Essuula 5 · eddakiika 19 ez’okusoma · eddakiika 24 ez’okuwuliriza
Okusomesa n'Okukuza Abaana
JOHN WESLEY mazima teyasobola kujjukira ntandikwa ya mulimu gwa nnyina ogw’okusomesa, kubanga gwatandika nga tannaba na kuzaalibwa; naye ddala yafuna emiganyulo gyagwo, kubanga nnyina, ng’ayambibwako katono bba mu bikulu by’ennimi enkadde n’okubala, ye yamuteekateeka okuyingira essomero lya Charterhouse ng’alina emyaka kkumi n’emu, era n’ayingira n’ettendo eddene eri ye kennyini n’eri abaali bamusomesezza. Bwe yakula yamwegayirira emirundi mingi amuwandiikire mu bujjuvu engeri gye yabakuzaamu, naye kyeyoleka nti yali talina kwagala kunene kukikola, kubanga ku nkomerero y’ebbaluwa ey’ennaku z’omwezi nga 21 Febwali 1732 agamba nti: — " Okuwandiika ekintu kyonna ku ngeri gye nnasomesaamu abaana kye kintu kye ssaagala n’akamu. Ndowooza tekiyinza kugasa muntu yenna okumanya nze, eyamala emyaka emingi bwe gityo nga mbeera bwomu mu kasirise, engeri gye nnakozesangamu obudde bwange n’obwegendereza bwange mu kukuza abaana bange. Tewali muntu ayinza kugoberera nkola yange nga tavudde ku nsi, mu makulu gaayo ddala ag’ekigambo; era bantu batono nnyo, oba tewali n’omu, abayinza okwewaayo ddala emyaka egisukka amakumi abiri egy’obuvubuka bwabwe obusinga amaanyi, nga basuubira okulokola emyoyo gy’abaana baabwe, gye balowooza nti giyinza okulokolebwa awatali kutawaana kungi bwe kutyo; kubanga ekyo kye kyali ekigendererwa kyange ekikulu, newaakubadde nga nnakikola mu ngeri etaali ya magezi era nga sikitukirizza bulungi.”
Eky’essanyu, ku nkomerero yakkiriza okusendebwasendebwa, n’awandiikira mutabani we John bw’ati: — " MWANA WANGE OMWAGALWA, " Epworth, nga 24 Julaayi 1732.
" Nga bw’oyagala, nkuŋŋaanyizza amateeka amakulu ge nnagobereranga mu kusomesa n’okukuza ab’omu maka gange.
" Abaana bulijjo baateekebwanga mu nkola ey’obulamu etegeke, mu bintu bye baali basobola, okuva lwe baazaalibwanga; ng’okwambala n’okweyambula, okukyusa engoye zaabwe ez’omunda, n’ebirala. Emyezi esatu egisooka batera kugimala nga beebase. Oluvannyuma lw’ekyo, bwe kyasobokanga, baateekebwanga mu kitanda kyabwe nga batunula, ne bawuubibwa okutuusa lwe beebaka, era ne bagenda nga bawuubibwa okutuusa ekiseera kyabwe eky’okuzuukuka. Kino kyakolebwanga okubayigiriza okwebaka mu nkola etegeke, eyali essaawa ssatu ku makya n’essaawa ssatu olweggulo; oluvannyuma essaawa bbiri, okutuusa lwe bataddamu kwetaaga kwebaka emisana n’akatono. Bwe baawezanga omwaka gumu (abamu nga tebannaguweza), baayigirizibwanga okutya omuggo n’okukaaba mpola, era mu ngeri eyo ne bawona ebibonerezo bingi bye bandifunye singa si bwe kityo, era eddoboozi eryo ery’okukaaba kw’abaana erisinga okutama lyali tiriwulirwa nnyo mu nnyumba, wabula ab’omu maka baabeeranga mu kasirise nga gy’obeera nti tewaali mwana n’omu mu bo.
