Sura 16 · dakika 19 za kusoma · dakika 25 za kusikiliza
Ikipendekeza ibada za saa tatu asubuhi, ambayo katika Maandiko huitwa saa ya tatu ya mchana. Kiini cha maombi haya ni unyenyekevu
SASA nimefika kwenye saa nyingine ya maombi, ambayo katika Maandiko huitwa saa ya tatu ya mchana; lakini kwa hesabu yetu ya saa ni saa tatu asubuhi.
Mkristo mcha Mungu, wakati huu, anapaswa kujiona kuwa ameitwa na Mungu ili arudie tena matendo yake ya maombi, na kukikaribia tena kiti cha enzi cha neema.
Ni kweli hakuna amri iliyo wazi katika Maandiko inayotuagiza kurudia ibada zetu saa hii. Lakini ikumbukwe pia kwamba hakuna amri iliyo wazi ya kuanza na kumaliza siku kwa maombi. Basi, ikiwa jambo hilo lingehesabiwa kuwa sababu ya kuacha ibada saa hii, lingeweza vilevile kutolewa kuwa sababu ya kuacha ibada mwanzoni na mwishoni mwa siku.
Lakini ikiwa desturi ya watakatifu wa vizazi vyote vya ulimwengu, ikiwa mazoea ya Wayahudi wacha Mungu na ya Wakristo wa kwanza, yana uzito wowote kwetu, basi tuna mamlaka ya kutosha ya kutushawishi tuifanye saa hii kuwa majira ya kudumu ya ibada.
Maandiko yanatuonyesha jinsi saa hii ilivyowekwa wakfu kwa ibada na Wayahudi na Wakristo pia; hivyo, ikiwa tunatamani kujihesabu miongoni mwa wale ambao mioyo yao ilikuwa imejitoa kwa Mungu, hatupaswi kuiacha saa hii ipite bila kujileta mbele zake kwa ibada fulani ya heshima. Na zaidi ya mamlaka hayo kwa desturi hii, busara yake yenyewe inatosha kutuvuta tuishike.
Kwa maana ikiwa uliamka mapema asubuhi kwa wakati mzuri, ibada zako za kwanza zitakuwa zimekaa umbali unaofaa kutoka saa hii; utakuwa umeshughulika kwa muda wa kutosha na kazi nyingine, hata ifae urudi kwenye kazi hii iliyo kuu kuliko kazi zote — yaani kuinua roho yako na mapenzi yako kwa Mungu.
Lakini ikiwa umeamka kwa kuchelewa kiasi kwamba huwezi kuanza ibada zako za kwanza ila saa hii, inayofaa kwa ibada yako ya pili, basi waweza kujifunza kutokana na hilo kwamba kujifurahisha kwa usingizi wa asubuhi si jambo dogo; kwa kuwa linakurudisha nyuma sana katika ibada zako, na kukunyang’anya neema na baraka zile zipatikanazo kwa maombi ya mara kwa mara.
Kwa maana ikiwa maombi yana nguvu mbele za Mungu, ikiwa yanalegeza vifungo vya dhambi, ikiwa yanaisafisha roho, yanaitengeneza mioyo yetu, na kuleta chini msaada wa neema ya Mungu; jambo linalotunyang’anya saa moja ya maombi linawezaje kuhesabiwa kuwa jambo dogo?
Jiwazie umewekwa mahali fulani angani, kama mtazamaji wa yote yanayotendeka ulimwenguni, na kwamba umeona kwa mtazamo mmoja ibada zote ambazo Wakristo wote humtolea Mungu kila siku: jiwazie umewaona baadhi wakiigawa mchana na usiku kwa uchaji, kama Wakristo wa kwanza walivyofanya, wakidumu katika saa zote za ibada, wakiimba zaburi na kumwita Mungu, nyakati zile zote ambazo watakatifu na mashahidi walipokea karama na neema zao kutoka kwa Mungu: jiwazie umewaona wengine wakiishi bila kanuni yoyote kuhusu nyakati na marudio ya maombi, wakishika ibada zao tu mapema au kwa kuchelewa, kadiri usingizi na uvivu unavyowaruhusu. Basi, kama ungeliona jambo hili kama Mungu anavyoliona, unadhani ungeguswa vipi na maono hayo? Unawaza ungetoa hukumu gani juu ya aina hizi mbalimbali za watu? Je, ungeweza kudhani kwamba wale waliokuwa waangalifu hivyo katika kanuni zao za ibada hawakupata chochote kwa uangalifu wao? Je, ungeweza kudhani kwamba maombi yao yalipokelewa kwa namna ileile kabisa, wala hayakuwapatia baraka zaidi kuliko maombi ya wale wanaopendelea uvivu na kujifurahisha kuliko nyakati na kanuni za ibada?
