Wito wa Dhati kwa Maisha ya Utauwa na Utakatifu
Kwamba si maisha ya ubatili tu, au ya anasa za mwili, bali hata aina ya maisha yenye utaratibu kuliko yote, yasiyoongozwa na utauwa mkuu, yanaonyesha vya kutosha taabu zake, mahitaji yake na utupu wake, mbele ya macho ya ulimwengu wote. Jambo hili limeelezwa katika wahusika mbalimbali

Sura 13 · dakika 23 za kusoma · dakika 30 za kusikiliza

Kwamba si maisha ya ubatili tu, au ya anasa za mwili, bali hata aina ya maisha yenye utaratibu kuliko yote, yasiyoongozwa na utauwa mkuu, yanaonyesha vya kutosha taabu zake, mahitaji yake na utupu wake, mbele ya macho ya ulimwengu wote. Jambo hili limeelezwa katika wahusika mbalimbali

NI NENO la ajabu sana alilowaambia wanafunzi wake Bwana na Mwokozi wetu, kwa maneno haya: “Lakini heri macho yenu, kwa sababu yanaona; na masikio yenu, kwa sababu yanasikia.” [Mathayo 13:16] Maneno hayo yanatufundisha mambo mawili; kwanza, kwamba ubutu na uzito wa akili za watu katika mambo ya kiroho ni mkubwa kiasi kwamba unaweza kulinganishwa kwa haki na kukosa macho na masikio.

Pili, kwamba Mungu amejaza kila kitu na kila mahali sababu na hoja za maisha ya utauwa, hata wale waliobarikiwa tu, wenye heri ya kutumia macho yao na masikio yao, hawana budi kuguswa nazo.

Basi ingawa hili lilikuwa, kwa namna ya pekee zaidi, hali ya wale ambao hisia zao zilishuhudia maisha, na miujiza, na mafundisho ya Bwana wetu aliyebarikiwa, hata hivyo ni hali ya Wakristo wote wa wakati huu vilevile. Kwa maana sababu za dini, na miito ya utauwa, zimeandikwa na kuchorwa juu ya kila kitu, na zinajitokeza kwa nguvu sana, na mfululizo, kwa hisia zetu zote katika kila jambo tunalokutana nalo, hata zinaweza kupuuzwa na macho yasiyoona tu, na masikio yasiyosikia.

Ni kichocheo gani kikubwa zaidi cha maisha ya dini kuliko ubatili, na unyonge wa starehe zote za kidunia? Na bado ni nani anayeweza kuacha kuliona na kulihisi jambo hili kila siku ya maisha yake?

Ni wito gani mkubwa zaidi wa kumwelekea Mungu kuliko maumivu, magonjwa, misalaba na masumbufu ya maisha haya? Na bado ni macho na masikio ya nani yasiyoyashuhudia kila siku?

Ni miujiza gani ingeweza kuzigusa hisia zetu kwa nguvu zaidi, au ni ujumbe gani kutoka mbinguni ungesema nasi kwa sauti kubwa zaidi, kuliko kufa na kuondoka kwa wanadamu wenzetu kila siku? Hivyo kile kitu kimoja kinachohitajika, yaani lengo kuu la maisha, hakikuachwa kigunduliwe kwa hoja za werevu na tafakari nzito; bali kinatusukuma kwa namna iliyo wazi kabisa, kwa uzoefu wa hisia zetu zote, kwa kila kitu tunachokutana nacho maishani.

Hebu tukusudie tu kuona na kusikia, na hapo ulimwengu wote unakuwa kitabu cha hekima na mafundisho kwetu; yote yaliyo ya kawaida katika mpangilio wa asili, yote yanayotokea kwa bahati katika mwenendo wa mambo, makosa yote na makatisho tamaa yanayotupata sisi wenyewe, taabu zote na makosa tunayoyaona kwa watu wengine, yanakuwa masomo mengi ya wazi ya ushauri kwetu; yakitufundisha, kwa uhakika kama ule wa malaika kutoka mbinguni, kwamba hatuwezi kwa njia yoyote kujiinua hadi furaha yoyote ya kweli, ila kwa kuyaelekeza mawazo yetu yote, matamanio yetu, na juhudi zetu, kwenye furaha ya maisha mengine.

Ni matumizi haya sahihi ya ulimwengu ninayotaka kukuongoza kwayo, kwa kukuelekeza uyageuzie macho yako kila sura ya upumbavu wa wanadamu, ili upate kutoka hapo hoja mpya na vichocheo vya kuishi kwa ajili ya makusudi bora na makuu zaidi ya kuumbwa kwako.

Na kama ungebeba tu nia hii pamoja nawe, ya kufaidika na upumbavu wa ulimwengu, na ya kujifunza ukuu wa dini kutokana na udogo na ubatili wa kila njia nyingine ya maisha; kama, nasema, ungebeba tu nia hii moyoni mwako, ungeona kila siku, kila mahali, na kila mtu, kuwa ushahidi mpya wa hekima ya wale wanaochagua kuishi kwa ajili ya Mungu kabisa. Hapo mara nyingi ungerudi nyumbani ukiwa na hekima zaidi, mwema zaidi, na mwenye nguvu zaidi katika dini, kwa kila kitu kilichokutokea njiani.

