Matendo ya Ndani na ya Nje

Matendo ya wanadamu ni ama ya nje au ya ndani. Yale ya nje ni yale yanayoonekana kwa nje, na yenye lengo linalotambulikana kwa hisia, yasiyokuwa na sifa njema wala mbaya, isipokuwa kadiri yanavyozipokea kutoka katika kanuni ya ndani yanamotokea. Si hayo ninayokusudia kuyasema, bali ni matendo ya ndani tu, ambayo ni yale matendo ya nafsi ambayo kwayo hujielekeza kwa ndani kwenye kitu fulani, au hujigeuza kutoka kitu kingine.

Ninapokuwa nimeelekea kwa Mungu, nikitamani kutenda tendo la aina tofauti na yale ambayo Yeye angeniongoza kuyatenda, ninajigeuza mbali na Mungu, nami ninaelekea kwa vitu vilivyoumbwa kwa kadiri ya nguvu au udhaifu wa tendo langu. Kama, nikiwa nimeelekea kwa kiumbe, nikitaka kurudi kwa Mungu, ni lazima nitende tendo la kujigeuza mbali na kiumbe, na kuelekea kwa Mungu; na hivyo kadiri tendo hili linavyokuwa kamili zaidi, ndivyo kugeuzwa kutakavyokuwa kamili zaidi.

Mpaka nitakapogeuzwa kikamilifu, ninahitaji matendo kadhaa ili yanigeuze nielekee kwa Mungu. Mengine hutendeka mara moja, mengine kidogo kidogo; lakini tendo langu lapasa kuniongoza nigeukie kwa Mungu, nikitumia nguvu zote za nafsi yangu kwa ajili Yake, kama ilivyoandikwa, “Basi hata sasa, asema Bwana, nirudieni mimi kwa mioyo yenu yote” (Yoeli 2:12). “Nawe utamrudia Bwana, Mungu wako … kwa moyo wako wote na kwa roho yako yote” (Kumbukumbu la Torati 30:2). Mungu huomba moyo wetu tu: “Mwanangu, unipe moyo wako, na macho yako yaziangalie njia zangu” (Mithali 23:26). Kumpa Mungu moyo ni kuwa na mtazamo wake, nguvu zake, na uhai wake vyote vikikita ndani Yake, ili kuyafuata mapenzi Yake. Basi, ni lazima, baada ya kuelekea kwa Mungu, tubaki daima tukielekea kwake.

Lakini kwa kuwa akili ya mwanadamu ni dhaifu, na nafsi, ikiwa imezoea kuelekea vitu vya kidunia, hugeuzwa mbali na Mungu kwa urahisi, ni lazima, mara tu inapotambua kwamba imeelekea vitu vya nje, iurudie mahali pake pa awali ndani ya Mungu kwa tendo rahisi la kumrudia Yeye.

Na kwa kuwa matendo kadhaa yanayorudiwa hutengeneza tabia, nafsi hupata tabia ya kugeuka, na kutoka katika tendo huingia katika hali ya kimazoea.

Basi, nafsi haipaswi kutafuta kumkaribia Mungu kwa njia ya jitihada au kazi zake yenyewe; hii ni kutafuta kutenda tendo moja kwa njia ya matendo mengine, badala ya kubaki imeshikamana na Mungu peke Yake kwa tendo rahisi.

Tukiamini kwamba hatupaswi kutenda tendo lolote, tumekosea, kwa maana sisi twatenda daima; lakini kila mmoja apaswa kutenda kwa kadiri ya daraja lake.

Nitajitahidi kulifafanua jambo hili, kwa kuwa, kwa kukosa kulielewa, linawaletea ugumu Wakristo wengi.

Kuna matendo ya kupita na ya kutofautika, na matendo yanayoendelea; matendo ya moja kwa moja na matendo ya kutafakariwa. Si wote wawezao kutenda ya kwanza, na si wote walio katika hali ya kutenda yale mengine. Matendo ya kwanza yapaswa kutendwa na wale waliogeuka mbali na Mungu. Wapaswa kumgeukia Yeye kwa tendo la kutofautika, lenye nguvu zaidi au pungufu kwa kadiri ya umbali wao naye.

Kwa tendo linaloendelea naelewa lile ambalo kwalo nafsi hugeuzwa kikamilifu kuelekea kwa Mungu wake kwa tendo la moja kwa moja, ambalo hailirudii, isipokuwa kama limekatizwa, bali lipo. Nafsi ikiwa imegeuka kabisa kwa njia hii, iko katika pendo, nayo hukaa humo: “Naye akaaye katika pendo, hukaa ndani ya Mungu” (1 Yohana 4:16). Ndipo nafsi yaweza kusemwa kuwa katika tendo la kimazoea, ikipumzika hata katika tendo hili. Lakini pumziko lake si la uvivu, kwa maana lina tendo lililo daima katika nguvu, yaani, kuzama kwa upole ndani ya Mungu, ambako humo Mungu huivuta kwa nguvu zaidi na zaidi; na, ikiufuata uvutano huu, na kupumzika katika pendo, huzama zaidi na zaidi katika pendo hili, nayo ina tendo lililo na nguvu zisizo na kikomo, lenye uhai zaidi, na la haraka zaidi, kuliko lile tendo lifanyalo kurudi tu. Basi nafsi iliyo katika tendo hili la kina na lenye nguvu, ikiwa imeelekea kwa Mungu wake, halitambui tendo hili, kwa sababu ni la moja kwa moja, wala si la kutafakariwa; hivyo watu walio katika hali hii, wasiojua jinsi ya kulieleza sawasawa, husema kwamba hawana tendo lolote. Lakini wamekosea; kamwe hawajapata kuwa wenye kutenda zaidi. Ingekuwa afadhali kusema hawatofautishi tendo lolote, kuliko kusema kwamba hawatendi lolote.

