Susanna Wesley
Ennyumba Ezimbiddwa Obuggya

Essuula 9 · eddakiika 15 ez’okusoma · eddakiika 20 ez’okuwuliriza

Ennyumba Ezimbiddwa Obuggya

Omusumba w’e Epworth teyali muntu akola bintu kitundu, era ne bwe yandibadde bw’atyo, okuddaabiriza oba okuzimba obuggya ennyumba y’omusumba kintu ekiri mu buvunaanyizibwa bw’abakulu abalabirira ebizimbe n’ettaka ly’ekkanisa (Ecclesiastical Commissioners), era kiteekwa okukolebwa mu ngeri gye balaba nga esaanidde. Mu mulembe gwa Kwiini Anne, amatoffaali amamyufu ge gaakozesebwanga okuzimba buli kizimbe ekipya eky’ekitiibwa, bwe tusinziira ku mayumba ag’ekikadde era amagumu agakyaliwo mu bibuga bingi eby’e Bungereza agaazimbibwa mu mulembe gwe.

Emisingi gy’ennyumba enkadde gyasimibwa, era bbugwe n’azimbibwa n’amatoffaali mu kifo ky’emiti n’ebbumba (lath and plaster) eby’edda. Ennyumba empya oboolyawo teyali nnene okusinga eyasooka; okugigaziya kwandibadde kukola ekisukka ku kyetaagisa; naye ennyumba y’omusumba enkadde, n’ebitundu byayo ebitaano (five bays), yali erimu ebifo ebimala amaka amanene, era n’empya yali egyenkana ddala. Yalina emyaliiro esatu: wansi waaliyo ekisenge eky’okuliiramu, ekisenge eky’okutuulamu, ekisenge eky’okusomeramu, n’ebifo eby’emirimu gy’awaka; waggulu waaliyo ebisenge eby’okwebakamu; ate waggulu ddala wansi w’akasolya waaliwo akasenge akanene ak’okuterekamu. Ennyumba eyo ekyaliwo n’okutuusa leero, era emyezi mitono emabega, bwe baali bakuuta empapula ku bbugwe zaayo okuziteekako empya, laba! mu kisenge kimu ne walabika, mu mukono gwa Mukyala Wesley yennyini, amannya, emyaka, n’obuwanvu bw’abaana bonna abaali abalamu ng’amaka gayingira mu nnyumba empya. Awatali kubuusabuusa abo abaali bamaze ebbanga nga tebali waka baali bakuze nnyo, era kyali kya bulijjo abazadde okwagala okumanya obuwanvu bwa buli omu. Bakitaabwe ne bannyaabwe bangi bapimye batabani baabwe ne bawala baabwe bwe batyo, ne basanyuka okugeraageranya obuwanvu bwabwe ku myaka egy’enjawulo.

Emiti egy’ebibala gyasimbibwa okulandira ku maaso ne ku mabega g’ennyumba y’omusumba empya; mu lusuku ne basimbamu emitugunda (mulberry), emicheri n’emipeere, ate mu nnimiro eyali eriraanyeewo ne basimbamu emiti gya walnut. Kino ddala kyali kusimbira bazzukulu! Okuzimba obuggya kulabika kwaggwa mu mwaka gumu, ne kuwemmenta pawundi ebikumi bina, omuwendo gw’ensimbi ogw’entiisa eri omusumba omwavu ataalina kampuni ya yinsuwa y’omuliro okumuyamba. Awo abaana ne bakuŋŋaanyizibwa, maama waabwe n’addamu omulimu gwe ogwa buli lunaku ogw’okubasomesa. Tekyali kyangu nga bwe kyali nga tebannasaasaana; yasanga empisa embi nnyingi ez’okutereeza, era n’ekirala, empisa n’obuwulize bw’awaka byali bimenyese, era emiguwa gyabyo gyali gyetaaga okunywezebwa, oboolyawo n’okusikibwa ennyo. Mu biseera ebyo mwe yatandikira empisa ey’okuyimba oluyimba oba zabbuli nga tebannatandika kusoma ku makya, oba nga bamaze okusoma olweggulo; era mu biseera ebyo yalabika ng’akozesa, ng’ebitabo by’okuyigiriza eddiini, ebinnyonnyola bye yali awandiise ku misingi gy’eddiini eyabikkulirwa, ne ku kubaawo kwa Katonda n’obulungi bwe obutuukiridde, bye yawandiikira mutabani we omukulu amangu ddala nga yaakagenda e Westminster, n’ebyo ebinnyonnyola Enzikiriza y’Abatume n’Amateeka Ekkumi, bye yali ategese mu mwaka gwe yafunamu ebiseera eby’eddembe, bwe yali abeera mu nnyumba gye yali apangisa ng’ennyumba y’omusumba ezimbibwa obuggya.