" Amangu ddala nga bamaze okukula ne baba n’amaanyi, baakkirizibwanga okulya emirundi esatu gyokka olunaku. Ku ky’emisana, akameeza kaabwe akatono n’entebe zaabwe byateekebwanga kumpi n’ebyaffe, we twali tusobola okubalaba; era baalekebwanga okulya n’okunywa (bbiya omutono) nga bwe baagala, naye nga tebakkirizibwa kusaba kintu kyonna mu ddoboozi. Bwe baabanga beetaaga ekintu, baakiwuubaaliranga omuweereza omukazi eyabalabiriranga, n’ajja n’akimbuulira; era amangu ddala nga basobola okukwata akambe n’ewuuma, baateekebwanga ku mmeeza yaffe. Tebaakkirizibwanga kulonda mmere gye baagala, wabula bulijjo baalyanga ebyo ebyategekebwanga ab’omu maka bonna. Ku makya bulijjo baalyanga emmere ey’okulya n’ekijiiko; n’ekiro oluusi. Naye kyonna kye baabanga nakyo, ku mmere eyo tebakkirizibwanga kulya ‘ku kintu ekisukka mu kimu, era n’ekyo nga balya kitono ddala. Okunywa oba okulya wakati w’emmere tekwakkirizibwanga n’akatono, okuggyako ng’omuntu alwadde, ekyabangawo gake nnyo. Era tebaakkirizibwanga kuyingira mu ffumbiro kusaba kintu ku baweereza nga balya: bwe kyategeerekekanga nti bakikoze, mazima baakubibwanga, n’abaweereza ne banenyezebwa nnyo. Ku ssaawa kkumi na bbiri ez’akawungeezi (6 o’clock), amangu ddala ng’okusaba kw’amaka kuwedde, baalyanga eky’ekiro; ku ssaawa emu ey’ekiro (7) omuweereza omukazi n’abanaaza, era ng’atandikira ku muto, n’abeeyambula n’abatuusa bonna mu buliri nga tezinnaba kuwera ssaawa bbiri ez’ekiro (8), era mu kiseera ekyo yabalekanga mu bisenge byabwe eby’enjawulo nga batunula, kubanga mu nnyumba yaffe tewaali kintu ng’ekyo ekikkirizibwa eky’okutuula awali omwana okutuusa lw’ebaka.
" Baali bamanyidde nnyo okulya n’okunywa ekyo kyonna kye baaweebwanga, nti omu ku bo bwe yalwalanga tewaali buzibu bwonna mu kumumiza eddagala erisinga okukaawa; kubanga tebaagezangako kulijeemera, newaakubadde ng’abamu ku bo baalisesemanga amangu ddala. Kino nkyogera okulaga nti omuntu ayinza okuyigirizibwa okumira ekintu kyonna, ne bwe kiba nga tekimusanyusa n’akamu.
" Okusobola okubumba ebirowoozo by’abaana, ekintu ekisooka okukolebwa kwe kuwangula okwagala kwabwe ne tubaleeta mu mpisa ey’obuwulize. Okuyigiriza okutegeera mulimu gwetaaga budde, era eri abaana gulina okugenda mpolampola, nga bwe basobola okugugumira; naye okufuga okwagala kwabwe kintu ekirina okukolebwa omulundi gumu, era amangu bwe kikolebwa, kye kisinga obulungi; kubanga bwe balagajjalirwa ne batabonerezebwa mu kiseera ekituufu, bajja kufuna obukakanyavu n’obujeemu obutatera kuwangulwa oluvannyuma, era obutayinza kuwangulwa awatali kukozesa bukambwe obwandindumye nze nga bwe bwandirumye omwana. Mu maaso g’ensi, abazadde be mpita ab’ettima balowoozebwa okuba ab’ekisa era abanyiikivu mu kwagala, abo abaleka abaana baabwe okufuna empisa ze bamanyi nti zirina okumenyebwa oluvannyuma. Si ekyo kyokka, abamu babeera n’okwagala okw’obusirusiru ennyo ne bayigiriza abaana baabwe, nga bazannya, okukola ebintu bye bajja oluvannyuma katono okubakubira ennyo. Omwana bw’abonerezebwa ateekwa okuwangulwa, era kino tekiba kizibu kukola, singa tafuuse mukakanyavu olw’okumusiimuulira ennyo. Era okwagala kw’omwana bwe kumala okufugibwa ddala, n’aleetebwa okussaamu abazadde be ekitiibwa n’okubatya, awo ebisirusiru bingi eby’obuto n’ensobi ez’obutafaayo biyinza okusonyiyibwa. Ebimu bandibuusiddwa amaaso ne bitafiibwako, n’ebirala ne binenyezebwa mu bukkakkamu; naye tewali kwonoona kwa bugenderevu kwe kwandisonyiyiddwa abaana awatali kubonereza, kutono oba kungi, nga bwe kisaanira okusinziira ku kika n’embeera y’ensonga. Nkalambira ku kuwangula okwagala kw’abaana nga bakyali bato, kubanga eno ye musingi gwokka ogw’amaanyi era ogw’amagezi ogw’okusomesa eddiini, nga tegulimu, okuyigiriza n’ekyokulabirako byombi tebiyinza kugasa. Naye kino bwe kimala okukolebwa mu bujjuvu, omwana asobola okufugibwa n’amagezi n’okutya Katonda kw’abazadde be, okutuusa okutegeera kwe yennyini lwe kukula, n’emisingi gy’eddiini ne gisimba emirandira mu birowoozo bye.