Je, ungeweza kuwahesabu hawa kuwa watumishi wa kweli wa Mungu sawasawa na wale? Je, ungeweza kuwaza kwamba wale waliotofautiana hivyo katika maisha yao hawangeona tofauti yoyote katika hali zao baada ya kifo? Je, ungeweza kuona kuwa si kitu kwako ni yupi kati ya watu hawa uliyefanana naye zaidi?
Ikiwa sivyo, basi na iwe sasa shabaha yako kujiunga na hesabu ile ya watu wacha Mungu, na jamii ile ya watakatifu, ambao miongoni mwao unatamani kuonekana utakapoondoka ulimwenguni.
Na ingawa hesabu tupu na marudio ya maombi yetu yana thamani ndogo, lakini kwa kuwa maombi, yakifanywa ipasavyo na kwa usikivu, ndiyo njia ya asili kabisa ya kuitengeneza na kuitakasa mioyo yetu; na kwa kuwa kuomba kwa bidii bila kuchoka na kwa mara nyingi kunasisitizwa kwetu na Maandiko kama vile maombi yenyewe: twaweza kuwa na hakika kwamba tunapokuwa wa kuomba mara kwa mara na kwa kusihi, tunatumia njia bora zaidi ya kupata faida kuu za maisha ya utauwa.
Na kwa upande mwingine, wale ambao kwa uzembe, uvivu, au kujifurahisha kwa namna nyingine yoyote, hujifanya kuwa hawawezi, au hawana moyo, kushika kanuni na saa za ibada, twaweza kuwa na hakika kwamba wanajinyima neema na baraka zile ambazo ibada iliyo ya uangalifu na ya bidii huzipata kutoka kwa Mungu.
Basi, kama vile kuomba huku mara kwa mara kumejengwa juu ya mafundisho ya Maandiko, na kunapendekezwa kwetu kwa mfano wa waabudu wa kweli wa Mungu; vivyo hivyo hatupaswi kujiona kuwa tumeachiliwa nako, isipokuwa pale tunapoweza kuonyesha kwamba tunatumia wakati wetu katika shughuli inayokubalika zaidi kwa Mungu kuliko marudio haya ya maombi.
Wala kabisa hatupaswi kuwaza kwamba uzito wa moyo, uzembe, kujifurahisha, au anasa, vinaweza kuwa visingizio vinavyosameheka kwa kutoshika utaratibu wa ibada ulio sahihi na wa mara kwa mara.
Ikiwa una roho ya utauwa, utafurahia marudio haya ya maombi yanayoitunza roho yako katika kumfurahia Mungu kwa utakatifu; yanayogeuza tamaa zako kuwa upendo wa Mungu, na kuujaza moyo wako furaha na faraja zenye nguvu kuliko zile unazoweza kuzipata katika kitu kingine chochote.
Na ikiwa huna roho ya utauwa, basi zaidi sana unalazimika kuomba hivi mara kwa mara, ili kuufunza na kuuzoeza moyo wako hata ufikie ufahamu na hisia ya kweli ya utauwa.
Basi, kwa kuwa roho takatifu ya dini ya Kikristo, na mfano wa watakatifu wa vizazi vyote, vinakuita uigawe siku hivi katika saa za maombi; itakuwa na faida kubwa sana kwako kuchagua vyema mambo yatakayokuwa kiini cha maombi yako, na kuitengea kila saa ya maombi jambo fulani mahususi, ambalo waweza kulibadilisha au kulipanua kadiri hali uliyo nayo inavyohitaji.
