Maelezo ya Jumla juu ya Simulizi Iliyotangulia

“Katika kuhitimisha Simulizi hii ningependa kutoa Maelezo machache ya Jumla juu ya yale ambayo, kwangu mimi, yaonekana yastahili kuzingatiwa, yanayohusu kazi ya neema inayoendelea miongoni mwa watu wangu.

I. “Siwezi ila kutambua kwamba, kwa ujumla, tangu kuja kwangu kwa mara ya kwanza miongoni mwa Wahindi wa New-Jersey, nimejaliwa msaada ule ambao kwangu si wa kawaida, katika kuhubiri Kristo aliyesulubiwa, na kumfanya yeye kuwa kitovu na shabaha ambako mahubiri yangu yote miongoni mwao yalielekezwa.

“Lengo kuu na mwelekeo wa mahubiri yangu yote kwa watu hawa, kwa miezi kadhaa mfululizo, (baada ya kuwafundisha kitu fulani juu ya kuwako kwa Mungu na ukamilifu wake, kuumba kwake mwanadamu katika hali ya unyofu na furaha, na wajibu ambao wanadamu waliwekwa chini yake kwa hiyo wa kumpenda na kumheshimu,) ulikuwa ni kuwaongoza wafahamu hali yao ya kusikitisha kwa asili, kama viumbe walioanguka; kutokuwa kwao na uwezo wa kujinasua na kujiokoa wenyewe kutoka humo; kutotosheleza kabisa kwa marekebisho yo yote ya nje na mageuzi ya maisha, au ya matendo yo yote ya kidini waliyoyaweza, wakiwa katika hali hii, ya kuwaleta katika upendeleo wa Mungu, na kuwahusisha katika rehema yake ya milele; kutokana na hapo kuwaonyesha uhitaji wao wa lazima wa Kristo ili awakomboe na kuwaokoa kutoka katika taabu ya hali yao iliyoanguka;—kufunua utoshelevu wake wote na utayari wake wa kuwaokoa wakuu wa wenye dhambi;—wingi na utajiri wa neema ya Mungu, uletwao ‘bila fedha, na bila thamani,’ kwa wote watakaokubali toleo hilo; kisha kuwahimiza wasikawie kumkimbilia yeye, wakiwa na hisia ya taabu yao na hali yao ya kupotea, kwa ajili ya faraja na wokovu wa milele;—na kuwaonyesha kitia-moyo tele ambacho injili hukitoa kwa wenye dhambi wahitajio, wanaopotea, na wasio na msaada, ili kuwavuta wafanye hivyo. Mambo haya, niliyasisitiza tena na tena na kwa upana mara kwa mara.

“Mara nyingi nimeona kwa mshangao kwamba, kwa somo lo lote nililokuwa nikilishughulikia, baada ya kutumia muda wa kutosha kueleza na kufafanua kweli zilizomo ndani yake, niliongozwa kwa urahisi na kwa asili kwa Kristo kama kiini cha kila somo. Kama nilishughulikia kuwako na ukamilifu wa utukufu wa Mungu; kutokana na hapo niliongozwa kwa asili kuhubiri juu ya Kristo, kama ‘njia ya kwenda kwa Baba’ pekee.—Kama nilijaribu kufunua taabu ya kusikitisha ya hali yetu iliyoanguka; ilikuwa asili kutokana na hapo kuonyesha ulazima wa Kristo kutuwakilisha, kuzifanyia dhambi zetu upatanisho, na kutukomboa kutoka katika nguvu zake.—Kama nilifundisha amri za Mungu, na kuonyesha kuzivunja kwetu; hili lilinileta, kwa njia iliyo rahisi na ya asili kuliko zote, kuzungumza juu ya, na kumpendekeza Bwana Yesu Kristo kama yule aliyekuwa ‘ameitukuza sheria’ ambayo sisi tuliivunja, na aliyekuwa ‘amekuwa mwisho wake, kwa haki, kwa kila mtu aaminiye.’ Kamwe sikupata uhuru na msaada mwingi hivyo katika kufanya mistari yote mbalimbali ya mahubiri yangu ikutane pamoja, na kukusanyika katika Kristo, kama nilivyofanya mara kwa mara miongoni mwa Wahindi hawa.

“Wakati mwingine nilipokuwa na fikira za kutoa maneno machache tu juu ya somo fulani mahsusi, wala sikuona nafasi, wala kwa kweli nafasi kubwa, ya wasaa wo wote wa maana, kulionekana chemchemi kubwa hivyo ya neema ya injili ikiangaza ndani yake, au itokanayo kwa asili na ufafanuzi wake ulio sahihi; na Kristo alionekana kwa namna hiyo kuonyeshwa kama kiini cha kile nilichokuwa nikikizingatia na kukifafanua; hata nikavutwa kwa njia isiyokuwa rahisi na ya asili tu, ifaayo na inayohusika, bali karibu isiyoepukika, kuhubiri juu yake, ama kuhusu kazi yake aliyoichukua, kufanyika mwili kwake, upatanisho wake, kufaa kwake kwa ajabu kwa kazi ya ukombozi wa mwanadamu, au uhitaji usio na kikomo ambao wenye dhambi wanao wa kuwa na fungu ndani yake; jambo ambalo limefungua njia kwa mwendelezo wa mwaliko wa injili kwa nafsi zinazopotea, waje wakiwa watupu na uchi, waliochoka na kulemewa na mizigo, na kujitupa juu yake.