" Sinnaba kukomya nsonga eno. Nga okwagala kw’omuntu ku bubwe bwe kuli ekikolo ky’ekibi kyonna n’obuyinike bwonna, bwe kityo kyonna ekikuliisa mu baana kibaleetera obuyinike n’obutatya Katonda mu maaso; kyonna ekikuziyiza ne kikutta, kibaleetera essanyu n’okutya Katonda mu biseera ebigenda okujja. Kino kyeyoleka n’okusingawo bwe tulowooza nti eddiini teri kirala wabula okukola Katonda by’ayagala so si ebyaffe; nti olw’okuba ekiziyiza ekimu ekisinga obunene eky’essanyu lyaffe ery’ensi n’ery’emirembe n’emirembe kwe kwagala kuno okw’omuntu ku bubwe, tewali kukusiimuulira kwonna kuyinza kuba kutono, era tewali kukugaana kwonna kuyinza kuba kwa bwereere. Eggulu oba ggeyeena byesigamye ku kino kyokka, ne kiba nti omuzadde afuba okukuwangula mu mwana we akolera awamu ne Katonda mu kuzza buggya n’okulokola omwoyo. Omuzadde akusiimuulira akola omulimu gwa Setaani; afuula eddiini etasoboka, obulokozi obutatuukikako, era akola kyonna ky’asobola okusingisa omwana we omusango ogw’okuzikirizibwa, omubiri n’emmeeme, emirembe gyonna.
" Abaana baffe baayigirizibwanga, amangu ddala nga basobola okwogera, Essaala ya Mukama, gye baalagirwanga okwogera bulijjo nga bagolokose ku makya ne nga bagenda okwebaka; era nga bwe baagendanga bakula, ne kwongerwako essaala ennyimpi ku lw’abazadde baabwe, n’essaala ezimu ezitegekeddwa ez’ekkanisa, katekisimu ennyimpi, n’ekitundu ky’Ebyawandiikibwa nga bwe kyagendanga kisaanira okujjukira kwabwe. Baayigirizibwanga nnyo nga bakyali bato okwawula Ssabbiiti ku nnaku endala, nga tebannaba na kusobola kwogera bulungi oba kutambula. Era mu kiseera kye kimu baayigirizibwanga okusirika ng’ab’omu maka basaba, n’okusaba omukisa amangu ddala oluvannyuma, kye baakolanga nga bakozesa obubonero, nga tebannaba kusobola kufukamira wadde okwogera.
" Baategeezebwanga mangu nti tebajja kufuna kintu kyonna kye bakaabira, era ne bayigirizibwa okusaba mu mpisa ennungi kye beetaaga. Tebaakkirizibwanga kusaba wadde omuweereza asembayo obuto ekintu kyonna awatali kugamba nti ' Nkwegayiridde mpa ekintu kino ' ; era omuweereza yanenyezebwanga singa yabakkirizanga okuleka ekigambo ekyo.
" Okukozesa erinnya lya Katonda bwereere, okukolima n’okulayira, okuvvoola ebitukuvu, ebigambo eby’obuwemu, n’amannya ag’ekikopi ag’obutaba na mpisa, tebyawulirwanga n’akatono mu bo; era tebaakkirizibwanga kuyitagana mannya gaabwe gokka awatali kwongerako ekigambo muganda wange oba mwannyinaze.
“Tewaali kintu ng’okuzannya oba okwogera mu ddoboozi ery’omwanguka ekyakkirizibwanga, wabula buli muntu yakuumibwanga nga anyiikira omulimu gwe mu ssaawa omukaaga ez’essomero. Era kumpi tekikkirizika kye kiyinza okuyigirizibwa omwana mu myezi esatu bw’anyiikira n’amaanyi, singa alina obusobozi obwa wakati n’obulamu obulungi. Okuggyako Kezzy, bonna baali basobola okusoma mu kiseera ekyo okusinga abakazi abasinga obungi bwe basobola okusoma mu bulamu bwabwe bwonna. Okusituka mu bifo byabwe, oba okufuluma mu kisenge, tekwakkirizibwanga okuggyako nga waliwo ensonga ennungi; era okudduka okufuluma mu luggya, mu nnimiro, oba mu luguudo awatali lukusa, bulijjo kwatwalibwanga ng’omusango ogw’amaanyi ennyo.
" Okumala emyaka egimu twagenda bulungi nnyo. Tewaabangawo baana abaali mu nteekateeka esinga eyo. Tewaabangawo baana abaali basinga okwagala okutya Katonda, oba abaali basinga okuwulira abazadde baabwe, okutuusa lwe baasaasaanyizibwa mu ngeri ey’akabi mu maka ag’enjawulo oluvannyuma lw’omuliro. Mu maka ago baalekebwa nga ba ddembe ddala okwogera n’abaweereza, ekintu kye baali bakugirwa bulijjo emabegako, n’okudduka ebweru okuzannya n’abaana bonna, ababi n’abalungi. Mangu ddala ne bayiga okulagajjalira okukuuma Ssabbiiti n’obwegendereza, ne bamanya ennyimba eziwerako n’ebintu ebibi bye baali tebamanyi n’akatono emabegako. Empisa ennungi eyabaleeteranga okwewuunyizibwa abo bonna abaabalabanga nga bali awaka, yabula nnyo, era ne bayiga enjogera ey’ekikopi n’empisa nnyingi embi ezaatereezebwa n’obuzibu obutali butono.
