Sura 13 · dakika 15 za kusoma · dakika 19 za kusikiliza
Paulo, Mwalimu wa Maombi
Fletcher wa Madeley, mwalimu mkuu wa karne moja na nusu iliyopita, alikuwa akiwafundisha wanafunzi vijana wa theolojia. Alikuwa mmoja wa watenda kazi pamoja na Wesley, na mtu mwenye tabia ya utakatifu mkubwa. Alipokwisha kufundisha juu ya mojawapo ya mada kuu za Neno la Mungu, kama vile Ujazo wa Roho Mtakatifu wa Mungu, au juu ya nguvu na baraka alizokusudia watu wake wawe nazo, alikuwa akifunga somo na kusema, “Hiyo ndiyo nadharia; sasa wale wanaotaka kuitenda njooni chumbani kwangu!” Na mara kwa mara walifunga vitabu vyao wakaenda chumbani kwake, ambapo saa ile ya nadharia ilifuatwa na saa moja au mbili za maombi.—Mchungaji Hubert Brooke.
Jinsi gani Paulo alivyowasisitiza kwa bidii, kwa nguvu, bila kuchoka na kwa moyo uliojaa huruma, wale aliowaandikia na kuwahubiria, waombe! “Nataka,” asema, akimwandikia Timotheo, “kabla ya mambo yote, dua, na sala, na maombezi, na shukrani, zifanywe kwa ajili ya watu wote.” Hili alikusudia liwe amana ya kwanza na kweli ya msingi kwa Kanisa. Kwanza kabisa, kabla ya mambo yote, mbele ya mambo yote, Kanisa la Kristo lilipaswa kuwa Kanisa linaloomba, lilipaswa kuwaombea watu, lilipaswa kuwaombea watu wote. Aliwaagiza Wafilipi hivi: “Msijisumbue kwa neno lo lote; bali katika kila neno kwa kusali na kuomba, pamoja na kushukuru, haja zenu na zijulikane na Mungu.” Kanisa halipaswi kujisumbua kwa jambo lolote. Katika kila jambo maombi lazima yafanywe. Hakuna jambo dogo mno lisiloweza kuombewa. Hakuna jambo kubwa mno kwa Mungu kulishinda.
Paulo analiweka kuwa agizo la uhai, la lazima kabisa, anapoliandikia Kanisa la Thesalonike: “Furahini siku zote; ombeni bila kukoma; shukuruni kwa kila jambo; maana hayo ni mapenzi ya Mungu kwenu.” Kanisa lazima lijitoe kwa maombi yasiyokoma. Maombi hayakupaswa kukoma kamwe ndani ya Kanisa. Haya ndiyo yaliyokuwa mapenzi ya Mungu kwa Kanisa lake hapa duniani.
Paulo hakuwa tu mtu aliyejitoa kwa maombi yeye mwenyewe, bali aliyasisitiza daima na kwa bidii kwa namna iliyoonyesha umuhimu wake wa uhai. Hakuishia tu kuwasisitiza watu wa Kanisa la siku zake waombe, bali aliwasisitiza waombe bila kuchoka. “Dumuni sana katika kusali, mkikesha ndani yake,” ndiyo iliyokuwa sauti kuu ya mawaidha yake yote juu ya maombi. “Mkisali kila wakati kwa sala zote na maombi,” ndivyo alivyowasisitizia watu jambo hili muhimu. “Nataka,” nawasihi, hili ndilo tamanio langu, hii ndiyo nia yangu juu ya swali hili, “wanaume waombe kila mahali, wakiinua mikono iliyotakata pasipo hasira wala majadiliano.” Kwa kuwa yeye mwenyewe aliomba kwa namna hii, aliweza kuwasisitizia jambo hilo wale aliowahudumia.
Paulo alikuwa kiongozi kwa kuteuliwa, na kwa kutambuliwa na kukubaliwa na wote. Alikuwa na nguvu nyingi kuu katika huduma hii. Kuongoka kwake, kulikokuwa dhahiri sana na kwa kina, kulikuwa nguvu kubwa, ghala kamili la silaha za vita vya kushambulia na vya kujihami. Wito wake wa utume ulikuwa wazi, wenye nuru na wenye kusadikisha. Lakini nguvu hizi hazikuwa nishati za kimungu zaidi zilizozaa matunda makubwa zaidi katika huduma yake. Mwenendo wa Paulo ulitengenezwa wazi zaidi, na kazi yake ikafanikiwa kwa nguvu zaidi, kwa maombi kuliko kwa nguvu nyingine yoyote.