“Kama vile nilivyoathiriwa na kusaidiwa kwa namna ya ajabu kukaa juu ya Bwana Yesu Kristo, na njia ya wokovu kwa yeye, katika mkondo wa jumla wa mahubiri yangu hapa, na nimekuwa, mara kwa mara, nikipatiwa kwa mshangao mambo yanayohusika naye, na kusudi la kufanyika mwili kwake; vivyo hivyo sijasaidiwa kwa kiasi kidogo mara nyingi kwa namna yenye faida ya kufunua siri za neema ya Mungu, na kuwakilisha ubora usio na kikomo, na ‘utajiri wa Kristo usiochunguzika,’ pamoja na kumpendekeza kwa wenye dhambi wanaopotea ili wamkubali. Mara kwa mara nimewezeshwa kuuwakilisha utukufu wa Mungu, uthamani usio na kikomo na upendezi upitao maelezo wa Mkombozi mkuu, kufaa kwa nafsi yake na ununuzi wake kutimiza mahitaji, na kujibu tamaa kuu za nafsi zisizoweza kufa;—kufunua utajiri usio na kikomo wa neema yake, na kitia-moyo cha ajabu kilichotolewa katika injili kwa wenye dhambi wasiostahili, wasio na msaada;—kuwaita, kuwaalika, na kuwasihi waje na kujitoa wenyewe kwake, na kupatanishwa na Mungu kwa njia yake;—kuteta nao kuhusu kumpuuza kwao yule aliye mpendwa hivyo asiye na kikomo, na aliyetolewa bure;—na hili kwa namna hiyo, kwa uhuru huo, kuhusika, huruma, na kutumika kwa dhamiri, ambako, nina hakika, kamwe nisingaliweza kujitawalisha kwako, kwa bidii kubwa ya akili. Mara kwa mara, katika nyakati kama hizo, nimesaidiwa kwa mshangao kupatanisha mahubiri yangu na uwezo wa watu wangu, na kuwashusha katika mbinu rahisi hivyo, na za kawaida za kujieleza, ambazo zimeyafanya yaeleweke hata kwa wapagani.

“Sitaji mambo haya kama sifa ya matendo yangu mwenyewe; kwa maana nina hakika niliona, mara kwa mara, kwamba sikuwa na ustadi wala hekima kwa kazi yangu kuu; wala sikujua jinsi ‘ya kuchagua maneno yakubalikayo’ yafaayo kuwasemesha wapagani maskini waliogubikwa na giza. Lakini hivyo Mungu alipenda kunisaidia, ‘nisijue neno lo lote miongoni mwao, ila Yesu Kristo, naye amesulubiwa.’ Hivyo niliwezeshwa kuwaonyesha taabu yao pasipo yeye, na kuwakilisha kufaa kwake kamili kuwakomboa na kuwaokoa.

“Haya ndiyo mahubiri ambayo Mungu aliyatumia kwa kuwaamsha wenye dhambi, na kwa kueneza hii ‘kazi ya neema miongoni mwa Wahindi.’ Ilikuwa jambo la ajabu, mara kwa mara, kwamba nilipojaliwa uhuru wo wote wa pekee, katika kuhubiri juu ya ‘uwezo na utayari wa Kristo wa kuwaokoa wenye dhambi,’ na ‘uhitaji ambao walikuwa nao wa Mwokozi wa namna hiyo;’ ndipo palipokuwa na dhihirisho kubwa zaidi la nguvu za Mungu katika kuamsha idadi za nafsi zilizojihisi salama, kuendeleza hisia za dhambi zilizoanza, na kuwafariji waliotaabika.

“Wakati mmoja zamani, katika kusoma hotuba ya Mtume kwa Kornelio, (Matendo 10,) nilistaajabu kumwona akimtambulisha Bwana Yesu Kristo haraka hivyo katika mahubiri yake, na kukaa juu yake kabisa katika yote, nikimwona katika jambo hili akitofautiana sana na wahubiri wetu wengi wa siku hizi; lakini hivi karibuni hili halijaonekana la ajabu, kwa kuwa Kristo amejionyesha kuwa kiini cha injili na kitovu ambako mistari kadhaa ya ufunuo wa Mungu hukutana. Hata hivyo natambua kwamba kuna mambo mengi ya lazima kusemwa kwa watu walio chini ya giza la kipagani, ili kutengeneza njia ya kumtambulisha vema jina la Kristo, na kazi aliyoichukua kwa ajili ya mwanadamu aliyeanguka.

