Hatua ya Tano

Basi, Mkristo alipoendelea njiani mwake, akafika kwenye kilima kidogo, kilichoinuliwa kwa makusudi ili wasafiri waweze kuona mbele yao: kwa hiyo Mkristo akapanda huko; naye alipotazama mbele, akamwona Mwaminifu mbele yake katika safari yake: Ndipo Mkristo akapaza sauti akasema, Haya, haya; ee wewe; simama, nami nitakuwa mwenzako. Kwa hayo Mwaminifu akatazama nyuma yake; naye Mkristo akamwita tena, Simama, simama, hata nifike kwako. Lakini Mwaminifu akajibu, Sivyo, ninakimbia kwa ajili ya uhai wangu, na mlipiza kisasi cha damu yu nyuma yangu.

Kwa hayo Mkristo akatiwa moyo kidogo, na kwa kutumia nguvu zake zote, akamfikia Mwaminifu kwa haraka, tena akampita; hivyo aliyekuwa wa mwisho akawa wa kwanza. Ndipo Mkristo akatabasamu kwa majivuno, kwa sababu alikuwa amemtangulia ndugu yake; lakini kwa kutoiangalia miguu yake vizuri, ghafula akajikwaa na kuanguka, wala hakuweza kuinuka tena hata Mwaminifu alipomjia amsaidie.

Ndipo nikaona katika ndoto yangu, wakaendelea pamoja kwa upendo mwingi, wakiwa na mazungumzo matamu juu ya mambo yote yaliyowapata katika safari yao ya hija; naye Mkristo akaanza hivi.

Mkristo: Ndugu yangu Mwaminifu, uliyeheshimiwa na kupendwa sana, nafurahi kwamba nimekufikia, na kwamba Mungu ameiandaa mioyo yetu hata tuweze kutembea kama wenzi katika njia hii ipendezayo namna hii.

Mwaminifu: Rafiki yangu mpenzi, nalidhani kwamba ningefuatana nawe tangu mjini kwetu, lakini ulinitangulia; kwa hiyo nililazimika kuja sehemu hii yote ya njia peke yangu.

Mkristo: Ulikaa muda gani katika mji wa Uharibifu kabla hujaondoka kunifuata katika hija yako?

Mwaminifu: Hata nisiweze kukaa tena; kwa maana palikuwa na maneno mengi mara tu baada ya kuondoka kwako, ya kwamba mji wetu, baada ya muda mfupi, ungeteketezwa kwa moto kutoka mbinguni hata chini kabisa.

Mkristo: Je, majirani zako walisema hivyo?

Mwaminifu: Naam, kwa kitambo lilikuwa kinywani mwa kila mtu.

Mkristo: Je, hakuna mwingine ila wewe aliyetoka ili aukimbie hatari?

Mwaminifu: Ijapokuwa, kama nilivyosema, palikuwa na maneno mengi juu ya jambo hilo, lakini sidhani kwamba waliliamini kwa uthabiti; kwa maana, katika joto la mazungumzo, niliwasikia baadhi yao wakikudhihaki wewe na safari yako ya kukata tamaa, maana ndivyo walivyoiita hija yako hii. Lakini mimi niliamini, na hata sasa naamini, kwamba mwisho wa mji wetu utakuwa kwa moto na kiberiti kutoka juu; na kwa hiyo nimekimbia.

Mkristo: Je, hukusikia habari za jirani Mgeugeu?

Mwaminifu: Naam, Mkristo, nilisikia kwamba alikufuata hata alipofika Bwawa la Kukata-Tamaa, ambapo, kama wengine walivyosema, alitumbukia ndani; lakini hakupenda ijulikane kwamba amefanya hivyo: bali nina hakika kwamba alitapakaa vibaya kwa uchafu wa namna ile.

Mkristo: Nao majirani walimwambia nini?

Mwaminifu: Tangu kurudi kwake amekuwa akidharauliwa sana, tena miongoni mwa watu wa kila namna: wengine humdhihaki na kumdharau, wala hakuna atakayempa kazi. Sasa ni mbaya mara saba kuliko kama asingalitoka mjini kamwe.

Mkristo: Lakini kwa nini wamchukie hivyo, iwapo nao pia huidharau njia aliyoiacha?

Mwaminifu: Ee, husema, Na anyongwe; ni mgeuka-imani; hakuwa mwaminifu kwa ukiri wake! Nadhani Mungu amewachochea hata adui zake wamzomee, na kumfanya kuwa mithali, kwa sababu ameiacha njia. Yeremia 29:18,19.

Mkristo: Je, hukuzungumza naye kabla ya kutoka kwako?

Mwaminifu: Nilikutana naye mara moja barabarani, lakini akageuza uso wake upande wa pili, kama mtu aliyeaibika kwa alilolitenda; kwa hiyo sikusema naye.

Mkristo: Basi, nilipoanza safari yangu kwanza nilikuwa na tumaini juu ya mtu yule; lakini sasa nachelea kwamba ataangamia katika maangamizi ya mji. Kwa maana imempata sawasawa na ile mithali ya kweli, Mbwa amerudia matapishi yake tena, na nguruwe aliyeoshwa amerejea kugaagaa matopeni. 2 Petro 2:22.

Mwaminifu: Haya ndiyo ninayomchelea mimi pia; lakini ni nani awezaye kuzuia lile litakalokuwa?

Mkristo: Basi, jirani Mwaminifu, akasema Mkristo, na tumwache, tuseme juu ya mambo yanayotuhusu sisi wenyewe waziwazi zaidi. Niambie sasa uliyoyakuta njiani ulipokuja; kwa maana najua umekutana na mambo fulani, la sivyo lingeandikwa kuwa jambo la ajabu.

Mwaminifu: Nililiokoka lile bwawa ambalo naona wewe ulitumbukia ndani yake, nikafika langoni pasipo hatari ile; ila nilikutana na mmoja jina lake Mwasherati, ambaye alikaribia kunidhuru.

Mkristo: Ni vyema uliokoka mtego wake: Yusufu alitaabishwa sana naye, naye akamkimbia kama wewe ulivyofanya; lakini jambo lile lilikaribia kumgharimu uhai wake. Mwanzo 39:11-13. Lakini alikutenda nini?

Mwaminifu: Huwezi kufikiri (isipokuwa unajua kidogo) jinsi ulivyokuwa ulimi wake wa kujipendekeza; alinishikilia sana nigeuke kando pamoja naye, akiniahidi kila namna ya furaha.