Omusumba yali taliiwo okumala ekitundu kinene eky’omwaka ogwasooka mukazi we n’abaana gwe baamala mu nnyumba empya. Obwongo bwe obwali obunyiikivu tebwakkirizibwanga kuwummula oba kufuuka bunafu, era, nga bwe kyali kisuubirwa, yali musanyufu okufuna kyonna kye yali asobola okufuna mu kuwandiika.

Mu 1709 mu London mwaliwo ebintu ebikulu mu by’obufuzi, era olw’ensonga ez’enjawulo, Duke wa Marlborough yali agenda afiirwa ettutumu lye. Eggwanga lyali likooye olutalo ne Bufalansa, olwo Dean Swift lwe yagamba nti lwali luwemmenze “obukadde mukaaga mu by’okuliisa amagye, n’amabanja kumpi obukadde ataano”; era Marlborough, eyali amaze ebbanga ng’ali mu mbeera ya “musajja wa Tory aleeta enteekateeka za Whig,” nga Lord Beaconsfield bw’akyogera, yalumirizibwa nti yali agenda mu maaso n’olutalo ne Louis Quatorze, kabaka wa Bufalansa, olw’okwegaggawaza n’okwegulumiza ye yennyini. Ab’ekibiina kya Tory baamutwala ng’omukuusa eyali alyamu ekibiina kyabwe olukwe, era ne bagaziya buli kantu katono akaali kayinza okwongera ku buyinza bwabwe. Dr. Henry Sacheverell, omusumba wa St. Saviour, e Southwark, yali musumba wa High Church (ab’Ekkanisa abaagala ennyo emikolo n’obuyinza bw’Ekkanisa) eyali amanyiddwa ennyo era nga yeegombebwa abantu mu biseera ebyo, naye ng’alina endowooza enfunda era nga wa kavuyo, naddala eri Abakontanya. Mu lutuula lw’emisango olw’ekyeya (summer assizes) e Derby, yabuulira ekibuulirwa ekyasiikuula ennyo emitima mu maaso g’abalamuzi, era nga 5 Novemba, mu Lutikko ya St. Paul, n’ayogera n’obukambwe obungi ennyo ng’avumirira eddembe ly’eddiini (toleration) n’Abakontanya, abaali bamulabikira nga be yasinga okukyawa; n’alangirira nti Ekkanisa yali mu kabi okuva eri abalabe abeeyolese n’ab’emikwano ab’obulimba; era okutwalira awamu n’aleeta akasattiro kangi nnyo ne kiba nti ebibuulirwa bye, ebyakubibwa mu kyapa nga bikuumibwa Lord Mayor (Meeya wa London) era ne bisaasaanyizibwa wonna, byaloopebwa mu Lukiiko lwa House of Commons nti birimu endowooza ezikontana n’emisingi gy’Enkyukakyuka (Revolution), egya Gavumenti, n’egy’okusikira kw’entebe ya Kabaka okw’Abapolotestanti. Ebibuulirwa ebyo ebibiri, ebyalimu ebivumo bingi eri abantu ab’amaanyi, byasalibwawo nti bya buvumi era bya kusiikuula bujeemu; era Dr. Sacheverell bwe yaleetebwa mu maaso g’Olukiiko, n’akkiriza nti ye yabiwandiika, n’akwasibwa omumyuka w’omukuumi w’olukiiko ayitibwa Black Rod (deputy usher of the black rod) amukuume; okusooka baagaana okumuyimbula ku kakalu, naye oluvannyuma ne bakikkiriza. Omusango gwatandika mu Westminster Hall nga 27 Febwali 1710, ne gumala wiiki ssatu, Kwiini Anne ng’ajja buli lunaku mu ntebe etwalibwa abantu (sedan-chair) okugulaba, era ng’abantu bajjula mu kizimbe ne mu makubo agakituukamu, nga beeyisa ng’abalowooza nti Sacheverell mutukuvu era mujulizi. Akasattiro kaali kangi nnyo ne kivaamu akajagalalo, mwe mwakolerwa obulabe bungi, ne kiviirako abamu ku baali bakakulembera okukwatibwa, oluvannyuma ne bawozesebwa ku musango gw’okulya mu nsi olukwe. Kwiini mu mutima gwe yali ku ludda lwa Dr. Sacheverell; abasumba be (chaplains) baamutendereza ng’omulwanirizi w’Ekkanisa; era bannamateeka be bwe baamala okumuwolereza, ye yennyini n’ayimirira n’ayogera ebigambo, mwe yalangirira n’obwegendereza nti ebigendererwa bye eri Kwiini n’eri Gavumenti ye byali birungi, era n’ayogera mu ngeri ey’ekitiibwa ennyo ku Nkyukakyuka ne ku kusikira kw’entebe okw’Abapolotestanti. N’akkaatiriza okuyigiriza okw’obutawakanya bakulembeze mu mbeera yonna ng’omusingi gw’Ekkanisa ya Bungereza, era n’ebigambo bingi ebikwata ku mutima n’agezaako okusaasiza abaali bamuwuliriza. Nti okwogera okwo kwawandiikibwa Omusumba w’e Epworth kirabika kyamanyibwa buli muntu mu Lincolnshire, era mu myaka egyaddirira, John Wesley n’akakasa ddala nti kitaawe ye yakuwandiika. Oboolyawo yasasulwa mu ngeri emu oba endala olw’okukuteekateeka, wadde nga, oboolyawo, ng’embalaasi enkadde ey’olutalo, yawunyiriza olutalo olukyali ewala n’akola omugabo gwe mu lutalo awatali kusasulwa.