II. “Lastahili kutajwa kwamba, idadi za watu hawa zimeletwa katika kushika kwa uthabiti kanuni za maadili na kiasi, na katika kutimiza kwa uangalifu wajibu wa nje wa Ukristo, kwa nguvu na uvutano wa ndani wa kweli ya Mungu—mafundisho ya pekee ya neema juu ya akili zao; bila ya wao kusisitiziwa mara kwa mara wajibu huu wa kimaadili na kufundishwa, na maovu yaliyo kinyume kufunuliwa na kunenwa dhidi yake kwa namna ya pekee. Ni nini kilichokuwa mwelekeo na mkondo wa jumla wa mahubiri yangu miongoni mwa Wahindi hawa, ni kweli zipi nilizozisisitiza hasa, na jinsi nilivyoathiriwa na kuwezeshwa kukaa mara kwa mara juu ya mafundisho ya pekee ya neema, tayari nimeeleza. Mafundisho hayo, yaliyokuwa na mwelekeo wa moja kwa moja kabisa wa kumnyenyekeza kiumbe kilichoanguka; kumwonyesha taabu ya hali yake ya asili; kumshusha hadi miguuni pa rehema kuu, na kumtukuza Mkombozi mkuu—kufunua ubora wake upitao maelezo na uthamani wake usio na kikomo, na hivyo kumpendekeza ili mwenye dhambi amkubali—ndiyo yaliyokuwa mada ya kile kilichotolewa kwao hadharani na faraghani, na mara kwa mara kurudiwa na kufundishwa.

“Mungu alipenda kuzipa kweli hizi za Mungu uvutano wenye nguvu hivyo juu ya akili za watu hawa, na kuzibariki hivyo kwa kuwaamsha kwa matokeo idadi zao, hata maisha yao yakarekebishwa haraka, bila mimi kusisitiza kanuni za maadili, na kutumia muda katika hotuba za kurudiwarudiwa juu ya wajibu wa nje. Kwa kweli hapakuwa na nafasi kwa aina yo yote ya mahubiri ila yale yaliyohusu mambo ya msingi ya dini, na maarifa ya kujionea ya mambo ya Mungu, hali kulikuwa na wengi wakiuliza kila siku—si jinsi wanavyopaswa kudhibiti mwenendo wao wa nje, kwa maana hilo, watu walio na nia ya kweli ya kutii wajibu, uonekanapo, katika hali za kawaida wanaweza kuridhika nalo kwa urahisi, bali—jinsi watakavyoweza kuikimbia ghadhabu waliyoiogopa, na kuhisi wanaistahili,—kupata badiliko lenye matokeo la moyo,—kupata fungu ndani ya Kristo,—na kufikia kufurahia baraka ya milele? Hivyo kazi yangu kuu bado ilikuwa kuwaongoza waone zaidi hali yao ya kupotea kabisa ndani yao wenyewe, uovu kamili na uchafu wa mioyo yao; kwamba hapakuwa na wema wa aina yo yote ndani yao; wala mielekeo mizuri wala tamaa; wala upendo kwa Mungu, wala kufurahia amri zake; bali, kinyume chake, chuki, uadui, na kila aina ya uovu vikitawala ndani yao:—na wakati huo huo kuwafunulia dawa tukufu na kamili iliyoandaliwa katika Kristo kwa wenye dhambi wanaopotea, na kutolewa bure kwa wale wasio na wema wao wenyewe, wala matendo ya haki waliyoyafanya, ya kuwapendekeza kwa Mungu.

“Huu ndio uliokuwa mkondo wa daima wa mahubiri yangu; hii ndiyo iliyokuwa hangaiko langu kuu na jitihada yangu ya kudumu, ya kuiangaza akili, ili kwa hiyo kuuathiri moyo ipasavyo, na, kadiri iwezekanavyo, kuwapa watu hisia na mguso wa mafundisho haya ya thamani na muhimu ya neema, japo kwa kadiri ambayo njia zaweza kuchangia. Haya ndiyo yaliyokuwa mafundisho, na hii ndiyo mbinu ya kuhubiri, iliyobarikiwa na Mungu kwa kuamsha, na, naamini, kwa wongofu wa kuokoa wa idadi za nafsi; na iliyofanywa njia ya kuleta marekebisho ya ajabu miongoni mwa wasikilizaji kwa jumla.