Kwa njia hii utapata nafasi ya kueleza kwa upana na kwa undani sehemu zote za fadhila au neema yoyote unayoifanya wakati huo kuwa kiini cha maombi yako. Na kwa kuiomba katika sehemu zake zote, na kuifanya kuwa kiini cha ombi zima mara moja kila siku, utaona upesi badiliko kubwa moyoni mwako; na kwamba huwezi kuombea hivi daima sehemu zote za fadhila fulani kila siku ya maisha yako, na bado ukaishi sehemu iliyobaki ya siku kinyume chake.
Kama mtu mwenye nia ya kidunia angeomba kila siku dhidi ya kila dalili ya tabia ya kidunia; kama angeeleza kwa upana majaribu ya choyo, na kumwomba Mungu amsaidie kuyakataa yote, na kuivuruga mipango yake yote ya tamaa; angeona dhamiri yake imeamshwa kiasi kwamba angelazimika ama kuyaacha maombi kama hayo, ama kuyaacha maisha ya kidunia.
Ndivyo itakavyokuwa katika jambo lingine lolote. Na ikiwa twaomba, wala hatupati, ni kwa sababu twaomba vibaya. Ni kwa sababu twaomba kwa maneno baridi ya jumla, yanayozitaja tu fadhila bila kueleza sehemu zao mahususi, yasiyolingana vya kutosha na hali yetu, na kwa hiyo hayaleti badiliko lolote mioyoni mwetu. Bali mtu anapozihesabu katika maombi yake sehemu zote za fadhila fulani, dhamiri yake huamshwa kwa njia hiyo, naye huogopa kuona jinsi alivyopungukiwa nayo kwa kiasi gani. Na jambo hili humchochea kuwa na bidii motomoto katika ibada, anapoona jinsi anavyopungukiwa sana na fadhila ile anayoiombea.
Katika sura iliyopita nimekuwekea mbele yako ubora wa sifa na shukrani, na kukupendekezea hayo kuwa kiini cha ibada zako za kwanza asubuhi.
Na kwa kuwa hali ya unyenyekevu wa roho ndiyo hali halisi ya dini, kwa kuwa unyenyekevu ndio uhai na roho ya utauwa, msingi na tegemeo la kila fadhila na kila tendo jema, mlinzi bora na kinga ya mapenzi yote matakatifu; nitakupendekezea unyenyekevu kuwa jambo linalofaa sana kufanywa kiini cha kudumu cha ibada zako katika saa hii ya tatu ya mchana; nikikusihi kwa moyo wote usiihesabu siku yoyote kuwa salama, wala kuwa yaelekea kuisha vizuri, ambayo ndani yake hukujiweka mapema hivi katika mkao huu wa unyenyekevu, na kumwomba Mungu akuvushe katika siku hiyo ukiwa na roho ya upole na unyenyekevu.
Fadhila hii ni ya lazima mno kwa hali njema ya roho zetu, hata haiwezekani kudai maisha ya busara au ya utauwa pasipo hiyo. Ni sawa na kudhani kwamba twaweza kuona bila macho, au kuishi bila pumzi, kama kudhani kwamba twaweza kuishi katika roho ya dini bila roho ya unyenyekevu.
Na ingawa ndiyo hivyo roho na kiini cha wajibu wote wa dini, lakini, kwa kusema kwa jumla, ndiyo fadhila isiyoeleweka kuliko zote, isiyojaliwa kuliko zote, isiyokusudiwa kuliko zote, isiyotamaniwa wala kutafutwa kuliko fadhila nyingine zote, miongoni mwa Wakristo wa kila aina.
Hakuna watu walio na sababu zaidi ya kuogopa kunyemelewa na kiburi kuliko wale waliokwisha kupiga hatua kiasi katika maisha ya utauwa: kwa maana kiburi kinaweza kumea juu ya fadhila zetu kama vile juu ya maovu yetu, na hutunyemelea katika kila nafasi.
Kila wazo jema tulilo nalo, kila tendo jema tunalotenda, hutuweka wazi kwa kiburi, na kutuacha mbele ya mashambulizi ya ubatili na ya kujiridhisha.
Si uzuri wa sura zetu tu, karama za mali, vipaji vyetu vya asili, na hadhi za maisha; bali hata ibada zetu na sadaka zetu, mifungo yetu na kujinyenyekeza kwetu, hutuweka mbele ya majaribu mapya na yenye nguvu ya roho hii mbaya.