" Ennyumba bwe yamala okuddamu okuzimbibwa, n’abaana bonna ne bakomezebwawo awaka, twatandika okulongoosa okukakali; era awo we twatandikira enkola ey’okuyimba zabbuli nga tutandika era nga tumaliriza essomero, ku makya ne ku kawungeezi. Era mu kiseera ekyo kwe twatandikira enkola ey’okwawukana bonna okugenda mu kifo eky’ekyama ku ssaawa kkumi n’emu ez’olweggulo (5 o’clock), omukulu bwe yatwalanga omuto eyali asobola okwogera, n’ow’okubiri n’atwala addako, ne babasomera zabbuli ez’olunaku olwo n’essuula mu Ndagaano Empya; nga ku makya bwe baalagirwanga okusoma zabbuli n’essuula mu Ndagaano Enkadde, oluvannyuma ne bagenda mu kusaba kwabwe okw’ekyama, nga tebannafuna kya nkya oba okujja mu b’omu maka.
" Waaliwo amateeka amatono agawerako ge twagobereranga. Ngoogera wano kubanga ndowooza ga mugaso.
" Erisooka, kyali kirabiddwa nti obuti n’okutya ekibonerezo bitera okutwala abaana mu kulimba okutuusa lwe kifuuka empisa gye batasobola kuleka. Okuziyiza kino, ne wateekebwawo etteeka nti buli eyalumirizibwanga ensobi gye yakola, bw’anaagyatula mu mazima n’asuubiza okwekyusa, tajja kukubibwa. Etteeka lino lyaziyiza obulimba bungi, era lyandiziyizza n’okusingawo singa omu ku b’omu maka yali alikkiriza. Naye ye teyasobola kukkirizibwa, era kyeyava alimbibwalimbibwa emirundi mingi n’ebigambo eby’obulimba n’eby’okwekwasa, ebitandikozeseddwa muntu n’omu, okuggyako omu, singa baali bakwatiddwa n’ekisa; era abamu, ne bwe kyali kityo, bulijjo baayogeranga amazima mu lwatu.
" Ery’okubiri, nti tewali kikolwa kya kibi, ng’okulimba, okubba obubbi obutono mu kkanisa oba ku Lunaku lwa Mukama, obujeemu, okuyomba, n’ebirala, kyandirekeddwa awatali kubonerezebwa.”
(Omuntu awulira nti mu sentensi eyo esembayo Mukyala Wesley ateekwa okuba nga yatataaganyizibwa, oba nti oboolyawo olunyiriri lumu oba bbiri olw’ebbaluwa ye lwabula (kubanga ebbaluwa eno ekubiddwa mu kyapa emirundi egiwerako), kubanga bulijjo yali muntu wa magezi amatangaavu era omwegendereza mu by’awandiika, era mazima yandibadde atwala okubba ku lunaku lwonna ne mu kifo kyonna ng’ekibi.) " Ery’okusatu, nti tewali mwana yenna eyandinenyezeddwa oba okukubibwa emirundi ebiri olw’ensobi y’emu, era nti singa beekyusa, tebandiddamu kuvumirirwa lwa nsobi eyo oluvannyuma.
" Ery’okuna, nti buli kikolwa eky’obuwulize ekyeyoleka, naddala nga kikontana n’okwagala kwabwe bo bennyini, kyandisiimiddwa bulijjo, era emirundi mingi ne kiweebwa empeera okusinziira ku bunene bw’ensonga.
" Ery’okutaano, nti singa omwana yenna yakolanga ekikolwa eky’obuwulize, oba yakolanga ekintu kyonna ng’agenderera okusanyusa, newaakubadde ng’ekyo ky’akoze tekyali kirungi, naye obuwulize n’ekigendererwa ebyo byandikkiriziddwa n’ekisa, n’omwana n’alagirirwa mu bukkakkamu engeri y’okukola obulungi okusingawo mu maaso.
" Ery’omukaaga, nti obwannannyini (eddembe ly’ebintu by’omuntu) bukuumibwe bulijjo awatali kukyuka, era tewali n’omu akkirizibwa kutyoboola bintu bya munne mu nsonga esinga obutono, ne bwe kiba nga kya muwendo gwa farthing oba ppini, bye bataasaanidde kuggya ku nnannyini byo awatali kukkiriza kwe, nga tekyogerwa nti n’okusingawo ng’akikontanye nakyo. Etteeka lino teriyinza kuyigirizibwa nnyo ekisukkiridde mu birowoozo by’abaana; era olw’abazadde n’abakulu obutakikola nga bwe kibagwanidde, kye kivaako obulagajjavu obw’ensonyi mu bwenkanya bwe tuyinza okulaba mu nsi.
" Ery’omusanvu, nti ebisuubizo bikuumibwe nnyo; era ekirabo bwe kimala okuweebwayo, eddembe ne liva ku oyo akiwaddeyo, kireme kuddizibwa, wabula kirekerwe oyo eyakiweebwa akikozese nga bw’ayagala, okuggyako nga kyaweebwa ku bukwakkulizo, era ng’obukwakkulizo obwo tebutuukiriziddwa.