Mkristo: La, hakukuahidi furaha ya dhamiri njema.

Mwaminifu: Wajua nimaanishalo; furaha yote ya kimwili na ya mnofu.

Mkristo: Mshukuru Mungu kwa kuwa uliokoka naye: yeye anayechukiwa na Bwana atatumbukia shimoni mwake. Mithali 22:14.

Mwaminifu: La, sijui kama niliokoka naye kabisa au sivyo.

Mkristo: Kwani, nadhani hukuzikubali tamaa zake?

Mwaminifu: La, sikukubali kujitia unajisi; kwa maana nilikumbuka maandiko ya zamani niliyoyaona, yaliyosema, “Hatua zake hushika mpaka Kuzimu.” Mithali 5:5. Basi nilifumba macho yangu, kwa kuwa sikutaka kurogwa kwa sura yake. Ayubu 31:1. Ndipo akanitukana, nami nikaenda zangu.

Mkristo: Je, hukupatwa na shambulio jingine ulipokuwa ukija?

Mwaminifu: Nilipofika chini ya kilima kiitwacho Kigumu, nilikutana na mzee mmoja aliyekuwa mkongwe sana, aliyeniuliza mimi ni nani, na ninakwenda wapi. Nikamwambia kwamba mimi ni msafiri, ninakwenda Mji wa Mbinguni. Ndipo yule mzee akasema, Wafanana na mtu mwaminifu; je, utaridhika kukaa nami kwa ujira nitakaokupa? Ndipo nikamwuliza jina lake, na wapi akaapo? Akasema jina lake ni Adamu wa Kwanza, na kwamba akaa katika mji wa Udanganyifu. Waefeso 4:22. Kisha nikamwuliza kazi yake ni nini, na ujira gani atakaonipa. Akaniambia kwamba kazi yake ni anasa nyingi; na ujira wake, ni kwamba hatimaye ningekuwa mrithi wake. Nikamwuliza tena, ana nyumba gani, na watumishi wengine gani. Basi akaniambia kwamba nyumba yake hutunzwa kwa vinono vyote vya dunia, na kwamba watumishi wake ni wale aliozaa mwenyewe. Ndipo nikamwuliza ana watoto wangapi. Akasema ana binti watatu tu, Tamaa ya Mwili, na Tamaa ya Macho, na Kiburi cha Uzima, 1 Yohana 2:16; na kwamba ningewaoa kama ningetaka. Ndipo nikamwuliza, ataka nikae naye kwa muda gani; Naye akaniambia, muda wote atakaoishi yeye mwenyewe.

Mkristo: Basi, ni uamuzi gani mliofikia wewe na yule mzee hatimaye?

Mwaminifu: Kwani, mwanzoni nilijiona nikielekea kwenda na mtu yule, kwa maana nilidhani ananena maneno mazuri sana; lakini nilipoutazama uso wake wa kipaji, tulipokuwa tukisema, niliona pameandikwa hapo, “Mvueni yule mtu wa kale pamoja na matendo yake.”

Mkristo: Kisha ikawaje?

Mwaminifu: Ndipo likaingia moyoni mwangu kwa moto mkali, ya kwamba, lo lote atakalosema, na jinsi yo yote atakavyojipendekeza, atakaponifikisha nyumbani kwake angeniuza niwe mtumwa. Basi nikamwambia aache kunena, kwa kuwa nisingekaribia mlango wa nyumba yake. Ndipo akanitukana, akaniambia kwamba angemtuma mmoja anifuate atakayeifanya njia yangu kuwa chungu kwa nafsi yangu. Basi nikageuka niondoke kwake; lakini nilipojigeuza niondoke pale, nikahisi ameukamata mwili wangu, akanivuta nyuma kwa mshtuo wa kufisha, hata nikadhani amevuta sehemu yangu ifuatane naye: jambo hili likanifanya nilie, “Ole wangu, mtu maskini.” Warumi 7:24. Basi nikaenda zangu nikipanda kilima.

Basi, nilipokwisha kupita nusu ya kilima, nikatazama nyuma yangu, nikamwona mmoja akinifuata, mwepesi kama upepo; hivyo akanifikia karibu na mahali kilipo kile kiti cha kupumzikia.

Mkristo: Papo hapo, akasema Mkristo, ndipo nilipoketi nipumzike; lakini nilipolemewa na usingizi, hapo nilipoteza hati hii kifuani mwangu.

Mwaminifu: Lakini, ndugu mwema, nisikilize hata mwisho. Mara tu yule mtu aliponifikia, palikuwa neno moja tu na pigo; kwa maana akanipiga chini, akaniacha kama nimekufa. Lakini nilipozindukana kidogo tena nikamwuliza kwa nini amenitenda hivyo. Akasema ni kwa sababu ya kuelekea kwangu kwa siri kwa Adamu wa Kwanza. Na papo hapo akanipiga pigo jingine la kufisha kifuani, akaniangusha chali; hivyo nikalala miguuni pake kama nimekufa kama mwanzo. Basi nilipozindukana tena nikamwomba rehema: lakini akasema, Sijui jinsi ya kuonyesha rehema; na papo hapo akaniangusha tena. Bila shaka angenikomesha kabisa, kama si mmoja aliyepita akamwambia aache.

Mkristo: Ni nani yule aliyemwambia aache?

Mwaminifu: Sikumtambua mwanzoni: lakini alipopita, niliona vitundu mikononi mwake na ubavuni mwake: ndipo nikahitimisha kwamba alikuwa Bwana wetu. Basi nikapanda kilima.

Mkristo: Yule mtu aliyekufikia alikuwa Musa. Yeye hamwachi mtu ye yote; wala hajui jinsi ya kuonyesha rehema kwa wale waihalifuo sheria.

Mwaminifu: Nalijua vema; haikuwa mara ya kwanza kwake kukutana nami. Ndiye aliyenijia nilipokuwa nikikaa salama nyumbani, akaniambia kwamba angeichoma nyumba yangu juu ya kichwa changu kama ningekaa humo.

Mkristo: Lakini je, hukuiona ile nyumba iliyosimama pale juu ya kilima, ambapo Musa alikutana nawe kando yake?

Mwaminifu: Naam, na wale simba pia, kabla sijaifikia. Lakini, kwa habari za simba, nadhani walikuwa wamelala, kwa maana ilikuwa yapata adhuhuri; na kwa sababu nilikuwa na sehemu kubwa ya mchana mbele yangu, nikampita Mngoji, nikashuka kilimani.