Octavius ni mtu msomi, mwenye akili nyingi, aliyebobea katika sehemu nyingi za elimu ya maandiko, wala si mgeni katika ufalme wowote wa Ulaya. Siku moja hivi karibuni, akiwa ndiyo tu amepona homa iliyomkalia muda mrefu, alianza kuzungumza hivi na rafiki zake:—

Saa yangu ya mchanga, asema, karibu imekwisha; na macho yenu yanaona ni alama ngapi za uzee na kifo ninazobeba: lakini mimi ninajisikia waziwazi nikidhoofika kwa kasi kuliko wanavyodhani watazamaji wowote. Ninaamini kabisa kwamba mwaka mmoja zaidi utahitimisha hesabu yangu.

Rafiki zake walivutiwa sana na tamko kama hilo, wakitarajia kusikia jambo bora kweli kutoka kwa mtu msomi namna hiyo, aliyebakiwa na mwaka mmoja tu wa kuishi. Ndipo Octavius akaendelea hivi: Kwa sababu hizi, asema, rafiki zangu, nimeacha kwenda katika nyumba zote za kunywea divai; divai ya mahali pale si nzuri vya kutosha kwangu, katika kudhoofika huku kwa mwili. Sasa ni lazima niwe mchaguzi katika ninachokunywa; siwezi kujifanya kuendelea kama nilivyozoea; na kwa hiyo nimeazimia kujaza ghala langu la divai na kiasi kidogo cha divai iliyo bora kabisa, hata kama itanigharimu kiasi gani.

Lazima pia niwaambie, rafiki zangu, kwamba uzee humlazimisha mtu kuwa na busara katika mambo mengine mengi, na hutufanya tubadili maoni na desturi zetu nyingi.

Mnajua jinsi nilivyopenda kuwa na marafiki wengi; sasa ninalihukumu jambo hilo kuwa kosa. Wenzangu watatu au wanne wachangamfu, wanaoniburudisha, ndio wote ninaowatamani sasa; kwa sababu ninaona kwamba katika udhaifu wangu wa sasa, nikiachwa peke yangu, au na watu wa hali ya utulivu mzito, sijisikii raha.

Siku chache baada ya Octavius kutoa tamko hili kwa rafiki zake, alirudiwa na ugonjwa wake wa awali, akakabidhiwa kwa muuguzi, ambaye alimfumba macho kabla shehena yake mpya ya divai haijafika.

Kijana Eugenius, aliyekuwepo wakati wa mazungumzo hayo, alirudi nyumbani akiwa mtu mpya, mwenye maazimio kamili ya kujitoa kabisa kwa Mungu.

Sijawahi kamwe, asema Eugenius, kuguswa kwa kina hivi na hekima na umuhimu wa dini, kama nilipoona jinsi Octavius msomi alivyokuwa akiuacha ulimwengu kwa unyonge na udhalili, kwa sababu ya kuikosa.

Mara ngapi nilikuwa nimeuonea wivu usomi wake mkubwa, ustadi wake wa lugha, ujuzi wake wa mambo ya kale, adabu zake, na namna yake nzuri ya kujieleza juu ya kila jambo! Lakini nilipoona jinsi yote hayo yalivyoishia kwa unyonge, jinsi ambavyo mwaka wa mwisho wa maisha kama hayo ungekuwa, na jinsi bwana wa vipawa vyote hivi alivyolazimika wakati huo kuzungumza kipumbavu, kwa kukosa kuzijua furaha na matumaini ya utauwa, niliaminishwa kabisa kwamba hakuna kitu cha kuonewa wivu wala kutamaniwa, ila maisha ya utauwa wa kweli; wala hakuna kitu duni na kisicho na faraja kama kifo kisicho nao.

Basi kama vile kijana Eugenius alivyojengwa na kufundishwa katika tukio hili; vivyo hivyo, ikiwa una heri ya kuwa na chochote cha tabia yake ya kutafakari, utakutana na mafundisho mengi ya aina hii; utaona kwamba hoja za hekima na furaha ya utauwa thabiti zinajitokeza kila mahali, na kuzigusa hisia zako zote kwa namna iliyo wazi kabisa.

Utaona kwamba ulimwengu wote huihubiri akili iliyo makini; na kwamba ikiwa una masikio ya kusikia tu, karibu kila kitu unachokutana nacho kinakufundisha somo fulani la hekima.

Lakini sasa, ikiwa kwa maonyo na mafundisho haya, tunayoyapokea kutoka kwa hisia zetu, kutoka kwa uzoefu wa hali ya maisha ya mwanadamu; ikiwa kwa hayo tunaongeza nuru ya dini, zile kweli kuu ambazo Mwana wa Mungu ametufundisha; hapo itakuwa wazi pasipo shaka yoyote, kwamba kuna furaha moja tu kwa mwanadamu, kama vile kulivyo na Mungu mmoja tu.