" Ery’omunaana, nti tewali muwala ayigirizibwa mulimu gwa mikono okutuusa ng’amaze okusoma obulungi ennyo; era nti akuumibwe ku mulimu ogwo n’obunyiikivu bwe bumu era okumala ebbanga lye limu lye yakuumibwanga mu kusoma. Etteeka lino nalyo lisaanidde nnyo okugobererwa, kubanga okuteeka abaana okuyiga okutunga nga tebannaba kusobola kusoma bulungi ddala y’ensonga ddala lwaki abakazi bangi nnyo tebasobola kusoma mu ngeri esaanira okuwulirwa, era tebategeerekeka bulungi n’akamu.
" SUSANNA WESLEY.”
Amateeka gano omunaana gaalaga obutonde obw’amagezi era obugabi, era erisembayo ku go lyalaga omukazi eyatwalanga amagezi okuba ag’omuwendo okusinga ebintu eby’omubiri. Bantu batono nnyo ku bannansi be, abasajja n’abakazi, mu biseera bino ebya leero, abatuuka ku bukugu obw’okusoma mu ddoboozi ery’omwanguka nga bawulirwa era nga bategeerekeka, nga bw’oyinza okukiraba ng’onyiikira okugenda mu kkanisa, abasumba abasinga obungi gye bamyumyuunya ne boonoona ddala essaala z’ekkanisa n’ebisomwa byombi.
Oboolyawo ebitabo by’essomero ebya bulijjo byali bitono e Epworth — mazima tewaaliwo ssente zisigaddewo kubigula — oba oboolyawo kyali kya mu nkola ey’ekigendererwa, abaana ba Mukyala Wesley okuyigirizibwa ennukuta zaabwe ennyini n’ebigambo ebitono okuva mu ssuula esooka ey’Olubereberye, era ne bafuulibwa abakugu mu kusoma buli lunyiriri nga tebannagenda ku lulwako. Amangu ddala ng’olunaku lw’amazaalibwa ag’okutaano luyise, ennyumba yateekebwanga mu nteekateeka, maama n’awaayo essaawa omukaaga ez’essomero ez’olunaku lumu lwonna okuyigiriza omuyizi we asinga obuto ennukuta ze, era ye kennyini yatubuulira obuwanguzi bwe yafunanga. Ateekwa okuba nga yalina obudde bungi obutaataaganyizibwa olw’omulimu gwe ogw’okusomesa, kubanga bba yamalanga ennaku ze ezisinga obungi mu kisenge kye eky’okusomeramu bwe yabanga awaka, era yalondebwa basumba banne ab’omu Lincolnshire okubakiikirira emirundi esatu egy’enjawulo mu Convocation (olukiiko olukulu olw’abasumba). Kino kyamutwalanga e London okumala emyezi mingi omulundi gumu; era newaakubadde ng’olugendo n’ensaasaanya ey’okubeera mu kibuga ekikulu okumala ebbanga eddene bwe lityo byali bimuggyako nnyo ssente, omulimu ogwo gwali gumusanyusa era gwamukuumanga mu maaso g’abantu, ne kireetera ebitabo bye okutunda amangu, ne kimuwa n’omukisa okweyoleka n’okwogera n’abafulumya ebitabo. Mu biseera ebyo bwe yabanga taliiwo, Mukyala Wesley ye yakwatanga byonna mu mikono gye, ettaka ly’ekkanisa, ekigo, n’ab’omu maka; ye yakuumanga ebitabo by’ebbalirira, n’akola kyonna ky’asobola mu by’okulima; newaakubadde nga, nga bba, yali amaze obuvubuka bwe e London ne mu bitabo, teyayinza kuba nga yali amanyi nnyo eby’ekika ekyo; yawandiikiraganga ne bba, omukulu we era omufuzi we, era n’asomesa abaana be n’obunyiikivu.
