Susanna Wesley
Ennaku Ezaasooka mu Bufumbo

Essuula 3 · eddakiika 9 ez’okusoma · eddakiika 11 ez’okuwuliriza

Ennaku Ezaasooka mu Bufumbo

SUSANNA WESLEY ateekwa okuba nga yali mukazi mwegendereza mu kukozesa ensimbi era ng’amanyi bulungi okulabirira amaka, kubanga ye ne bba baamala emyaka ebiri nga basula mu bisenge bye baapangisa mu London — mu kiseera ekyo mutabani waabwe omubereberye Samuel mwe yazaalibwa — era ne basobola okwetuusaako ebyetaago byabwe n’okwewala ddala ebbanja, wadde ng’ensimbi ze baafunanga zaali ntono. Kaakano omwami oyo omuvubuka n’atandika omulimu gw’okuwandiika, gwe yali asuubira nti gujja kwongera nnyo ku by’afuna. Yeegatta ku Omwami Dunton n’abalala batono mu kutandikawo Athenian Gazette, olupapula olwafulumanga buli wiiki, olwamala emyaka egiwerako. Abo abaakolera awamu baasisinkananga mu biseera ebyategekebwa ku Smith’s Coffee-house mu George Yard, kaakano ekiyitibwa George Street, okumpi ne Mansion House. Kibalibwa nti mu bbanga olupapula olwo lwe lwamala nga lufuluma, Omwami Wesley yaluwandiikira ebiwandiiko nga ebikumi bibiri, era mu kalamu k’omu ku bannaabwe be yakola nabo, Charles Gildon — eyawandiika oluvannyuma ebyafaayo by’” Athenian Society " — mwe tufunira ekifaananyi ekisinga obulungi eky’omuntu bba wa Susanna gwe yali mu buvubuka bwe obw’amaanyi.

" Yali muntu eyalina okumanya okw’amaanyi, si mu Byawandiikibwa Ebitukuvu mwokka, ne mu Nkiiko z’Ekkanisa, ne mu Bakulembeze b’Ekkanisa ab’edda, naye ne mu buli ssomo eddala eriri mu ago agayitibwa amagezi ag’obuntu. Obunyiikivu bwe n’obusobozi bwe mu kuluŋŋamya abantu mu by’omwoyo byali bingi nnyo. Yanywezanga abaali batentebuka n’amaanyi agatawangulika, era n’awangula abakyamu mu njigiriza. Wansi w’ebbugumu ery’essanyu ery’amagezi ge, n’omulamwa ogusinga okuba omukalu gwafuukanga ogw’ebibala era ogusanyusa. Engeri ye ey’okuwandiika yali nnungi era ey’obusajja, mpombefu naye nga tekooya, ey’amagezi naye nga teyeraga. Embeera ye n’emboozi ye byali by’ekisa era ebisemberekeka. Okusaasira kwe eri okubonaabona kw’abantu banne kwali kunene nga okuyiga kwe n’ebitone bye. Singa kyali kisoboka omuntu yenna okukola omulimu gw’omusumba w’ensi yonna, mazima yanditwaddeko ng’obuvunaanyizibwa bwe okulabirira obulungi bw’omwoyo obw’abantu bonna. Mu buli kye yawandiika ne mu buli kye yakola yalaganga okufaayo okw’amaanyi eri bonna abalina ekifaananyi eky’ekitiibwa eky’Omutonzi waabwe, era yalina omwoyo ogw’abatume ennyo, nti obulumi, emirimu, okutunula ekiro n’okusaba byamusanyusanga nnyo okusinga ekitiibwa bwe kisanyusa ab’omululu gw’obukulu, obugagga bwe busanyusa omukodo, oba amasanyu bwe gasanyusa abagoberera okwegomba kw’omubiri.”

Bwe tutunuulira, nga wayise ebbanga eddene bwe lityo, emirimu gya Samuel Wesley egy’okuwandiika, kyeyoleka nti yali munnaddiini omuyivu, era ng’alina ekirabo eky’okuyiiya ebitontome awatali kufuba. Ebirowoozo bye n’engeri ye ey’okuwandiika byafunda kubanga buli kiseera yabyolekezanga ku nkaayana z’eby’enzikiriza, era yawandiika nnyo era mu bwangu mu kkubo limu lyokka, asobole okufuna eby’okulabirira amaka ge amanene, n’atatuuka ku ddaala erya waggulu obuvubuka bwe lwe bwali bulaga nti alituukako. Naye yali muntu mulungi, era omusumba omwesigwa ow’emyoyo mu kasonda akatamanyiddwa ak’e Lincolnshire omukisa gwe mwe gwamutuusa oluvannyuma; wadde nga, singa yasigala mu London, kisoboka nti yandyeyongedde okumanyibwa, era n’afuuka omu ku bitangaala by’amagezi ebyayakaayakana mu biseera bye.