Kwa maana kwa kuwa dini inatufundisha kwamba roho zetu hazifi, kwamba utauwa na ibada vitazipeleka katika kumfurahia Mungu milele, na kwamba tabia za kimwili na za kidunia zitazizamisha katika taabu ya milele pamoja na pepo waliolaaniwa, ni upuuzi na ujinga mkubwa kiasi gani kukipa jina la shangwe au furaha kitu chochote isipokuwa kile kinachotufikisha kwenye shangwe na furaha hii ndani ya Mungu!

Kama yote yangekufa pamoja na miili yetu, kungekuwa na kisingizio fulani cha aina hizo mbalimbali za furaha zinazozungumzwa sana sasa; lakini kwa kuwa yote tuliyo nayo huanza wakati miili yetu inapokufa; kwa kuwa wanadamu wote watakuwa wasiokufa, ama katika taabu ama katika furaha, katika ulimwengu ulio tofauti kabisa na huu; kwa kuwa wote wanaharakisha kuondoka hapa katika hali ya kutokujua kabisa, upesi kama kifo kinavyoweza kuwakata; wengine katika ugonjwa, wengine katika afya, wengine wakiwa wamelala, wengine wakiwa macho, wengine usiku wa manane, wengine wakati wa kuwika jogoo, na wote katika saa wasizozijua; je, si hakika kwamba hakuna mtu awezaye kumzidi mwenzake katika shangwe na furaha, ila kwa kadiri anavyomzidi katika fadhila zile zinazomfaa kwa kifo chenye heri?

Cognatus ni kasisi mwenye kiasi, mwenye utaratibu, mwenye sifa njema ulimwenguni, na anayeheshimiwa sana katika parokia yake. Waumini wote wa parokia yake husema ni mtu mwaminifu, na hodari sana katika kufanya biashara. Wakulima humsikiliza kwa makini sana anapozungumza juu ya wakati unaofaa zaidi wa kuuza nafaka.

Kwa miaka ishirini amekuwa mfuatiliaji makini wa masoko, na amejipatia mali nyingi kwa usimamizi mzuri.

Cognatus ana imani sahihi kabisa, na ameijaa heshima kwa Liturujia yetu ya Kiingereza; na ikiwa hana maombi siku za Jumatano na Ijumaa, ni kwa sababu mtangulizi wake hakuwa ameizoesha parokia desturi kama hiyo.

Kwa kuwa hawezi kuhudumia mwenyewe parokia zake zote mbili, anaona ni jambo la dhamiri kuweka kasisi msaidizi mwenye kiasi katika mojawapo, ambaye humwajiri ili aangalie roho zote za parokia hiyo, kwa ujira mdogo kadiri mtu mwenye kiasi anavyoweza kupatikana.

Cognatus amefanikiwa sana maisha yake yote; lakini bado amekuwa na wasiwasi na masumbufu wanayokuwa nayo wale waliozama katika shughuli za kidunia. Kodi, hasara, misalaba, rehani mbaya, wapangaji wabaya, na ugumu wa nyakati, ni mambo ya mara kwa mara katika mazungumzo yake; na msimu mzuri au mbaya huathiri sana moyo wake.

Cognatus hana lengo jingine katika kutajirika, ila apate kumwachia mpwa wake wa kike mali nyingi, ambaye amemlea kwa adabu za hali ya juu katika mapambo ya gharama kubwa, kwa kile alichokiweka akiba kutoka katika zaka za parokia mbili.

Majirani humwona Cognatus kuwa kasisi mwenye furaha, kwa sababu wanamwona (kama wasemavyo) katika hali nzuri; na baadhi yao wanakusudia kuwaweka wakfu wana wao wenyewe kwa ajili ya Kanisa, kwa sababu wanaona jinsi mambo yalivyomwendea vizuri Cognatus, ambaye baba yake alikuwa mtu wa kawaida tu.

Lakini sasa kama Cognatus, alipoingia kwa mara ya kwanza katika daraja takatifu, angetambua jinsi lilivyo jambo la kipuuzi kutajirika kwa Injili; kama angejiwekea mbele yake mfano wa mmoja wa watu wa Kanisa la kwanza; kama angekuwa na utauwa wa Mtakatifu Augustino mkuu mbele ya macho yake, ambaye hakuthubutu kumtajirisha yeyote wa jamaa zake kutoka katika mapato ya Kanisa; kama, badala ya miaka ishirini ya kujishughulisha kujiwekea hazina duniani, angegawa mapato ya kila mwaka katika matendo ya Kikristo kabisa ya sadaka na huruma; kama, badala ya kumjaribu mpwa wake awe na kiburi, na kumpatia mapambo kama yale aliyoyakataza Mtume, angewavika, kuwafariji, na kuwasaidia wajane wengi, yatima na wenye dhiki, ambao wote wangesimama kwa ajili yake siku ya mwisho; kama, badala ya mahangaiko na wasiwasi wa hati mbaya za madeni, rehani za kusumbua, na mapatano mabaya, angekuwa na faraja ya daima ya kujua kwamba hazina yake imewekwa salama, ambako nondo wala kutu haziwezi kuziharibu, na hakuna wezi wa kutoboa kuta na kuziiba; [Mathayo 6:20] je, ingeweza kusemwa kwa sababu yoyote kwamba ameikosea roho na hadhi ya daraja lake, au amepunguza chochote cha furaha ile inayopatikana katika kazi yake takatifu?