Kirabika ng’akaseera katono ak’okuwummulako ku bizibu by’ensimbi kaatandika okwakira ab’omu maka ga Wesley mu ttoggo lya 1702. Ekitabo ky’omusumba ekiyitibwa " Ebyafaayo by’Endagaano Enkadde n’Empya ebigezeddwako mu nnyimba, era ebiyooyooteddwa n’ebifaananyi ebyoleddwa ebikumi bisatu mu asatu " kyali kifulumye emyezi mitono emabega, era awatali kubuusabuusa kyali kisuubirwa okuleeta amagoba amangi. Naye ssente zaayingira mpola nnyo, era ababanja ne bapikiriza nnyo okusasulwa bye baali babanja, ne kiba nti mu Maaki Omwami Wesley yaddamu okulinnya embalaasi ye n’agenda e London okunoonya obuyambi. Okusaba kwe kwaddibwamu mu bifo bingi, kubanga Dean w’e Exeter yamuwa pawundi kkumi, Ssaabalabirizi w’e Canterbury guinea kkumi, Marquis w’e Normanby amakumi abiri, ne Marchioness ttaano. Ssente endala entono ntono zaatuusa omuwendo ku pawundi nkaaga, era omusajja oyo omulungi n’addayo eka ng’ajjudde essanyu, n’asasula amabanja agamu gonna, n’ekitundu ku galala, n’asigaza pawundi kkumi mu mikono gye okuyamba ku nsaasaanya ey’okukungula ebirime bye. Tekyetaagisa kulowooza nti ssente zino zaamuweebwa lwa kusaasirwa kwokka, kubanga okufulumya ebitabo mu kiseera ekyo, nga bwe kiri ne leero, kyali kya bbeeyi nnyo, era abawandiisi abaali batalina ssente nnyingi baakikolanga nga bayita mu kusaba abantu okusasulira ebitabo nga tebinnafuluma. Kiyinzika nnyo nti Marquis, ne Ssaabalabirizi, n’abalala baali basuubizza okuwaayo ssente zaabwe ez’okwewandiisa naye nga tebazisasudde, ne kiba nti Omwami Wesley ayinza okuba nga yakuŋŋaanya bukuŋŋaanya ssente ezaali zimugwanira mu bwenkanya.
Naye okufiirwa n’obwavu byamugoberera, kubanga ekyeya kyali kya bbugumu lingi, n’akasolya k’essubi ak’ennyumba y’omusumba ne kakala nnyo, era oboolyawo n’omudumu gw’omukka ogw’effumbiro gwali gwetaaga okulongoosebwa. Ka kibe bwe kiti, ensasi z’omuliro ezimu zaagwa ku kasolya, era newaakubadde ng’ennyumba teyayokebwa yonna, okwonooneka kungi kwabaawo. Kiteekwa okuba nga kyaliwo nga Anne alina wiiki ntono nnyo ng’azaaliddwa, oba nga tannaba kuzaalibwa. Omwami Wesley yawandiika ebyaliwo n’abiweereza mukwano gwe ow’ekisa era omwesigwa bulijjo, Ssaabalabirizi w’e York, gwe yali atandise okuwandiikira ebbaluwa nga 25 Julaayi, ng’awandiise ennaku z’omwezi zokka n’ebigambo “My Lord” (Ssebo Omulabirizi). Olupapula olwo lwennyini lwayokebwako ekitundu era ne lutoba n’amazzi agaazikiza omuliro; naye olw’okuba lwawonyezebwa, wamu n’ebitabo n’empapula endala, ebbaluwa yaggwa okuwandiikibwa ku lwo ku nkomerero, n’eweerezebwa Dr. Sharpe.
" Oyo azaalibwa okuba omuyiiya w’ennyimba, ntya nti ateekwa okubeera omwavu n’afa nga mwavu, kubanga ku lunaku olusembayo olwa Julaayi 1702, omuliro gwakwata mu nnyumba yange, olw’ensasi ezimu ezaakwata ku ssubi mu kiseera kino eky’ekyeya, ne gwokya ebitundu bibiri ku bisatu byayo nga tegunnazikizibwa. Nnali ku nkomerero ey’emmanga ey’ekibuga nga ngenze okulaba omulwadde, era okuva eyo ne ŋŋenda ewa R. Cogan. Bwe nnali nkomawo, ne bandeetera amawulire. Ne nfuna emu ku mbalaasi ze, ne ngyebagala ne nnyanguwa okudda, era bwe nnali mu kkubo ne mpulira nti mukyala wange, abaana, n’ebitabo byange byawonye, Katonda yeebazibwe olw’ekyo, era ne ku ebyo by’atutte. Bonna baali wamu mu kisenge kyange eky’okusomeramu, ng’omuliro guli wansi waabwe. Bwe gwakwata, yasitula babiri ku baana mu mikono gye, n’adduka ng’ayita mu kikka ne mu muliro; naye omu ku bo yalekebwa mu kutabukatabuka, okutuusa omulala lwe yamukaabira, baliraanwa ne bayingira ne bamuggyayo nga bayita mu muliro, nga bwe baakola ku bitabo byange n’ebintu byange ebisinga obungi; ne ku lupapula luno lwennyini mu birala, lwe nnazuula oluvannyuma bwe nnali nkebera ebyawonyezebwa.
" Nzudde nti kya ssanyu katono okuba nga wali omunaku, kubanga ebirowoozo byange byali bimaze okuggwaamu obukaawu olw’ebibambulira eby’emabega, ne kiba nti kino kumpi tekyankwatako n’akamu. Nja kweyongerayo, Katonda bw’anaannyamba, okutwala title yange (tithe? — ekimu eky’ekkumi); era ekyo bwe kinaggwa, okuddamu okuzimba ennyumba yange, nga nnamaze okunyigiriza ab’omu maka gange mu kitundu ekyasigalawo, era nga sibulwa bintu byange bingi.”
