Susanna Wesley
Omuliro n'Akabi

Essuula 8 · eddakiika 20 ez’okusoma · eddakiika 26 ez’okuwuliriza

Omuliro n'Akabi

Obuto bwa CHARLES WESLEY bwalwawo okusinga obw’abaana abasinga obungi, era yali akyali muwere atasobola kwekolera kantu, ekiro kya nga 9 Febwali 1709, ennyumba y’omusumba e Epworth lwe yayokebwa omuliro n’eggweerawo ddala. Mukyala Wesley yawandiikira mutabani we omukulu eyali e Westminster ebbaluwa ennyimpi ng’amutegeeza akabi kano, nga wayiseewo ennaku ttaano, mu butuufu amangu ddala nga yakafuna aw’okusula, okuwummula n’eby’okwambala.

" SAMMY OMWAGALWA, " Epworth, nga 14 Febwali 1708-9.

" Bwe nnafuna ebbaluwa yo, mwe weemulugunyiza olw’okubulwa essaati, saalowooza n’akatono nti mu bbanga ettono bwe lityo ffenna twandituuse mu mbeera y’emu, era mu butuufu embi n’okusingawo. Ndowooza wawulira dda nti ennyumba yaffe yakwata omuliro; ekyagulimu tetusobola na kukiteebereza; naye omuliro gwatandika nga ssaawa ttaano oba mukaaga ez’ekiro, ffenna nga tuli mu buliri, era tetwagulaba okutuusa akasolya k’ekisenge omwaterekebwanga emmere ey’empeke lwe kaayokebwa ne kaggwaawo, omuliro ne gugwa ku kitanda kya mwannyoko Hetty, ekyali mu kisenge ekitono ekiriraanye ekyo. Yazuukuka, n’adduka amangu ago okuyita kitaawo eyali yeebase mu kisenge ekimyufu; kubanga, nze nga ndi mulwadde, yali awaliriziddwa okwebaka wala nange. Agamba nti yali awulidde dda abantu mu luguudo nga bakaaba nti ' Omuliro ! ‘, naye teyamanya gye guli okutuusa lwe yaggulawo oluggi lwe; n’ayita ku kisenge kyaffe, n’atugamba ffenna tudduke tuwonye obulamu bwaffe, kubanga akasolya kaali kagwa mangu, era tewaaliwo kirala kyonna ekyaziyiza omuliro okutuuka ku madaala wabula ekisenge ekigonvu kyokka.

" Tetwafuna kaseera ka kutwala byambalo byaffe, wabula twadduka nga tuli bwereere. Nnakoowoola Betty aggyeyo abaana mu kisenge kyabwe; n’asitula Patty, n’aleka Jacky amugoberere, naye ye, bwe yatuuka ku luggi n’alaba nga wonna wakutte omuliro, n’addayo emabega. Twasobola okuggulawo oluggi olw’oku luguudo, naye empewo n’esindika ennimi z’omuliro n’amaanyi mangi nnyo nga tewali yali asobola kuziyimirira. Nnagezaako emirundi esatu okuwagulamu, naye ne nzizibwayo emabega. Ne nddamu okugezaako omulundi omulala ne mpita mu muliro nga ngutambuliramu, era tegwankola kabi kalala wabula okunjokya ku magulu ne ku maaso. Bwe nnatuuka mu luggya, ne nnoonya kitaawo n’abaana; naye bwe sirabye n’omu, ne ndowooza nti bonna baafudde. Naye, nneebaza Katonda, nnali nsobye. Kitaawo yali asitudde mwannyoko Emily, Sukey ne Patty n’abatwala mu nnimiro; oluvannyuma bwe yakizuula nga Jacky tali nabo, n’addayo mbiro mu nnyumba okulaba oba anaasobola okumuwonya. Yamuwulira ng’akaaba nnyo nga bw’anakuwadde mu kisenge ky’abaana, n’agezaako emirundi egiwerako okulinnya amadaala, naye ennimi z’omuliro ne zimuzzaayo emabega; awo n’alowooza nti afudde, n’akwasa Katonda emmeeme ye, n’agenda okulabirira abalala. Omwana yalinnya ku ddirisa n’abakoowoola abaali mu luggya; ne balinnya ku ddirisa ne bamuggyamu nga ddala akasolya kagwa mu kisenge. Harry yamenya endabirwamu y’eddirisa ly’eddiiro n’akasuka ebweru bannyoko Matty ne Hetty; era bwe tutyo, olw’okusaasira kwa Katonda okungi, ffenna twawona. Toggwaamu maanyi, Katonda ajja kukulabirira.