Basi si ajabu kwamba aliyapa maombi nafasi kubwa hivyo katika mahubiri yake na maandiko yake. Hatungeweza kutarajia vinginevyo. Kama vile maombi yalivyokuwa zoezi kuu kabisa katika maisha yake binafsi, ndivyo pia maombi yalivyochukua nafasi ile ile ya juu katika mafundisho yake. Kielelezo chake cha maombi kiliongeza nguvu kwa mafundisho yake juu ya maombi. Matendo yake na mafundisho yake yalikwenda sambamba. Hapakuwa na mgongano kati ya mambo hayo mawili.
Paulo alikuwa mkuu wa mitume kama alivyokuwa mkuu katika maombi. Ikiwa alikuwa wa kwanza kati ya mitume, maombi yalichangia kufikia hapo. Kwa hiyo alistahili zaidi kuwa mwalimu wa maombi. Kuomba kwake kulimfaa kuwafundisha wengine maombi ni nini na maombi yanaweza kufanya nini. Na kwa sababu hiyo aliweza kuwasisitiza watu kwamba hawapaswi kuyapuuza maombi. Mambo mengi mno yalitegemea maombi.
Alikuwa wa kwanza katika maombi kwa sababu hii. Kwa kuwa juu yake yalielekezwa maombi mengi ya watakatifu kuliko juu ya mtu mwingine yeyote, akawa wa kwanza katika utume. Taji ya kuuawa kwa ajili ya imani ilikuwa taji kuu kabisa katika ufalme wa mbinguni, lakini maombi ndiyo yaliyoiweka taji hiyo ya kifo cha ushahidi juu ya kichwa chake.
Yeye atakaye kuwafundisha watu kuomba lazima kwanza ajitoe mwenyewe kwa maombi. Yeye anayewasisitiza wengine waombe lazima kwanza yeye mwenyewe aikanyage njia ya maombi. Na kwa kadiri wahubiri wanavyoomba, ndivyo watakavyoelekea kuwasisitiza maombi wale wanaowahubiria. Zaidi ya hayo, kwa kadiri wahubiri wanavyoomba, ndivyo watakavyofaa kuhubiri juu ya maombi. Ikiwa mfuatano huo wa hoja ni kweli, je, itakuwa halali kuhitimisha kwamba sababu ya kuwapo kwa mahubiri machache hivi juu ya maombi katika nyakati hizi za sasa ni kwamba wahubiri si watu wa maombi?
Tungeweza kuliweka swali zima la ulazima kamili wa maombi na uwezekano wake katika kipindi hiki juu ya msimamo wa Paulo kuhusu maombi. Ikiwa nguvu ya mtu binafsi, ikiwa nishati ya nia thabiti, ikiwa misimamo ya kina, ikiwa elimu na vipawa vya mtu, na ikiwa wito wa Kimungu na uwezeshwaji wa Kimungu,—ikiwa mojawapo ya hayo, au yote kwa pamoja, yangeweza kuliongoza Kanisa la Mungu bila maombi, basi kwa mantiki maombi yasingehitajika. Ikiwa utauwa wa kina na kujiweka wakfu kusikoyumba kwa kusudi kuu, ikiwa uaminifu wenye shauku kwa Yesu Kristo, ikiwa lolote au yote haya yangeweza kuwapo bila maombi ya kujitoa, au kumwinua kiongozi wa Kanisa juu ya ulazima wa maombi, basi Paulo alikuwa juu ya haja ya kuyatumia. Lakini ikiwa Paulo, yule mkuu mwenye vipawa, aliyependelewa na aliyejitoa, aliona ulazima wa maombi yasiyokoma, na akatambua kwamba madai yake na ulazima wake ni ya haraka na ya kushurutisha, na ikiwa aliona kwamba ni jambo linalolilia na kudai kwamba Kanisa liombe bila kukoma, basi yeye na ndugu zake katika utume walipaswa kusaidiwa kwa maombi ya watu wote na yenye nguvu.
