Susanna Wesley
Obunnamwandu

Essuula 14 · eddakiika 20 ez’okusoma · eddakiika 26 ez’okuwuliriza

Obunnamwandu

TEWAALIWO kintu kyonna kyandisigazza Mukyala Wesley e Epworth ng’ensonga ze entono zimaze okutereezebwa, era nga batabani be bamaze okuddayo e Tiverton ne Oxford. Samuel yatwala Kezia ewuwe, nnyina n’agenda okubeera okumala ekiseera ne muwala we omukulu e Gainsborough. Awatali kubuusabuusa kyamubudaabuda okubeera ne Emilia, kubanga omukwano wakati waabwe bombi gwali bulijjo gwa maanyi nnyo; ate Martha, muwala we omulala eyali ayagala ennyo nnyina, yali mu London ng’eteekateeka okufumbirwa. Omusajja gwe yali yeeyamye okufumbirwa yali Omwami Wesley oba Westley Hall, mukwano gwa bannyina era omuyigirizwa waabwe e Oxford, eyayogerwako mu bbaluwa za Mukyala Wesley ezimu eri batabani be. Martha yasooka okumusisinkana bwe yali alabirira ennyumba ya kitaawe omuto Matthew mu London; eyo Hall gye yamwogerereza era Martha n’amukkiriza. Oluvannyuma Hall yawerekera John ne Charles e Epworth, era, ekyewuunyisa, kirabika tewali n’omu eyali amanyi nti yali yeeyamye dda okuwasa, n’atandika okwogereza Kezia n’obunyiikivu bungi. Bwe yamala okuwamba omutima gwe, yeefuula nti alabye okwolesebwa okuva mu ggulu okumugaana okumuwasa, era, oboolyawo ng’amanyi bulungi ebirungi Omwami Matthew Wesley bye yali ateeseteese okukolera muwala wa mwannyina gwe yasinga okwagala, n’addayo eri Martha gwe yali yeeyamye. Bannyina wa Martha bwe baawulira nti yali anaatera okufumbirwa Omwami Hall, ne bamulumiriza nti yali anyaze Kezia omwagalwa we; awo Martha n’awandiikira nnyina ng’amunnyonnyola ensonga yonna mu bujjuvu. Nnyina n’alaba nti yali mutuufu ddala okukkiriza Omwami Hall, n’awa olukusa lwe mu butongole okufumbirwa, ng’ayongerako nti singa ne kitaawe omuto awa olukusa lwe, tewandibaddewo kiziyiza kyonna.

Abaagalana abo baagattibwa mu kyeya kya 1735, ne bagenda okubeera e Wootton mu Gloucestershire, omugole omusajja gye yali omuyambi w’omusumba. Embaga yaabwe yatenderezebwa n’ekitontome ekiwanvu ennyo, ekyafulumira mu magazini ya Gentleman’s Magazine eya Sebuttemba ow’omwaka ogwo.

Mu kiseera ekyo ebirowoozo bya John ne Charles Wesley byali bimaliddwa nnyo ku lugendo lwabwe olwali lunaatera okubatwala e Georgia. Jenerali James Oglethorpe yali yatandikawo Georgia emyaka egyali giyiseewo; nga bwe tulabye, yali awandiikagana n’omusumba wa Epworth, era yali amanyi bulungi Samuel Wesley ow’e Westminster, era mu ngeri eyo n’amanya muto we eyalina amaanyi n’obunyiikivu. Mu 1732, yakomawo mu Bungereza okunoonya abantu abalala okujjuza ekitundu kye ekyo, n’okukola omulimu gw’obuminsani mu bannansi b’eyo. Ng’ayambibwako Gavumenti, yakuŋŋaanya Abasikootilandi ab’oku nsozi (Highlanders) 130 n’Abagirimaani 170 okuddayo naye, era n’alonda John Wesley okuba omusumba (chaplain) era omuminsani, ne Charles okuba omuwandiisi we ow’ekyama. Olugendo olwo bwe lwasooka okubaleetebwako, tebaalwagala n’akamu, era John yalugaana mu bulambulukufu. Jenerali n’abakulira ekitundu ekyo ne bamwegayirira addemu alowooze ku kusalawo kwe, era awatali kubuusabuusa yajjukira nti kitaawe yafangayo nnyo ku kitundu ekyo. Okusalawo kwe kwatandika okukankana, naye yagamba nti tasobola kuva mu Bungereza nga nnyina omukadde era omunafu akyali mulamu. Awo ne bamubuuza obanga nnyina bw’anaamukkiriza okugenda, ensonga eyo tegenda kukyuka. Kyeyava agenda e Gainsborough n’amala ennaku ssatu ne Mukyala Wesley ne Emilia, ng’amaliridde mu mutima gwe okukkiriza ekyo nnyina ky’anaasalawo ng’eddoboozi lya Katonda mu kulabirira kwe. Bwe yamala okumubuulira by’ayagala, nnyina n’addamu nti: “Singa mbadde n’abaana ab’obulenzi 20, nandisanyuse okulaba nga bonna bakozesebwa mu mulimu ng’ogwo, ne bwe sandiddamu kubalaba.” Kino, kya lwatu, kyamaliriza ensonga; amangu ago Charles n’ayawulibwa, ng’aweebwa obwadiyakoni n’obwakabona mu nnaku ntono nnyo olw’obwetaavu obw’amangu obwaliwo; era nga bali wamu ne mikwano gyabwe babiri ab’e Oxford, Omwami Ingham n’Omwami Delamotte, ne basitula mu kukkiriza, era si nga tebalina ku kagezo k’okwagala okufuna ebyewuunyisa n’okulaba ebifo ebipya, ekibeera eky’obuzaaliranwa mu basajja ab’emyaka gyabwe. Bonna baasaabala okuva e Gravesend, mu lyato eddungi Symmonds, nga 14 Okitobba 1735, nga wayise emyezi nga mukaaga okuva amaka g’e Epworth lwe gaasasika.