Mkristo: Kweli aliniambia kwamba alikuona ukipita; lakini natamani ungalikaribia nyumbani, kwa maana wangalikuonyesha vitu vingi vya nadra hata usingaliviweza kuvisahau hata siku ya kufa kwako. Lakini tafadhali niambie, Je, hukukutana na mtu ye yote katika Bonde la Unyenyekevu?

Mwaminifu: Naam, nilikutana na mmoja Kutoridhika, ambaye alitaka kwa hiari kunishawishi nirudi tena pamoja naye: sababu yake ilikuwa, kwamba bonde lile halikuwa na heshima hata kidogo. Aidha aliniambia kwamba kwenda huko ni njia ya kuwachukiza rafiki zangu wote, kama Kiburi, na Majivuno, na Kujiona, na Utukufu-wa-Dunia, pamoja na wengine, ambao, alivyosema, alijua kwamba wangeudhika sana kama ningejifanya mpumbavu namna hii hata kupita kwa taabu katika bonde hili.

Mkristo: Basi, ulimjibuje?

Mwaminifu: Nikamwambia, kwamba ijapokuwa hao wote aliowataja wangeweza kudai kuwa jamaa zangu, tena kwa haki, (kwa maana kweli walikuwa ndugu zangu kwa jinsi ya mwili,) lakini tangu nilipokuwa msafiri wamenikana, nami pia nimewakataa; na kwa hiyo sasa kwangu si kitu zaidi ya kama wasingalikuwa wa ukoo wangu kamwe. Aidha nikamwambia, kwamba kwa habari ya bonde hili, alikuwa amelipotosha jambo kabisa; kwa maana kabla ya heshima hutangulia unyenyekevu, na roho ya kiburi hutangulia anguko. Kwa hiyo, nikasema, ningependa zaidi kupita katika bonde hili kuiendea heshima iliyohesabiwa hivyo na wenye hekima kuliko wote, kuliko kuchagua kile alichokidhania kuwa chastahili sana mapenzi yetu.

Mkristo: Je, hukukutana na kitu kingine cho chote katika bonde lile?

Mwaminifu: Naam, nilikutana na Aibu; lakini kati ya watu wote niliokutana nao katika hija yangu, huyo, nadhani, amepewa jina lisilomstahili. Yule mwingine angeacha, baada ya kubishana kidogo, na kitu kingine kidogo; lakini huyu Aibu mwenye uso mgumu asingeacha kamwe.

Mkristo: Kwani, alikwambia nini?

Mwaminifu: Nini? Kwani, alipinga dini yenyewe. Akasema kwamba ni jambo la kusikitisha, la chini, la woga, kwa mtu kujishughulisha na dini. Akasema kwamba dhamiri nyororo ni jambo lisilo la kiume; na kwamba kwa mtu kuyalinda maneno yake na njia zake, hata kujizuia na uhuru ule wa kujidai ambao roho hodari za nyakati hizi walijizoeza, kungemfanya kuwa kicheko cha nyakati. Aidha alipinga, kwamba ni wachache tu wa wenye nguvu, au matajiri, au wenye hekima, waliopata kuwa na maoni yangu; wala hakuna hata mmoja wao, kabla ya kushawishiwa kuwa wapumbavu, na kuwa na upendeleo wa hiari wa kuhatarisha kupoteza vyote kwa ajili ya kitu asichokijua mtu. 1 Wakorintho 1:26; 3:18; Wafilipi 3:7-9; Yohana 7:48. Aidha alipinga hali ya chini na duni na masikini ya wale waliokuwa hasa wasafiri wa nyakati walizoishi; tena ujinga wao na kupungukiwa kwao na ufahamu katika elimu zote za asili. Naam, alinishikilia kwa kiwango hicho pia, juu ya mambo mengi zaidi kuliko niyasimuliayo hapa; kama, kwamba ni aibu kuketi ukinung'unika na kuomboleza chini ya mahubiri, na aibu kurudi nyumbani ukiugua na kulia; kwamba ni aibu kumwomba jirani yangu msamaha kwa makosa madogo, au kufanya urejeshaji mahali nilipochukua kwa mtu ye yote. Tena akasema, kwamba dini humfanya mtu kuwa mgeni kwa wakuu, kwa ajili ya maovu machache, aliyoyaita kwa majina mazuri zaidi, na kumfanya awakubali na kuwaheshimu wanyonge, kwa ajili ya udugu ule ule wa kidini: Na je, hii, akasema, si aibu?

Mkristo: Nawe ulimwambia nini?

Mwaminifu: Nimwambie? Sikujua la kusema mwanzoni. Naam, alinishinikiza hata damu yangu ikapanda usoni mwangu; huyu Aibu ndiye aliyeipandisha, na alikuwa amekaribia kunishinda kabisa. Lakini hatimaye nikaanza kufikiri, kwamba kile kinachoheshimiwa sana miongoni mwa wanadamu, ni chukizo mbele za Mungu. Luka 16:15. Nikafikiri tena, huyu Aibu ananieleza wanadamu ni nini; lakini haniambii lo lote juu ya Mungu ni nani, au neno la Mungu ni nini. Aidha nikafikiri, kwamba katika siku ya hukumu hatutahukumiwa kufa au kuishi kwa kadiri ya roho za kujidai za dunia, bali kwa kadiri ya hekima na sheria ya Aliye Juu. Kwa hiyo, nikawaza, lile Mungu asemalo ni bora, kwa kweli ni bora, ijapokuwa watu wote wa dunia wanalipinga. Basi, kwa kuwa Mungu huipenda dini yake; kwa kuwa Mungu huipenda dhamiri nyororo; kwa kuwa wale wanaojifanya wapumbavu kwa ajili ya ufalme wa mbinguni ndio wenye hekima kuliko wote, na kwamba mtu maskini ampendaye Kristo ni tajiri kuliko mtu mkuu kuliko wote duniani amchukiaye; Aibu, ondoka, wewe ni adui wa wokovu wangu. Je, nikupokee wewe kinyume cha Bwana wangu mtawala? Basi nitawezaje kumtazama uso wake atakapokuja? Marko 8:38. Kama nikiona aibu sasa kwa njia zake na watumishi wake, nitawezaje kutaraji baraka? Lakini kweli huyu Aibu alikuwa mhuni jasiri; sikuweza kumtingisha atoke mbele yangu kwa shida; naam, alikuwa akinisumbua-sumbua, na kuninong'oneza sikioni daima, kwa moja au jingine la udhaifu unaoandamana na dini. Lakini hatimaye nikamwambia, kwamba ni bure kujaribu zaidi katika jambo hili; kwa maana vitu vile alivyovidharau, katika hivyo ndivyo nilivyoona utukufu mwingi zaidi: na hivyo hatimaye nikampita huyu msumbufu. Na nilipokwisha kumtingisha aende, ndipo nikaanza kuimba,

“Majaribu ambayo watu wale hukutana nayo,

Wale watiio wito wa mbinguni,

Ni mengi, tena yanayoufaa mwili,

Nayo huja, na kuja, na kuja tena upya;

Ili sasa, au wakati mwingine, kwa hayo tuweze

Kunaswa, kushindwa, na kutupwa mbali.