" SUSANNA WESLEY.” Omuntu asobola okulowooza engeri omuliro gye gwasaasaanamu amangu mu nnyumba eyazimbibwa n’emiti n’ebbumba mwokka, ng’esakiddwa n’essubi, era nga kyali kizibu nnyo okuvaamu ng’obulamu n’ebitundu by’omubiri biri bulungi, awatali kuyimirira kutwala byambalo oba bya kwebikka. Nga wayiseewo olunaku lumu oba bbiri, Omwami Wesley, eyali kirabika tamanyi nti mukyala we yali akuŋŋaanyizza amaanyi n’obuvumu n’awandiikira omwana we omulenzi omukulu e Westminster, yawandiikira Duke wa Buckingham ebbaluwa ennyonnyola ebyabaawo mu bujjuvu: — " Mukama mutuukirivu, era amateeka ge matuufu mu byonna ! Nnakuwadde kubanga nteekwa okuwandiika ekigambo, kye ntya nti kinaabanakuwaza, Ow’ekitiibwa, ku muddu wammwe ono akyalina ekisiraani. Ndowooza mmaze okukkakkana ekimala okusobola okunnyonnyola ebyabaawo mu ngeri esaanira.

" Ku Lwokusatu oluwedde, nga ssaawa ttaano n’ekitundu ez’ekiro, mu bbanga ly’eddakiika kkumi na ttaano oba wansi waazo, ennyumba yange e Epworth yayokebwa n’esigala ttaka — — nsuubira nti kyali kabenje, naye Katonda ye amanyi byonna. Twali tusogola bbiya, naye nga twamaliriza dda; buli kizimu ky’omuliro kyali kizikiziddwa nga ssaawa kkumi n’emu ez’akawungeezi tezinnatuuka — waakiri essaawa mukaaga ennyumba nga tennakwata muliro. Oboolyawo omukutu gw’omukka waggulu gwakwata omuliro (newaakubadde gwali gwayonjebwa nga tewannayita bbanga ddene) ne gutuuka ku ssubi. Naye kyewuunyisa nti sirina kye nnalaba wadde kye nnawunyiriza, kubanga nnali mu kisenge kyange eky’okusomeramu mu kitundu ekyo eky’ennyumba okutuusa nga ssaawa nnya n’ekitundu ziyiseeko. Awo ne nsiba enzigi z’ekitundu ky’ennyumba omwali eŋŋaano yange n’emmere endala ey’empeke, eyali ewuuliddwa, ne ŋŋenda okwebaka.

" Abaweereza baali tebannamala na ddakiika kkumi na ttaano mu buliri omuliro lwe gwatandika. Mukyala wange nga yali anaatera okuzaala, era nga munafu nnyo, nze nnali nneebase mu kisenge ekiriraanye. Ssaawa ttaano nga ziyiseeko katono, ne mpulira abantu nga bakaaba nti ' Omuliro ! ' mu luguudo, olwali luliraanye we nnali nneebase. Singa nnali mu kisenge kyange nga bulijjo, ffenna twandifudde. Ne nneesuula wansi okuva ku kitanda, ne nnyambala ekkooti yange entono n’ekyambalo eky’ekiro, ne ntunula mu ddirisa; ne ndaba ekitangaala ky’ennimi z’omuliro, naye nga simanyi gye guli; ne nnyanguwa okugenda mu kisenge kya mukyala wange nga nnyambadde ssokisi emu yokka, n’empale yange nga ngikutte mu ngalo; nnali njagala okumenya oluggi, olwali lusibiddwa munda, naye ne nnemererwa. Abaana bange ababiri abakulu (Susanna ne Emilia) baali naye. Ne bagolokoka, ne badduka okugenda ku madaala, okuzuukusa abalala bonna mu nnyumba. Awo ne ndaba nti yali nnyumba yaffe ffe, ng’eyaka yonna, era nga tewali kirala wakati w’ennimi z’omuliro n’amadaala wabula oluggi lwokka.

" Ne nddukira emabega eri mukyala wange, eyali mu kiseera kino avudde dda ku kitanda nga bwereere n’aggulawo oluggi. Ne mmugamba adduke awonye obulamu bwe. Twalina effeeza entono ne zaabu — nga £20. Yali ayagala okusigala azinone, naye ne mmusindika ebweru; ne mmuserengesa wamu n’abaana bange ababiri abakulu wansi (abaweereza babiri gye baali batuuse kaakano) ne mbabuuza ebisumuluzo. Tebaalina kye babimanyiiko. Ne nnyanguwa okulinnya waggulu ne mbizuula, ne nzika ne nziggulawo oluggi olw’oku luguudo. Essubi ly’akasolya lyali ligudde munda nga lyonna lyaka. Empewo ey’obukiikakkono-ebuvanjuba n’esindika ebibatu byonna eby’ennimi z’omuliro mu maaso gange, ng’ezizzibwayo emabega mu ttaala. Emirundi ebiri nnatuuka ku madaala ag’omu mulyango, ne nzizibwayo wansi. Ne nddukira ku luggi lw’ennimiro ne nduggulawo. Omuliro eyo gwali mutono. Ne mbagamba bonna bangoberere naye ne nsanga babiri bokka nange, n’omuweereza omukazi ng’asitudde omulala (Charles) mu mikono gye atannasobola kutambula, naye bonna nga bali bwereere. Ne nddukira nabo mu kabuyonjo kange mu nnimiro, ewala ennimi z’omuliro we zitasobola kutuuka; ne nteeka asingayo obuto ku bisambi by’omulala; era, bwe sirabye mukyala wange ng’angoberera, ne nzirayo mu nnyumba okumunoonya. Abaweereza n’abaana babiri baali bafulumidde mu ddirisa. Mu ffumbiro ne nsangamu muwala wange omukulu, ng’ali bwereere, ne mmubuuza nnyina gy’ali. Teyasobola kuntegeeza gy’ali. Ne mmusitula ne mmutwala eri abalala mu nnimiro; ne nnyingira omulundi ogwokubiri ne nnyanguwa okulinnya waggulu, ennimi z’omuliro nga ziwagula ekisenge ku madaala; nga ndowooza nti abaana bange bonna bali mu mirembe, era nga nsuubira nti mukyala wange yali afulumye mu ngeri emu oba endala. Awo ne nzijukira ebitabo byange, ne nkwata mu nsawo yange okunoonya ekisumuluzo ky’ekisenge ekyali kituusa mu kisenge kyange eky’okusomeramu. Ekisumuluzo saakizuula, newaakubadde nnanoonya omulundi ogwokubiri. Singa nnaggulawo oluggi olwo, nnandifudde.