Waliwo olugero olukwata ku kitundu kino eky’obulamu bwa Mukyala Wesley, olwo newaakubadde nga lwesigamye ku bujulirwa bwa mutabani we John, luteekwa okuba nga nsobi oba nga lwa kuzimbulukusa; era olw’okuba ekyogerwako kyaliwo nga tannaba kuzaalibwa, mazima yakiddiŋŋana nga bwe yakiwulira okuva ku balala, so si nga bwe yakimanya ye kennyini. Lugamba nti Mukyala Wesley, olw’okuba teyatwalanga William ow’e Orange ng’omufuzi omutuufu owa Bungereza, teyaddangamu mu kusaba kwa Kabaka nga bba akusoma mu kusinza kw’amaka. Bba n’amubuuza ensonga lwaki, n’afuna okunnyonnyola okwangu naye okujjuvu okw’endowooza ze mu by’obufuzi; awo n’amuddamu n’obusungu nti, " Sukey, oba nga bwe kiri bwe kityo, nze naawe tuteekwa okwawukana; kubanga bwe tuba ne bakabaka babiri, tuteekwa okuba n’obuliri bubiri,” era n’alangirira nti okuggyako ng’alese endowooza ze, teyandyeyongedde kubeera naye. Olugero lugamba nti obujeemu bwe bwamuluma nnyo mu mutima, n’afuluma mu kisenge nga tayongeddeko kigambo, n’agenda mu kisenge kye eky’okusomeramu, era mu kiseera ky’olunaku olwo n’atambula ku mbalaasi n’agenda mu Convocation nga tamusiibudde wadde okuddamu okwogera naye. Yamala e London omwaka mulamba nga tamuwandiikira, era n’akomawo nga Kwiini Anne amaze okulya obwakabaka. Tewaali nkaayana wakati waabwe bombi ku ddembe lye ery’okufuga, bwe batyo ne baddamu obulamu bwabwe obwa bulijjo, era John Wesley ye mwana eyasooka okuzaalibwa oluvannyuma. Olwo lwe lugero; naye lulabikira ddala nti lwa bulimba, kubanga ekisooka, ennaku z’omwezi eziweebwa n’ebigambibwa nti byaliwo tebikwatagana; era eky’okubiri, John Wesley yazaalibwa nga 17 Juuni mu Kalenda Enkadde, oba nga 28 mu Kalenda Empya, 1703, nga mwannyina Anne alina emyezi kkumi n’ebiri; ne kiba nti olugero lw’okubeera kwa kitaawe ewala n’awaka omwaka mulamba lugwa wansi. Amaanyi n’obunywevu bw’endowooza za Mukyala Wesley mu by’obufuzi birabikira mu bitundu by’ebiwandiiko bye ebiyitibwa " Occasional Papers,” bye yawandiika emyaka ebiri oba esatu oluvannyuma. Eggwanga lyali mu lutalo, era ekigendererwa ky’entalo za Marlborough kyali kumenya buyinza bwa Bufalansa, newaakubadde nga waaliwo abamu abawolereza abaalangiriranga nti ekigendererwa kyazo n’enkomerero yazo kwe kukuuma enzikiriza ya Kiprotestanti. " Ku bikwata ku kukuuma eddiini yaffe,” bw’awandiika, " ndowooza eyo nsonga esinga n’okusingawo obutaba na mazima ey’okwekwasa olw’olutalo okusinga endala. Kubanga, newaakubadde abasajja abamu ab’endowooza ey’enjawulo bayinza okwematiza, nze ndowooza nti nga Obwakabaka bw’Omulokozi waffe bwe butali bwa mu nsi muno, bwe kityo tekikkirizibwa n’akatono kukwata byakulwanyisa olw’okukuuma eddiini kyokka. Kifaanana ng’amalala ga Uzza, eyagolola omukono gwe n’obuvumu obw’ekyejo okuwanirira essanduuko eyali ewuuba; ekyo kinzijukiza ennyiriri zino ez’omuyiiya w’ennyimba atali mubi: — Mu nsonga ng’eyo okugiyingiramu kwa kufa, Nga Omuyudaaya oli ow’obuvumu, eyawanirira essanduuko eyali egwa; N’omukono ogutaaweebwa lukusa yeetantala okusembera, Era, newaakubadde yali ayagala kugiwonya, okugikwatako kwali kufa.