“Kweli hizi zilipohisiwa moyoni, sasa hapakuwa na ovu lisilorekebishwa—wala wajibu wa nje uliopuuzwa. Ulevi, ovu lipendwalo, ulikatishwa, na hakukuwa na tukio lake karibu lo lote lililojulikana miongoni mwa wasikilizaji wangu kwa miezi mingi mfululizo. Ile desturi mbaya ya waume na wake ya kuachana wao kwa wao, na kuchukua wengine badala yao, ilirekebishwa haraka; hata wako wanandoa watatu au wanne walioachana kwa hiari na wale waliokuwa wamewachukua isivyo halali, na sasa wanaishi pamoja tena katika upendo na amani. Vivyo hivyo laweza kusemwa kuhusu desturi nyingine zote mbaya. Marekebisho yalikuwa ya jumla; na yote yakitokana na uvutano wa ndani wa kweli ya Mungu juu ya mioyo yao, wala si kutokana na vizuizi vyo vyote vya nje, au kwa sababu walikuwa wamesikia maovu haya yakifunuliwa kwa pekee, na kunenwa dhidi yake tena na tena. Baadhi yao kamwe sikuyataja hata kidogo; hasa lile la kuachana kwa wanaume na wake zao, hadi baadhi, wakiwa dhamiri zao zimeamshwa na neno la Mungu, wakaja, na kwa hiari yao wenyewe wakakiri kuwa na hatia katika jambo hilo. Nilipotaja wakati wo wote desturi zao mbaya, na dhambi walizokuwa na hatia yake kinyume na nuru ya asili, haikuwa kwa kusudi, wala kwa kweli kwa tumaini lo lote, la kuleta marekebisho yenye matokeo katika tabia zao za nje kwa njia hii, kwa maana nilijua kwamba, wakati mti unapobaki mbovu, tunda kwa asili litakuwa hivyo. Kusudi langu lilikuwa kuwaongoza, kwa kuona uovu wa maisha yao, kuona uchafu wa mioyo yao, na hivyo kuwasadikisha ulazima wa kufanywa upya kwa asili, na kuwachochea, kwa bidii kuu, kutafuta badiliko lile kuu, ambalo, likishapatikana, nilitambua, bila shaka lingaleta marekebisho ya tabia za nje kwa kila upande.

“Na kama vile kila ovu lilivyorekebishwa walipohisi nguvu za kweli hizi juu ya mioyo yao, vivyo hivyo wajibu wa nje wa Ukristo ulitiiwa, na kutimizwa kwa uangalifu kutokana na uvutano ule ule wa ndani; maombi ya jamaa yakaanzishwa, na kudumishwa daima, ila miongoni mwa wachache waliokuja karibuni zaidi, na waliokuwa wamehisi kidogo tu cha uvutano huu wa Mungu. Wajibu huu ulitimizwa daima, hata katika jamaa fulani ambazo hapakuwa na yeyote ila wanawake, na karibu haikupatikana nafsi isiyoomba miongoni mwa karibu mia moja yao. Sabato iliadhimishwa kwa umakini na kwa dini, na wazazi wakachukua tahadhari ya kuwaweka watoto wao katika utaratibu siku ile takatifu; na hili, si kwa sababu niliwasukuma kutimiza wajibu huu kwa kuwafundisha mara kwa mara, bali kwa sababu walikuwa wamehisi nguvu za neno la Mungu juu ya mioyo yao,—wakafanywa kuitambua dhambi na taabu yao, na kutokana na hapo hawakuweza ila kuomba, na kutii kila jambo walilolijua kuwa ni wajibu wao, kutokana na yale waliyoyahisi ndani yao wenyewe. Mioyo yao ilipoguswa na hisia ya mambo yao ya milele, waliweza kuomba kwa uhuru mkuu, pamoja na bidii, bila taabu ya kwanza kujifunza maneno rasmi kwa kusudi hilo. Baadhi yao, walioamshwa ghafula walipokuja kwetu mara ya kwanza, waliletwa kuomba na kulilia rehema kwa udumifu mkuu kabisa, bila kamwe kufundishwa wajibu wa kuomba, wala hata mara moja kuelekezwa kuutimiza.

“Matokeo ya furaha ya mafundisho haya ya pekee ya neema juu ya watu hawa, yaonyesha, hata kwa uthibitisho, kwamba, badala ya kufungua mlango wa ufisadi, kama wengi wanavyowaza bure, na kudokeza kwa masingizio, yana mwelekeo wa moja kwa moja ulio kinyume; hata kutumika kwa karibu, hisia na mguso wake, kutakuwa na uvutano wenye nguvu kuliko yote kuelekea kufanywa upya, na marekebisho yenye matokeo ya moyo na maisha pia.

“Uzoefu wa furaha, pamoja na neno la Mungu na kielelezo cha Kristo na mitume wake, umenifundisha kwamba ile mbinu hasa ya kuhubiri ifaayo zaidi kuamsha katika wanadamu hisia na utambuzi hai wa uovu na taabu yao katika hali iliyoanguka,—kuwachochea watafute kwa bidii hivyo badiliko la moyo, hata wakimbilie kama makimbilio neema huru na kuu katika Kristo kama tumaini pekee lililowekwa mbele yao,—ndiyo yenye uwezekano wa kufaulu zaidi katika marekebisho ya mwenendo wao wa nje. Nimeona kwamba hotuba za karibu, na kutumika kwa dhati kwa kweli ya Mungu kwa dhamiri, hupiga shina la kila ovu; hali hotuba laini na zinazoonekana za kusadikika juu ya fadhila za kimaadili na wajibu wa nje, bora zaidi zaonekana kutofanya zaidi ya kukata matawi ya uovu, hali shina la kila ovu likibaki bado bila kuguswa.