Ee wasafiri, basi, na wasafiri

Wawe macho, na kujichukua kama watu wanaume.”

Mkristo: Nafurahi, ndugu yangu, kwamba ulimpinga mhuni huyu kwa ushujaa namna hii; kwa maana kati ya wote, kama usemavyo, nadhani amepewa jina lisilomfaa; kwa maana ni jasiri hata kutufuata barabarani, na kujaribu kututia aibu mbele ya watu wote; yaani, kutufanya tuone aibu kwa lile lililo jema. Lakini kama yeye mwenyewe asingekuwa mwenye ujuvi, asingejaribu kamwe kutenda afanyavyo. Lakini na tuendelee kumpinga; kwa maana, licha ya majisifu yake yote, humwendeleza mpumbavu, wala si mwingine. “Wenye hekima watarithi utukufu,” akasema Sulemani; “bali aibu itakuwa cheo cha wapumbavu.” Mithali 3:35.

Mwaminifu: Nadhani ni lazima tumlilie Yeye msaada dhidi ya Aibu, yeye ambaye angetaka tuwe hodari kwa ajili ya kweli juu ya nchi.

Mkristo: Wasema kweli; lakini je, hukukutana na mtu mwingine ye yote katika bonde lile?

Mwaminifu: La, sikukutana; kwa maana nilikuwa na mwanga wa jua njia yote iliyobaki humo, na pia katika Bonde la Uvuli wa Mauti.

Mkristo: Ilikuwa vyema kwako; nina hakika ilikuwa tofauti kabisa kwangu. Kwa muda mrefu, karibu mara tu nilipoingia katika bonde lile, nilikuwa na pambano la kutisha na yule pepo mchafu Apolioni; naam, nilidhani kweli angeniua, hasa aliponiangusha chini, na kunisonga chini yake, kana kwamba angenivunja-vunja vipande vipande; kwa maana aliponitupa, upanga wangu ukaruka mkononi mwangu: naam, aliniambia kwamba ana hakika nami; lakini nikamlilia Mungu, naye akanisikia, akaniokoa katika taabu zangu zote. Ndipo nikaingia katika Bonde la Uvuli wa Mauti, wala sikuwa na mwanga karibu nusu ya njia humo. Nilidhani ningeuawa humo mara kwa mara; lakini hatimaye kukapambazuka, jua likachomoza, nami nikapita katika iliyobaki kwa raha na utulivu mwingi zaidi.

Tena, niliona katika ndoto yangu, kwamba walipoendelea, Mwaminifu, kwa kubahatika kutazama upande mmoja, akamwona mtu mmoja jina lake Mnenaji, akitembea kando yao kwa mbali; kwa maana mahali hapa palikuwa na nafasi ya kutosha wote kutembea. Alikuwa mtu mrefu, tena wa kupendeza zaidi kidogo kwa mbali kuliko karibu. Kwa mtu huyu Mwaminifu akajielekeza namna hii.

Mwaminifu: Rafiki, waenda wapi? Je, unakwenda nchi ya mbinguni?

Mnenaji: Naenda mahali pale pale.

Mwaminifu: Hilo ni jema; basi natumaini tutakuwa na uandamani wako mwema?

Mnenaji: Kwa nia njema sana, nitakuwa mwenzako.

Mwaminifu: Njoo basi, na twende pamoja, na tuutumie wakati wetu katika kuzungumza mambo yenye faida.

Mnenaji: Kunena juu ya mambo yaliyo mema, kwangu ni jambo la kukubalika sana, pamoja nawe au na mtu mwingine ye yote; nami nafurahi kwamba nimekutana na wale wanaoelekea kazi njema namna hii; kwa maana, kusema kweli, ni wachache tu wanaojali kuutumia wakati wao hivi wanaposafiri, bali huchagua zaidi kunena juu ya mambo yasiyo na faida; na jambo hili limekuwa taabu kwangu.

Mwaminifu: Hilo, kwa kweli, ni jambo la kuomboleza; kwa maana ni kitu gani kinachostahili matumizi ya ulimi na kinywa cha wanadamu duniani, kama yalivyo mambo ya Mungu wa mbinguni?

Mnenaji: Napendezwa nawe ajabu, kwa maana usemi wako umejaa ushawishi; nami nitaongeza, Ni kitu gani chenye kupendeza, na kitu gani chenye faida, kama kunena juu ya mambo ya Mungu? Ni vitu gani vipendezavyo? yaani, kama mtu ana furaha yo yote katika mambo ya ajabu. Kwa mfano, kama mtu apenda kunena juu ya historia, au siri ya mambo; au kama mtu apenda kunena juu ya miujiza, na maajabu, au ishara, ataviona wapi vitu vilivyoandikwa kwa kupendeza namna hii, na vilivyotungwa kwa utamu namna hii, kama katika Maandiko Matakatifu?

Mwaminifu: Hilo ni kweli; lakini kufaidika kwa vitu kama hivyo katika mazungumzo yetu, ndiyo iwe shabaha yetu kuu.

Mnenaji: Ndilo hilo nililolisema; kwa maana kunena juu ya mambo kama hayo ni jambo lenye faida kuliko yote; kwa maana kwa kufanya hivyo mtu aweza kupata maarifa ya mambo mengi; kama ubatili wa mambo ya kidunia, na faida ya mambo ya juu. Hivyo kwa jumla; lakini hasa zaidi, kwa hili mtu aweza kujifunza ulazima wa kuzaliwa upya, na upungufu wa matendo yetu, na uhitaji wa haki ya Kristo, na kadhalika. Zaidi ya hayo, kwa hili mtu aweza kujifunza maana ya kutubu, na kuamini, na kuomba, na kuteseka, na mfano wa hayo: kwa hili, pia, mtu aweza kujifunza ni nini ahadi kuu na faraja za Injili, kwa faraja yake mwenyewe. Tena, kwa hili mtu aweza kujifunza kukanusha maoni ya uongo, na kuithibitisha kweli, na pia kuwafundisha wajinga.