Marquis w’e Normanby yali awulidde mu ngeri emu ku musumba ono omuvubuka n’obwavu bwe, era mu 1690, ekigo ekitono eky’e South Ormsby bwe kyasigala nga tekirina musumba olw’okufa kw’omusumba waakyo, n’ayogera ku Omwami Wesley eri aba Massingberd, abaali — nga bwe bali ne kaakano — bannannyini ttaka ly’eyo era abaalina obuyinza okulonda omusumba w’ekigo ekyo. Amangu ago ne bamuwa ekifo ekyo, n’akikkiriza n’essanyu, era ne kitwalibwa ng’okweyongerayo mu maaso. Omusaala gwali pawundi amakumi ataano buli mwaka; waaliwo ennyumba ey’okubeeramu, wadde nga yali mbi nnyo, era olw’okuba nti omulimu gw’obusumba tegwali muzito n’akatono, waaliwo essuubi ly’ebiseera bingi eby’okuwandiika. Omusumba omuggya yali yaakaweza emyaka amakumi abiri mu munaana, mukyala we yali mu mwaka gwe ogw’amakumi abiri mu ebiri, ate omwana waabwe yali wa myezi ena gyokka, bwe baava mu London ne bagenda mu kitundu eky’omu kyalo ekyali kigenda okubeera amaka gaabwe, era ebijjukizo byabwe mwe bisibiddwa emirembe gyonna. Obulamu obw’omu kyalo obutakyukakyuka, n’obutabaawo ddala bwa bikolwa ebisisimula Omwami Wesley bye yali amanyidde, buteekwa okuba nga mangu ddala byamunyiiza omwoyo, wadde nga yagezaako okwebaza, nga bwe kirabika mu bigambo bye ye kennyini: — " Mu kayumba akanaku, akazimbiddwa n’emmuli n’ebbumba, Nga mmalira mu kusinda olunaku olutaliimu ssanyu: Okumpi awo omugga Humber ogutalina kisa we guwuluguma, Nga gulya mpolampola ensalosalo z’ensi eziriraanyeewo. Ensi k’egende gy’eyagala, sijja kwemulugunya, So siyinza kunakuwala, nga Eggulu lyange.” Mu kigo mwalimu ennyumba amakumi asatu mu mukaaga zokka n’abantu nga ebikumi bibiri mu nkaaga, era omwo mwe mwali ekkanisa ey’edda eya St. Leonard, eyali ku kasozi waggulu w’ennyumba y’omusumba. Abafumbo abo abavubuka baatuuka mu Juuni, ne bateekateeka ebyabwe obutiti nga tebunnatuuka. Emyezi bwe gyagenda giyitawo, era Samuel omuto bwe yatandika okutambula, nnyina n’anakuwala nnyo okulaba nti, wadde yali mulamu bulungi era mugezi nnyo, teyalaga kabonero konna ka kwogera. Kino kyamweraliikiriza nnyo, era okulabirira omwana gwe yali atya nti kasiru, awamu n’okwagala okw’obuzaale eri omwana omulenzi omubereberye, kyaleetera " Sammy,” nga bwe baamuyitanga, okuba omwana gwe yali asinga okwagala, era kino ye ne abalala bakimanya bulungi. Mu 1691 omwana omuwala n’azaalibwa, n’atuumibwa erinnya lya nnyina, era mu Janwali ow’omwaka ogwaddako Emilia n’ajja. Mu Apuli 1693 omwana Susanna n’afa, era kino kye kyali ekituli ekisooka mu maka. Mu 1694 abalongo ab’obulenzi, Annesley ne Jedediah, ne bazaalibwa, naye ne bafa nga bakyali bawere, era emyezi mitono oluvannyuma lw’okufa kwabwe ne wajja omuwala omulala, naye eyatuumibwa Susanna, eyawangaala okutuusa mu bukadde. Mary, eyasembayo okuzaalibwa e South Ormsby, olw’okugwa yalemala era n’abeera mulwadde; bwe kityo kyeyoleka nti emikono gya Mukyala Wesley gyabanga gijjudde emirimu bulijjo, era amaanyi ge ne gagezesebwa nnyo.