“Kuona matokeo yenye baraka ya jitihada za unyofu za kuzileta nyumbani kweli za Mungu kwa dhamiri, na kuuathiri moyo ipasavyo kwa hizo, mara nyingi kumenikumbusha maneno yale ya Bwana wetu, ambayo nimefikiri yaweza kuwa himizo lifaalo kwa wahudumu kuhusu jinsi wanavyowatendea wengine, na pia kwa watu kwa jumla kuhusu nafsi zao wenyewe. ‘Takasa kwanza ndani ya kikombe na sahani, ili nje yake nayo ipate kuwa safi.’ Takasa, asema yeye, ndani ili nje ipate kuwa safi. Kana kwamba amesema, njia pekee yenye matokeo ya kuifanya nje kuwa safi, ni kuanza na kile kilicho ndani; na chemchemi ikitakaswa, vijito kwa asili vitakuwa safi. Ni jambo la hakika kabisa kwamba, tukiweza kuamsha katika wenye dhambi hisia hai ya uchafu na uovu wao wa ndani—uhitaji wao wa badiliko la moyo—na hivyo kuwavuta watafute utakaso wa ndani, unajisi wao wa nje kwa asili utatakaswa, njia zao mbaya bila shaka zitarekebishwa na maongezi na mwenendo wao vitakuwa vya utaratibu.

“Basi, ingawa siwezi kudai kwamba marekebisho miongoni mwa watu wangu yatokana, katika kila tukio, na badiliko la kuokoa la moyo; lakini naweza kusema kwa kweli, yatiririka kutokana na mtazamo na hisia fulani iguzayo moyo ya kweli za Mungu ambazo wote wamekuwa nazo kwa kadiri kubwa au ndogo. Sikusudii, kwa yale niliyoyaona hapa, kuwakilisha kuhubiri kwa maadili na kuwahimiza watu kutimiza wajibu wa nje, kuwa hakuna umuhimu wala faida kabisa, hasa nyakati ambazo kuna nguvu chache za Mungu zikiandamana na njia za neema, wakati, kwa kukosa uvutano wa ndani, kunahitajika vizuizi vya nje. Bila shaka ni miongoni mwa mambo yapasayo kufanywa, hali mengine yasiachwe bila kufanywa. Lakini kile nilichokusudia hasa kwa maelezo haya, kilikuwa kufunua jambo la wazi la ukweli, yaani: Kwamba marekebisho, kiasi, na kutii kwa nje kanuni na wajibu wa Ukristo, kunachoonekana miongoni mwa watu wangu, si matokeo ya mafundisho ya kimafundisho tu, au mtazamo wa kiakili tu wa uzuri wa maadili, bali yatokana na nguvu na uvutano wa ndani ambao mafundisho ya neema yanyenyekezayo nafsi yamekuwa nao juu ya mioyo yao.

III. “Ni jambo la ajabu jinsi Mungu alivyoyaendeleza na kuyafanya upya manyunyu ya neema yake hapa; jinsi alivyousimamisha kwa haraka hivyo ufalme wake unaoonekana miongoni mwa watu hawa; na jinsi alivyowatabasamia kuhusu kupata kwao maarifa, ya Mungu na ya kibinadamu pia. Sasa ni karibu mwaka mmoja tangu mwanzo wa umwagaji huu wa neema wa Roho wa Mungu miongoni mwao; na ingawa mara nyingi umeonekana kupungua na kufifia kwa kitambo kifupi—kama iwezavyo kuonekana katika vifungu kadhaa vya Shajara yangu, ambako nimejitahidi kuandika mambo kama yalivyonionekana mara kwa mara—lakini manyunyu yameonekana kufanywa upya, na kazi ya neema kuhuishwa tena. Uvutano wa Mungu waonekana bado dhahiri ukiandamana na njia za neema, kwa kadiri kubwa au ndogo, katika mikutano yetu mingi ya mazoezi ya kidini; ambapo watu wa dini huburudishwa, kutiwa nguvu, na kuimarishwa,—hisia za dhambi huhuishwa na kuendelezwa katika matukio mengi, na wachache kadhaa huamshwa upya mara kwa mara. Yapasa kukiri kwamba kwa kitambo kilichopita kumeonekana, kwa jumla, kupungua kudhihirikako zaidi kwa kazi hii; na Roho wa Mungu ameonekana, kwa kiasi kikubwa, kujitenga, hasa kuhusu uvutano wake wa kuamsha; hata wageni wanaokuja hivi karibuni, hawashikwi na hangaiko kama zamani; na wachache kadhaa waliokuwa wameathiriwa sana na kweli za Mungu wakati uliopita, sasa waonekana kuwa na hangaiko kidogo. Lakini, ahimidiwe Mungu, bado kuna dhihirisho la nguvu na neema ya Mungu, kiwango kinachotamanika cha wororo, shauku ya kidini na ibada katika makutano yetu.

“Kama vile Mungu alivyoendeleza na kuyafanya upya manyunyu ya neema yake miongoni mwa watu hawa kwa kitambo, vivyo hivyo amesimamisha kwa haraka isiyo ya kawaida ufalme wake unaoonekana, na kujikusanyia kanisa katikati yao. Watu kumi na watano, tangu kumalizika kwa Shajara yangu iliyopita, wamefanya ungamo la wazi la imani yao, wakifanya thelathini na wanane ndani ya kipindi cha miezi kumi na moja, ambao wote waonekana kuwa na kazi ya neema ya pekee iliyofanywa mioyoni mwao; namaanisha, kuwa na uzoefu si wa kuamshwa tu, bali, kwa hukumu ya upendo, wa uvutano wa kufanya upya wa Roho wa Mungu. Wako wengine wengi walio chini ya hangaiko la dhati kwa nafsi zao, na hisia nzito za dhambi na taabu yao, lakini ambao bado hawatoi ushahidi ule wa uhakika ungalitamaniwa, wa badiliko la kuokoa.