Mwaminifu: Yote haya ni kweli; nami nafurahi kuyasikia mambo haya kutoka kwako.

Mnenaji: Ole! kupungukiwa na jambo hili ndiyo sababu wachache namna hii huelewa uhitaji wa imani, na ulazima wa kazi ya neema katika nafsi yao, kwa ajili ya uzima wa milele; bali kwa ujinga huishi katika matendo ya sheria, ambayo kwayo mtu hawezi kwa vyo vyote kuupata ufalme wa mbinguni.

Mwaminifu: Lakini, kwa ruhusa yako, maarifa ya mbinguni ya mambo haya ni kipawa cha Mungu; hakuna mtu ayafikiaye kwa bidii ya kibinadamu, au kwa kuyanena tu.

Mnenaji: Yote haya nayajua vema; kwa maana mtu hawezi kupokea kitu, isipokuwa amepewa kutoka mbinguni: yote ni kwa neema, si kwa matendo. Ningeweza kukupa maandiko mia moja kwa uthibitisho wa jambo hili.

Mwaminifu: Basi, akasema Mwaminifu, ni jambo gani lile moja ambalo tutaujenga mazungumzo yetu juu yake wakati huu?

Mnenaji: Lo lote utakalo. Nitanena juu ya mambo ya mbinguni, au mambo ya kidunia; mambo ya maadili, au mambo ya kiinjili; mambo matakatifu, au mambo ya kawaida; mambo yaliyopita, au mambo yajayo; mambo ya nchi za nje, au mambo ya nyumbani; mambo ya muhimu zaidi, au mambo ya mazingira: mradi tu yote yafanywe kwa faida yetu.

Mwaminifu: Ndipo Mwaminifu akaanza kustaajabu; naye akamwendea Mkristo, (kwa maana alikuwa akitembea peke yake wakati huu wote,) akamwambia, lakini kwa upole, Tumempata mwenzi hodari kama nini! Hakika, mtu huyu atakuwa msafiri bora sana.

Mkristo: Kwa hayo Mkristo akatabasamu kwa kiasi, akasema, Mtu huyu, ambaye umependezwa naye namna hii, atawadanganya kwa ulimi wake huu, ishirini kati ya wale wasiomjua.

Mwaminifu: Je, wamjua basi?

Mkristo: Kumjua? Naam, kuliko ajijuavyo yeye mwenyewe.

Mwaminifu: Tafadhali ni mtu wa namna gani?

Mkristo: Jina lake ni Mnenaji: akaa mjini kwetu. Nastaajabu kwamba wewe umkuwe mgeni kwake, ila nakumbuka kwamba mji wetu ni mkubwa.

Mwaminifu: Ni mwana wa nani? Tena akaa wapi hivi?

Mkristo: Yeye ni mwana wa mmoja Nena-Vyema. Alikaa Mtaa wa Maneno-Matupu; naye anajulikana kwa wote wanaofahamiana naye kwa jina la Mnenaji wa Mtaa wa Maneno-Matupu; na, licha ya ulimi wake mzuri, si kitu ila mtu wa kusikitisha.

Mwaminifu: Basi, aonekana kuwa mtu mzuri kabisa.

Mkristo: Yaani, kwa wale wasiofahamiana naye kwa undani, kwa maana yeye ni mzuri zaidi akiwa mbali; karibu na nyumbani ni mbaya vya kutosha. Kusema kwako kwamba yeye ni mtu mzuri, kunanikumbusha nililoliona katika kazi ya mchoraji, ambaye picha zake huonekana vizuri zaidi kwa mbali; lakini karibu sana, ni za kuchukiza zaidi.

Mwaminifu: Lakini nakaribia kudhani kwamba wafanya mzaha tu, kwa sababu ulitabasamu.

Mkristo: Mungu apishie mbali kwamba nifanye mzaha (ijapokuwa nilitabasamu) katika jambo hili, au kwamba nimshtaki mtu ye yote kwa uongo. Nitakupa ufunuo zaidi juu yake. Mtu huyu ni wa kila kundi, na wa kila maneno; kama anavyonena nawe sasa, ndivyo atakavyonena akiwa kwenye kiti cha unywaji pombe; na kadiri anavyokuwa na kinywaji kingi kichwani mwake, ndivyo anavyokuwa na mambo haya mengi kinywani mwake. Dini haina mahali moyoni mwake, wala nyumbani mwake, wala katika mwenendo wake; vyote alivyo navyo viko katika ulimi wake, na dini yake ni kufanya kelele kwao.

Mwaminifu: Wasema hivyo? Basi nimedanganyika sana kwa mtu huyu.

Mkristo: Umedanganyika! waweza kuwa na hakika ya jambo hilo. Kumbuka ile mithali, “Husema, wala hawatendi;” lakini ufalme wa Mungu haumo katika neno, bali katika nguvu. Mathayo 23:3; 1 Wakorintho 4:20. Yeye hunena juu ya sala, na juu ya toba, na juu ya imani, na juu ya kuzaliwa upya; lakini hujua kuyanena tu. Nimekuwa nyumbani kwake, nami nimemwangalia nyumbani na nje pia; nami najua ninalolisema juu yake ni kweli. Nyumba yake ni tupu ya dini kama vile ute wa yai usivyo na ladha. Humo hamna sala, wala dalili ya toba kwa dhambi; naam, mnyama, kwa jinsi yake, humtumikia Mungu vizuri zaidi kuliko yeye. Yeye ni waa lenyewe, na aibu, na fedheha ya dini kwa wote wamjuao, Warumi 2:24,25; ni vigumu dini kupata neno jema katika mtaa ule wote akaao, kwa sababu yake. Hivi husema watu wa kawaida wamjuao, “Mtakatifu akiwa nje, na shetani akiwa nyumbani.” Jamaa yake maskini huona ni hivyo; yeye ni mtu mkorofi namna hii, na mtukanaji namna hii, tena asiye na busara namna hii kwa watumishi wake, hata hawajui jinsi ya kumtendea au kusema naye. Watu walio na shughuli yo yote naye husema, Ni afadhali kufanya biashara na Mturuki kuliko naye, kwa maana watapata biashara ya haki zaidi mikononi mwao. Mnenaji huyu (kama yamkini) atawapita, awapunje, awadanganye, na kuwahadaa. Zaidi ya hayo, huwalea wanawe wafuate nyayo zake; na kama akiona katika mmoja wao woga wa kipumbavu, (kwa maana ndivyo aitavyo mwanzo wa kutokea kwa dhamiri nyororo,) huwaita wapumbavu na vichwa maji, wala hatawatumia kwa vyo vyote katika mambo mengi, au kusema kwa sifa zao mbele ya wengine. Kwa upande wangu, mimi ni wa maoni kwamba, kwa maisha yake maovu, amewasababisha wengi kujikwaa na kuanguka; naye atakuwa, kama Mungu asipozuia, uangamivu wa wengi zaidi.