Na ni kwa sababu hii ninamshauri kwa moyo wote kila mtu mcha Mungu aianze kila siku katika zoezi hili la unyenyekevu, ili apate kuendelea salama chini ya ulinzi wa kiongozi huyu mwema, asije akawa dhabihu ya maendeleo yake mwenyewe katika fadhila zile zilizokusudiwa kuwaokoa wanadamu na uharibifu.
Unyenyekevu haumo katika kujiona vibaya kuliko tunavyostahili, wala katika kujishusha chini kuliko tulivyo kweli; bali kama vile kila fadhila imejengwa juu ya kweli, vivyo hivyo unyenyekevu umejengwa juu ya ufahamu wa kweli na wa haki wa udhaifu wetu, taabu yetu, na dhambi yetu. Yeye anayeihisi ipasavyo hali yake hii na kuishi katika ufahamu huo, anaishi katika unyenyekevu.
Udhaifu wa hali yetu unaonekana katika kutoweza kwetu kufanya jambo lolote kana kwamba ni kwa nafsi zetu wenyewe. Katika hali yetu ya asili hatuna nguvu yoyote kabisa; ni kweli sisi ni viumbe vitendaji, lakini twaweza kutenda tu kwa nguvu tunayoazimwa na Mungu kila dakika.
Hatuna nguvu zaidi zetu wenyewe za kusogeza mkono, au kutikisa mguu, kuliko tulizo nazo za kulisogeza jua, au kuyazuia mawingu.
Tunaposema neno, hatuhisi ndani yetu nguvu zaidi za kulisema, kuliko tunavyojiona tunaweza kuwafufua wafu. Kwa maana tunaposema neno, au kutoa sauti, hatutendi kwa uwezo wetu wenyewe wala kwa nguvu zetu wenyewe zaidi ya jinsi Mitume walivyotenda kwa uwezo wao wenyewe au kwa nguvu zao wenyewe, wakati neno kutoka vinywani mwao lilipotoa pepo na kuponya magonjwa.
Kama vile ilikuwa ni nguvu ya Mungu peke yake iliyowawezesha kusema kwa matokeo kama hayo, vivyo hivyo ni nguvu ya Mungu peke yake inayotuwezesha sisi kusema kabisa.
Ni kweli tunaona kwamba twaweza kusema, kama tunavyoona kwamba tu hai; lakini tendo lenyewe la kusema halimo katika uwezo wetu zaidi kuliko tendo lenyewe la kufurahia uhai.
Huu ndio umaskini wa hali yetu, wa kutegemea na wa kukosa msaada; nao ni sababu kubwa ya unyenyekevu. Kwa maana, kwa kuwa hatuko kitu wala hatuwezi kufanya kitu kwa nafsi zetu wenyewe, kujivunia kitu chochote tulicho, au kitu chochote tunachoweza kufanya, na kujipa utukufu kwa mambo hayo kana kwamba ni mapambo yetu wenyewe, kuna hatia ya wizi na ya uongo pia. Kuna hatia ya wizi, kwa kuwa kunajipa mambo yale yaliyo ya Mungu peke yake; kuna hatia ya uongo, kwa kuwa ni kukana ukweli wa hali yetu, na kujidai kuwa kitu tusicho.
Pili, hoja nyingine ya unyenyekevu imejengwa juu ya taabu ya hali yetu.
Basi taabu ya hali yetu inaonekana katika hili, kwamba tunatumia nguvu hizi za asili tulizoazimwa kwa kujitesa na kujiudhi wenyewe, na viumbe wenzetu.
Mungu Mwenyezi ametukabidhi matumizi ya akili, nasi tunaitumia kuivuruga na kuiharibu asili yetu. Kwa kufikiri kwetu tunajiingiza katika kila namna ya upumbavu na taabu, na kuyafanya maisha yetu kuwa mchezo wa tamaa za kipumbavu na zisizo na kiasi; tukitafuta furaha ya kuwaziwa katika kila sura, tukijizushia mahitaji elfu, tukiifurahisha mioyo yetu kwa matumaini na hofu za uongo, tukiutumia ulimwengu vibaya kuliko wanyama wasio na akili, tukioneana wivu, tukiudhiana, na kuteseana kwa tamaa zisizotulia, na mashindano yasiyo na busara.