Kama, badala ya kufurahia heri ya kupata parokia ya pili, angeona kwamba haimpasi kasisi katika wadhifa wake kufanya biashara ya faida katika mambo matakatifu, kama vile isivyompasa kufungua duka; kama angeona ni afadhali kumshauri mpwa wake afanye kazi fulani ya uaminifu, kuliko kumtunza katika uvivu kwa jasho la kasisi msaidizi; afadhali yeye akose mavazi mazuri na mume tajiri, kuliko uchungaji wa roho ukodishwe huku na huko, na makasisi wenzake wasiruhusiwe kuishi kwa madhabahu zile wanazozihudumia; — kama hii ingekuwa roho ya Cognatus, je, ingeweza kusemwa kwa sababu yoyote kwamba kanuni hizi za dini, ukali huu wa utauwa, vimemnyang’anya Cognatus furaha yoyote ya kweli? Je, ingeweza kusemwa kwamba maisha yanayoongozwa hivyo na roho ya Injili lazima yawe ya kuchosha na ya huzuni, yakilinganishwa na yale ya kujikusanyia mali kwa ajili ya mpwa wake?

Basi kama hili haliwezi kusemwa katika tukio hili, vivyo hivyo katika kila aina nyingine ya maisha, ukiingia katika mambo yake kwa undani, utaona kwamba, hata yaonekane kuwa rahisi na yenye mafanikio kiasi gani, huwezi kuongeza utauwa katika sehemu yoyote yake bila kuongeza ndani yake kiasi hicho hicho cha shangwe na furaha iliyo bora zaidi.

Tazama sasa hali ile ya maisha inayovuta wivu wa macho yote.

Negotius ni mtu mwenye kiasi na mwaminifu. Alitumikia muda wake wa uanafunzi chini ya bwana mwenye biashara kubwa, lakini kwa usimamizi wake mwenyewe ameifanya kuwa biashara kubwa zaidi kuliko ilivyowahi kuwa hapo awali. Kwa miaka thelathini iliyopita ameandika barua hamsini au sitini kwa juma, na yuko na shughuli nyingi za kuandikiana na sehemu zote za Ulaya. Manufaa ya jumla ya biashara yanaonekana kwa Negotius kuwa ndiyo manufaa ya jumla ya maisha; yeyote anayemsifu, chochote anachokisifu au kukilaumu, iwe katika Kanisa au katika Serikali, kinasifiwa, kinapongezwa, au kinalaumiwa, kwa kuzingatia kwa namna fulani biashara.

Kwa kuwa fedha zinammiminikia daima, mara nyingi huziacha ziende katika aina mbalimbali za matumizi na ukarimu, na wakati mwingine katika njia za sadaka.

Negotius yuko tayari daima kujiunga na mchango wowote wa umma. Ikiwa kuna changizo mahali popote anapotokea kuwepo, iwe ni kununua sahani ya zawadi kwa mashindano ya farasi, au kumkomboa mfungwa gerezani, una uhakika daima wa kupata kitu kutoka kwake.

Amelipa Kanisa moja la vijijini seti nzuri ya kengele: na kuna matarajio makubwa kwamba siku moja atajenga mbele ya jengo la soko upande mzuri zaidi kuliko uliowahi kuonekana mahali popote. Kwa maana ni roho ya ukarimu ya Negotius kutofanya chochote kwa namna duni.

Ukiuliza ni nini kilichomlinda Negotius na maovu yote ya aibu, ni kitu kile kile kilichomzuia na ukali wote wa utauwa, — ni shughuli zake nyingi. Daima amekuwa na mambo mengi mno ya muhimu kichwani mwake, mawazo yake yameshughulishwa mno, hata yasimwache aanguke katika njia zozote za ufisadi, wala ahisi uhitaji wa utauwa wa ndani na imara.

Kwa sababu hii anasikia habari za anasa za uasherati, na anasa za utauwa, kwa kutojali kule kule; wala hana hamu ya kuishi katika moja zaidi kuliko katika nyingine, kwa sababu hakuna hata moja kati yake inayopatana na mwelekeo ule wa akili, na wingi wa shughuli, ambao ndio furaha yake.

Kama Negotius angeulizwa ni nini anachokilenga maishani, angekosa jibu kama vile angeulizwa mtu mwingine yeyote anawaza nini. Kwa maana ingawa daima anajiona kuwa anajua anachofanya, na ana mambo mengi kichwani mwake, yaliyo vichocheo vya matendo yake; hata hivyo hawezi kukuambia lengo moja la jumla maishani, alilolichagua kwa kutafakari, kama linalostahili kweli kazi na juhudi zake zote.

