Katika Lugha Yetu Wenyewe

“Imekuwaje basi sisi kusikia kila mtu lugha yetu tuliyozaliwa nayo?” — Matendo 2:8

Crowther alipozaliwa, Kiyoruba kilikuwa karibu hakijawahi kuandikwa. Kilijaa methali, mashairi na nyimbo za sifa, vyote vikiishi kumbukumbuni. Kufikia wakati alipofariki, kulikuwa na Biblia ya Kiyoruba, Kitabu cha Sala cha Kiyoruba, vitabu vya sarufi, kamusi na vitabu vya shule. Hakuwa mtu pekee aliyeleta mabadiliko hayo, lakini wanahistoria wanamtaja kuwa ndiye chanzo chake kikuu.

Alikuwa ameanza kukusanya maneno ya Kiyoruba katika miaka ya 1830. Msamiati wake wa Kiyoruba, uliochapishwa mwaka 1843, ulikuwa kazi ya kwanza ya aina hiyo kuandikwa na mzawa wa lugha hiyo. Kuiandika lugha hiyo kulikuwa kugumu: Kiyoruba ni lugha ya toni, kwa hiyo silabi ileile ikitamkwa kwa sauti ya juu, ya kati au ya chini inaweza kuwa na maana tofauti kabisa, na kina sauti ambazo herufi za Kiingereza haziwezi kuziandika. Katika miaka ya 1850 kikundi cha watu kilikubaliana mfumo mmoja wa tahajia, wenye alama chini ya baadhi ya herufi na alama za toni juu ya irabu. Biblia nzima ya Kiyoruba, kazi ya pamoja ya miaka arobaini ambamo Crowther alifanya sehemu kubwa zaidi, ilitoka mwaka 1884. Masimulizi maarufu wakati mwingine husema aliitafsiri peke yake. Yeye mwenyewe angekuwa wa kwanza kuyasahihisha.

Kwa nini jambo hili lilikuwa muhimu sana? Mwanahistoria kutoka Gambia, Lamin Sanneh, alieleza hoja hii vizuri: Biblia inapotafsiriwa katika lugha ya watu fulani, lugha hiyo inatangazwa kuwa inastahili kubeba neno la Mungu. Hakuna anayelazimika kuwa mtu mwingine ili awe Mkristo. Kwa Crowther, Injili haikuwa mali ya Waingereza ambayo Waafrika walipaswa kujifunza Kiingereza ili waipokee. Iliweza kuzungumza Kiyoruba.

Mnamo Novemba 1851, akiwa ziarani Uingereza, Crowther alikwenda Kasri la Windsor kuzungumza na Mwana wa Mfalme Albert kuhusu Afrika. Walipokuwa wameinama juu ya ramani, mwanamke mmoja aliingia chumbani kimya kimya. “Hakuingia kwa taadhima ya kifalme,” aliandika, “bali kwa unyenyekevu tu, kama mwanamke mwingine yeyote.” Alikuwa Malkia Victoria. Taa ilipozimika, Malkia mwenyewe aliwasha mishumaa. Mtu alimwomba Crowther aseme kitu kwa Kiyoruba. Alitoa methali, kisha, ili Malkia aisikie lugha hiyo vizuri, akasali Sala ya Bwana. Malkia alisema ilikuwa “laini na yenye mahadhi matamu.”

Hadithi hiyo mara nyingi hukuzwa ikawa ya mtumwa wa zamani aliyeitwa mbele ya kiti cha enzi. Toleo la kweli ni bora zaidi: chumba kitulivu, taa inayozimika, na mchungaji Myoruba akisali “Baba Yetu” kwa lugha yake ya mama mbele ya Malkia wa Uingereza kwa mwanga wa mishumaa.

Kuna upande usiopendeza sana. Mwana wa Mfalme Albert, akiitazama ramani, alisema Lagos “inapaswa kubomolewa.” Mwezi mmoja baadaye Jeshi la Wanamaji la Uingereza liliishambulia Lagos ili kukomesha biashara yake ya watumwa, na miaka kumi baadaye Uingereza iliitwaa. Crowther, kama Wakristo wengi wa Kiafrika wa wakati wake, aliuona uwezo wa Uingereza kuwa ulinzi dhidi ya biashara iliyoharibu utoto wake. Alikuwa sahihi kuhusu biashara ya watumwa. Hakuweza kuona utawala wa kikoloni ungekuja kuwa nini.

Siku ya Pentekoste, ishara ya kwanza ya Roho ilikuwa kwamba watu kutoka pande zote za dunia walisikia matendo makuu ya Mungu katika “lugha yetu tuliyozaliwa nayo.” Ukristo umekuwa imani iliyotafsiriwa tangu siku ya kwanza. Mungu hakuombi usali kwa lahaja maalum takatifu. Anakusikia kwa maneno unayoyatumia kweli unapofikiri.

Jambo moja la kufanya wiki hii: wiki hii omba kwa lugha unayofikiri nayo, hata kama ni ya kawaida tu. Ikiwa unazungumza lugha zaidi ya moja, jaribu kusali Sala ya Bwana kwa lugha ya moyo wako, ile uliyokua ukiisikia nyumbani, na uangalie kama inahisi tofauti.