Mtu yeyote na atazame nyuma tu maisha yake mwenyewe, aone jinsi alivyoitumia akili yake, jinsi alivyoishauri kidogo, na jinsi alivyoifuata kidogo zaidi. Ni tamaa za kipumbavu kiasi gani, mawazo ya ubatili kiasi gani, kazi zisizo za lazima kiasi gani, mipango isiyo na kiasi kiasi gani, vimeteka sehemu kubwa zaidi ya maisha yake! Jinsi alivyokuwa mpumbavu katika maneno yake na mazungumzo yake; jinsi mara chache alivyotenda mema kwa busara, na jinsi mara nyingi alivyozuiliwa kutenda mabaya kwa bahati tu; jinsi mara chache alivyoweza kujiridhisha mwenyewe, na jinsi mara nyingi alivyowaudhi wengine; jinsi mara nyingi alivyobadilisha shauri lake, akachukia alichokipenda, na kupenda alichokichukia; jinsi mara nyingi alivyokasirika na kuchukuliwa na hasira kwa mambo madogo, akapendezwa na kuchukizwa na mambo yaleyale, na kubadilika daima kutoka ubatili mmoja hadi mwingine! Mtu na ayatazame tu maisha yake mwenyewe hivi, naye ataona sababu ya kutosha ya kukiri kwamba kiburi hakikuumbwa kwa ajili ya mwanadamu.
Na afikiri tu kwamba, kama ulimwengu ungejua yote yale ayajuayo kuhusu nafsi yake; kama watu wangeona ni ubatili gani na tamaa gani zinazotawala ndani yake, na ni tabia gani za siri zinazochafua na kuharibu matendo yake yaliyo bora; asingekuwa na madai zaidi ya kuheshimiwa na kustaajabiwa kwa wema na hekima yake, kuliko mwili ulioza na wenye ugonjwa ulivyo na madai ya kupendwa na kustaajabiwa kwa uzuri na umaridadi wake.
Jambo hili ni kweli kabisa, na linajulikana sana mioyoni mwa karibu watu wote, hata kwamba hakuna kitu kingeonekana cha kutisha zaidi kwao kuliko mioyo yao kufunuliwa kikamilifu hivyo mbele ya macho ya wote wanaotazama.
Na huenda kuna watu wachache sana ulimwenguni ambao wasingechagua afadhali kufa, kuliko upumbavu wao wote wa siri, makosa ya hukumu zao, ubatili wa nia zao, uongo wa madai yao, wingi wa tamaa zao za ubatili na zisizo na utaratibu, wasiwasi wao, chuki, wivu, na maudhi yao, kujulishwa kwa ulimwengu.
Je, kiburi kipokewe ndani ya moyo unaoijua hivi tabia yake mbaya yenyewe? Je, kiumbe kilicho katika hali kama hiyo, kisichoweza kuvumilia aibu ya kujulikana na ulimwengu katika hali yake halisi, — je, kiumbe kama hicho, kwa sababu aibu yake inajulikana tu na Mungu, na malaika watakatifu, na dhamiri yake mwenyewe, — je, kithubutu, mbele za Mungu na malaika watakatifu, kujiona na kujivuna?
Tatu, tukiongeza juu ya hayo aibu na hatia ya dhambi, tutaona sababu kubwa zaidi ya unyenyekevu.
Hakuna kiumbe ambacho kingeishi katika hali ya kutokuwa na hatia ambacho kingepata kwa hilo sababu yoyote ya kujiheshimu na kujithamini; kwa sababu, kikiwa kiumbe, yote kilivyo, au kilivyo navyo, au kinavyofanya, yanatoka kwa Mungu, na kwa hiyo heshima ya yote yaliyo yake inamstahili Mungu peke yake.
Lakini ikiwa kiumbe aliye mwenye dhambi, aliye chini ya ghadhabu ya Mtawala mkuu wa ulimwengu wote, asiyestahili kitu kutoka kwake ila maumivu na adhabu kwa kuzitumia vibaya kwa aibu nguvu zake; ikiwa kiumbe kama huyo anajidai kujitukuza kwa kitu chochote alicho au anachofanya, yaweza tu kusemwa kwamba utukufu wake u katika aibu yake.