Kuomba kwa Paulo, na amri zake, na msisitizo wa haraka aliotumia kulisihi Kanisa liombe, ndiyo ithibati inayosadikisha zaidi ya ulazima kamili wa maombi kama nguvu kuu ya kimaadili ulimwenguni, kipengele cha lazima kisichoweza kutenganishwa katika maendeleo na kuenea kwa Injili, na katika kukua kwa utauwa wa mtu binafsi. Kwa mtazamo wa Paulo, hapakuwa na mafanikio ya Kanisa bila maombi, wala utauwa bila maombi, naam, bila maombi mengi. Kanisa ambalo kutoka maishani mwake maombi hububujika kama miale ya uvumba ilivyotoka katika chetezo, na uongozi ambao kutoka tabia yake, maisha yake na mazoea yake maombi huwaka kwa namna ya kuvutia, dhahiri na ya hiari kama uvumba wenye harufu nzuri ulivyowaka, huo ndio uliokuwa uongozi kwa ajili ya Mungu.
Kuomba kila mahali, kuomba katika kila jambo, kudumu katika kuomba, na kuomba bila kukoma—hivyo ndivyo Paulo alivyosema kama mfafanuzi wa matumizi ya Kimungu ya maombi na asili yake.
Timotheo alikuwa mpendwa sana kwa Paulo, na upendo huo ulikuwa wa pande zote mbili, ukaongezwa nguvu na mambo yote waliyoshirikiana. Paulo aliona ndani ya Timotheo sifa zile zilizomfaa kuwa mrithi wake wa kiroho, angalau mtunzaji na kiongozi wa kanuni kuu za kiroho na nguvu zilizokuwa za lazima kwa kusimikwa na kustawi kwa Kanisa. Kweli hizi za msingi na za uhai alitaka kuzisisitiza ndani ya Timotheo na kuzipandikiza ndani yake. Paulo alimwona Timotheo kuwa mtu ambaye angeweza kukabidhiwa kweli za msingi na za uhai, ambaye angezihifadhi kwa uaminifu, na ambaye angezikabidhi bila kuzichafua kwa vizazi vijavyo. Basi anampa Timotheo amana hii ya maombi kwa ajili ya nyakati zote kama inavyopatikana katika 1 Timotheo 2:1.
Na tuzingatie kabla hatujaendelea zaidi kwamba Paulo aliandika moja kwa moja chini ya usimamizi wa Roho Mtakatifu, aliyemlinda Paulo asikosee, na aliyemletea kweli ambazo Paulo alizifundisha. Sisi tunashikilia kwa uthabiti, bila kulegeza hata kidogo, uvuvio kamili wa Maandiko, na kwa kuwa maandiko ya Paulo ni sehemu kamili ya Maandiko hayo Matakatifu, basi Nyaraka za Paulo ni sehemu za Maandiko, yaani Neno la Mungu. Kwa kuwa hili ni kweli, fundisho la maombi alilolithibitisha Paulo ni fundisho la Roho Mtakatifu. Nyaraka zake ni sehemu ya Neno la Mungu, zimevuviwa, ni za kweli, na zina mamlaka ya Kimungu. Kwa hiyo maombi kama yalivyofundishwa na Paulo ndilo fundisho ambalo Mungu Mwenyezi angetaka Kanisa lake likubali, liamini na litende.
Kwa hiyo maneno haya kwa Timotheo yalikuwa maneno yaliyovuviwa na Mungu. Sehemu hii ya Maandiko Matakatifu ni zaidi sana ya kudokeza tu, na ni zaidi sana ya muhtasari mpana na mtupu juu ya maombi. Inafundisha mengi juu ya maombi, juu ya jinsi watu wanavyopaswa kuomba, jinsi wafanyabiashara wanavyopaswa kuomba, na ina nguvu nyingi juu ya sababu za watu kupaswa kuomba, hivi kwamba inahitaji kusisitizwa kwa nguvu na bila kuchoka.
Haya ndiyo maneno ya Paulo kwa Timotheo juu ya maombi:
“Basi, kabla ya mambo yote, nataka dua, na sala, na maombezi, na shukrani, zifanywe kwa ajili ya watu wote;
“kwa ajili ya wafalme na wote wenye mamlaka, tuishi maisha ya utulivu na amani, katika utauwa wote na ustahivu.
“Hili ni jema, nalo lakubalika mbele za Mungu Mwokozi wetu;
“ambaye hutaka watu wote waokolewe, na kupata kujua yaliyo kweli.