Ana mawazo kadhaa yaliyochanganyikana kichwani mwake ambayo yamekaa humo muda mrefu; kama haya, yaani, kwamba ni jambo kubwa kuwa na shughuli nyingi kuliko watu wengine; kuwa na biashara nyingi mikononi mwake kuliko watu mia wa kazi ile ile; kuzidi kutajirika daima zaidi na zaidi, na kujikusanyia mali kubwa mno kabla hajafa. Kitu kinachoonekana kumpa Negotius uhai na ari kubwa zaidi, na kilicho zaidi katika mawazo yake, ni matarajio aliyo nayo kwamba atakufa akiwa tajiri kuliko yeyote wa kazi yake aliyewahi kufa.

Watu walio wengi, wanapowaza juu ya furaha, humfikiria Negotius, ambaye katika maisha yake kila dalili ya furaha inadhaniwa kukutana; mwenye kiasi, mwenye busara, tajiri, mwenye mafanikio, mkarimu, na mtoaji wa sadaka.

Basi na tuitazame sasa hali hii katika nuru nyingine, lakini iliyo ya kweli zaidi.

Na tudhanie kwamba Negotius huyu huyu alikuwa mtu mwenye bidii, mchapakazi, kila siku amezama katika mambo mbalimbali; kwamba hakunywa pombe wala hakufanya ufisadi; bali alikuwa na kiasi na utaratibu katika biashara yake. Na tudhanie kwamba alizeeka katika mwenendo huu wa biashara; na kwamba lengo na kusudi la kazi hii yote, na uangalifu, na kujitoa kwa shughuli, lilikuwa hili tu, kwamba apate kufa akiwa na zaidi ya jozi laki moja za buti na vichokoo vya farasi, na makoti makubwa idadi hiyo hiyo.

Na tudhanie kwamba watu wenye kiasi wa ulimwengu husema juu yake, akiisha kufa, kwamba alikuwa mtu mkuu na mwenye furaha, bwana kamili wa biashara, na alikuwa amejipatia jozi laki moja za buti na vichokoo vya farasi alipokufa.

Basi kama hivi ndivyo ingekuwa kweli, naamini ingekubaliwa mara moja kwamba maisha ya shughuli namna hiyo ni duni na ya kuchekesha kama yoyote yanayoweza kubuniwa. Lakini ingemtatiza mtu yeyote kuonyesha kwamba mtu aliyetumia wakati wake wote na mawazo yake katika shughuli na haraka ili apate kufa, kama isemwavyo, akiwa na thamani ya pauni laki moja, ana hekima hata kidogo zaidi kuliko yule aliyejitaabisha vivyo hivyo ili awe na jozi nyingi hivyo za buti na vichokoo vya farasi anapoondoka ulimwenguni.

Kwa maana ikiwa tabia na hali ya roho zetu ndiyo hali yetu yote; ikiwa lengo pekee la maisha ni kufa tukiwa huru na dhambi, na tumeinuliwa katika fadhila, kadiri tuwezavyo; ikiwa kama tulivyokuja uchi, ndivyo tutakavyorudi uchi, na kusimama hukumuni mbele ya Kristo na malaika zake watakatifu, kwa ajili ya furaha ya milele au taabu ya milele; inaweza kuwa na maana gani kile mtu alichokuwa nacho, au asichokuwa nacho, katika ulimwengu huu? Ina maana gani unavyoviita vitu vile ambavyo mtu ameviacha nyuma yake; iwe unaviita vyake au vya mtu mwingine yeyote; iwe unaviita miti au mashamba, au ndege na manyoya; iwe unaviita pauni laki moja, au jozi laki moja za buti na vichokoo vya farasi? Nasema, unaviita; kwa maana vitu hivyo havina maana zaidi kwake kuliko majina yake.

Basi ni rahisi kuona upumbavu wa maisha yaliyotumika hivyo, ili kumpatia mtu idadi kama hiyo ya buti na vichokoo vya farasi. Lakini hakuhitajiki uwezo bora zaidi wa kuona, wala akili nzuri zaidi, kuona upumbavu wa maisha yaliyotumika kumfanya mtu kuwa mmiliki wa miji kumi kabla hajafa.

Kwa maana ikiwa, akiisha kupata miji yake yote, au buti zake zote, roho yake itakwenda mahali pake penyewe kati ya roho zilizotengwa na miili, na mwili wake utalazwa katika jeneza, mpaka parapanda ya mwisho itakapomwita hukumuni; ambapo swali litakuwa, jinsi gani kwa unyenyekevu, jinsi gani kwa utauwa, jinsi gani kwa usafi, jinsi gani kwa upole, jinsi gani kwa uchaji, jinsi gani kwa upendo, jinsi gani kwa moyo wa kimbingu, tumesema, tumewaza, na tumetenda, tulipokuwa katika mwili; tunawezaje kusema kwamba yule aliyemaliza maisha yake akijikusanyia pauni laki moja, ametenda kwa hekima zaidi kwa ajili yake mwenyewe, kuliko yule aliyejishughulisha vivyo hivyo kujipatia laki moja ya kitu kingine chochote?