Mwaminifu: Basi, ndugu yangu, nalazimika kukusadiki, si kwa sababu tu wasema wamjua, bali pia kwa sababu, kama Mkristo, watoa taarifa zako juu ya watu. Kwa maana siwezi kudhani kwamba wanena mambo haya kwa nia mbaya, bali kwa sababu ni kama vile usemavyo.

Mkristo: Kama ningalimjua kama wewe tu, huenda, labda, ningalimwaza kama ulivyomwaza wewe mwanzoni; naam, kama ningalipokea taarifa hii mikononi mwa wale tu walio adui wa dini, ningalidhani ni uchongezi—jambo ambalo mara nyingi hutoka vinywani mwa watu wabaya juu ya majina na ukiri wa watu wema. Lakini mambo haya yote, naam, na mengine mengi mabaya kadhalika, kwa maarifa yangu mwenyewe, naweza kumthibitisha kuwa na hatia. Zaidi ya hayo, watu wema huona aibu kwake; hawawezi kumwita ndugu wala rafiki; kulitaja tu jina lake miongoni mwao huwafanya watahayari, kama wanamjua.

Mwaminifu: Basi, naona kwamba kusema na kutenda ni mambo mawili, na tangu sasa nitautazama tofauti huu vizuri zaidi.

Mkristo: Kwa kweli ni mambo mawili, tena ni tofauti kama vile roho na mwili; kwa maana, kama vile mwili pasipo roho ni mzoga uliokufa tu, vivyo hivyo kusema, kukiwa peke yake, ni mzoga uliokufa tu pia. Roho ya dini ni sehemu ya vitendo. “Dini iliyo safi, isiyo na taka mbele za Mungu Baba ni hii, kwenda kuwatazama yatima na wajane katika dhiki yao, na kujilinda na dunia pasipo mawaa.” Yakobo 1:27; tazama pia mistari ya 22-26. Jambo hili, Mnenaji halifahamu; hudhani kwamba kusikia na kusema kutamfanya Mkristo mwema; na hivyo huidanganya nafsi yake mwenyewe. Kusikia ni kama kupanda mbegu tu; kunena hakutoshi kuthibitisha kwamba tunda liko kweli moyoni na maishani. Na tujihakikishie wenyewe, kwamba katika siku ya hukumu watu watahukumiwa kwa kadiri ya matunda yao. Mathayo 13:23. Haitasemwa wakati ule, Je, uliamini? bali, Je, ulikuwa mtendaji, au mnenaji tu? na kwa kadiri hiyo watahukumiwa. Mwisho wa ulimwengu umefananishwa na mavuno yetu, Mathayo 13:30, nawe wajua watu wakati wa mavuno hawajali kitu ila tunda. Si kwamba kitu cho chote chaweza kukubaliwa kisicho cha imani; bali nasema haya kukuonyesha jinsi ukiri wa Mnenaji utakavyokuwa duni siku ile.

Mwaminifu: Jambo hili linanikumbusha lile la Musa, ambalo kwalo huelezea mnyama aliye safi. Mambo ya Walawi 11; Kumbukumbu la Torati 14. Yeye ni yule agawaye ukwato, na kucheua; si yule agawaye ukwato tu, au acheuaye tu. Sungura hucheua, lakini bado ni najisi, kwa sababu hagawi ukwato. Na hili kwa kweli lamfananisha Mnenaji: yeye hucheua, hutafuta maarifa; hulicheua neno, lakini hagawi ukwato. Haachani na njia ya wenye dhambi; bali, kama sungura, huweka mguu wa mbwa au dubu, na kwa hiyo yeye ni najisi.

Mkristo: Umesema, kwa nijuavyo, maana ya kweli ya kiinjili ya maandiko haya. Nami nitaongeza jambo jingine: Paulo huwaita watu fulani, naam, na wale wanenaji wakuu pia, shaba iliayo, na matoazi yavumayo, 1 Wakorintho 13:1, 3; yaani, kama afafanuavyo mahali pengine, vitu visivyo na uhai vitoavyo sauti. 1 Wakorintho 14:7. Vitu visivyo na uhai; yaani, pasipo imani ya kweli na neema ya injili; na kwa hiyo, vitu ambavyo havitawekwa kamwe katika ufalme wa mbinguni kati ya wale walio watoto wa uzima; ijapokuwa sauti yao, kwa kunena kwao, ni kana kwamba ni ulimi au sauti ya malaika.

Mwaminifu: Basi, sikupendezwa sana na uandamani wake mwanzoni, lakini sasa nimeuchoka kabisa. Tutafanyaje ili tumwondoe?

Mkristo: Pokea shauri langu, ufanye kama nikuambiavyo, nawe utaona kwamba yeye pia atauchoka uandamani wako karibuni, isipokuwa Mungu atauugusa moyo wake, na kuugeuza.

Mwaminifu: Wataka nifanye nini?

Mkristo: Kwani, mwendee, uingie katika mazungumzo mazito juu ya nguvu ya dini; na umwulize waziwazi, (atakapokwisha kuikubali, kwa maana atafanya hivyo,) kama jambo hili limesimikwa moyoni mwake, au nyumbani mwake, au katika mwenendo wake.

Mwaminifu: Ndipo Mwaminifu akasogea mbele tena, akamwambia Mnenaji, Njoo, hujambo? Mambo yakoje sasa?

Mnenaji: Ahsante, sijambo: nalidhani tungekuwa tumepata maneno mengi kufikia sasa.

Mwaminifu: Basi, kama wataka, tutaanza sasa; na kwa kuwa uliniachia mimi kuliweka swali, na liwe hili: Neema ya Mungu iokoayo hujidhihirishaje inapokuwa moyoni mwa mtu?