“Kwa sababu Mungu ni mmoja, na mpatanishi kati ya Mungu na wanadamu ni mmoja, mwanadamu Kristo Yesu;
“ambaye alijitoa mwenyewe kuwa ukombozi kwa ajili ya wote; ushuhuda ufaao kwa wakati wake. Basi, nataka wanaume waombe kila mahali, wakiinua mikono iliyotakata pasipo hasira wala majadiliano.”
Katika sehemu hii ya maombi Paulo ametuwekea urithi na desturi ya kila Mkristo katika nyakati zote. Ni mwongozo wa mfukoni katika kazi kuu ya kuomba. Inatupa mtazamo wa nguvu ya maombi na wa pande zake nyingi. Wa kwanza kwa wakati, na katika ubora wote, kati ya wajibu wote ni maombi. Lazima yawe ya kwanza katika shughuli zote. Maombi ni ya kushurutisha na ya lazima kiasi hiki katika maana yake na nguvu yake hata yanasimama wa kwanza kati ya mambo ya thamani ya kiroho. Yeye asiyeomba si kitu kabisa. Yeye ni bure, chini ya bure. Yuko chini ya sifuri, kwa habari ya Kristo na Mungu na mbingu. Maombi hayasimami tu miongoni mwa mambo ya kwanza, sawa na mambo mengine, bali ni wa kwanza kati ya wa kwanza; Paulo anayaweka maombi mbele kabisa kwa moyo wake wote. “Basi, kabla ya mambo yote.”
Fundisho lake ni kwamba kuomba ndilo jambo muhimu kuliko yote duniani. Mengine yote lazima yazuiliwe, yarudishwe nyuma, ili maombi yapewe nafasi ya kwanza. Yaweke mbele, na uyadumishe mbele. Vita ni juu ya nafasi ya kwanza ya maombi. Kushindwa na kushinda vimo katika jambo hili moja. Kuyafanya maombi kuwa jambo la pili ni kuyavua taji. Ni kuyafunga minyororo na kuyaangamiza. Maombi yakiwekwa mbele, basi Mungu amewekwa mbele, na ushindi ni hakika. Maombi lazima yatawale maishani au yajiuzulu. Itakuwa lipi?
Kwa mujibu wa Paulo, “dua, na sala, na maombezi, na shukrani”—vipengele hivi vyote vya maombi na aina hizi zote za maombi zinapaswa kutolewa kwa ajili ya watu. Maombi hutolewa kwa ajili ya mambo, kwa ajili ya mambo yote, kwa ajili ya mema yote ya kidunia, na kwa ajili ya mema yote ya kiroho na neema, lakini katika maelekezo haya Paulo anapanda hadi matokeo na makusudi makuu kabisa ya maombi. Watu wanapaswa kuguswa na maombi. Mema yao, tabia yao, mwenendo wao na hatima yao vyote vimo ndani ya maombi. Katika jambo hili maombi yanakwenda katika njia iliyo juu kabisa, na kufuatia lengo lake lililotukuka zaidi. Sisi tunayajua na kuyazoea mambo, baraka na zawadi, na masuala yanayowagusa watu, lakini hapa watu wenyewe wamewekwa kuwa walengwa wa maombi. Hili linayapanua maombi na kuyapa heshima. Watu, katika upana wote na wigo wote wa hali zao, wanapaswa kushikwa katika mshiko wenye nguvu wa maombi.
Fundisho la Paulo ni kwamba maombi kimsingi ni jambo la ndani ya mtu. Roho iliyo ndani yetu ndiyo inayoomba. Basi angalia maelekezo ya Paulo: “nataka wanaume waombe kila mahali, … pasipo hasira.” Neno “hasira” ni neno linaloashiria mwendo wa asili wa ndani wa mimea na matunda, yanapovimba kwa maji yake. Maji ya asili yanapashwa joto yakapata uhai, yakapanda kwa joto la Majira ya kuchipua. Mwanadamu ana ndani yake maji ya asili yanayopanda kama utomvu unavyopanda. Joto, moto, hatua zote za tamaa na shauku, kila kiwango cha hisia—haya hupanda yenyewe yanapochochewa. Jilindeni nayo na kuyazima. Mtu hawezi kuomba huku hisia hizi za asili zikipanda ndani yake, zikikuzwa, zikithaminiwa na kuendelezwa humo. Maombi yanapaswa kuwa bila hayo. “Pasipo hasira.” Mvuvio ulio juu zaidi, bora zaidi na mtukufu zaidi unapaswa kuyainua maombi juu. “Hasira” huyashusha maombi, huyazuia, huyakandamiza.