Lakini zaidi ya hayo: na tudhanie sasa kwamba Negotius, alipoingia kwa mara ya kwanza katika biashara, akatokea kuisoma Injili kwa makini, na kwa macho yaliyofunguka, akaona kwamba alikuwa na shughuli kubwa zaidi sana mikononi mwake kuliko ile aliyoitumikia uanafunzi; kwamba kulikuwa na mambo yanayomhusu mwanadamu, yenye umuhimu mkubwa zaidi sana kuliko yote ambayo macho yetu yanaweza kuona; yenye utukufu kiasi cha kustahili mawazo yetu yote; yenye hatari kiasi cha kuhitaji uangalifu wetu wote; na yenye uhakika kiasi cha kutomdanganya kamwe mfanyakazi mwaminifu. Na tudhanie kwamba, kwa kukisoma kitabu hiki, aligundua kwamba roho yake ilikuwa ya thamani zaidi kwake kuliko mwili wake; kwamba ilikuwa afadhali kukua katika fadhila za roho, kuliko kuwa na mwili mkubwa au mfuko uliojaa; kwamba ilikuwa afadhali kufaa kwa ajili ya mbingu, kuliko kuwa na nyumba nyingi nzuri duniani; kwamba ilikuwa afadhali kujihakikishia furaha ya milele, kuliko kuwa na wingi wa vitu asivyoweza kuvishika; afadhali kuishi katika mazoea ya unyenyekevu, utauwa, ibada, upendo, na kujikana nafsi, kuliko kufa bila kujiandaa kwa hukumu; afadhali kufanana zaidi na Mwokozi wetu, au na mtakatifu fulani mashuhuri, kuliko kuwapita wafanyabiashara wote wa ulimwengu katika biashara na ukubwa wa mali. Na tudhanie kwamba Negotius, akiamini mambo haya kuwa kweli, alijitoa kabisa kwa Mungu alipoanza tu maisha yake ulimwenguni, akiazimia kuendesha biashara yake si zaidi ya kadiri inavyopatana na utauwa mkuu, unyenyekevu, na kujikana nafsi; na si kwa malengo mengine, ila kujipatia riziki ya kiasi, na kufanya mema yote aliyoweza kwa roho na miili ya wanadamu wenzake. Na tudhanie basi, kwamba badala ya haraka ya daima ya biashara, alikuwa akijitenga mara kwa mara, na mshika-makini wa saa zote za maombi; kwamba, badala ya tamaa zisizotulia za utajiri zaidi, roho yake imejaa upendo wa Mungu na mapenzi ya kimbingu, akikesha daima dhidi ya tabia za kidunia, na akitamani daima neema ya Mungu; kwamba, badala ya mahangaiko na mipango ya kidunia, alikuwa na shughuli ya kuiimarisha roho yake dhidi ya kila mkaribio wa dhambi; kwamba, badala ya maonyesho ya gharama, na ukarimu wa gharama wa maisha ya fahari, alipenda na kutenda kila aina ya unyenyekevu na upole; kwamba, badala ya karamu kubwa na meza zilizojaa, nyumba yake ilitoa tu viburudisho vya kiasi kwa wale waliovihitaji. Na tudhanie kwamba kuridhika kwake kulimweka huru na kila aina ya wivu; kwamba utauwa wake ulimfanya amshukuru Mungu katika misalaba yote na makatisho tamaa; kwamba upendo wake ulimzuia kuwa tajiri, kwa kugawa daima kwa wote wanaostahili huruma. Basi, kama hii ingekuwa roho ya Kikristo ya Negotius, je, kuna mtu yeyote awezaye kusema kwamba amepoteza shangwe na furaha ya kweli ya maisha, kwa kufuatana hivyo na roho, na kuishi kulingana na matumaini, ya Injili? Je, inaweza kusemwa kwamba maisha yaliyofanywa kuwa kielelezo kwa fadhila kama hizi, zinazoiweka Mbingu daima mbele ya macho yetu, zinazoifurahisha na kuiinua roho hapa, na kuiandaa kwa uwepo wa Mungu baadaye, lazima yawe duni na ya kuchosha, yakilinganishwa na yale ya kurundika mali, ambayo haiwezi kukaa nasi, wala sisi kukaa nayo?

Lingekuwa jambo lisilo na mwisho kuzidisha mifano ya aina hii, ili kukuonyesha jinsi kidogo kinavyopotea, na jinsi mengi yanavyopatikana, kwa kuingiza utauwa thabiti na kamili katika kila hali ya maisha ya mwanadamu.

Kwa hiyo sasa nitakuachia tafakari yako mwenyewe, uendeleze njia hii ya kufikiri, nikitumaini kwamba umeelekezwa vya kutosha na yaliyosemwa hapa, ili ujithibitishie mwenyewe kwamba utauwa wa kweli na ulioinuliwa uko mbali kabisa na kuyafanya maisha yoyote kuwa ya kuchosha na kuchukiza, bali ndio shangwe na furaha pekee ya kila hali ulimwenguni.

Jiwazie mtu fulani mwenye kifua kikuu, au ugonjwa mwingine wowote wa muda mrefu usiotibika.