Bwe yali amaze okulaga nti mwogezi mulungi bw’atyo ow’ekibiina kye, abasumba b’essaza ly’Omulabirizi ne bamulonda nate okubakiikirira mu Convocation; bw’atyo n’agenda e London mu Novemba 1710, wadde nga yali tasobola kugumira nsaasaanya eyo, era n’akola bw’atyo okumala ebiseera by’obutiti musanvu nga biddiriŋŋana, ng’ate ab’omu maka ge awaka bali mu bwetaavu bw’engoye, n’emmere, era ddala bwa buli kintu kyonna ekyetaagisa mu bulamu. Mukyala Wesley yabonaabona nnyo olw’obunafu, era oboolyawo olw’obunnyogovu obutaali bwa kwewalika mu nnyumba eyayingirwamu nga tennakalira bulungi; era, nga muwala we Emilia bw’agamba, olw’obutaba na mmere emala n’engoye. Awatali kubuusabuusa, bba era kitaawe w’abaana yali asuubira nti, bw’anaabeera e London, ajja kufuna omulimu gw’okuwandiika, era yalina ensonga okusuubira okufuna obuyambi obw’ensimbi okuva mu kibiina kye yali aweereza n’obunyiikivu bwe butyo.

Wadde nga yali munafu era ng’akooye, maama yeeyongera okufuba, era ng’ebinyumu by’amaka ge ebitono eby’ensi eno bwe byagenda bikendeera, n’okweraliikirira kwe olw’essanyu lyabwe mu bulamu obugenda okujja ne kweyongera ne kunywera. Omwami Wesley bwe yali taliiwo, Emilia, oboolyawo ng’anoonya ekitabo eky’okusoma mu kisenge kye eky’okusomeramu, n’asanga ekiwandiiko ekikwata ku mulimu gw’obuminsani obw’ab’e Denmark e Tranquebar, ekyawandiikibwa abasajja ababiri abeewaayo era abatukuvu abaali bagukozeemu. Emirimu gy’obuminsani mu biseera ebyo gyali gya kitalaba, era emboozi eyo n’ereeta okucamuka kw’ekintu ekipya, n’ekyusa ebirowoozo bya maama okuva ku mbeera ye. Emilia, eyali omusomi omulungi — mwannyina John yagamba nti ye yali asinga bonna be yali awulidde, ekitabo bwe kyabanga eky’ebitontome bya Milton — n’akisoma mu ddoboozi eddene, era Mukyala Wesley yennyini n’abuulira bba nga bwe kyamukwatako.

" Amangu ddala nga wakagenda e London,” bwe yamuwandiikira, " Emilia yasanga mu kisenge kyo eky’okusomeramu ekiwandiiko ekikwata ku baminsani ab’e Denmark, era olw’okuba nali sikirabangako, ne mmusaba akinsomere. Ndowooza sikwatibwangako nnyo ku kintu kyonna okusinga bwe nnakwatibwako olw’emboozi y’entambula zaabwe, era ne