Neno “pasipo” lina maana ya kutotumia, kutokuwa na uhusiano na, kuwa mbali na, kujitenga na. Moyo wa asili usiofanywa upya hauna sehemu katika kuomba. Joto lake na maji yake yote ya asili huyatia sumu maombi na kuyaangamiza. Asili ya maombi ni ya kina zaidi kuliko asili ya mwanadamu. Hatuwezi kuomba kwa asili yetu, hata kwa asili iliyo njema zaidi na bora kabisa.
Maombi ndiyo kipimo cha kweli cha tabia. Uaminifu kwa hali zetu na unyoofu katika mahusiano yetu mara nyingi huonekana katika kuwa kwetu watu wa maombi. Hali fulani huzaa maombi. Ni udongo unaoyaotesha maombi na kuyakamilisha. Kuomba katika mazingira fulani huonekana kufaa sana. Kutoomba katika hali fulani huonekana kuwa ukosefu wa moyo na jambo lisilopatana. Dhoruba kuu za maisha, tunapokuwa hatuna msaada na bila nafuu, au tumekosa faraja, ndizo hali za asili na za majaliwa ya Mungu za maombi.
Ujane ni huzuni kubwa. Huwapata wanawake watakatifu kama wengine. Wapo wajane wa kweli walio watakatifu. Wanapaswa kuheshimiwa, na huzuni yao ni takatifu. Utauwa wao una harufu nzuri na unang’aa kwa sababu ya mioyo yao iliyopondeka. Hivi ndivyo Paulo anavyowaeleza wajane kama hao:
“Basi yeye aliye mjane kweli kweli, ameachwa peke yake, amemtumaini Mungu, naye hudumu katika dua na sala usiku na mchana. Bali yeye aishiye kwa anasa amekufa, ingawa yu hai.”
Hapa pana tofauti ya kushangaza kati ya makundi mawili ya wanawake. Mmoja anajitoa kwa dua usiku na mchana. Mwingine anaishi kwa anasa naye amekufa kiroho. Basi Paulo anamweleza mjane wa kweli kuwa mkuu katika maombi. Maombi yake, yaliyozaliwa na imani yake na upweke wake, ni nguvu kuu. Usiku na mchana maombi yake hupanda kwa Mungu bila kukoma. Moyo wa mjane ni ombi lenye nguvu kwa Mungu moyo huo unapopatikana katika njia ya maombi, maombi makali, yasiyochoka.
Mojawapo ya maagizo ya Paulo yenye kushangaza yanayostahili kujifunzwa ni hili, “mkidumu katika kuomba,” au kama inavyosomeka katika Revised Version, “Mkidumu kwa uthabiti katika kuomba,” ambalo ndilo maelezo yake juu ya maombi. Neno hili lina maana ya kukawia, kubaki, kuwa thabiti na mwaminifu katika maombi, kuyang’ang’ania kwa nguvu, kudumu nayo kwa nguvu hadi mwisho, kuyashughulikia kwa nguvu, kwa kujitoa na kwa uthabiti, kuyapa uangalifu usiokoma.
Kuomba ni kazi, kazi ya maisha yote, inayopaswa kufuatiliwa kwa bidii, kwa juhudi na kwa jasho. Kazi ya Mkristo iliyo kuu kuliko zote ni maombi. Ndiyo kazi yake inayovutia zaidi, ya kimbingu zaidi, yenye faida zaidi. Maombi ni kazi yenye heshima ya juu kiasi hiki, na inayostahili, na yenye uzito mkubwa hivi kwamba inapaswa kufuatiliwa “bila kukoma.” Yaani, bila kulegea wala kuvunjika, ikifuatiliwa kwa bidii na bila kusimama. Kwa maombi tunapaswa kutoa nguvu zetu zote. Lazima yafunike mambo yote, yawe kila mahali, yaonekane katika majira yote, na kukumbatia kila kitu, siku zote, na kila mahali.