" Ne nzika wansi, ne ŋŋenda eri abaana bange mu nnimiro, okubayamba okusala ekisenge. Bwe nnali ebweru, ne mpulira omu ku baana bange abato abaali ng’obuliga, eyali akyasigadde waggulu, nga wa myaka nga mukaaga, ng’akaaba nnyo nga bw’anakuwadde nti, ' Nnyamba ! ' Ne nnyingira nate okulinnya waggulu, naye amadaala gaali gakutte dda omuliro gonna. Ne ngezaako okwesika okuyitamu omulundi ogwokubiri, nga nkutte empale yange waggulu ku mutwe, naye omugga gw’omuliro ne gunsuula wansi. Ne ndowooza nti nkoze ekyo ekyali kinsaanidde; ne nfuluma mu nnyumba ne ŋŋenda eri ekitundu ky’amaka gange kye nnali mponyezza, mu nnimiro, ng’okukaaba kw’omwana wange okunnumya ennyo nga kukyali mu matu gange. Ne mbalagira bonna okufukamira, ne tusaba Katonda okwaniriza emmeeme ye.

“Ne ngezaako okumenya olukomera olw’emiti, mpise abaana bange mbatwale mu luguudo, naye ne nnemererwa; awo ne mpita wansi w’ennimi z’omuliro, ne mbayisa ku kisenge. Kaakano ne nnyambala empale yange ne mbuuka ne mbagoberera. Omu ku baweereza bange abakazi, eyali afulumizza omwana asingayo obuto, yafuluma kumpi mu kiseera kye kimu. Omu ku baliraanwa yamwaniriza n’ekikolimo eky’amaanyi, n’amugamba nti ffe kennyini twakoleezezza ennyumba omuliro, omulundi ogwokubiri, nga tugenderedde. Ne ntambula wonna nga mbuuza mukyala wange n’abaana abalala gye bali; ne nsisinkana omusajja omukulu era omukulu wa poliisi w’ekibuga ng’ava ku nnyumba yange, so si ng’agendayo okunnyamba. Ne mmukwata ku mukono ne mmugamba nti, ' Katonda by’ayagala bikolebwe ! ' Yanziramu nti: ' Tolikoma ddala ku bukodyo bwo ? Wakoleeza ennyumba yo omuliro omulundi ogwasooka; tewafunamu kimala olwo, n’okiddamu nate ? ' Kuno kwali kubudaabuda kunnyogovu. Ne mmugamba nti ' Katonda akusonyiwe ! Ndaba nti okyali musajja mukulu.’ Naye mangu ddala oluvannyuma ne mbaako kye mpeweerako ku mutima bwe nnawulira nti mukyala wange yali awonye, awo ne nneegolola wansi ku ttaka, maama waffe, ne ntendereza Katonda. Ne ŋŋenda gy’ali. Yali mulamu, era nga yali asobola okwogera mpola nnyo. Yali alowooza nti nfudde, era n’abalala bonna bwe batyo bwe baalowooza, kubanga tebaali bandabye wadde okulaba ku baana omunaana okumala eddakiika kkumi na ttaano; era mu kiseera kino ebisenge byonna na buli kintu byali bifuuse evvu, kubanga omuliro gwali gusinga ekikoomi amaanyi, empewo ey’amaanyi ng’egukuba okugusindika ku nnyumba. Oluvannyuma yambuulira bwe yawona. Bwe nnasooka okugenda okuggulawo oluggi olw’emabega, ye yafuba okuwaguza mu muliro ku luggi olw’omu maaso, naye omuliro ne gumusuula wansi emirundi ebiri. Yali alowooza nti agenda kufiira awo, naye n’asaba Kristo amuyambe. N’afuna amaanyi amapya, n’agolokoka yekka, n’atambulira mu nnimi z’omuliro okumala yaadi bbiri oba ssatu, omuliro ku ttaka nga gutuuka ku maviivi ge. Yali tayambadde kintu kirala wabula engatto ze n’ekyambalo ekimubikka, n’ekkooti emu ku mukono gwe. Eno yagyezinga ku kifuba, n’ayitamu bulungi n’atuuka mu luggya, naye nga tewannabaawo muntu yenna amuyamba. Teyayimusa maaso ge wadde okwogera okutuusa lwe nnajja, okuggyako bwe baamuleetera omwana we eyasembayo, n’abagamba bamugalamize ku kitanda. Ono ye yali omulenzi gwe nnawulira ng’akaaba mu nnyumba, naye Katonda yamuwonya kumpi mu ngeri ya kyamagero. Ye yekka abaweereza gwe beerabira mu kwanguyiriza. Yaddukira ku ddirisa eryatunuulira oluggya, n’ayimirira ku ntebe, n’akaaba ng’asaba obuyambi. Mu kiseera ekyo abantu batono baali bakuŋŋaanye, era omu ku bo, anjagala, n’ayamba omulala okulinnya ku ddirisa. Omwana bwe yalaba omusajja ng’ajja mu ddirisa, n’atya, n’adduka ng’ayagala okutuuka mu kisenge kya nnyina. Yalemwa okuggulawo oluggi, n’addayo nate. Omusajja yali agudde okuva ku ddirisa, era ekitanda kyonna n’entimbe mu kisenge mwe yali byali byaka. Ne bayamba omusajja okulinnya omulundi ogwokubiri, era Jacky omwavu n’abuuka n’agwa mu mikono gye n’awona. Saasobola kukikkiriza okutuusa lwe nnamunywegera emirundi ebiri oba esatu. Awo mukyala wange n’aŋŋamba nti, ' Ebitabo byo biwonye ? ' Ne mmugamba nti ekyo kati si kikulu nnyo kubanga ye n’abalala bonna bawonye, kubanga tetwafiirwa muntu n’omu, newaakubadde nze nnawona kumpi nfe, nga nsigazzaawo bibuno byokka. Ebintu ebitonotono ebitali bya mugaso nnyo byawonyezebwa wansi, naye waggulu tewaawona wadde akatambaala oba olupapula lumu. Twazuula ku ffeeza ng’esaanuuse n’efuuka ekifunvu kimu, gye nnaasindikira Omwami Hoare okugintundira.