Tetuyinza kulowooza nti Mukyala Wesley teyawandiikagana bbaluwa nnyingi ne batabani be ku nsonga eyo, naye emu yokka y’esigaddewo. Ebbaluwa eno entono kirabika ye yali esooka gye yawandiika nga bamaze okusaabala: — “Gainsborough, nga 27 Novemba 1735. “MWANA WANGE OMWAGALWA,

Katonda ye Bulamu bwennyini, NDI NGA BWE NDI, n’olwekyo ateekwa okuba Obulungi Obusingayo! Wa mukisa nnyo awatali kkomo, ne kiba nti buli lwe tuwulira okubeerawo kwe okw’essanyu kuleeta mu mutima obulamu obw’essanyu. Buli ddaala lye tusembera gy’ali, mu kigero kye kimu, ddaala lya ssanyu; era emirundi mingi ndowooza nti singa abadde mu birowoozo byaffe bulijjo, nga naffe bwe tuli mu maaso ge bulijjo, tewandibaddewo bulumi wadde okuwulira obunaku. Ebbanga ddene kati kasookedde mmulonda okuba Obulungi bwange bwokka, Byonna byange, okusanyuka kwange, essanyu lyange, mu nsi eno era ne mu nsi egenda okujja. Era newaakubadde nga sibadde mwesigwa eri ekisa kye nga bwe nnandibadde, kyokka mpulira omwoyo gwange nga gunywerera ku kusalawo kwe, era buli lunaku gufuba okwegatta ku Katonda n’obunywevu. Naye waliwo ekintu kimu ekinteganya emirundi mingi: wadde nga mmanyi nti ‘bwe tuba mu mubiri guno, tetuba waffe, olwo nga tetuli na Mukama waffe,’ wadde nga sikyalina kawoowo wadde okwagala kwonna eri ekyo ensi ky’eyita essanyu, kyokka seegomba kuddayo waka, nga bwe nnandyetaagidde mu magezi. Kino kintiisa emirundi mingi; era nga bwe nkusabira bulijjo (kumpi obutalekaayo), mwana wange, bwe ntyo naawe nkwegayirira ombasabire, Katonda anfuule omulungi okusingawo, era antwale nga ndi mu mbeera yange esinga obulungi.

“Nnyoko akwagala, “SUSANNA WESLEY.”