nsanyuka nnyo olw’ekigendererwa ekirungi ennyo kye baali bakola. Emirimu gyabwe gyazzaamu omwoyo gwange amaanyi okusukkiridde, era saasobola kwewala kumala kitundu kinene eky’akawungeezi ako nga ntendereza era nga nsinza obulungi bwa Katonda olw’okuteeka mu basajja abo abalungi obunyiikivu obw’amaanyi bwe butyo olw’ekitiibwa kye. Okumala ennaku ntono, nali sisobola kulowooza wadde okwogera ku kintu kirala kyonna. Awo ne kinzijira mu birowoozo — wadde nga siri musajja era siri muweereza w’Enjiri, naye singa Katonda anzijuzizza obunyiikivu obwa nnamaddala olw’ekitiibwa kye, era nga njagala ddala obulokozi bw’emyoyo — nti nnyinza okukola okusinga bwe nkola. Ne ndowooza nti nnyinza okubeera mu bulamu obulimu ekyokulabirako ekisingako, nnyinza okusabira ennyo abantu, n’okwogera n’ebbugumu erisingawo n’abo be nfuna omukisa okunyumya nabo. Naye ne nsalawo okutandikira ku baana bange, era bwe ntyo ne nteekateeka era ne ngoberera enkola eno wammanga: buli kiro nfunayo ekiseera kye nsobola okufunayo obulungi okunyumya ne buli mwana yekka, ku kintu ekikwata ku nsonga ze ezisinga obukulu (ez’omuntu ye kennyini ?). Ku Bbalaza njogera ne Molly, ku Lwokubiri ne Hetty, ku Lwokusatu ne Nancy, ku Lwokuna ne Jacky, ku Lwokutaano ne Patty, ku Lwomukaaga ne Charles; ate ne Emily ne Sukey wamu ku Ssande.” Ebyava mu mboozi ze ne " Jacky " byawandiikibwa mu Birowoozo bye Eby’ekyama (Private Meditations) wansi w’omutwe " Mutabani wange John,” era nga biriko olunaku nga 17 Maayi 1711. Enneewulira z’omwana ez’eddiini zaakwatibwako nnyo ne kiba nti kitaawe yamukkiriza okutandika okutoola ku Sakramentu ng’alina emyaka munaana gyokka; naye amagezi agali mu kusiikuula omulenzi bw’atyo mu kwewaayo eri Katonda nga tannatuuka, mu biseera obutonde mwe bwagala abeere omwana obwana omulamu era ow’amaanyi ng’ekisolo ekito, gayinza okubuusibwabuusibwa. Ku mulundi guno, okuddirira kwatandika amangu ddala nga yaakava awaka okugenda ku ssomero, era okuva ku myaka kkumi n’emu okutuuka ku myaka abiri mu ebiri yalabika nga bwe baali abavubuka abalala, nga talina kye yeeyatula kya njawulo ku by’eddiini, era nga talowooza kuyingira buweereza bwa Kkanisa.