Era mazima obuwanguzi bw’amagye gaffe okutuusa kati tebulina ngeri gye bulaze nti okugezaako kwaffe kwali kutuufu; naye newaakubadde Katonda tasinze kulabika ng’ayagala abalabe baffe, era naye tawadde mukisa mu bujjuvu magye gaffe. Naye newaakubadde nga waliwo ensonga nnyingi eziweebwa olw’ekikolwa, bulijjo ebaawo ensonga emu yokka ey’amazima esalawo kye tukola, era eyo, mu nsonga eno, ndowooza kwe kukuuma abo abaakozesebwa mu Nkyukakyuka (Revolution) obutatuukibwako busungu bwa mukama waabwe eyanyiiga, n’okumuziyiza okudda, n’okunyweza obusika mu musika. Oba nga baakola bulungi okugoba omulangira ku ntebe ye ey’obusika, kino nkirekera emitima gyabwe gyennyini okusalawo; newaakubadde nga simanyi ngeri gye nnyinza kulowooza nti Kabaka wa Bungereza ayinza okuvunaanibwa abantu be olw’obufuzi obubi oba olw’okukozesa obubi obuyinza. Naye nga bw’aggya obuyinza bwe ku Katonda, bw’atyo ye yekka gw’alina okunnyonnyola engeri gy’abukozesaamu. Naye era, nnyawula nnyo wakati w’abo abeegatta mu lukwe olw’okulwanyisa Omulangira waabwe, n’abo, abatamanyi kintu kyonna ku nteekateeka eyo, era bwe batyo nga tebagikkirizaamu, abaagondera bugondezi Gavumenti eriwo kati, ekirabika gye ndi nga lye tteeka ly’eggwanga ly’Abangereza, era obuvunaanyizibwa bw’Abakristaayo ab’obwannannyini, era nga bwe kiri eri abantu bano abasinga obungi. Naye oba ng’okusabira omuntu eyeddiza obwakabaka obutali bubwe, n’okuwolereza bye yeddiza nga amaze okufuna entebe, si kwe kwegatta mu bibi bye, kino kyangu okusalawo.” Kirabika nti era, olunaku lw’okusiiba olw’eggwanga bwe lwalangirirwa ne lukuumibwa, Mukyala Wesley yasigala waka mu kifo ky’okugenda mu kkanisa, era akiwolereza bw’ati: " Olw’okuba sikakasiza ddala nti olutalo lwa mateeka, siyinza kusabira mukisa ku magye gaffe okutuusa nga nfunye endowooza y’omuntu ansinga amagezi, era omulamuzi ansinga obusobozi, ku nsonga eno, kwe kugamba, oba ng’omuntu owa bulijjo atalina mukono gwonna mu kutandika olutalo, naye eyalunenya bulijjo, ayinza, newaakubadde bwe kityo, okwegayirira Katonda omukisa ku lwo, n’okusabira obuwanguzi obulungi eri amagye ago agaakwata ebyokulwanyisa, nga bwe ndowooza, mu ngeri emenya amateeka. Mu kiseera kino ndowooza nti buvunaanyizibwa bwange, olw’okuba siyinza kwegatta mu kusinza okwa lukale, okumala obudde abalala bwe bamala mu ekyo nga neetoowaza mu maaso ga Katonda olw’ebibi byange n’eby’eggwanga; n’okumwegayirira asonyiwe ensi eyo ey’omusango, mwe muli enkumi n’enkumi z’abantu abatalina musango, newaakubadde bwe kityo, nga bw’obageraageranya; era aleme okutta abatuukirivu awamu n’ababi; wabula akomye okuyiwa omusaayi gw’Abakristaayo, era, mu kiseera kye ekirungi, atuddize omukisa gw’emirembe egy’eggwanga lyonna. Kale, olw’okuba sseewala Kkanisa lwa kunyooma buyinza, oba olw’okwekulumbaza okw’obwereere ku bulungi bwange, ng’alinga atetaaga kwetoowaza kwa kitiibwa, era olw’okuba nfuba, okusinziira ku busobozi bwange obutono, okwetoowaza mu maaso ga Katonda, era nneegayirira n’omutima gwonna awe olutalo luno enkomerero eyinza okusinga okuleeta ekitiibwa kye yennyini, nsuubira nti kino tekijja kumbalirwa ng’ekibi, naye nti Katonda Ayinza byonna ajja kusiima, mu ngeri emu oba endala, okumalawo okubuusabuusa kwange, n’okukkiriza ebigendererwa byange eby’amazima, n’okunsonyiwa obunafu bwange obungi.”
Kirabika nga kyali mwezi gumu oba ebiri nga John tannazaalibwa, Samuel, omulenzi omukulu, lwe yateekebwa mu ssomero lya Omwami John Holland, e Epworth, waleme kubaawo kuyimirira wadde kufiirwa budde mu kweteekateeka kwe okuyingira essomero lya Westminster, era ye yekka mu baganda be eyafuna obuyambi obulala, ng’ayingira essomero ery’olukale, okuggyako obwo abazadde be bwe baali basobola okumuwa. John kirabika yali mwana muwere omunafu, kubanga yabatizibwa kitaawe ng’alina essaawa ntono zokka ng’azaaliddwa. Yaweebwa amannya John Benjamin, ng’ajjukira abaana abalenzi abawere babiri (omwana ow’ekkumi n’ow’ekkumi n’omu) abaamusooka ne bafa nga bawere. Ye yekka mu b’omu maka eyalina erinnya ery’okubiri, era lyali terikozesebwa n’akamu, kubanga awaka yayitibwanga Jack, oba Jacky, era teyeewandiikanga mu ngeri ndala yonna wabula John yekka.