" Omwami Smith ow’e Gainsborough, n’abalala, batumyeeko ku baana bange. Mukyala wange mmulese e Epworth, ng’akankana; naye nsuubira nti Katonda ajja kumukuuma, era sibuusabuusa nti ajja kutulabirira. Sirina kye nneetaaga, kubanga ekitundu ekisukka ku kimu kyakubiri eky’empeke zange eza barley kyawonye mu materekero gange nga tekinnawuulwa. Nnali nnaakamaliriza enkyukakyuka ze nnakola mu kitabo kyange Life of Christ (Obulamu bwa Kristo) nga wayise ebbanga ttono, era nnali nkiwandiise emirundi esatu. Naye byonna bibuze. Katonda atenderezebwe !

" Simanyi bwe nnaawandiikira omulenzi wange omwavu (Samuel) ku nsonga eno; naye nteekwa okumuwandiikira, oba si ekyo ajja kulowooza nti ffenna twafudde. Ow’ekitiibwa, muyinza okunsonyiwa kino ? Nsuubira nti mukyala wange ajja kuwona era nti olubuto terujja kuvaamu, wabula nti Katonda ajja kumpa omwana wange ow’ekkumi n’omwenda. Yayokeddwa ku magulu, naye gatandise okuwona. Bwe nnatuuka gy’ali, emimwa gye gyali middugavu. Saamutegeera. Abamu ku baana bookeddwa katono, naye tebalumiziddwa wadde okwonooneka endabika. Nze nfunye kizimba kimu kitono kyokka ku mukono gwange. Baliraanwa batuweereza engoye, kubanga obutiti bungi nga tozirina.

" SAMUEL WESLEY.”

Omusumba yawandiika n’omwoyo omuguminkiriza era ogw’essanyu nnyo, bw’olowooza obunene bw’ekigezo. Ebitabo bye yali akuŋŋaanyizza n’obwegendereza kimu oba bibiri buli mulundi, n’abisasulira ensimbi ze yasobolanga okufissaawo nga yeefiiriza, byali bimwagalwa kumpi ng’abaana be, era ebitabo bye eby’ebitontome n’ennyimba eby’Olwebbulaniya byali bya muwendo munene. Ebbaluwa nnyingi okuva eri mikwano gye n’abawandiisi be yali amanyiganye nabo nazo zaayokebwa, wamu n’empapula ezikwata ku lulyo lwa Annesley n’ebitabo by’ebiwandiiko by’ekigo. Ekintu kimu kyokka kye kyasigalawo, era kyali luyimba olw’ebitundu mukaaga, olwawandiikibwa Omwami Wesley, ne luteekebwako eddoboozi, nga bwe kirowoozebwa, Purcell oba Dr. Blow. Luli mu kitabo ky’ennyimba ky’Abametodisiti, era lwe lwokka mu kitabo ekyo ekiraga ebitontome by’Omwami Wesley omukadde: ebigambo byalwo ebisooka bye bino, “Laba Omulokozi w’Abantu.” Ate waaliwo ebintu eby’omu nnyumba ebyali bikaddiye naye nga bya mugaso, n’engoye za bonna, n’akasimbi akatono ke baali batereseeko, n’ebyetaago ebikulu ebyali bitegekeddwa omwana eyali asuubirwa; byonna byasaanawo mu ddakiika ntono. Abaana baasaasaana; naye Emilia, omuwala omukulu, eyali nga wa myaka kkumi na musanvu, yasigala okulabirira nnyina mu nnyumba gye baali bapangisa, ye ne bazadde be mwe baali basula e Epworth, n’afuuka omujjanjabi we omugumiikiriza era omusanyufu, era munne ow’olubeerera okumala kumpi omwaka mulamba. Yali muwala eyasoma ennyo okusinga abawala abasinga obungi, kubanga yasomeranga wamu ne Samuel ebyo kitaabwe bye yamuyigirizanga ebbanga lyonna Samuel lye yamala awaka, era kyali kiteeseteeseddwa nti anaatandika okwekolera ng’akuze ekimala, ng’omusomesa w’abaana mu maka (governess). Yali ayagala nnyina n’okwagala okw’okumussaamu ekitiibwa ennyo, okulabikako oluusi ku muwala omukulu akuze ekimala okusaasira bazadde be mu bizibu byabwe, era yatwalanga emyezi gye yamala ne nnyina kumpi bombi bokka ng’ekimu ku biseera ebyasinga essanyu mu bulamu bwe. Olunaku lwonna yabanga mukozi, naye akawungeezi yasomanga, oba mu ddoboozi oba mu kasirise, era yabanga musanyufu era mumativu.