“Tangu wakati ambao, kama nilivyoarifiwa, baadhi yao walikuwa wakihudhuria karamu ya sanamu na dhabihu ya kuwaheshimu mashetani, hadi wakati walipoketi mezani pa Bwana, naamini kwa heshima ya Mungu, haukuwa zaidi ya mwaka mzima. Hakika kundi dogo la Kristo hapa, lililokusanywa ghafula hivyo kutoka miongoni mwa wapagani, laweza kusema kwa haki, kwa lugha ya kanisa la kale, ‘Bwana ametutendea mambo makuu; ndiyo tunayofurahia.’

“Wema mwingi wa Mungu umeonekana pia kuhusu kupata kwao maarifa, katika dini na katika mambo ya maisha ya kawaida pia. Kumekuwa na kiu ya ajabu ya maarifa ya Kikristo iliyoenea miongoni mwao kwa jumla, na tamaa kubwa ya kufundishwa mafundisho na tabia za Kikristo. Hili limewachochea kuuliza maswali mengi yanayohusika na yaliyo muhimu pia; ambayo majibu yake yameelekea sana kuziangaza akili zao na kuendeleza maarifa yao katika mambo ya Mungu. Mafundisho mengi niliyoyatoa, wameniuliza juu yake, ili kupata nuru na ufahamu zaidi juu yake; na mara kwa mara wameonyesha ufahamu mzuri wake, kwa majibu yao kwa maswali waliyoulizwa katika mafunzo yangu ya kikatekismo.

“Vivyo hivyo wameniuliza kuhusu mbinu ifaayo, pamoja na maudhui ya maombi yafaayo, na maneno yanayofaa kutumika katika zoezi hilo la kidini; na wamejitahidi ili kutimiza wajibu huu kwa ufahamu.—Vivyo hivyo wamejitahidi, na kuonekana wepesi kwa ajabu katika kujifunza kuimba nyimbo za zaburi, na sasa wanaweza kuimba kwa kiwango kizuri cha adabu katika ibada ya Mungu.—Pia wamepata kiwango kikubwa cha maarifa yenye faida katika mambo ya maisha ya kawaida; hata sasa waonekana kama viumbe wenye akili, wanaofaa kwa jamii ya kibinadamu, walio huru na ule ukali wa kishenzi na ujinga wa kinyama uliowafanya kutopendeza sana katika hali yao ya kipagani.

“Waonekana kuwa na shauku ya kuijua vema lugha ya Kiingereza, na kwa ajili hiyo mara kwa mara huinena wao kwa wao. Wengi wao wamepata ustadi mzuri wa kuipata, tangu kuja kwangu miongoni mwao; hata wengi wao wanaweza kuelewa sehemu kubwa, na baadhi kiini cha mahubiri yangu, bila Mkalimani, wakiwa wamezoea mbinu zangu rahisi na za kawaida za kujieleza, ingawa hawakuweza kuwaelewa vema wahudumu wengine.

“Kama vile wanatamani mafundisho, na ni wepesi kwa ajabu kuyapokea, vivyo hivyo Majaliwa ya Mungu yamewatabasamia kuhusu njia zifaazo za kuyapata. Jitihada zilizofanywa za kuanzisha shule miongoni mwao zimefaulu, na Majaliwa ya wema yamewaletea mwalimu wa shule, ambaye naweza kusema kwa haki, sijui ‘mtu mwingine mwenye nia moja nami, atakayeijali kwa asili hali yao.’ Kwa kawaida ana watoto thelathini au thelathini na watano shuleni mwake; na alipokuwa na shule ya jioni, kama alivyofanya wakati urefu wa jioni ulipoiruhusu, watu wazima kumi na watano au ishirini, walioolewa na waseja, walihudhuria.

“Watoto hujifunza kwa wepesi wa ajabu; hata mwalimu wao ananiambia, kamwe hakuwahi kuwa na shule ya Kiingereza iliyojifunza, kwa jumla, haraka hivyo. Hapakuwa na zaidi ya wawili kati ya thelathini, ingawa baadhi yao walikuwa wadogo sana, ila walijifunza herufi zote za alfabeti ndani ya siku tatu baada ya yeye kuanza kazi yake; na kadhaa katika kipindi hicho walijifunza kutamka herufi kwa kiasi kikubwa. Baadhi yao, katika muda usiozidi miezi mitano, wamejifunza kusoma kwa urahisi katika Kitabu cha Zaburi au Agano Jipya.

“Wanafundishwa mara mbili kwa juma katika Katekismo, siku ya Jumatano na Jumamosi. Baadhi yao, tangu mwisho wa Februari, walipoanza, wamehifadhi zaidi ya nusu yake kichwani; na wengi wao wamepata ustadi fulani ndani yake.