Tewali kubuusabuusa nti okuva ku kiseera kye baatereerera mu nnyumba y’omusumba empya era ekisibo kye ne kikuŋŋaanyizibwa, Mukyala Wesley ne bba, bwe yabanga awaka, baassa omwoyo gwabwe ku kusomesa John, asobole okutandika obulungi era abe ekitiibwa gy’ali ne gye bali bw’aliyingira essomero ekkulu (public school). Yali mulenzi muto ayagala okuwakana, eyalowoozanga n’obukkakkamu obungi era ng’ayagala nnyo okukubaganya ebirowoozo. Omu ku baawandiika ebyafaayo bye agamba nti singa yabuuzibwanga wakati w’ebiseera by’emmere obanga ayagala ekitundu ky’omugaati oba ekibala, yaddangamu n’obukkakkamu obutafaayo, “Weebale, nja kukirowoozaako”; naye kino tekikwatagana nnyo n’etteeka lya maama erimanyiddwa nti tewali mwana yakkirizibwanga kulya kintu kyonna wakati w’ebiseera by’emmere. Kitaawe ow’ekiruyi eky’amangu ku mulundi gumu omulenzi yamunyiiza nnyo n’aleekaana nti: " Mwana, olowooza nti buli kintu ojja kukiwangula olw’okukubaganya ebirowoozo; naye olizuula nga kitono nnyo ekikolebwa mu nsi olw’okuwakana okw’obwegendereza.” Empisa eno ey’okwagala okukubaganya ebirowoozo, bulijjo ekizibuwaza okusomesa n’okufuga omwana, yeeyongera okulabikira mu bigambo by’Omwami Wesley eby’okusaaga mu kwagala bye yagamba mukazi we: " Ddala, muganzi wange, ndowooza Jack waffe teyandifaayo ku bintu ebisinga okwetaagisa eby’omubiri, okuggyako nga asobola okuwa ensonga lwaki.”

Naye ne bwe yabanga n’ebirala ebimukolesa, Mukyala Wesley yali akyafunayo ebiseera okuwandiikira mutabani we omukulu, ne bwe kyabanga ebbaluwa ennyimpi; era waliwo ebbaluwa emu, eyawandiikibwa amangu ddala ng’amaka gaakakuŋŋaana nate, eraga akabonero kokka ak’okwemulugunya akalabika mu bbaluwa ze zonna: — “Epworth, nga 7 Apuli 1710. “SAMMY OMWAGALWA, " Nalowooza nti nnandibadde mpulidde okuva gy’oli okutuusa kati, naye nkizuula nti tonnowoozaako nga nange bwe nkulowoozaako. Mazima ddala, ndowooza wandibadde mu mirembe singa tewaddayo kuwulira kuva gye ndi; naye nze sisobola kumatira nga siwandiika luusi na luusi, wadde nga si mirundi mingi nga bwe nandyagadde.

" Nkuweerezza ebbaluwa gye nnaweereza mwannyoko Sukey e Gainsborough, era njagala ogisome era ogikoppolole, bw’oba n’ebiseera. [Kino kirabika kyali ekinnyonnyola Enzikiriza y’Abatume ekyogeddwako waggulu.] “Bwe mbeera n’ebiseera, ndowooza siyinza kukozesa biseera byange bulungi okusinga mu kuwandiika ekintu ekiyinza okugasa abaana bange; era wadde nga mmanyi nti waliwo ebitabo ebirungi bingi nnyo mwe bannyonnyolera ensonga zino mu bujjuvu n’obutuufu okusinga nze bwe nnyinza okwegamba okuwandiika, naye njagala okulowooza nti abaana bange bajja kussaayo omwoyo ku bye mbakolera, wadde nga bya wansi, kubanga bamanyi nti biva eri maama waabwe, oyo oboolyawo afaayo ku ssanyu lyabwe ery’emirembe gyonna okusinga omuntu yenna mu nsi. Nga bwe wafuna obuvubuka bwange n’amaanyi gange nga bikozesebwa ku lulwo, bwe ntyo nsuubira nti tolinyooma kitono kye nnyinza okukola mu myaka gyange egy’obukadde; naye ku lwange onoosoma n’obwegendereza empapula zino, ne bwe kiba nga kya kukukubiriza bukubiriza okuwandiika ebibyo ebisingako omuwendo.

