Tukutendereza
Yosiya Kinuka — Omusajja Eyasibanga Ebiwundu

Essuula 4 · eddakiika 3 ez’okusoma · eddakiika 4 ez’okuwuliriza

Yosiya Kinuka — Omusajja Eyasibanga Ebiwundu

Yali ani

Yosiya Kinuka (1905–1981) yali Muhima, ow'omu bantu abalunzi b'ente ab'e Ankole mu bukiikaddyo bw'obugwanjuba bwa Uganda, era yakolanga mu ddwaliro ly'abaminsani e Gahini mu Rwanda ng'omusiba w'ebiwundu — omuntu eyayozanga ebiwundu n'abisiba. Mu ntegeka y'obukulu ku kifo ky'abaminsani mu biseera by'amatwale, ekyo kiri kumpi wansi ddala mu bakozi abasasulwa.

Ye omu ku bantu babiri oba basatu abaali bataliiwo, Okuzuukuka kw'Afirika ey'Obuvanjuba tekwandibaddewo, era y'asinga okulekebwa ebbali emboozi eno bw'ennyumizibwa.

Ekyo Joe Church kye yali afunye e Namirembe bwe kyatuuka e Gahini, tekyasigala mu Bazungu bokka. Kyayita mu bakozi b'eddwaliro bonna, era Kinuka ye yali wakati mu kyo. Ye ne Blasio Kigozi baakola emu ku ttiimu ezaasooka ez'okubuulira enjiri mu kibiina kino. Mu 1947 ye ne William Nagenda baagenda e Switzerland ne Bungereza — olwo lwe lugendo olwasooka ku nnyingi ezaatwala Abafirika ab'okuzuukuka okubuulira mu Bulaaya, mu kiseera abantu we baali balowooza nti ababuulizi balina kuva Bulaaya okujja mu Afirika, so si okudda.

Omusajja ow'oku nkomerero y'olukalala lw'abakozi

Ebintu bibiri ebikwata ku Kinuka bisaanidde okussibwako essira.

Ekisooka kwe kutabagana. Emboozi y'e Gahini ey'olubereberye si mboozi ya mirembe. Waaliwo obukuubagano obwa nnamaddala wakati w'abakozi Abafirika ab'eddwaliro n'abaminsani Abazungu — ku buyinza, ku ssente, ku kitiibwa — era Kinuka yali wakati mu bwo. Okuzuukuka kye kwakola eyo tekwali kubikka bukuubagano obwo n'ebigambo eby'omwoyo, wabula kwabuleeta mu lwatu era ne kwetaagisa enjuyi zombi okwatula. Obumu obwava e Gahini bwagula ebbeeyi, era bwazimbibwa wakati w'abantu abaali batakkiriziganya ddala.

Ekyokubiri bwe bukulu bwe. Teyali musumba. Yali mukozi wa ddwaliro, ow'omu bantu abalunzi, mu nsi etaali yiye, ng'akola wansi w'abaminsani mu nkola y'amatwale eyali emanyi bulungi ani asomesa ani. Okuzuukuka kwamuwa ekifo enkola eyo ky'etandimuwadde — oluvannyuma Bulaaya n'emuyita ajje abuulire.

Okuvuunika kuno si kintu kya ku mabbali mu kibiina kino. Kye kibiina kyennyini. Ekintu ekitandikira ku kwatula tekirina ngeri ya bulijjo ey'okukuuma obukulu, kubanga okwatula kwa buli muntu kuwulikika kye kimu.

Kye atuyigiriza

Okuzuukuka kwayita awali obukulu obutono ennyo. Tekwajja nga kuyita mu balabirizi. Kwajja kuyita mu mukungu w'ebyobulamu, omusawo eyali atuuse ku nkomerero y'amaanyi ge, n'omusajja eyasibanga ebiwundu. Bw'oba ng'olinda okuzzibwa obuggya kukuweebwe omuntu akusinga obukulu, oyinza okuba ng'otunuulira oluggi olutali lwo.

Obumu obutaliiko kye bukusaba si bumu. Okutabagana kw'e Gahini kwali wakati w'abantu abaalina ensonga ey'amazima ey'okwemulugunya, era kwetaagisa ensonga eyo okwogerwa mu lwatu. Ebisinga ku bye tuyita obumu kwe kukkiriziganya obutayogera ku bintu. Okwo kwe kwewala obukuubagano, era si kye kimu.

Omulimu gwo si gwa wansi w'okuyitibwa kwo. Kinuka yeeyongera okusiba ebiwundu. Eddwaliro teryali kifo kya kulindiriramu okutuusa obuweereza lwe bwanditandise; lye lyali ekifo ekintu we kyabeererawo, wakati mu bantu be yali akola nabo dda.

Beera mwetegefu okutumibwa mu kifo ekirabika ng'ekitasoboka. Omusiba w'ebiwundu ow'e Ankole okubuulira mu Switzerland mu 1947, okusinziira ku buli ndowooza ey'ekiseera ekyo, kwali kugenda mu ludda olukyamu. Yagenda.

Ekyawandiikibwa ekiri wansi waakyo

Obukakafu okuzuukuka bwe kwasinga okwagala obulaga nti obukulu bwali buggyiddwawo tebwali nsonga ya kuwakana; bwali musaalaba gwennyini, era ekyawandiikibwa kye baddangamu kyali Abaggalatiya 3:28 — Tewakyali kusosola wakati wa Muyudaaya na Muyonaani, wakati wa muddu na wa ddembe, wakati wa musajja na mukazi, kubanga mwenna muli omu mu Kristo Yesu.

Afirika ey'Obuvanjuba ey'omu biseera by'amatwale yalina buli emu ku njawulo ezo n'endala nnyingi: Omuzungu n'Omufirika, omuminsani n'omukozi, Omuganda n'Omuhima, omuyivu n'atali muyivu. Okuzuukuka tekwazimalawo nga kuwakana. Kwazimalawo nga kuteeka buli muntu mu mbeera y'emu. Okwatula kw'omusiba w'ebiwundu n'okwatula kw'omusawo bifaanagana, era abantu abali mu kisenge bwe bamala okuwulira byombi, tewabaawo ngeri ya kitiibwa ey'okuddamu okuzimba obukulu.

Okugenda kwa Kinuka e Switzerland bwe bukakafu. Oluuyi lw'olugendo lwali lukyuse kubanga entuula yali yakyuka dda e Gahini.

Okusaba

Mukama, nneepima n'obukulu okusinga bwe nzikiriza, era ensonga ze nneemulugunyaako nzikuuma we zitasobola kukeberebwa. Mpa obuvumu bw'omusajja eyatula eri abantu be yali anyiigidde, era omulimu gw'emikono gyange gubeere ekifo w'onsisinkana, so si ekintu ekindwisa. Amiina.

Olupapula 1 / 1 · 3 eddakiika zisigadde mu ssuula
Ekyayita Ekiddako