“Vivyo hivyo wanafundishwa wajibu wa maombi ya faraghani, na wengi wao huyaendea daima usiku na asubuhi, na ni waangalifu sana kumwarifu mwalimu wao, wakihisi kwamba yeyote wa wenzao wadogo wa shule anapuuza zoezi hilo la kidini.

IV. “Lastahili kutajwa, kwa sifa ya neema kuu, kwamba katikati ya kazi kubwa hivyo ya hisia za dhambi—hangaiko na shauku ya kidini nyingi hivyo—hapajakuwa na kuenea, wala kwa kweli dhihirisho lo lote la maana la dini ya uongo—joto la mawazo, bidii isiyo na kiasi, au kiburi cha kiroho; na kwamba kumekuwa na matukio machache sana ya mwenendo usio wa utaratibu na wa aibu miongoni mwa wale walioonekana wenye dhati.

“Kazi hii ya neema, kwa ujumla, imeendeshwa kwa kiwango cha ajabu cha usafi, na uhuru na mchanganyiko mbovu. Hangaiko lao la kidini kwa jumla limekuwa la kiakili na la haki; likitokana na hisia ya dhambi zao, na kuwa hatarini kwa kutopendezwa kwa Mungu kwa sababu yake; pamoja na kutokuwa kwao kabisa na uwezo wa kujiokoa wenyewe kutoka katika taabu waliyoihisi na kuiogopa. Kama kumekuwa, katika tukio lo lote, na dhihirisho la hangaiko na taharuki ya akili, wenye hilo wasipojua kwa nini; lakini hapajakuwa na kuenea kwa jambo lo lote la namna hiyo; na kwa kweli sijui kabisa tukio lo lote la aina hiyo.—Ni jambo la ajabu sana kwamba, ingawa hangaiko la watu wengi walio chini ya hisia za dhambi za hali yao ya kupotea limekuwa kubwa sana na lenye kusonga, lakini kamwe sikuona kitu cho chote kama kukata tamaa kikiandamana nalo katika tukio lo lote. Wamekuwa na hisia hai kabisa ya kupotea kwao ndani yao wenyewe; wameletwa kuachana na matumaini yote ya wokovu kutoka kwao wenyewe; wamepata dhiki kuu na uchungu wa nafsi; na hata hivyo, katika nyakati za shida kuu kabisa, hapajakuwa na dhihirisho la kukata tamaa kwa yeyote wao,—hakuna kilichowavunja moyo, au kilichowazuia kwa namna yo yote wasitumie kwa bidii kuu njia zote zifaazo kwa wongofu na wokovu wao. Kwa hiyo ni dhahiri kwamba hakuna ile hatari ya watu kusukumwa kukata tamaa chini ya taabu ya kiroho, ila katika hali za huzuni ya kina na ya mazoea, ambayo ulimwengu kwa jumla u tayari kuiwaza.

“Faraja ambayo watu wameipata baada ya dhiki zao, vivyo hivyo kwa jumla imeonekana thabiti, yenye msingi mzuri, na ya kimaandiko; ikitokana na kuangazwa kwa akili kwa kiroho na kimuujiza,—kuona mambo ya Mungu, kwa kadiri, kama yalivyo,—kuridhika kwa nafsi katika ukamilifu wa Mungu,—na kuridhika kwa pekee katika njia ya wokovu kwa neema huru na kuu katika Mkombozi mkuu.

“Furaha zao zimeonekana kutokea kutokana na aina mbalimbali za mitazamo na mafikirio ya mambo ya Mungu, ingawa kwa kiini ni ile ile. Baadhi, ambao, chini ya hisia za dhambi, walionekana kuwa na mapambano magumu kuliko yote na mawimbi ya moyo dhidi ya enzi kuu ya Mungu, wameonekana, katika mapambazuko ya kwanza ya faraja yao, kufurahia kwa namna ya pekee ukamilifu huo wa Mungu:—na wamefurahi kufikiri kwamba wao wenyewe, na vitu vingine vyote, walikuwa mkononi mwa Mungu, na kwamba angewatendea ‘kama apendavyo tu.’

“Wengine, ambao, kabla tu ya kupokea faraja yao, walikuwa wamelemewa kwa namna ya ajabu na hisia ya kupotea na umaskini wao, waliojiona, kana kwamba, wakianguka katika maangamizi yasiyo na dawa, walikuwa mwanzoni wamefurahi kwa pekee zaidi kwa kuona wingi na utajiri wa neema ya Mungu, na toleo la wokovu lililotolewa kwa wenye dhambi wanaopotea ‘bila fedha na bila thamani.’

“Baadhi mwanzoni walionekana kufurahia hasa hekima ya Mungu, iliyofunuliwa katika njia ya wokovu kwa Kristo; ndipo ikiwaonekana ‘njia iliyo hai na mpya,’ njia ambayo kamwe hawakuiwaza, wala hawakuwa na fikira zo zote sahihi juu yake, hadi ilipofunuliwa kwao kwa uvutano wa pekee wa Roho wa Mungu. Baadhi yao, walipoiona kwa kiroho hai njia hii ya wokovu, walistaajabia upumbavu wao uliopita wa kutafuta wokovu kwa njia nyingine, na kwamba kamwe hawakuiona njia hii ya wokovu hapo awali, ambayo sasa ilionekana wazi na rahisi hivyo, na pia bora kwao.