" SUSANNA WESLEY.”

Mu kyeya ekyaddirira, Samuel, eyali mu kiseera ekyo ow’emyaka abiri, era omuyizi Westminster gwe yali yeenyumiririzaamu mu butuufu, yasikiriza Dr. Sprat, Omulabirizi w’e Rochester era prebend wa Westminster, naye yennyini eyali omuyizi wa Westminster ow’ettutumu mu buvubuka bwe. Yali mukadde, era yalina omutima ogw’ekisa eri omulenzi oyo, jjajjaawe eyali mukwano gwe ow’omu ttendekero, era kitaawe gwe yali yawula n’emikono gye. N’amutwala mu nnyumba ye ey’omu kyalo okubeera omusomi we (reader). Samuel teyasiima kifo kye ekipya, era n’akyemulugunyiza n’eri kitaawe, ng’ayita Omulabirizi " mukwano atali wa mukwano.” Omuyambi we ono eyasooka teyalwa n’afa, n’addirirwa mu ssaza ly’e Rochester Dr. Atterbury, Dean w’e Westminster, eyafaayo ku Samuel nga n’oyo eyamusooka bwe yafaayo, era n’awangula okwagala kwe n’obuwagizi bwe ennyo ne kiba nti byabeerera obulamu bwe bwonna, nga tebikendeezebwa mbeera ezaaviirako oluvannyuma Omulabirizi oyo okuwaŋŋangusibwa. Omulabirizi ono, bwe yali e Oxford, yali mu Christ Church; era olw’okumuwabula n’okumusikiriza kwe, Samuel Wesley n’ayingira ttendekero eryo ng’omuyizi mu 1711. Kitaawe ne nnyina bandibadde basukka ku bantu aba bulijjo singa tebaawulira kwenyumiriza kwonna mu mulenzi oyo, eyali afunye omukwano gw’abasajja babiri abaali abayivu ab’amaanyi era nga bakulu mu Kkanisa. Kyokka tewali kabonero ka kwegulumiza ku ludda olwo oba olwo, era ku ntandikwa ya Desemba Samuel n’awandiikira nnyina ebbaluwa etandika “Maama omwagalwa,” mu kifo ky’ekigambo eky’ekitiibwa eky’omulembe ogwo " Madam ”. Kino kirabika kyamukwatako, era ne kyongera ebbugumu mu bbaluwa gye yawandiika olw’obukulu bw’enkyukakyuka ennene bw’etyo eyali yeesudde, ey’okuva ku ssomero okugenda e Oxford:— " Lwokuna, nga 28 Desemba 1710. SAMMY OMWAGALWA, " Entandikwa y’ebbaluwa yo ensanyusizza nnyo okusinga ebyo bye wali ompeereza, kubanga saagala kwesuula wala wadde emikolo egy’ekitiibwa; mu linnya maama mulimu okwagala n’ekisa ebingi okusinga mu mannya gonna ag’ekitiibwa ag’omu nsi.

" Ngenda kuwandiikira kitaawo ku by’okujja kwo eno, naye tekyandibadde kibi naawe okukyogerako. Oboolyawo okwegomba kwaffe nga kugattiddwa wamu kuyinza okumusikiriza amangu okutukkiriza kye tumusaba, wadde nga sirowooza nti ajja kukigaana n’akamu.”