Basi jinsi asili ya dhambi ilivyo ya kuchukiza na ya aibu, inaonekana wazi kabisa kutokana na upatanisho ule mkuu unaohitajika ili kututakasa na hatia yake.
Hakuna kitu kilicho pungufu ya mateso na kifo cha Mwana wa Mungu kilichotosha kuiondoa hatia ya dhambi zetu. Kama asingalitwaa asili yetu juu yake, asili yetu ingalitengwa na Mungu milele, isiweze kamwe kufika mbele zake.
Je, kuna nafasi yoyote ya kiburi, au ya kujitukuza, maadamu tu washiriki wa asili kama hii?
Je, dhambi zetu zimetufanya kuwa machukizo na wa kuchukiza mno kwake yeye aliyetuumba, hata asiweze kupokea maombi yetu, wala kukubali toba yetu, mpaka Mwana wa Mungu alipojifanya mwanadamu, akawa Mwombezi anayeteseka kwa ajili ya jamii yetu yote; nasi, katika hali hii, twaweza kujidai kuwa na mawazo makuu juu ya nafsi zetu? Je, tuthubutu kujifurahia katika ustahili wetu wenyewe, sisi tusiostahili hata kuomba msamaha wa dhambi zetu bila upatanishi na maombezi ya Mwana wa Mungu?
Hivyo ndivyo msingi wa unyenyekevu ulivyowekwa kwa kina katika mazingira haya ya kusikitisha ya hali yetu; yanayoonyesha kwamba ni kosa kubwa dhidi ya kweli, na dhidi ya busara ya mambo, kwa mtu, katika hali hii ya mambo, kujidai kiwango chochote cha utukufu, kama ilivyo kujidai heshima ya kujiumba mwenyewe. Ikiwa mwanadamu atajisifu kwa kitu chochote kama mali yake mwenyewe, hana budi kujisifu kwa taabu yake na dhambi yake; kwa maana hakuna kitu kingine ila hiki kilicho mali yake hasa.
Elekeza macho yako mbinguni, na ujiwazie umeona yanayotendeka huko; kwamba umewaona makerubi na maserafi, na wakazi wote watukufu wa mahali pale, wote wameungana katika kazi moja; hawatafuti utukufu kutoka kwa wenzao, hawajishughulishi na kujiinua wenyewe, hawatafakari ukamilifu wao wenyewe, hawaimbi sifa zao wenyewe, hawajithamini wenyewe na kuwadharau wengine, bali wote wameshughulika katika kazi moja ileile, wote wana heri katika furaha moja ileile; “wakizitupa taji zao mbele ya kiti cha enzi cha Mungu”; wakimpa yeye peke yake utukufu, na heshima, na uweza. [Ufunuo 4:10, 11]
Kisha elekeza macho yako kwenye ulimwengu ulioanguka, na ufikiri jinsi ilivyo lazima kuwa jambo lisilo na busara na la kuchukiza, kwa minyoo maskini kama hao, wenye dhambi wa taabu kama hao, kujifurahia katika utukufu wao wa kuwaziwa, wakati wana wa mbinguni walio juu kabisa na watukufu kuliko wote hawatafuti ukuu wala heshima nyingine yoyote, ila ile ya kumpa Mungu peke yake heshima yote, na ukuu, na utukufu?
Kiburi ni machafuko ya ulimwengu ulioanguka tu, hakina nafasi miongoni mwa viumbe vingine; kinaweza kudumu tu pale ambapo ujinga na ufisadi wa mwili, uongo na udanganyifu, tamaa na uchafu vinatawala.
Mtu na atazame msalaba wenye sanamu ya Kristo, wakati anapojipenda zaidi kwa sura yake mwenyewe, na amtafakari Bwana wetu Mbarikiwa amenyooshwa na kupigiliwa misumari juu ya Msalaba; kisha na afikiri jinsi ilivyo upuuzi, kwa moyo uliojaa kiburi na ubatili kumwomba Mungu kwa njia ya mateso ya Mwokozi mpole namna hiyo, aliyesulibiwa!
Haya ndiyo mawazo unayopaswa kuyatafakari mara kwa mara, ili kwa njia hiyo uwe tayari kwenda mbele za Mungu na wanadamu katika roho ya unyenyekevu iipasayo hali dhaifu, ya taabu, na ya dhambi ya wote waliotokana na Adamu aliyeanguka.