Mu Maaki 1709, nga wayise omwezi gumu oluvannyuma lw’omuliro, Kezia n’azaalibwa, era ye yali omwana wa Mukyala Wesley asembayo. Okuba nti yali mulwadde era munafu kyali kya kusuubira, bw’olowooza ebyo nnyina, eyali yaakaweza emyaka amakumi ana, bye yali ayiseemu.

Nga wayise emyezi etaano, Mukyala Wesley, ku kusaba kw’omusumba ow’ekigo ekiriraanye, yamuwandiikira ebirala ebitonotono ku muliro: — " Epworth, nga 24 Agusito 1709.

" Ku Lwokusatu ekiro, nga 9 Febwali, wakati wa ssaawa ttaano ne mukaaga, ebizimu by’omuliro ebimu byagwa okuva ku kasolya k’ennyumba yaffe ku bigere by’omu ku baana. Amangu ago n’adduka n’ajja mu kisenge kyaffe n’atuyita. Omwami Wesley, bwe yawulira abantu nga bakaaba mu luguudo nti omuliro, n’agolokoka (kubanga nnali mulwadde nnyo yali yeebaka mu kisenge kirala wala nange), era bwe yaggulawo oluggi lwe, n’asanga ng’omuliro guli mu nnyumba ye ye. Amangu ago n’ajja mu kisenge kyange, n’aŋŋamba nze ne bawala bange abakulu tugolokoke mangu twewonye. Awo n’adduka n’amenya oluggi lw’ekisenge ky’abaana, n’ayita omuweereza omukazi afulumye abaana. Abaana ababiri abato baali mu kitanda ne ye; abalala basatu mu kitanda ekirala. N’akwakkula asingayo obuto, n’agamba abalala bamugoberere, era abasatu abakulu ne bakola bwe batyo. Bwe twatuuka mu kisenge ekinene eky’omu maaso, nga twetooloddwa ennimi z’omuliro, Omwami Wesley n’akizuula nti yali alese ebisumuluzo by’enzigi waggulu. N’adduka n’alinnya n’abikima, eddakiika emu ng’amadaala tegannakwata muliro. Bwe twaggulawo oluggi olw’oku luguudo, empewo ey’amaanyi ey’obukiikakkono-ebuvanjuba n’efuuwa ennimi z’omuliro munda n’amaanyi mangi nnyo nga tewali yali asobola kuziyimirira. Naye abamu ku baana baffe baafuluma nga bayita mu madirisa, abalala ne bayita mu luggi olutono olugenda mu nnimiro. Nze nnali sisobola kulinnya ku madirisa, era saasobola kutuuka ku luggi lw’ennimiro. Nnafuba emirundi esatu okuwaguza okuyita mu luggi olw’oku luguudo, naye buli mulundi obukambwe bw’ennimi z’omuliro ne bunzizaayo emabega. Mu buzibu buno ne nneegayirira Omulokozi waffe atenderezebwa annyambe, awo ne ntambulira mu muliro, nga ndi bwereere bwe ntyo, era tegwankola kabi kalala wabula okunjokyako katono ku mikono ne ku maaso. Omwami Wesley bwe yamala okulaba nti abaana abalala bali mirembe, n’awulira omwana eyali mu kisenge ky’abaana ng’akaaba. N’agezaako okulinnya amadaala, naye gaali gaaka gonna, nga tegasobola kumuwanirira. Bwe yalaba nga tekisoboka kuyamba, n’afukamira mu kisenge ekinene n’akwasa Katonda emmeeme y’omwana.