Omuntu yandirowoozezza nti mu kyalo kino ekyesudde tewandibaddewo buzibu bwonna mu nkolagana y’abantu; naye si bwe kyali. Marquis w’e Normanby, nga bangi ab’omu biseera bye, yali muntu ow’empisa embi ennyo, era yali akuuma " omukyala " mu nnyumba e South Ormsby. Omukyala oyo n’ayagala nnyo mukyala w’Omusumba eyali omulungi, era yandyagadde nnyo okuba mukwano gwe ow’oku lusegere. Mukyala Wesley, nga mumativu mu kifo kye ng’omukyala omusanyufu era nnyina w’abaana, tekirabika nti yagoba na bukambwe muganda we oyo eyali agudde; naye bba, eyali omukambwe era eyeekolera by’ayagala, teyali wa kukigumiikiriza, era kigambibwa nti lumu bwe yayingira ng’omukazi oyo omwonoonyi atudde ne mukyala we, n’amufulumya mu nnyumba mu ngeri ey’amaanyi ennyo. John Wesley agamba nti enneeyisa eno yanyiiza nnyo Marquis n’ekiwaliriza kitaawe okuleka ekifo ky’obusumba bw’ekigo ekyo; naye ebigambo bino tebiwagirwa bituufu ebyaliwo. Singa olugero luno lwali lwa mazima ddala, Marquis ateekwa okuba nga yategeera obusungu obw’obutonde obw’omwami ow’ekitiibwa, n’amussaamu ekitiibwa olw’ekyo, kubanga Omwami Wesley teyalekera awo kuba musumba we ow’awaka, wadde okumuwonga ebitabo awamu ne Marchioness, era omukungu oyo teyeerabira kwogera ku Musumba w’e South Ormsby mu lubiri lwa Kabaka. Okusisinkana okwo kuyinza okuba nga ddala kwali ne mukazi omulala eyali akwatagana ne Lord Castleton, eyapangisa Hall (ennyumba ennene ey’ettaka eryo) era eyabeeranga mu bulamu obw’obwenzi ennyo omwo. Ebyo byonna byaliwo nga wakyabulayo ebbanga ddene John Wesley azaalibwe, kale kyangu nnyo nti yandiba nga yasobya ku ebyo ebyaliwo ddala.

Samuel bwe yali wakati w’emyaka ena n’etaano, bazadde be ne bawona okweraliikirira kwonna ku kwogera kwe. Yali ayagala nnyo kkapa, era yagisitulanga n’agitambuza, era emirundi mingi n’agiddukira nayo mu nsonda ezisirifu, gye tuyinza okulowooza nti abaana abalala abato tebaagendangayo kutawaanya kkapa newakubadde nnannyini yo omuto. Lumu yamala ebbanga ddene nga talabika, nnyina n’atandika okweraliikirira. N’amunoonya mu nnyumba yonna ne mu lusuku, era ku nkomerero, bwe yali ng’akoowoola erinnya lye, n’awulira eddoboozi nga ligamba nti, " Nze nzuuno, maama! " Lyava wansi w’emmeeza, era bwe yakutama, n’alaba Sammy ne kkapa we. Okuva olwo n’ayogera bulungi ng’abaana abalala: okwebaza kwa Mukyala Wesley kuyinza okulowoozebwa.