Ukiisha kuiaminisha akili yako, kwa mawazo ya jumla kama haya, juu ya busara ya unyenyekevu, usiridhike na hilo tu, kana kwamba kwa hiyo wewe ni mnyenyekevu, kwa sababu akili yako inakiri busara ya unyenyekevu na kukipinga kiburi. Bali hima uingie katika mazoezi ya fadhila hii, kama mwanafunzi mchanga anayepaswa kujifunza yote, anayeweza kujifunza kidogo tu kwa wakati mmoja, na kwa shida kubwa. Unapaswa kufikiri kwamba si tu kwamba una fadhila hii ya kujifunza, bali kwamba huna budi kuridhika kuendelea kama mwanafunzi ndani yake siku zako zote, ukijitahidi kufikia viwango vikubwa zaidi vyake, na kufanya kila siku matendo ya unyenyekevu, kama vile unavyofanya kila siku matendo ya ibada.
Usingejiwazia kuwa mcha Mungu kwa sababu tu kwa hukumu yako uliyakubali maombi, na mara nyingi ulitangaza kuwa unaiunga mkono ibada. Lakini ni watu wangapi wanaojiwazia kuwa wanyenyekevu vya kutosha kwa sababu hii tu, kwamba mara nyingi wanausifu unyenyekevu, na kutoa matamko makali dhidi ya kiburi!
Cecus ni tajiri, mwenye malezi mema, na vipaji vizuri sana. Anapenda mavazi, ni mwangalifu hata katika mambo madogo kabisa yanayoweza kuongeza pambo lolote kwenye sura yake. Ana majivuno na ukali kwa wote walio chini yake, amejaa sana kila analolisema au kulitenda, wala hawazii kamwe kwamba inawezekana hukumu kama yake ikakosea. Hawezi kuvumilia kupingwa, naye hugundua udhaifu wa ufahamu wako mara tu unapompinga. Hubadilisha kila kitu nyumbani mwake, mavazi yake, na farasi na magari yake, kila mara kitu chochote cha kupendeza zaidi kinapomjia njiani. Cecus angekuwa mtu wa dini sana, isipokuwa kwamba siku zote alidhani kuwa tayari yu hivyo.
Hakuna kitu kinachomchukiza Cecus kama mtu mwenye kiburi; na bahati mbaya ni kwamba katika jambo hili ana macho makali mno, hata huona karibu kwa kila mtu dalili fulani za ubatili.
Kwa upande mwingine, anawapenda mno watu wanyenyekevu na wenye kiasi. Unyenyekevu, asema yeye, ni sifa ya kupendeza mno, hata unalazimisha heshima yetu popote tunapoukuta. Haiwezekani kumdharau mtu aliye duni kabisa aliye nao, wala kumheshimu mtu mkuu kabisa asiye nao.
Cecus hajishuku kuwa na kiburi zaidi kuliko anavyojishuku kukosa akili. Na sababu yake ni kwamba siku zote hujiona akiupenda sana unyenyekevu, na akikasirikia sana kiburi.
Ni kweli kabisa, Cecus, unasema kwa unyofu, unaposema kwamba unaupenda unyenyekevu, na unachukia kiburi. Wewe si mnafiki, unasema hisia za kweli za moyo wako: lakini basi shika hili pia, Cecus, kwamba unaupenda unyenyekevu, na kukichukia kiburi, kwa watu wengine tu. Hujawahi hata mara moja maishani mwako kuwaza juu ya unyenyekevu mwingine wowote, wala kiburi kingine chochote, ila kile ulichokiona kwa watu wengine.
Hali ya Cecus ni hali ya kawaida; watu wengi huishi katika kila dalili ya kiburi, na kujiachia kwa kila ubatili unaoweza kuingia akilini mwao, na bado hawajishuku kamwe kuwa wanatawaliwa na kiburi na ubatili, kwa sababu wanajua jinsi wasivyowapenda watu wenye kiburi, na jinsi wanavyopendezwa mno na unyenyekevu na kiasi, popote wanapoviona.
Maneno yao yote ya kuusifu unyenyekevu, na makemeo yao yote dhidi ya kiburi, huhesabiwa kuwa mazoezi na matunda mengi ya kweli ya roho yao wenyewe ya unyenyekevu.