" SUSANNA WESLEY.” Omuntu bw’atuuka ku nkomerero y’amaanyi ge, Katonda w’atandikira okukola; era John Wesley yakkiriza nti mu kaseera ddala kitaawe we lwe yali akwasa omwoyo gwe Katonda eyaguwa, lwe yazuukuka, so si nga tannaba; n’agattako nti: “Saakaaba, nga bwe baalowooza, okuggyako oluvannyuma. Nzijukira byonna ebyaliwo bulungi nnyo ng’ebyabaawo eggulo. Bwe nnalaba ng’ekisenge kyaka nnyo, ne nkoowoola omuweereza omukazi ansitule. Naye bwe watabaddewo anziramu, ne nfulumya omutwe gwange mu ntimbe ne ndaba ennyiriri z’omuliro waggulu ku kasolya k’ekisenge. Ne ngolokoka ne nddukira ku luggi, naye ne siyinza kweyongerayo, kubanga wonna emitala waalwo waali waaka. Awo ne nninnya ku ssanduuko eyali okumpi n’eddirisa; omuntu omu eyali mu luggya n’andaba, n’ateesa okudduka okuleeta omuddaala. Omulala n’addamu nti, ' Tewajja kubaawo budde ;

naye nfunye amagezi amalala. Wano, nja kwesimba nnywevu ku kisenge, musitule omusajja atazitowa mumuteeke ku bibegabega byange.’ Ne bakola bwe batyo, n’anziya mu ddirisa. Mu kaseera ako ddala akasolya konna ne kagwa; naye kaagwa munda, bwe kitandibadde bwe kityo ffenna twandibetenteddwa omulundi gumu. Bwe bandeeta mu nnyumba kitange mwe yali, n’akoowoola nti: ' Mujje, baliraanwa, tufukamire; twebaze Katonda ! Ampadde abaana bange bonna omunaana; ennyumba egende. Ndi mugagga ekimala.’ Olunaku olwaddirira, bwe yali atambula mu nnimiro ng’alambula ebifunfugu by’ennyumba, n’alonda ekitundu ky’olupapula lumu olwa Bayibuli ye eya Polyglot (ey’ennimi ennyingi), kwe kwali kusomeka ebigambo bino byokka: Vade : vende omnia quo habes ; et attolle crucem, et sequere me”

Mu bunnyonnyozi obwo obusatu temuli njawulo nnyingi; kubanga kitaawe, nnyina ne mutabani bonna baali bantu ba magezi amategeevu, era endowooza ya John Wesley mu bulamu bwe bwonna yali teriimu " kavuyo " n’akatono. Mu butuufu enteekateeka y’ekibiina ky’Abametodisiti bukakafu obumala obulaga obutuufu obwali mu ngeri obwongo bwe gye bwakolangamu. Teyeerabiranga era teyeefumiitirizanga bitaliiwo, teyapapanga era teyagayaalanga, wabula yakolanga buli kintu mu butuufu obw’ekigendererwa ennyo ne kiba nti amateeka ge n’enkola ze byali maanyi malamu so si magumba makalu.

Omuliro gwaleeta enkyukakyuka nnene mu bulamu bwa Susanna ne Hetty (Mehetabel) okusinga mu bw’abaana abalala, kubanga kojja waabwe Samuel Annesley ne kitaabwe omuto Matthew Wesley baabayita bajje basule e London; era olwo omusingi gw’omukwano omunene ennyo wakati w’oyo asembayo n’abaana ba muganda we abawala, abagezi era abacamufu, ne guteekebwawo. Kyokka tekirabika nti baasobola okutegeeza mwannyinaabwe e Westminster bingi ku ebyo ebyaddirira akabi ako, kubanga mu Juuni yawandiikira nnyina ebbaluwa eno: — " St. Peter’s College, Westminster, " NNYABO, nga 9 Juuni 1709.

" Singa jjajja wange omukazi teyaŋŋamba, omulundi ogwasembayo bwe nnali gy’ali, nti wali onaatera okuzaala, era mu kiseera ekyo ne ndowooza nti tekyandigasizza kuwandiika ebyo by’otandisobodde kusoma, nnandikuweerezza ebbaluwa emirundi n’emirundi nga kino tekinnabaawo. Noolwekyo nkwegayiridde, tokitwala nti kwali kulagajjala kwange, kwe sisobola kuba na musango gwakwo ennaku zonna nga nkyalina ekyo ky’ompa — obulamu. Kitange andese mu butamanya bwonna ku mbeera yammwe e Epworth, era sirina kigambo kye mpulidde okuva mu kyalo okuva ku bbaluwa esooka gye wampandiikira oluvannyuma lw’omuliro; ne kiba nti nkwatibwa nnyo ensonyi okugenda ewa ab’ekika kyange bonna olw’okutya nti bananneesekerera okutuusa lwe nnaafa. Bambuuza obanga kitange ategeka okuva e Epworth. Obanga addamu okuzimba ennyumba ye ? Obanga waliwo obuyambi obusuubirwa? Omwana eyabula (eyasembayo?) yali mulenzi oba muwala ? Yatuumibwa linnya ki ? Obanga kitange yafiirwa ebitabo bye byonna n’empapula ze ? Oba nga tewali kyawonyezebwa ? Ku bino byonna mpalirizibwa okuddamu nti, ' Siyinza kubibabuulira, simanyi; siwulidde.’ Kitange mmubuuzizza ebimu ku bibuuzo bino, naye nkyali mu butamanya. Bw’oba olowooza nti ebitabo byange ' Cowley ' ne ' Hudibras ' bisaanira okubikkiriza, nja kusanyuka nnyo okubiweereza maama wange, eyabimpa. Nsuubira nti mwenna muli bulungi, nga bonna bwe bali mu kibuga.