Kama ungemwona mtu kama huyo akiwa ameazimia kabisa kufanya kila kitu katika roho ya dini, akitumia kwa hekima kuu wakati wake wote, mali yake, na uwezo wake; kama angetaka kufikisha kila wajibu wa utauwa kwenye kilele chake kikuu, na kujitahidi kupata faida yote iwezekanayo kutoka katika maisha yake yaliyobaki; kama angeepuka kila shughuli, isipokuwa ile iliyo ya lazima; kama angechukia upumbavu wote na ubatili wa ulimwengu, asiwe na ladha ya mapambo na maonyesho, bali atafute faraja yake yote katika matumaini na matarajio ya dini; bila shaka ungeisifu busara yake, ungesema kwamba amechukua njia sahihi ya kujifanya mwenye shangwe na furaha kadiri mtu yeyote anavyoweza kuwa katika hali ya udhaifu namna hiyo.

Kwa upande mwingine, kama ungemwona mtu huyo huyo, kwa mikono inayotetemeka, pumzi fupi, mashavu yaliyokonda, na macho yaliyozama, akiwa ameelekeza moyo wake wote kwenye biashara na mapatano, muda wote angeweza kusema; kama ungemwona akipendezwa na mavazi mazuri, wakati alikuwa hawezi hata kusimama ili avalishwe, na akitumia fedha zake kwa farasi na mbwa, badala ya kujipatia maombi ya maskini kwa ajili ya roho yake, iliyokuwa karibu kutengwa na mwili wake; bila shaka ungemhukumu kuwa mtu dhaifu na mpumbavu.

Basi kama ilivyo rahisi kuona busara, hekima, na furaha ya roho ya kidini katika mtu mwenye kifua kikuu, vivyo hivyo ukiifuata njia hiyo hiyo ya kufikiri, utatambua kwa urahisi vilevile hekima na furaha ile ile ya tabia ya utauwa, katika kila hali nyingine ya maisha.

Kwa maana ni upesi kiasi gani kila mtu aliye na afya atakuwa katika hali ya yule mwenye kifua kikuu! Ni upesi kiasi gani atazihitaji faraja na tulizo zile zile za dini, ambazo kila mtu anayekufa anazihitaji!

Na ikiwa ni hekima na heri kuishi kwa utauwa, kwa sababu hatuna zaidi ya mwaka mmoja wa kuishi, je, si hekima zaidi, na kujifanya wenye heri zaidi, kwa sababu huenda tukawa na miaka mingi zaidi mbele yetu? Ikiwa mwaka mmoja wa utauwa kabla hatujafa unatamanika hivyo, je, miaka mingi zaidi ya utauwa haitamaniki zaidi sana?

Kama mtu angekuwa na miaka mitano iliyopangwa ya kuishi, asingeweza kufikiri hata kidogo bila kukusudia kuitumia yote kwa namna iliyo bora. Alipoona kukaa kwake katika ulimwengu huu ni kufupi hivyo, hangekuwa na budi kufikiri kwamba huu si ulimwengu wake; na alipoona jinsi alivyokuwa karibu na ulimwengu mwingine ulio wa milele, bila shaka angeona ni lazima sana kuwa na bidii nyingi katika kujiandaa kwa ajili yake.

Basi kama vile utauwa unavyoonekana kuwa wa busara katika hali kama hiyo ya maisha, ni wa busara zaidi bado katika kila hali ya maisha, kwa kila mtu anayefikiri.

Kwa maana, ni nani isipokuwa mwendawazimu anayeweza kuhesabu kwamba ana miaka mitano ya hakika mbele yake?

Na ikiwa ni busara na lazima kuzikana tabia zetu za kidunia, na kuishi kwa ajili ya Mungu kabisa, kwa sababu tuna hakika kwamba tutakufa mwishoni mwa miaka mitano; hakika lazima iwe busara zaidi sana na lazima zaidi kwetu kuishi katika roho ile ile, kwa sababu hatuna hakika kwamba tutaishi majuma matano.

Tena, kama tungeongeza miaka ishirini kwenye ile mitano, jambo ambalo kwa kila uwezekano ni zaidi ya yatakayoongezwa katika maisha ya watu wengi waliofikia utu uzima; hilo ni jambo duni kiasi gani! Ni tofauti ndogo kiasi gani iliyopo kati ya miaka mitano na ishirini na mitano!

Imesemwa kwamba siku moja kwa Mungu ni kama miaka elfu, na miaka elfu ni kama siku moja; kwa sababu, kwa kulinganisha na umilele wake, tofauti hii si kitu.

Basi kwa kuwa sisi sote tumeumbwa tuwe wa milele, tuishi katika mfululizo usio na mwisho wa vizazi juu ya vizazi, ambapo maelfu, na mamilioni ya maelfu ya miaka hayatakuwa na uwiano wowote na uzima wetu wa milele ndani ya Mungu: vivyo hivyo kwa kulinganisha na hali hii ya milele, ambayo ndiyo hali yetu halisi, miaka ishirini na mitano ni sehemu duni kama siku ishirini na tano.