Mu 1693 Omwami Wesley mwe yafulumiza ekitontome kye ekinene eky’ebitabo kkumi, ekiyitibwa The Life of Our Blessed Lord and Saviour Jesus Christ (Obulamu bwa Mukama waffe Atenderezebwe era Omulokozi Yesu Kristo), n’akiwonga eri Kwiini Mary. Tekyafulumizibwa muko we ow’omukwano, Dunton, wabula " kyakubibwa ku lwa Charles Harper, ku Flower-de-Luce, okwolekera Ekkanisa ya St. Dunstan, mu Fleet Street; ne Benjamin Motte, Aldersgate Street.” Mazima ddala, Dunton teyalowooza nti kyandyongedde ku linnya ly’omuwandiisi waakyo, era yakivumirira nti " kikooya nnyo okusukkiridde,” endowooza Pope gye yalina naye. Omulembe guno mazima gwandikkirizza endowooza yaabwe; naye kyafulumizibwa omulundi ogwokubiri mu 1697, era ne kiddamu okukubibwa nga kirongooseddwa era nga kikendeezeddwa oluvannyuma lw’emyaka kikumi. Ekitundu ekisinga okusikiriza, era ekyo kyokka kye kirungi okujuliza wano, kye kifaananyi ekiwoomu era eky’okusiima Omwami Wesley kye yakuba mukyala we gwe yali amaze naye mu bufumbo emyaka nga ena mu kiseera ekyo: — " Yayooyoota ennyumba yange ennyangu n’awa obulamu bwange omukisa, N’ampa omukisa okusinga erinnya ly’omukyala lye lyokka; Naye nze nnasigala nga nfuga awatali kuwakanyizibwa, So kwali si mulimu gwe, wabula ssanyu lye okuwulira: Teyalowoozanga n’akamu, n’okukikola nga takikola, kye nnagaananga. Mu nnyumba yaffe entono temwali kifo kya malala; So saabanga na nsonga kumulagira ekyabanga kituufu bulijjo, Yeetegerezanga ekinyanguyiza era ekinsanyusa. So nange saalaga butasiima olw’okufaayo kwe, Wabula nnakozesanga obuyinza bwange okulaga okwagala kwange: Kyonna kye yasabanga nnakimuwanga awatali kunenya wadde okwemulugunya. Kubanga bulijjo yasabanga eby’amagezi, era nze nnali omulamuzi. Byonna bye nnalagiranga byafuukanga okusaba mu mikono gye emirungi, N’okusaba kwe gye ndi kwali kiragiro. Emiryango gy’abalala gye yagendangako emirundi mitono nnyo: Amaka ge ge gaali essanyu lye, era ye yali wange; Ebweru yagendangayo lwa nsonga ntono, oba nga tagenda wabula nange, Oba nga kisa kimuyise, oba okugaba.” Mu 1694 Marquis w’e Normanby yakola kyonna ky’asobola eri Kwiini ne Ssaabalabirizi Tillotson okuwagira Omwami Wesley afuuke Omulabirizi w’essaza ly’Ekkanisa mu Ireland, nga mu kiseera ekyo amasaza abiri gaali tegalina balabirizi. Bwe tulowooza ku musaayi gw’Abairisi omungi ogwali mu misuwa gy’aba Wesley, era nga n’ab’eŋŋanda zaabwe baali bantu ba kitiibwa mu Ireland (Emerald Isle), kirabika yandibadde mu kifo ekimusaanira mu ssaza ng’eryo, era enjawulo gye kyandireetedde amaka ge teyandipimiddwa. Oboolyawo Kwiini Mary newakubadde Ssaabalabirizi tebaamanya nsonga zino, wabula baalowooza bulowooza nti omusumba ow’emyaka amakumi asatu mu ebiri yali muto nnyo, era omusumba w’abantu ab’omu kyalo ebikumi bibiri mu ataano yali tannafuna bumanyirivu bumala, olw’ekifo ng’ekyo. Kyokka Kwiini teyamwerabira, era kigambibwa nti olw’ekyo kye yayagala ekyayogerwa nga obulwadde bwe obwasembayo tebunnatandika, ekigo ky’e Epworth kye kyava kimuweebwa.

Nga banaatera okuva e South Ormsby, Mukyala Wesley n’afuna ennaku ey’okufiirwa kitaawe, Dr. Annesley, eyafa, oluvannyuma lw’okulwala emyezi etaano, ku lunaku olusembayo olwa 1696. Amawulire, kya lwatu, tegaatambula mangu nnyo, era tegaali ga kwewuunyisa; naye ekyo tekyakendeeza ku nnaku gye yawulira. Mu kiseera ekyo yali wa myaka amakumi abiri mu musanvu, era ng’ali lubuto lw’omwana we ow’omunaana, nga mu baana be omu yekka ye jjajjaawe gwe yali alabyeko. Yali akkiriza nnyo nti waliwo okukwatagana wakati w’emyoyo gy’abo abaafa n’abo be baagala abakyali mu mubiri, era mu bulamu bwe bwonna obwasigalawo yayagalanga okulowooza nti kitaawe yali amuli kumpi nnyo okusinga bwe yali ng’ali mu Lincolnshire, ye kitaawe ng’akyali mu mubiri mu Spital Yard.

Ekyayita Ekiddako