Nafsi haitendi yenyewe, nakiri; bali huvutwa, nayo huifuata nguvu ivutayo. Pendo ndilo uzito uizamishalo, kama vile mtu aangukaye baharini azamavyo, naye angezama hata milele kama bahari ingekuwa isiyo na mwisho; na bila kutambua kuzama kwake, angezama hata katika vilindi virefu sana kwa mwendo usioaminika. Basi, si sahihi kusema kwamba hakuna matendo yatendwayo. Wote hutenda matendo, lakini si wote wayatendao kwa jinsi ile ile; na matumizi mabaya hutokea kutokana na jambo hili, kwamba wale wajuao ya kuwa tendo haliepukiki hutaka liwe la kutofautika na lenye kuhisiwa. Lakini tendo lenye kuhisiwa ni kwa ajili ya wanaoanza, na lile lingine ni kwa ajili ya walioendelea zaidi. Kusimama na lile la kwanza kungekuwa ni kujinyima lile la mwisho; na kutaka kutenda lile la mwisho kabla ya kupitia lile la kwanza kungekuwa ni matumizi mabaya sawasawa.

Kila jambo lapasa kufanywa kwa majira yake; kila hali ina mwanzo wake, maendeleo yake, na mwisho wake. Hakuna tendo lisilo na mwanzo wake. Mwanzoni ni lazima tufanye kazi kwa jitihada, lakini baadaye twafurahia matunda ya kazi yetu.

Chombo kikiwa bandarini, mabaharia hupata ugumu kukileta baharini kwenye maji ya wazi; lakini kikisha fika huko, hukigeuza kwa urahisi kuelekea upande wanaotaka kusafiria. Vivyo hivyo, nafsi ikiwa katika dhambi, yahitaji jitihada ili kuivuta itoke; kamba zinazoifunga lazima zilegezwe; kisha, kwa njia ya tendo lenye nguvu na uhai, ni lazima ivutwe ndani yake yenyewe, kidogo kidogo ikiacha bandari, na kugeuzwa ndani, ambako ndiko mahali ambako safari yake yapaswa kuelekezwa.

Chombo kikisha geuzwa hivyo, kwa kadiri kinavyosonga mbele baharini, huiacha nchi kavu nyuma yake, na kadiri kinavyozidi kwenda mbali na nchi kavu, ndivyo jitihada ndogo inavyohitajika kukibeba. Mwishowe huanza kusafiri kwa upole, na chombo huenda kwa kasi hata makasia yasifae kitu. Basi nahodha hufanya nini? Huridhika na kutandaza matanga na kuketi kwenye usukani.

Kutandaza matanga ni kujiweka tu mbele za Mungu, ili tusukumwe na Roho Wake. Kuketi kwenye usukani ni kuuzuia moyo wetu usiache njia iliyo sawa, kuuvuta kwa upole, na kuuongoza kwa kadiri ya mwendo wa Roho wa Mungu, ambaye kidogo kidogo huumiliki, kama vile upepo unavyoyajaza matanga kidogo kidogo, na kukisukuma chombo mbele. Maadamu chombo kinasafiri kufuata upepo, mabaharia hupumzika kutoka kazi yao. Husafiri mbali zaidi katika saa moja, wakati wanapopumzika kwa jinsi hii na kukiacha chombo kibebwe na upepo, kuliko wangeweza kwa muda mrefu zaidi kwa jitihada zao wenyewe; na kama wangetaka kupiga makasia, mbali na uchovu ungetokea kwa hilo, kazi yao ingekuwa bure, na ingetumika tu kukichelewesha chombo.

Huu ndio mwenendo tunaopaswa kuufuata katika maisha yetu ya ndani, na kwa kutenda hivyo tutasonga mbele zaidi kwa muda mfupi kwa mwongozo wa Kimungu, kuliko tungeweza kamwe kwa jitihada zetu wenyewe. Laiti tu ungejaribu njia hii, ungeikuta kuwa rahisi kupita zote.

Upepo ukiwa wa kupinga, kama upepo na dhoruba vikiwa vikali, ni lazima nanga itupwe baharini ili kukisimamisha chombo. Nanga hii ni kumtumaini Mungu na kutumaini wema Wake, kungoja kwa saburi hata dhoruba ikome, na hata upepo mwema urudi, kama Daudi alivyofanya: “Nalimngoja Bwana kwa saburi,” asema, “naye akaniinamia” (Zaburi 40:1).