tupu. Kwa hiyo hawatulii kamwe. Watu werevu huwa na wasiwasi na hukaa macho wakiogopa kunaswa wakasema jambo la kawaida au la kipumbavu. Watu waliosafiri huogopa kwamba huenda wakakutana na Marco Polo fulani awezaye kueleza mahali fulani pa mbali ambapo wao hawajawahi kufika.
Hali hii isiyo ya asili ni sehemu ya urithi wetu wa huzuni wa dhambi, lakini katika siku zetu inazidishwa na mtindo wetu wote wa maisha. Matangazo ya biashara kwa sehemu kubwa yamejengwa juu ya tabia hii ya kujifanya. “Kozi” zinatolewa katika fani hii au ile ya elimu ya kibinadamu zikivutia waziwazi tamaa ya mhanga ya kung’ara katika karamu. Vitabu vinauzwa, mavazi na vipodozi vinachuuzwa, kwa kuichezea daima tamaa hii ya kuonekana vile tusivyo. Kuigiza ni laana moja itakayoanguka mbali mara tu tunapopiga magoti miguuni pa Yesu na kujisalimisha kwa upole wake. Ndipo hatutajali watu wanavyotufikiria maadamu Mungu amependezwa. Ndipo vile tulivyo kutakuwa kila kitu; jinsi tunavyoonekana kutachukua nafasi yake chini kabisa katika mambo yanayotushughulisha. Mbali na dhambi hatuna kitu cha kuonea aibu. Ni tamaa mbaya tu ya kung’ara inayotufanya tutake kuonekana tofauti na tulivyo.
Moyo wa ulimwengu unavunjika chini ya mzigo huu wa kiburi na kujifanya. Hakuna kufunguliwa kutoka katika mzigo wetu mbali na upole wa Kristo. Kufikiri vizuri kwa makini kunaweza kusaidia kidogo, lakini uovu huu una nguvu sana kiasi kwamba tukiukandamiza mahali pamoja utaibuka mahali pengine. Kwa wanaume na wanawake kila mahali Yesu anasema, “Njoni kwangu, nami nitawapumzisha.” Pumziko analolitoa ni pumziko la upole, faraja ya heri inayokuja tunapojikubali jinsi tulivyo na kuacha kujifanya. Itahitaji ujasiri kiasi mwanzoni, lakini neema inayohitajika itakuja tunapojifunza kwamba tunaishiriki nira hii mpya na laini pamoja na Mwana wa Mungu Mwenyewe aliye hodari. Anaiita “nira yangu,” naye hutembea upande mmoja wakati sisi tunatembea upande mwingine.
Bwana, unifanye kama mtoto. Uniokoe na msukumo wa kushindana na mwingine kwa ajili ya nafasi au hadhi au cheo. Ningependa kuwa mnyofu na asiye na hila kama mtoto mdogo. Uniokoe na kujionyesha na kujifanya. Unisamehe kwa kujifikiria mwenyewe. Unisaidie nijisahau na kupata amani yangu ya kweli katika kukutazama Wewe. Ili upate kuyajibu maombi haya najinyenyekeza mbele zako. Uweke juu yangu nira yako laini ya kujisahau ili kwa hiyo nipate pumziko. Amina.