Erica Sabiti — Yayawulibwa Emyaka Mukaaga nga Tannajjuzibwa

Yali ani

Erica Sabiti (1903–1988) yazaalibwa e Rwebishuru mu Ankole, mu bukiikaddyo-bugwanjuba bwa Uganda. Kitaawe yali mwami, era yafa Erica akyali muto. Yasomera mu King's College, Budo, ne e Makerere, n'asomesa mu ssomero lya pulayimale, n'ayawulibwa okuba dikoni mu 1933 n'okuba omusumba mu 1934.

Awo okumala emyaka mukaaga, yali musumba wa Kkanisa ya Angirikani eyayawulibwa, naye nga tannasisinkana kye kitabo kino kyogerako.

Mu 1939 yawerekera Omulabirizi wa Uganda mu kukyalira amakanisa mu Rwanda ne Burundi, era eyo gye yasisinkanira balokole. Obuweereza bwe bwakyuka ddala, era okuva olwo erinnya lye lisangibwa mu buli lukalala lw'abakulembeze b'okuzuukuka.

Mu 1960 yatuuzibwa ng'Omulabirizi wa Rwenzori. Mu 1966 n'afuuka Ssaabalabirizi Omunnayuganda eyasooka. Yawummula mu 1974, n'afiira e Kinoni nga 15 Mayi 1988.

Yasooka kuyawulibwa, oluvannyuma n'azuukuka

Emyaka egyo omukaaga gikwate nnyo, kubanga gye gisinga okugasa abasomi abasinga obungi mu bulamu bwe.

Sabiti teyakyuka ng'ava mu bwereere. Yali muntu akkiriza, eyatendekebwa, eyagezesebwa, eyayawulibwa, era ng'akola omulimu — naye waaliwo ekyali kikyajja kye yali talina. Teyakisanga mu lukuŋŋaana lwe yali anoonyezza, wabula ku lugendo lwe yali atambula ng'omuyambi w'omuntu omulala, mu nsi endala, mu bantu abataali mu buvunaanyizibwa bwe.

Kino lugero lwa njawulo ku lwa Nsibambi, era enjawulo eyo ya mugaso. Nsibambi yali mukkiriza atali wa bwasumba eyakalambira ku kibuuzo okutuusa lwe kyaddibwamu. Sabiti yali dda munda mu nkola y'ekkanisa, ng'akola omulimu gwe, ekintu ekyo bwe kyamujjira ku mbiriizi.

Bw'oba ng'omaze ebbanga ddene ng'oli Mukristaayo, era ng'oyawuliddwa oba ng'okolera ekkanisa mu ngeri endala, olugero lwe kirabika lwe lusinga okukukwatako ku zombi.

Ssaabalabirizi gwe bataakkaanyaako

Okulinnyisibwa kwe tekwali mukolo gwa kutikkira. Kwali kulwanagana, era kwabulako katono okwawulamu ekkanisa.

Ssaabalabirizi omugwira Leslie Brown bwe yawummula, abalabirizi ba Uganda ne balonda Sabiti okumuddira mu bigere — Omufirika eyasooka okutuula mu kifo ekyo. Naye Sabiti yali Munyankore okuva mu bukiikaddyo-bugwanjuba, era waaliwo okuwakanya okw'amaanyi okuva eri abo abaali bakakasa nti Ssaabalabirizi ow'e Namirembe ateekwa kuba Muganda. Enkaayana tezaali za njigiriza. Zaali za mawanga, nga za kivve, era ne zimala emyaka.

Ekyazikomya ku nkomerero kye kisinga okwewuunyisa mu ssuula eno. Pulezidenti — Idi Amin, mu bantu bonna — yayita abalabirizi b'essaza ly'ekkanisa e Kampala okuzimalawo. Era mu lukiiko olwo abalabirizi omwenda ab'obulabirizi ne baatula ebibi ebyali bivuddeko okwawukana, oluvannyuma bonna wamu ne bakkiriza Erica nga Ssaabalabirizi waabwe.