Mu Sebuttemba 1736, Mukyala Wesley, eyatambulatambula ennyo mu bunnamwandu bwe okusinga bwe yakola mu bulamu bwe bwonna obwasooka, yagenda okubeera ne mutabani we omukulu e Tiverton, oboolyawo ng’adda mu kifo kya Kezia, eyayitibwa ab’omu maka ga Hall okugenda okubeera nabo. Yaanirizibwa n’essanyu lingi Samuel ne mukyala we, ne Mukyala Berry nnyina wa mukyala oyo. Samuel yagamba nti yali ng’ali mu ddungu mu by’okukolagana n’abantu, “nga sirina muntu gwe nnyinza kunyumya naye okuggyako mukyala wange, okutuusa nnyange lwe yajja wiiki ewedde.” Kumpi kikakafu nti, bwe yali e Tiverton, Mukyala Wesley yabuulira mutabani we ebintu bingi nga bwe yali asobola okujjukira ku maka ga kitaawe. Kijjukirwa nti kitaawe yali muganda w’Earl wa Anglesey ow’okumpi (baali baana ba baganda), nti yalina abaana ab’obulenzi babiri bokka (bombi baali bafudde nga tebaleka baana), era nti empapula ze zonna yazirekera muwala we omuto ennyo, naye eky’ennaku, zaayokerwa mu muliro ogwayokya ennyumba y’omusumba e Epworth. Obwa Earl bwa Anglesey bwali bukomye olw’obutabaawo basika ba bulenzi. Singa empapula za Annesley zaali zikyaliwo, kyalowoozebwa nti oboolyawo Samuel Wesley yandisobodde okubwesimbirawo ng’ayita mu nnyina. Kyokka mutabani we omu yekka yali yafa, ate muwala we omu yekka eyakula n’atuuka mu buwala obukulu yafumbirwa omusajja eyalina okwegomba okw’amaanyi, Omwami Earle, eyandisobodde okunoonyereza n’amaanyi ng’alina ekirabo ekyo mu maaso, singa Charles Wesley teyawasa ng’akuze era n’azaala abaana ab’obulenzi. Singa waaliwo essuubi lyonna ery’okubufuna, lyandibadde lya Charles omuto, naye kitaawe, eyagaana ku myaka 20 okukkirizibwa ng’omusika wa Garret Wesley ow’e Dangan, ye yali omuntu asembayo okunoonyereza ku busika bw’ebyalo n’ekitiibwa mu Bungereza. Ab’omu maka ga Earle oluvannyuma lw’ekiseera baagenda e Bufalansa ne babeera eyo; kigambibwa nti omu ku bawala baabwe yafumbirwa Marshal Ney omututumufu.

Amangu ddala amawulire agataali ga mirembe gaava e Georgia. John ne Charles baali bennyamivu nnyo, naddala Charles. Era yafuna ekirowoozo nti yali tazaaliddwa buggya. Samuel yawandiika ng’amukubiriza okukomawo, n’aweereza John obubaka nti yali yeeraliikirira Kezia okubeera n’ab’omu maka ga Hall, olw’okuba yali teyesiga bba wa mwannyina, era n’olw’okwagala omuwala oyo kwe yali amulinamu edda. Yagamba nti yali tasobola kumulabirira okuggyako nga John asasula ensimbi z’emmere ye n’ekisulo. Charles ddala yakomawo, n’atuuka mu Bungereza nga 3 Desemba 1736, ng’aleese ebbaluwa ez’obubaka okuva eri abaali babeera mu kitundu ekyo. Kitaawe omuto Matthew yamwaniriza n’essanyu lingi, era bwe yali mu nnyumba ye, n’afuna ebbaluwa ey’omukwano omungi okuva eri Samuel, ng’erimu amawulire gonna, n’okumuyita e Tiverton, okuyita kwe yakkiriza amangu ddala, ne nnyina n’asanyuka nnyo, newaakubadde nga mu kiseera ekyo yali mulwadde ng’asibiddwa mu kisenge kye.

Mu Julaayi 1737, Mukyala Wesley yagenda okubeera n’ab’omu maka ga Hall, era kirabika yali bulungi nnyo eyo. Ebikwata ku bbanga lye yamala nabo e Wootton bitono nnyo ebimanyiddwa. Waliwo ebbaluwa gye yawandiikira Mukyala Berry e Tiverton ekyaliwo, naye kumpi yonna eyogera ku by’eddiini byokka. Mu kitundu kyayo ekisembayo agamba nti: “Nneebaza Katonda nti obulamu bwange bulungiko okusinga bwe nnawandiika omulundi oguwedde, era nkubuulira, kubanga mmanyi nti kijja kukusanyusa, nti Omwami Hall ne mukyala we bankolera bulungi nnyo. Yeeyisa ng’omwami ow’ekitiibwa era Omukristaayo, ne muwala wange anfaako n’obuwulize n’obukkakkamu ebisingiridde ebigambo, ne kiba nti ku nsonga eno ndi mukkakkamu nnyo.” Ab’omu maka ga Hall bwe baasengukira e Fisherton okumpi ne Salisbury, yagenda nabo, era bwe yali abeera eyo n’afuna essanyu ery’okulaba John ng’akomawo okuva e Georgia; era olw’ebyo bye yawulira okuva gy’ali ne Charles, n’atuuka ku kusalawo nti tewali n’omu ku bo yandiddeyo eyo. Yeewuunya nnyo batabani be bwe baakola ekiyitibwa okuzuula nti enzikiriza yaabwe n’okuyigiriza kwabwe okutuusa mu kiseera ekyo byali bikyamu, ne bagamba nti abantu basobola okukakasa obulokozi bw’emmeeme zaabwe nga bayita mu kukkiriza kwokka mu kutangirira kwa Kristo. Okuva mu kiseera ekyo baabuulira enjigiriza abayivu b’eby’eddiini gye bayita okuweebwa obutuukirivu olw’okukkiriza, n’obujulirwa bw’Omwoyo. Oboolyawo Mukyala Wesley yategeera nti “Katonda atuukiriza by’ayagala mu ngeri nnyingi,” era ate yali asemberera ensalo emyoyo w’egendera nga gilaba okuyita mu lufu lw’ebirowoozo ebikyamu ne gitegeera amazima ag’olubeerera; kubanga bwe yali addamu ebbaluwa ey’okutabuka okuva eri mutabani we omukulu, eyalabulanga buli muntu gwe yali amanyi okwekuuma enkola eno empya ey’okubuulira Enjiri, yawandiika ebbaluwa, ng’olw’okuba eyogeddwako nnyo, kumpi efuuse ey’ebyafaayo. Kirowoozebwa nti mu kiseera ekyo yali akyalidde Epworth: — “MWANA WANGE OMWAGALWA, “Lwakuna, nga 8 Maaki 1738-9.