" Mutabani wo akwagala ennyo, “SAM WESLEY.”

Nga nnyina, mu kiseera ekyo, yalina obudde bungi okusinga bwe bulijjo, kirabika nnyo nti yaddamu ebibuuzo by’omwana we, newaakubadde ebbaluwa ye tekuumiddwa. Yaddamu okumuwandiikira ku nkomerero y’omwaka ogwo gwe gumu, bw’ati: — " Epworth, Okitobba 1709. " SAMMY WANGE OMWAGALWA, " Nsuubira nti okyakuuma ebyo bye wayigirizibwa, era nti tewerabidde nti obweyamo bwa Katonda buli ku ggwe. Omanyi nti ebibereberye bya Ggulu mu bwannannyini obutasobola kuggyibwawo, era nti, nga bazadde bo bwe baakuwaayo okuweereza ku kyoto, naawe kennyini bw’otyo bwe walonda, kitaawo bwe yaweebwa engeri endala ey’obulamu ku lulwo. Naye olowoozezza bulungi ekyo okulonda okw’engeri eyo n’okwewaayo okw’engeri eyo kye kitegeeza? Lowooza nnyo okwawukana n’ensi okwetaagisa, obulongoofu, okwewaayo eri Katonda, n’empisa ennungi ez’okulabirwako, ebyetaagibwa ku abo abagenda okukulembera abalala okubatuusa mu kitiibwa ! Ŋŋamba ez’okulabirwako; kubanga okutya Katonda okwa wansi, okwa bulijjo, tekumala ku abo abali mu buweereza obutukuvu. Tolowooza kubeera mu bulamu ng’abantu abalala ab’ensi; ekitangaala kyo kiteekwa okwakira abantu bwe kityo, balabenga ebikolwa byo ebirungi, era bwe batyo baluŋŋamizibwe okugulumiza Kitammwe ali mu ggulu. Nze ku lwange, simanyi basumba bayinza kutunula batya mu maaso g’aboonoonyi okubanenya, oba okukubiriza abantu okubeera mu bulamu obulungi, nga bo bennyini bagoberera okwegomba kwabwe okwonoonefu, era mu bikolwa byabwe nga bakontana n’enjigiriza yaabwe. Singa Yesu Omutukuvu ddala ye Mukama waabwe, era nga ddala babaka be, mazima kibagwanira okubeera mu bulamu ng’abayigirizwa be; era, bwe batakikola, nga balina kunnyonnyola kubi nnyo ku buwanika bwabwe !

Nkuwa amagezi, nga bw’osobola mu mbeera gy’olimu kaakano, okuteeka emirimu gyo mu nteekateeka emu ennambulukufu, mw’onooyigira okukozesa obulungi buli kaseera ak’omuwendo, era onoosanga obwangu obutayogerekeka mu kutuukiriza emirimu gyo egy’enjawulo. Tandika era omaliriza olunaku n’Oyo ali Alufa ne Omega, era bw’oba ddala olaba kye kitegeeza okwagala Katonda, ojja kununula ebiseera byonna by’osobola okubikozesa mu kumuweereza obutereevu. Nja kukubuulira etteeka lye nnakwatanga bwe nnali mu nnyumba ya kitange, nga nnina eddembe ttono, oba ettono n’okusinga ly’olina kaakano. Nneekkirizanga obudde bw’okwesanyusaamu obwenkana obwo bwe nnamalanga mu kusaba mu kyama; si nti bulijjo nnabumalanga bwonna, naye nneekkirizanga okutuuka awo kyokka, si kusukka awo. Bwe ntyo ne mu birala byonna, teekawo obudde obugere obw’okwebaka, okulya, okutuula ne banno, n’ebirala; naye, okusinga byonna, Sammy wange omwagalwa, nkulagira, nkusaba, nkwegayirira, okuba omunywevu ennyo mu kukwata Olunaku lwa Mukama. Mu byonna fuba okukola ng’osinziira ku misingi, so tobeera ng’abantu abalala bonna, abayita mu nsi ng’obusubi ku mugga, obutwalibwa yonna omugga oba empewo gye bubusindika. Emirundi mingi weebuuze ekibuuzo kino: Lwaki nkola kino oba kiri ? Lwaki nsaba, nsoma, nneeyongera okuyiga, oba nneewaayo mu kusinza, n’ebirala ? Bw’otyo ojja kutuuka ku bunywevu n’obutakyukakyuka mu bigambo byo ne mu bikolwa byo ebigwanira ekitonde ekirina amagezi era Omukristaayo omulungi.