“Wengine, tena, wamekuwa na mtazamo wa jumla zaidi wa uzuri na ubora wa Kristo, na nafsi zao zimefurahishwa na utambuzi wa utukufu wake wa Mungu, ukizidi bila kunenwa yote waliyowahi kuyawaza hapo awali; lakini, bila kutenga wo wote wa ukamilifu wa Mungu kwa pekee; hata, ingawa faraja zao zimeonekana kutokea kutokana na aina mbalimbali za mitazamo na mafikirio ya utukufu wa Mungu, bado yalikuwa ni mitazamo ya kiroho na ya kimuujiza ya hayo, wala si fikira zisizo na msingi, ndizo zilizokuwa chanzo cha furaha na faraja zao.

“Lakini yapasa kukiri kwamba, kazi hii ilipokuwa ya kila mahali na iliyoenea hivyo, na kupata sifa na heshima ya jumla hivyo miongoni mwa Wahindi hata Shetani akaonekana kuwa na faida ndogo ya kufanya kazi dhidi yake katika vazi lake mwenyewe lifaalo, ndipo akajigeuza ‘malaika wa nuru,’ na kufanya jitihada kadhaa za nguvu za kuingiza misukosuko ya taharuki ya hisia badala ya hisia za kweli za dhambi, fikira za kuwazika na za kubuni juu ya Kristo, kama akitokea kwa jicho la akili katika umbo la kibinadamu, na katika hali fulani mahsusi, na kadhalika, badala ya mafunuo ya kiroho na ya kimuujiza ya utukufu na ubora wake wa Mungu, pamoja na madanganyo mengine mengi. Nina sababu ya kufikiri kwamba, kama mambo haya yangalipata kukubaliwa na kutiwa moyo, kungalikuwa na mavuno makubwa sana ya aina hii ya waongofu hapa.

“Kiburi cha kiroho pia kilijidhihirisha katika matukio mbalimbali. Watu fulani, ambao hisia zao zilikuwa zimechochewa sana, walionekana kutamani sana kutokana na hapo kudhaniwa kuwa wenye neema kweli; ambao, nilipokuwa siwezi ila kuwaeleza hofu zangu kuhusu hali yao ya kiroho, walionyesha hasira zao kwa kiasi kikubwa. Palionekana pia katika mmoja au wawili wao, tamaa isiyofaa ya kuwa walimu wa wengine. Hata Shetani amekuwa adui mwenye shughuli hapa kama ilivyo mahali pengine. Lakini, ahimidiwe Mungu, ingawa kitu fulani cha aina hii kimeonekana, lakini hakuna cho chote chake kilichoenea, wala kwa kweli kilichopiga hatua kubwa hata kidogo. Watu wangu sasa wamejulishwa mambo haya, wamefahamishwa kwamba Shetani kwa namna hiyo ‘alijigeuza malaika wa nuru,’ katika nyakati za kwanza za umwagaji mkuu wa Roho wa Mungu katika siku za mitume; na kwamba kitu fulani cha aina hii, kwa kadiri kubwa au ndogo, kimeandamana karibu na kila uamsho na uenezaji wa ajabu wa dini ya kweli tangu wakati huo. Wamejifunza kupambanua kati ya dhahabu na takataka, hata sifa ya takataka ‘inakanyagwa kama matope ya njiani;’ na, kwa kuwa ni asili ya aina hii ya kitu kufa pamoja na sifa yake, sasa hakuna karibu dhihirisho lo lote lake miongoni mwao.

“Kama vile hapajakuwa na kuenea kwa joto lisilo la utaratibu, fikira za kuwazika, kiburi cha kiroho, na madanganyo ya kishetani miongoni mwa watu wangu; vivyo hivyo kumekuwa na matukio machache sana ya mwenendo wa aibu na usio wa utaratibu miongoni mwa wale waliofanya ungamo, au hata dhihirisho la dhati. Sijui zaidi ya watu watatu au wanne wa namna hiyo walio na hatia ya mwenendo mbaya wa wazi wo wote, tangu kufahamiana kwao kwa mara ya kwanza na Ukristo; na sijui yeyote adumuye katika jambo lo lote la aina hiyo. Labda usafi wa ajabu wa kazi hii katika upande wa mwisho, uhuru wake na matukio ya mara kwa mara ya aibu, watokana sana na usafi wake katika upande wa kwanza, uhuru wake na mchanganyiko mbovu wa kiburi cha kiroho, moto-mwitu, na udanganyifu, ambavyo kwa asili huweka msingi wa desturi za aibu.

“Kazi hii yenye baraka, katika nguvu na usafi wake, na ienee miongoni mwa Wahindi maskini hapa, na pia isambae kwingineko, hata makabila yao ya mbali kabisa yataona wokovu wa Mungu! Amina.”