Mnenaji: Naona, basi, kwamba mazungumzo yetu lazima yawe juu ya nguvu ya mambo. Basi, ni swali zuri sana, nami nitakuwa radhi kukujibu. Na uupokee ujibu wangu kwa muhtasari, hivi: Kwanza, mahali neema ya Mungu ilipo moyoni, huleta hapo kilio kikuu dhidi ya dhambi. Pili—

Mwaminifu: La, ngoja; na tulitafakari moja kwa wakati. Nadhani ingekuwa afadhali useme, hujionyesha kwa kuielekeza nafsi kuichukia dhambi yake.

Mnenaji: Kwani, kuna tofauti gani kati ya kupiga kelele dhidi ya dhambi, na kuichukia dhambi?

Mwaminifu: Oh! tofauti kubwa. Mtu aweza kupiga kelele dhidi ya dhambi, kwa hila; lakini hawezi kuichukia ila kwa uwezo wa uadui wa kimungu dhidi yake. Nimewasikia wengi wakipiga kelele dhidi ya dhambi mimbarani, ambao bado wanaweza kuivumilia vizuri vya kutosha moyoni, na nyumbani, na katika mwenendo. Mwanzo 39:15. Bibi wa Yusufu alipiga kelele kwa sauti kuu, kana kwamba alikuwa mtakatifu sana; lakini angalitaka kwa hiari yake, licha ya hayo, kutenda uchafu pamoja naye. Wengine hupiga kelele dhidi ya dhambi, kama vile mama apigavyo kelele dhidi ya mtoto wake apajani, amwitapo mchafu na msichana mtundu, kisha huanza kumkumbatia na kumbusu.

Mnenaji: Naona unaotea kunidaka kwa maneno.

Mwaminifu: La, si mimi; mimi ni kwa ajili ya kuyaweka mambo sawa tu. Lakini ni jambo gani la pili ambalo kwalo ungethibitisha ufunuo wa kazi ya neema moyoni?

Mnenaji: Maarifa makuu ya siri za injili.

Mwaminifu: Dalili hii ingekuwa ya kwanza: lakini, ya kwanza au ya mwisho, nayo ni ya uongo pia; kwa maana maarifa, maarifa makuu, yaweza kupatikana katika siri za Injili, na bado pasiwe kazi ya neema katika nafsi. Naam, mtu akiwa na maarifa yote, aweza bado kuwa si kitu, na hivyo, kwa hiyo, kuwa si mtoto wa Mungu. 1 Wakorintho 13:2. Kristo aliposema, “Je, mnayajua mambo haya yote?” nao wanafunzi walipojibu, Naam, aliongeza, “Heri ninyi mkiyatenda.” Yeye haiweki baraka katika kuyajua, bali katika kuyatenda. Kwa maana kuna maarifa yasiyoandamana na kutenda: “Yeye ajuaye mapenzi ya Bwana wake, wala hayatendi.” Mtu aweza kujua kama malaika, na bado asiwe Mkristo: kwa hiyo dalili yako ya jambo hilo si kweli. Kwa kweli, kujua ni jambo liwapendezalo wanenaji na wajisifu; lakini kutenda ndilo limpendezalo Mungu. Si kwamba moyo waweza kuwa mwema pasipo maarifa, kwa maana pasipo hayo moyo si kitu. Kwa hiyo kuna aina mbili za maarifa, maarifa yakaayo katika kuwaza mambo tu, na maarifa yaandamanayo na neema ya imani na upendo, ambayo humwelekeza mtu kutenda mapenzi ya Mungu kutoka moyoni: ya kwanza ya haya yatamtosha mnenaji; lakini pasipo ile nyingine, Mkristo wa kweli haridhiki. “Nipe akili, nami nitaishika sheria yako; naam, nitaitunza kwa moyo wangu wote.” Zaburi 119:34.

Mnenaji: Waotea kunidaka tena: hili si kwa kujenga.

Mwaminifu: Basi, kama wapenda, weka dalili nyingine jinsi kazi hii ya neema ijidhihirishavyo mahali ilipo.

Mnenaji: Si mimi, kwa maana naona hatutapatana.

Mwaminifu: Basi, kama hutaki, je, utaniruhusu mimi nifanye?

Mnenaji: Waweza kutumia uhuru wako.

Mwaminifu: Kazi ya neema katika nafsi hujidhihirisha, ama kwake yeye aliye nayo, au kwa wale wasimamao karibu.

Kwake yeye aliye nayo, hivi: Humpa hukumu ya dhambi, hasa unajisi wa asili yake, na dhambi ya kutoamini, ambayo kwa ajili yake ni hakika atahukumiwa, asipopata rehema mkononi mwa Mungu, kwa imani katika Yesu Kristo. Kuona huku na kutambua mambo humfanyia huzuni na aibu kwa dhambi. Zaburi 38:18; Yeremia 31:19; Yohana 16:8; Warumi 7:24; Marko 16:16; Wagalatia 2:16; Ufunuo 1:6. Aidha, huona akifunuliwa ndani yake Mwokozi wa ulimwengu, na ulazima kamili wa kuungana naye kwa uzima; ambao kwao huona njaa na kiu kwa ajili yake; ambako njaa hiyo, na kadhalika, ahadi imetolewa. Basi, kwa kadiri ya nguvu au udhaifu wa imani yake katika Mwokozi wake, ndivyo ilivyo furaha yake na amani yake, ndivyo ulivyo upendo wake kwa utakatifu, ndivyo zilivyo tamaa zake za kumjua zaidi, na pia za kumtumikia katika ulimwengu huu. Lakini ijapokuwa, nasema, hujidhihirisha hivi kwake, hata hivyo ni mara chache tu awezapo kuhitimisha kwamba hii ni kazi ya neema; kwa sababu uchafu wake sasa, na akili yake iliyopotoshwa, huufanya moyo wake kuhukumu vibaya katika jambo hili: kwa hiyo katika yeye aliye na kazi hii unahitajika uamuzi ulio timamu sana, kabla hajaweza kuhitimisha kwa uthabiti kwamba hii ni kazi ya neema. Yohana 16:9; Wagalatia 2:15,16; Matendo 4:12; Mathayo 5:6; Ufunuo 21:6.