Guno gwe mulundi gwokka Mukyala Wesley, mu buvumu bwe obw’okukkiriza ekitaayinza kwewalika, ayogera ku kwegomba okulaba mutabani we omwagalwa gwe yali amaze naye ebbanga eddene nga baawukana.

" Nsanyuse nnyo okuva ku mutima nti otodde dda ku Sakramentu Entukuvu, era nti oteekateeka okugitoolako nate; kubanga tewali kisinga kusaana oba kukola bulungi mu kunyweza n’okuzzaamu amaanyi ebirowoozo okusinga okutoolanga emirundi mingi ku mukolo ogwo ogw’omukisa.

" Weemulugunya nti tonywevu era toli mutebenkevu mu makubo g’obulungi. Woowe! Mukristaayo ki atali bw’atyo? Nkakasa nti nze, okusinga abalala bonna, siri musaanidde kuwabula mu nsonga ng’eyo; naye, kubanga sisobola butayogera kintu, era kubanga nkwagala nnyo nga bwe nneeyagala, nja kufuba okukola nga bwe nsobola; era oboolyawo nga bwe mpandiika nnyinza okuyiga, era mu kukuyigiriza nnyinza okweyigiriza nze kennyini.

“Nnakuwala nti oli mu bwetaavu obw’okubeera n’abo abatali ba kulabirako kirungi; naye tuteekwa okutwala ensi nga bwe tugisanga, kubanga kya

mukisa ekiweebwa abantu batono nnyo okweroboza ab’okutambula nabo. Naye, sikulwa ng’okwegeraageranya n’abalala abakusinga obubi kikuleetera okugwa mu kwemanya okusukkiridde, kyandibadde kirungi luusi na luusi okulowooza ebirowoozo nga bino: ' Wadde nga mmanyi obuzaale bwange n’engeri gye nnakuzibwamu, era nga mmanyi nti nfunye emikisa mingi, naye kitono nnyo kye mmanyi ku mbeera y’abalala. Oboolyawo bazadde baabwe baali babi, oba tebaafaayo mu bwangu ku birowoozo byabwe, okubasimbamu emisingi gy’obulungi mu myaka gyabwe egy’obuto; wabula ne babaleka okugoberera okwagala kwabwe okutuusa lwe kyali kizibu okubakomyawo. Ndi mukakafu nti bafunye emirundi mingi okuweebwa ekisa nga nze, n’okukubirizibwa Omwoyo Omutukuvu okungi era okw’amaanyi nga nze bwe nfunye? Bakola ekibi nga bamanyi bulungi nti kibi nga nze? Oba obweyamo bwa Katonda buli ku bo nga bwe buli ku nze? Baawongebwa eri ye n’obwegendereza nga bazaalibwa nga nze bwe nnawongebwa? ' Ofunye ekyokulabirako kya kitaawo eyaweereza Katonda okuva mu buto bwe, era wadde nga sisobola kukulaga kyange ng’ekirungi, kubanga kibi nnyo okugobererwa, naye mazima okusaba okunyiikivu okumala emyaka mingi, n’okuwabulwa okulungi okutonotono, tebyabulangawo. " Naye bwe kiba nti, ku nkomerero, okwagala kw’omuntu ku bubwe kukuleetera okwekubiira ku lulwo, lowooza n’obwegendereza ku nneewulira zo ennyingi, ensi ze yatasobola kulaba kubanga zaali za kyama, era bw’oba ng’okyalabika ng’osinga abalala bw’okwegeraageranya, kale weebuuze nti ani akwawula; era Katonda aweebwe ettendo lyonna, kubanga ffe ku bwaffe tetuliiko kye tuyinza kukola. Ye Katonda akolera mu ffe, era atwagazisa n’atusobozesa okukola by’ayagala, olw’okumusanyusa; era bw’oba ng’oluusi weetutte mu bwereere ekitiibwa ky’ekikolwa kyonna ekirungi, weewombeeke ku lw’ekyo mu maaso ga Katonda, era omuwe ekitiibwa ky’ekisa kye mu biseera ebigenda okujja.