Ddamu osome ekyo. Ekkanisa eyali eyawuddwamu okusinziira ku mawanga yawonyezebwa abakulembeze baayo abasinga obukulu bwe baayimirira ne boogera mu lwatu omugabo gwabwe mu nsonga eyo. Ekyo si kukkaanya kwa bya bufuzi. Eyo y'engeri y'okuzuukuka — kye kimu Nsibambi ne Kinuka kye baali bakola mu bisenge ebitono okumala emyaka amakumi asatu — nga kikoleddwa ku lukiiko lw'abalabirizi mu kizibu ky'eggwanga lyonna.

Ensawo eyalimu Baibuli

Ekifaananyi ekirala kimu, okuva ku ntandikwa ya 1972. Sabiti yayitibwa ku Command Post ya Amin nga tafunye budde kwetegeka. Yalina obulwadde bwa sukaali era bulijjo yatambulanga ne fulasika ya caayi; omuyambi we ye yasitulanga ensawo, era mu nsawo eyo mwalimu ne Baibuli ye.

Ku Command Post, Amin n'amutiisatiisa. N'addamu okumutiisatiisa. Bwe yakikola omulundi ogwokusatu, Sabiti n'ayingiza omukono mu nsawo n'aggyamu Baibuli.

Ebyogerwa ku ki ekyayogerwa tebikwatagana, era ekitabo kino tekijja kwefuula kumanya kisukka ku kikolwa ekyo. Naye ekikolwa ekyo tekirimu kubuusabuusa, era kyakolebwa omusajja ow'emyaka kumpi nsanvu mu maaso g'omuntu eyali asinga okutiisa mu ggwanga lyonna.

Kye atuyigiriza

Okuyawulibwa si kye kimu n'okujjuzibwa. Emyaka mukaaga egy'obuweereza obukkirizibwa, era ebisinga obulungi nga bikyali mu maaso. Bw'oba ng'okolera ekkanisa naye nga mu kasirise okaze, oli mu kibinja kye, era waliwo ekkubo mw'oyinza okweyongerayo.

Enjawukana z'ekkanisa ezisinga obubi tezikwata ku njigiriza. Ekizibu kya Sabiti kyali kikwata ku ggwanga ki eriyinza okutuula ku ntebe ki. Ezaffe zitera obutaba za waggulu okusinga ezo.

Okwatula kukola ne ku bitongole. Abalabirizi mwenda okwatula ekibi kyabwe bo bennyini kyakola ekyo emyaka egy'okuteesa kye gyali gitasobodde. Kikyali ddagala erisinga obutagezesebwako mu nkaayana z'ekkanisa.

Oyinza okubeera ensonga y'olutalo naye n'otofuuka mulwanyi. Tewali kiwandiiko kiraga Sabiti ng'akuba kampeyini, ng'avumirira abamuwakanya, oba ng'akutuka n'abamuwagira. Yalinda, n'aleka okwatula kubeere kwabwe okukola.

Ekyawandiikibwa ekiri wansi waakyo

“Noolwekyo mwatulireganenga ebibi byammwe, era buli omu asabirenga munne, mulyoke muwonyezebwe” (Yakobo 5:16).

Ekisuubizo ekigattiddwako kwe kuwonyezebwa, era ekiragiro kya mpanyisiganya — mwatulireganenga, buli omu eri munne, so si waggulu eri omutabaganya. Abalabirizi e Kampala baakola ddala ekyawandiikibwa kye kyogera, mu mbeera yennyini gye kyawandiikirwa, ne bafuna ddala kye kisuubiza.

Okusaba

Mukama, mmaze ebbanga ddene nga nkola kino, era oboolyawo waliwo ebisingawo ku Ggwe bye sifunangako; bimpe, ne bwe binajja ku mbiriizi. Bwe mba ndi omu ku baleeta enjawukana, ka mbeere oyo asooka okwatula, so si oyo akomekkerezebwa ng'alabiddwa nti yali mutuufu. Era onfuule omusajja agololera omukono ku Baibuli bw'atiisibwatiisibwa. Amiina.