Katika lile ombi la ajabu la Waefeso 3, anaomba kwa ajili ya upeo mpana wa uzoefu wa kidini. Huko anampigia Mungu magoti, kwa jina la Yesu Kristo, akiomba kwamba Mungu awajalie waamini hawa wa Efeso wafike katika uzoefu wao mbali zaidi ya mipaka ya mwisho ya utakatifu wa zamani. “Mpate kutimilika kwa utimilifu wote wa Mungu”—uzoefu mkubwa na mtukufu kiasi kwamba humfanya mtakatifu wa kisasa kizunguzungu hata anaogopa kutazama juu kwenye vimo hivyo vya mbinguni au kuchungulia chini kwenye vilindi visivyopimika. Paulo anatupitisha tu kwake yeye, “mwenye kuweza kufanya nyingi mno kuliko yote tuyaombayo au tuyawazayo.” Huu ni mfano wa mafundisho yake juu ya maombi.
Akiliandikia Kanisa la Filipi, Paulo anaeleza hali ilivyokuwa, na anaonyesha nguvu ya maombi ya kubadilisha mambo kama ifuatavyo:
“Wengine kweli wanamhubiri Kristo kwa husuda na fitina, lakini wengine pia kwa nia njema;
“Wengine kweli kwa ugomvi, si kwa unyofu, wakidhani kwamba kwa hayo wanaongeza dhiki katika vifungo vyangu;
“lakini wale wengine kwa upendo, wakijua ya kuwa nimewekwa kwa ajili ya kuitetea Injili.
“Ni nini basi? Lakini kwa vyovyote vile; ikiwa ni kwa unafiki au kwa kweli, Kristo anatangazwa; na kwa hiyo nafurahi, naam, nami nitafurahi.
“Kwa maana najua ya kuwa mambo haya yatakuwa wokovu wangu, kwa maombi yenu, na kwa kuruzukiwa Roho wa Yesu Kristo;
“kama vile nitazamiavyo kwa shauku nyingi, na kutarajia, ya kuwa sitaaibika katika neno lo lote; bali kwa ujasiri wote, Kristo atatukuzwa katika mwili wangu, sasa kama siku zote, ikiwa ni kwa maisha yangu au ikiwa ni kwa mauti yangu.”
Ujasiri ulipaswa kupatikana kwake, na kufadhaika na aibu kuzuiliwa, kwa maombi yao, na Kristo alipaswa kutukuzwa kwa utukufu na kupitia Paulo, ikiwa angeishi au kufa.
Ni vyema kuzingatia kwamba katika manukuu haya yote ya Wakorintho, Waefeso au Wafilipi, Revised Version inatupa aina ya maombi iliyo kali kuliko zote, yaani “dua.” Ni maombi makali, ya binafsi, ya juhudi na yasiyochoka ya watakatifu ambayo Paulo anayaomba, nao lazima watoe nguvu ya pekee, shauku, muda na moyo kwa maombi yao ili yazae matunda yake makubwa ya dhahabu.
Agizo la jumla juu ya maombi kwa Wakristo wa Kolosai linafanywa mahususi na kunolewa hadi kuwa ombi la binafsi: “Dumuni sana katika kusali, mkikesha ndani yake pamoja na kushukuru; mkituombea na sisi pia, ili Mungu atufungulie mlango wa neno, tuinene siri ya Kristo, ambayo kwa ajili yake mimi nimefungwa; nipate kuidhihirisha kama inipasavyo kunena.”
Paulo anahesabiwa kuwa mwandishi wa Waraka kwa Waebrania. Humo tunalo jambo linalohusu tabia ya kuomba kwa Kristo, ambalo ni kielelezo, mwongozo, na lenye mamlaka kuhusu vipengele vya maombi ya kweli. Maneno yake yana sauti nzito jinsi gani! Jinsi gani yalivyogusa moyo na kuwa matukufu maombi yake yeye aliyeomba kama hakuna mwanadamu aliyewahi kuomba, na bado aliomba ili kumfundisha mwanadamu jinsi ya kuomba, “Yeye, siku hizo za mwili wake, alitoa maombi na dua pamoja na kulia sana na machozi kwake yeye aliyeweza kumwokoa na mauti, akasikiwa kwa sababu ya uchaji wake.” Kuomba kwa Yesu Kristo kulitumia nguvu kuu kabisa za nafsi yake. Maombi yake yalikuwa dhabihu zake, alizozitoa kabla ya kujitoa mwenyewe msalabani kwa ajili ya dhambi za wanadamu. Dhabihu ya maombi ndiyo mtangulizi na rehani ya kujitoa dhabihu. Lazima tufe katika vyumba vyetu vya siri kabla hatujaweza kufa msalabani.