" Nnyoko akwagala, “Sus. WESLEY.” Mazima nnyina yateeka mu maaso ga mutabani we ekigendererwa ekya waggulu ennyo; era newaakubadde Samuel teyafuuka mugezi asinga era omukugu mu by’eddiini mu maka gaabwe, nnyina yafuna empeera ye, mu ngeri ebyo abantu bye beegomba gye bisinga okutuukirizibwamu. Samuel bulijjo yali mwana mulungi era Omukristaayo ow’okulabirwako, naye John ye yafuuka omutume era amaanyi mu nsi. Tekyali kintu kye kimu ddala kye yali ayagala okuva " ku kuzaalibwa ddala kw’omwana we omulenzi omubereberye, era nga tannaba ”, wabula omukisa omulungi n’okusingawo.

Ebbaluwa za Mukyala Wesley eri bawala be si nnyingi nnyo, kubanga mazima baali waka naye, so ng’abalenzi baali bali wala mu masomero ne mu yunivasite. Kyokka yawandiikira Susanna, bwe yali e London, mu mwaka ogwaddirira omuliro, ebbaluwa empanvu ennyo, mwe yateeka okunnyonnyola Enzikiriza y’Abatume: — “Epworth, " SUKEY OMWAGALWA, nga 13 Janwali 1709-10.

" Okuva ebizibu byaffe bwe bitwawukanyizza, era nga tetukyasobola kufuna mikisa gye twalina edda egy’okunyumya ffembi, sirina ngeri ndala gye nnyinza kutuukiriza buvunaanyizibwa bwa muzadde, oba okukola nga bwe nneegomba okukukolera ebirungi byonna bye nsobola, wabula mu kuwandiika.

" Omanyi bulungi nnyo bwe nkwagala. Njagala omubiri gwo, era nneegayirira nnyo Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna okuguwa omukisa ogw’obulamu obulungi, n’ebintu byonna ebyetaagisa okugubudaabuda n’okuguwanirira mu nsi muno. Naye okufaayo kwange okusinga obugonvu kuli ku mmeeme yo etefa, n’okusanyuka kwayo okw’omwoyo; era okufaayo okwo siyinza kukulaga mu ngeri esinga okufuba okuteeka mu birowoozo byo emisingi egy’okumanya n’empisa ennungi egyetaagisa ddala olyoke obeere mu bulamu obulungi wano, nga kino kye kintu kyokka ekiyinza okukukakasiza ddala essanyu lyo mu bulamu obugenda okujja.

“Ekikulu ekiteekwa okukolebwa kaakano kwe kuzimba omusingi omulungi, olyoke okolenga ng’osinziira ku misingi, era bulijjo osobolenga okwematiza ggwe kennyini n’okunnyonnyola abalala ensonga y’okukkiriza okuli mu ggwe; kubanga omuntu yenna eyeeyita ow’eddiini olw’okuba nti gwe mpisa y’ensi mw’abeera, oba olw’okuba nti bazadde be bwe bakola, oba olw’okuba nti ebibye eby’ensi bikuumibwa oba byeyongera olw’ekyo, tasobola kunywera ku lunaku lw’okukemebwa, era taliyingira obwakabaka obw’omu ggulu. Era newaakubadde, oboolyawo, toyinza kaakano kutegeera byonna bye nnaayogera, naye kuuma ebbaluwa eno, era nga bw’oneeyongera mu myaka, amagezi go n’okusalawo kwo bijja kweyongera, era ojja kufuna okutegeera okusingako mu bintu byonna.

" Wayigirizibwa dda ku misingi egimu egisooka egy’eddiini: nti waliwo Katonda omu, era omu yekka; nti mu bumu bwa Katonda mulimu abantu basatu ab’enjawulo, Kitaffe, Omwana, n’Omwoyo Omutukuvu; nti Katonda ono agwanidde okusinzibwa. Wayiga essaala ezimu, n’enzikiriza yo ne katekisimu, mwe mukwatiddwa mu bufunze obuvunaanyizibwa bwo eri Katonda, eri ggwe kennyini, n’eri muliraanwa wo. Naye, Sukey, si kuyiga bintu bino mu mutwe, wadde okwogera essaala entonotono enkya n’akawungeezi, ebinaakutuusa mu ggulu; oteekwa okutegeera by’oyogera, era oteekwa okukola by’omanyi; era okuva okumanya bwe kwetaagisa olw’okukola, nja kufuba, mu ngeri ennyangu nga bwe nsobola, okukuyigiriza ku zimu ku nsonga ezo enkulu ezisinga okwetaagisa okumanyibwa, era ezisinga obwangu okutegeerwa. Era nneegayirira nnyo Kitaawe w’emyoyo omukulu okuluŋŋamya ebirowoozo byo mu kkubo ly’amazima.

" Simanyi obanga wali olowoozezza n’obwegendereza ku mbeera ey’okubula era ey’ennaku gy’olimu mu butonde bwo. Bw’oba tonnaba, kye kiseera ddala okutandika okukikola; era nja kwegayirira nnyo Omuyinza w’Ebintu Byonna okutangaaza ebirowoozo byo, okukuzza obuggya n’okukutukuza olw’Omwoyo we Omutukuvu, olyoke obeere omwana we ow’okufuulibwa wano, era omusika w’obwakabaka bwe obw’omukisa, mu bulamu obujja.”

Ekyayita Ekiddako