Ilhali, kwa kweli, mambo haya ni mbali kabisa na kuwa matendo halisi au ushahidi wa unyenyekevu, hata ni hoja kubwa za kuukosa.
Kwa maana kadiri mtu anavyojaa kiburi zaidi yeye mwenyewe, ndivyo atakavyokosa uvumilivu zaidi kwa dalili ndogo kabisa za kiburi kwa watu wengine. Na kadiri mtu anavyokuwa na unyenyekevu mdogo moyoni mwake, ndivyo atakavyoudai zaidi na kuufurahia kwa watu wengine.
Kwa hiyo unapaswa kutenda kwa kipimo kilicho kinyume kabisa, na kujihesabu kuwa mnyenyekevu kwa kiasi tu kile unachojiwekea wewe mwenyewe kila namna ya unyenyekevu, wala huudai kamwe kwa watu wengine; na kuwa adui wa kiburi kwa kiasi tu kile usichokiachilia ndani yako, wala hukikemei kamwe kwa watu wengine.
Basi, ili kufanya hivi, unahitaji tu kufikiri kwamba kiburi na unyenyekevu si kitu kwako, ila kwa kadiri vilivyo vyako mwenyewe; kwamba havikufanyii mema wala madhara, ila kama vilivyo tabia za moyo wako mwenyewe.
Kwa hiyo, kuupenda unyenyekevu hakuna faida wala manufaa kwako, ila kwa kadiri unavyopenda kuona mawazo yako yote, maneno, na matendo yako yakitawaliwa nao. Na kukichukia kiburi hakukufaidii kitu, si ukamilifu ndani yako, ila kwa kadiri unavyochukia kukihifadhi kiwango chochote chake ndani ya moyo wako mwenyewe.
Basi, ili uanze na kuanza safari vizuri katika mazoezi ya unyenyekevu, unapaswa kukubali kama jambo lisilo na shaka kwamba wewe una kiburi, kwamba maisha yako yote umeambukizwa, kwa kiasi kikubwa au kidogo, na tabia hii isiyo na busara.
Unapaswa kuamini pia kwamba hilo ndilo udhaifu wako mkubwa kuliko yote, kwamba moyo wako umeelekea zaidi kwake, kwamba kinakunyemelea daima kiasi kwamba una sababu ya kukesha na kushuku kukaribia kwake katika matendo yako yote.
Kwa maana hili ndilo watu wengi, hasa wale wanaoanza tu maisha ya utauwa, wanaloweza kulifikiri juu ya nafsi zao kwa ukweli mkubwa.
Kwa maana hakuna ovu lolote lililotia mizizi ndani zaidi katika asili yetu, wala linalopokea lishe ya daima namna hiyo kutokana na karibu kila jambo tunalolifikiri au kulitenda: kwa kuwa hakuna kitu karibu chochote ulimwenguni tunachokihitaji au kukitumia, wala tendo lolote au wajibu wowote wa maisha, ambalo kiburi hakipati njia moja au nyingine ya kulishika. Hivyo, wakati wowote tunapoanza kujitoa kwa Mungu, hatuwezi kuwa na hakika zaidi ya jambo lolote kuliko kwamba tuna kiburi kingi cha kukitubia.
Kwa hiyo, ikiwa unaona ni vigumu kwa moyo wako kukubali wazo hili juu ya nafsi yako, na kwamba huwezi kujiweka miongoni mwa wale wanaohitaji kuponywa kiburi, waweza kuwa na hakika, kana kwamba malaika kutoka mbinguni amekuambia, kwamba si unyenyekevu mwingi tu, bali unyenyekevu wako wote, ndio unaopaswa bado kuutafuta.
Kwa maana huwezi kuwa na dalili kubwa zaidi ya kiburi kilichokomaa kuliko unapodhani kwamba wewe ni mnyenyekevu vya kutosha. Yeye anayedhani kwamba anampenda Mungu vya kutosha, anajionyesha kuwa mgeni kabisa kwa shauku ile takatifu; vivyo hivyo yeye anayedhani kwamba ana unyenyekevu wa kutosha, anaonyesha kwamba bado hajawa hata mwanzilishi katika mazoezi ya unyenyekevu wa kweli.