Basi hatuwezi kamwe kutoa hukumu yoyote ya kweli juu ya wakati jinsi unavyotuhusu, bila kuitafakari hali ya kweli ya kudumu kwetu. Ikiwa sisi ni viumbe vya muda tu, basi wakati mdogo unaweza kwa haki kuitwa mwingi kwa kulinganisha nasi; lakini ikiwa sisi ni viumbe vya milele, basi tofauti ya miaka michache si kitu.

Hebu tudhanie aina tatu tofauti za viumbe wenye akili, wote wa muda tofauti lakini uliopangwa, aina moja inayoishi kwa hakika mwezi mmoja tu, nyingine mwaka mmoja, na ya tatu miaka mia moja. Basi kama viumbe hawa wangekutana pamoja, na kuzungumza juu ya wakati, lazima wangezungumza kwa lugha tofauti sana: nusu saa kwa wale wanaoishi mwezi mmoja tu, lazima iwe kitu tofauti sana na ilivyo kwa wale watakaoishi miaka mia moja.

Kwa hiyo, kwa kuwa wakati ni kitu tofauti hivyo kulingana na hali ya wale wanaoufurahia, vivyo hivyo tukitaka kujua wakati ni nini kwa upande wetu, lazima tuitafakari hali yetu.

Basi kwa kuwa hali yetu ya milele ni yetu kwa hakika kama ilivyo hali yetu ya sasa; kwa kuwa ni hakika kwamba tutaishi milele, kama vile ilivyo hakika kwamba tunaishi sasa; ni wazi kwamba hatuwezi kuipima thamani ya wakati wowote fulani, kwa upande wetu, ila kwa kuulinganisha na kudumu kule kwa milele, ambako tumeumbwa kwa ajili yake.

Ukitaka kujua miaka mitano ina maana gani kwa kiumbe ambacho kingeishi miaka mia moja, lazima ulinganishe mitano na mia moja, na kuona ina uwiano gani nayo; na hapo utahukumu sawasawa.

Vivyo hivyo ukitaka kujua miaka ishirini ina maana gani kwa mwana wa Adamu, lazima uilinganishe si na milioni ya vizazi, bali na kudumu kwa milele, ambako hakuna idadi yoyote ya mamilioni yenye uwiano wowote nako; na hapo utahukumu sawasawa, kwa kuiona kuwa si kitu.

Tafakari basi jambo hili; ungeuhukumu namna gani upumbavu wa mtu ambaye angepoteza sehemu yake ya utukufu ujao, kwa ajili ya kuwa tajiri, au mkuu, au kusifiwa, au kufurahishwa katika starehe yoyote, siku moja tu duni kabla hajafa!

Lakini ikiwa wakati utakuja, ambapo idadi ya miaka itaonekana kwa kila mtu kuwa ndogo kuliko siku inavyoonekana sasa, itakuwa hukumu kubwa kiasi gani wakati huo, ikiwa furaha ya milele itaonekana kuwa imepotezwa kwa ajili ya kitu kilicho kidogo kuliko starehe ya siku moja!

Kwa nini siku moja inaonekana kwetu sasa kuwa jambo dogo? Ni kwa sababu tuna miaka ya kuilinganisha nayo. Ni urefu wa miaka unaoifanya ionekane kuwa si kitu.

Kwa hiyo miaka ya umri wa mtu itaonekana kuwa jambo dogo kiasi gani, itakapolazimika kulinganishwa na umilele, wakati hakutakuwa na kitu chochote ila umilele wa kuilinganisha nao!

Basi hii itakuwa hali ya kila mtu, mara tu atakapotoka katika mwili; atalazimika kusahau tofauti za siku na miaka, na kuupima wakati, si kwa mwendo wa jua, bali kwa kuulinganisha na umilele.

Kama vile nyota zisizohama, kwa sababu ya sisi kuwekwa mbali nazo kiasi hicho, zinavyoonekana kama vitone vingi tu; vivyo hivyo sisi, tukiwekwa katika umilele, tutakapotazama nyuma kwenye wakati wote, wote utaonekana kuwa kama dakika moja tu.

Hapo, anasa, kujifurahisha, mafanikio, ukuu wa miaka hamsini, vitaonekana kwa kila mtu anayevitazama nyuma, kuwa starehe ile ile duni na fupi kana kwamba alinyakuliwa katika dhambi yake ya kwanza.

Tafakari hizi chache juu ya wakati ni kwa ajili ya kuonyesha tu jinsi wanavyofikiri kwa unyonge, jinsi wanavyohukumu vibaya, wale wasiojali sana hali ya milele, kwa sababu huenda wako umbali wa miaka kadhaa kutoka kwayo, kuliko ambavyo wangejali kama wangejua kwamba wamebakiza majuma machache tu kuifikia.

Umemaliza Kwamba si maisha ya ubatili tu, au ya anasa za mwili, bali hata aina ya maisha yenye utaratibu kuliko yote, yasiyoongozwa na utauwa mkuu, yanaonyesha vya kutosha taabu zake, mahitaji yake na utupu wake, mbele ya macho ya ulimwengu wote. Jambo hili limeelezwa katika wahusika mbalimbali