Kwa wengine hufunuliwa hivi:

1. Kwa kuungama kwa uzoefu imani yake katika Kristo. 2. Kwa maisha yanayolingana na ukiri huo; yaani, maisha ya utakatifu—utakatifu wa moyo, utakatifu wa jamaa, (kama ana jamaa,) na kwa utakatifu wa mwenendo katika ulimwengu; ambao kwa jumla humfundisha ndani yake kuichukia dhambi yake, na kujichukia mwenyewe kwa ajili ya hiyo, kwa siri; kuizuia katika jamaa yake, na kuueneza utakatifu katika ulimwengu: si kwa kunena tu, kama mnafiki au mtu mnenaji awezavyo kufanya, bali kwa kutii kwa vitendo katika imani na upendo kwa nguvu ya neno. Ayubu 42:5,6; Zaburi 50:23; Ezekieli 20:43; Mathayo 5:8; Yohana 14:15; Warumi 10:10; Ezekieli 36:25; Wafilipi 1:27; 3:17-20. Na sasa, bwana, kwa habari ya maelezo haya mafupi ya kazi ya neema, na pia ufunuo wake, kama una lo lote la kupinga, pinga; kama la, basi niruhusu nikuwekee swali la pili.

Mnenaji: La, sehemu yangu sasa si kupinga, bali kusikia; kwa hiyo, na nipate swali lako la pili.

Mwaminifu: Ni hili: Je, wewe unaupata uzoefu wa sehemu hii ya kwanza ya maelezo yake; nayo maisha yako na mwenendo wako hushuhudia hivyo? Au dini yako yasimama katika neno au ulimi, wala si katika tendo na kweli? Tafadhali, ukielekea kunijibu katika jambo hili, usiseme zaidi ya lile ujualo Mungu aliye juu atasema Amina kwalo, tena usiseme lo lote ila lile ambalo dhamiri yako yaweza kukuhesabia haki ndani yake; kwa maana si yeye ajisifuye mwenyewe akubaliwaye, bali yeye ambaye Bwana humsifu. Zaidi ya hayo, kusema mimi ni hivi na hivi, wakati mwenendo wangu, na majirani zangu wote, wakiniambia nasema uongo, ni uovu mkubwa.

Ndipo Mnenaji mwanzoni akaanza kuona haya; lakini, akijikaza tena, akajibu hivi: Sasa unafika kwenye uzoefu, na kwenye dhamiri, na kwa Mungu; na kumsihi yeye kwa ajili ya kuthibitisha yaliyonenwa. Aina hii ya mazungumzo sikuitaraji; wala sipendi kutoa jibu la maswali kama hayo, kwa sababu sijihesabu kuwa nimefungwa nayo, isipokuwa ukijitwika kuwa mwalimu wa dini; na ijapokuwa ungefanya hivyo, hata hivyo naweza kukataa kukufanya wewe kuwa mwamuzi wangu. Lakini nakuomba, je, utaniambia kwa nini unaniuliza maswali kama hayo?

Mwaminifu: Kwa sababu nilikuona wepesi wa kunena, na kwa sababu sikujua kwamba una kitu kingine ila fikira tu. Zaidi ya hayo, kukuambia kweli yote, nimesikia habari zako kwamba wewe ni mtu ambaye dini yake iko katika kunena, na kwamba mwenendo wako huukanusha ukiri huu wa kinywa chako. Husema kwamba wewe ni waa kati ya Wakristo, na kwamba dini huharibika zaidi kwa mwenendo wako usiomcha Mungu; kwamba wengine wamekwisha kujikwaa kwa njia zako mbaya, na kwamba wengi zaidi wamo hatarini ya kuangamizwa kwazo: dini yako, na baa ya pombe, na tamaa, na uchafu, na kuapa, na kusema uongo, na kushirikiana na makundi ya ubatili, na kadhalika, vitasimama pamoja. Ile mithali ni kweli juu yako inayosemwa juu ya kahaba, yaani, “Kwamba yeye ni aibu kwa wanawake wote:” vivyo hivyo wewe ni aibu kwa wakiri wote.

Mnenaji: Kwa kuwa u tayari namna hii kupokea uvumi, na kuhukumu haraka namna hii ufanyavyo, siwezi ila kuhitimisha kwamba wewe ni mtu fulani mwenye hasira au huzuni, usiyefaa kuzungumzwa naye; na hivyo, kwa heri.

Ndipo Mkristo akaja, akamwambia ndugu yake, Nilikuambia jinsi litakavyotokea; maneno yako na tamaa zake havingeweza kupatana. Yeye afadhali auache uandamani wako kuliko kuyatengeneza maisha yake. Lakini amekwenda, kama nilivyosema: mwache aende; hasara si ya mtu ye yote ila yake mwenyewe. Ametuokoa taabu ya kutoka kwake; kwa maana yeye kuendelea (kama nidhaniavyo atafanya) kama alivyo, angekuwa ni waa tu katika kundi letu: zaidi ya hayo, mtume asema, “Jiepushe na watu kama hao.”

Mwaminifu: Lakini nafurahi tulipata mazungumzo haya machache naye; huenda ikawa atayafikiri tena: lakini hata iwe vipi, nimeshughulika naye waziwazi, na hivyo mimi si na hatia ya damu yake akiangamia.

Mkristo: Ulifanya vyema kusema naye waziwazi namna ulivyofanya. Kuna kidogo tu cha ushughulikaji huu wa uaminifu na watu siku hizi, na jambo hilo hufanya dini kunuka namna hii puani mwa wengi kama ifanyavyo; kwa maana ni hawa wapumbavu wanenaji, ambao dini yao iko katika neno tu, na ambao ni waovu na wabatili katika mwenendo wao, ambao (kwa kuwa wamekubaliwa sana katika ushirika wa wamchao Mungu) huutatanisha ulimwengu, na kuutia doa Ukristo, na kuwahuzunisha wanyofu. Natamani watu wote wangeshughulika na watu kama hao kama ulivyofanya wewe; ndipo wangefanywa ama kupatana zaidi na dini, au kundi la watakatifu lingekuwa moto mno kwao. Ndipo Mwaminifu akasema,

“Jinsi Mnenaji mwanzoni ainuavyo manyoya yake!

Jinsi anenavyo kwa ushujaa! Jinsi ajidaivyo

Kuwaangusha wote mbele yake! Lakini mara tu

Mwaminifu anenapo kazi ya moyo, kama mwezi

Uliopita utimilifu, huingia katika kupungua;

Na ndivyo watakavyo wote ila yeye aijuaye kazi ya moyo.”

Hivyo wakaendelea, wakinena juu ya yale waliyoyaona njiani, na hivyo wakaifanya njia ile kuwa rahisi, ambayo vinginevyo bila shaka ingekuwa ya kuchosha kwao, kwa maana sasa walipita jangwani.