" Mpagirwa empapula n’ebiseera, noolwekyo nteekwa okukomekkereza. Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna akuwe omukisa era akukuume mu buli kabi. Weeraba.

" SUSANNA WESLEY.”

Ekitundu kinene eky’ebbaluwa eno kirekeddwa kubanga kyali kinnyonnyola bya ddiini byokka. Mazima ddala, mu bbaluwa za Mukyala Wesley zonna tewali mw’alagira ddiini mu ngeri etasikiriza okusinga wano, kubanga alaga Katonda ng’omukama omuzibu agaba ekibonerezo ekikakali eri bonna abava ku kkubo ery’obutuukirivu eggolokofu era effunda ennyo. Mazima yandibadde mukazi musanyufu okusingawo singa endowooza ye yali ng’ey’omuyivu w’eby’eddiini Omugirimaani, eyasabanga akawungeezi, ng’amaze essaawa nnyingi ng’akola mu buweereza bwa Mukama we, nti, " Mukama, byonna biri nga bulijjo wakati wange naawe,” nga tannagalamira kwebaka otulo otw’emirembe twe yali akoledde.

Waliwo obubonero bumu oba bubiri bwokka obulaga ebyaliwo e Epworth mu myaka 1711 ne 1712. Mukyala Wesley ateekwa okuba nga yakozesa ebiseera bye bingi eby’eddembe okuwandiika ekiwandiiko eky’omukono ekirimu empapula nkaaga eza quarto, ekiyitibwa “Okukubaganya Ebirowoozo ku by’Eddiini wakati wa Maama ne Emilia,” ku ngulu waakyo nga kuliko ebyawandiikibwa bino, " Baana bange abaagalwa, mbawandiikidde, be nnumirwa nate ng’alumwa okuzaala, okutuusa Kristo lw’alibumbibwa mu mmwe,” ne " ' Ekisigibwa nga kinafu kizuukizibwe nga kya maanyi.’ Kyawandiikibwa olw’abaana bange, 1711-12.”

Mu biseera bya spring, mu Apuli 1712, Omwami Wesley bwe yali taliiwo ng’ali e London, abaana bataano baalwala kawaali, eyali mu biseera ebyo kawumpuli ow’entiisa ennyo okusinga mu mulembe gwaffe. Emikono gya maama giteekwa okuba nga gyali gijjudde emirimu nnyo; naye kirabika teyakwatibwa bulwadde obwo, wadde ng’amaka gaagwibwako nabwo waakiri omulundi omulala gumu. Yawandiikira bba eyali taliiwo nti: “Jack yagumira obulwadde bwe n’obuvumu, ng’omusajja, era ddala ng’Omukristaayo, nga teyeemulugunya n’akatono.” Kirabika nti oba baalina obulwadde obwo mu ngeri ennyangu, oba nti waaliwo engeri ezaakola obulungi ennyo ezaakozesebwa okuziyiza enkovu ez’olubeerera okusigala; kubanga ab’omu maka bonna baali bamanyiddwa ng’abalabika obulungi, era tewali muntu yenna ayogera, wadde ennono yonna ekyasigaddewo, nti baasigala n’enkovu. Kiyinza okwogerwa, oboolyawo, nti olw’okuba tewaaliwo kugema kwonna (inoculation oba vaccination), obulema buno bwali bwa bulijjo nnyo nga tewali abwogerako; naye kiteekwa okujjukirwa nti mukazi wa Charles Wesley yalwala kawaali mu 1753, bwe yali abeera e Bristol, era wadde nga yagalamira ku kitanda ng’ali mukazi muto ow’emyaka abiri mu mukaaga omulungi ddala mu ndabika, yasituka okuva ku kitanda ekyo eky’obulwadde ng’ayonoonese nnyo mu ndabika ne kiba nti kumpi yafuuka kyakulabirako ky’obutalabika bulungi mu bulamu bwe bwonna obwasigalawo.

Omalirizza Ennyumba Ezimbiddwa Obuggya

Ekyayita Ekiddako