Ebbaluwa zo ebbiri eziwanvu zantuukako bulungi ku Lwakutaano oluwedde. Nkwebaza olw’okuziwandiika, era nfunye essanyu lingi okuzisoma. Ziwandiikiddwa n’omwoyo omulungi n’amagezi, era ndowooza zimala okumatiza buli muntu atalina kyekubiira nti okuzza obuggya ebyo abantu bye beetwala okufuna mu birooto, mu kwolesebwa, n’ebirala, si kya bwereere era kya busirusiru kyokka mu bye birimu, wabula era kirina akabi akanene eri Abakristaayo abanafu. Weetegerezza bulungi nti ‘Katonda mu kulabirira kwe takozesa ngeri za njawulo okutuukiriza ekyo ngeri za bulijjo kye zisobola okutuukiriza.’ N’olwekyo ekigendererwa kyennyini kye bagamba nti okubikkulirwa kuno okupya kwe kuweerezeddwa olw’akyo, kiri gye ndi nga kye kimu ku bujulizi obusinga amaanyi obulaga nti si kwa mazima. Nga bwe ndaba, bagamba nti okwolesebwa kuno n’ebirala biweebwa okukakasa abantu abamu ku bubwe nti bafuuliddwa abaana ba Katonda era nti balokoleddwa. Naye ekigendererwa kino kyateekerwateekerwa dda mu bujjuvu mu Byawandiikibwa Ebitukuvu, omuntu yenna mw’ayinza okusanga amateeka ge tuteekwa okugoberera mu bulamu buno ne ge tulisalirwako omusango oluvannyuma, nga gateereddwawo mu ngeri enyangu ddala, ‘oyo adduka asobole okusoma’; era mu mateeka gano mwe tusaanidde okwekeberera, nga eyo y’engeri Katonda gye yalagira, n’olwekyo tuyinza okusuubira okulung’amya kwe n’obuyambi bwe mu kwekebera okwo. Era singa, nga twekeberedde n’obwegendereza embeera yaffe, tusanga nti mu bulamu bwaffe bwonna twegombye oba kaakano twegomba mu mazima era tufuba okutuukiriza obukwakkulizo bw’endagaano y’enjiri obutusabibwa ku ludda lwaffe, awo tuyinza okutegeera nti Omwoyo Omutukuvu yateeka mu mitima gyaffe omusingi omulungi ogw’essuubi ery’amaanyi, ery’amagezi era ennamu mu kusaasira kwa Katonda okuyita mu Kristo.

“Kuno kwe kukakasa kwe tusaanidde okuluubirira, omutume kw’ayita ‘okukakasa okujjuvu okw’essuubi,’ kw’atukubiriza ‘okunywereza ddala okutuusa ku nkomerero.’ Ate ekiva mu kuzzaamu amaanyi abantu ab’ebirowoozo ebitaliimu mu ngeri eno empya ey’okunoonya okukakasa (nga bwe bakola bonna abawuliriza emboozi zaabwe ez’obusirusiru nga tebabanenya), ndowooza tekiyinza kuba kirala okuggyako okubaggya mu kkubo lya Katonda ne babakyusiza mu kkubo lye beeyiiyiza bokka. Olaze bulungi nti ebyokulabirako by’omu Byawandiikibwa, era n’ekyawandiikibwa ekyo kyennyini kye bakozesa okwewolereza, tebituukiriza kigendererwa kyabwe, ne kiba nti tebalina buyinza bwonna obubawagira, obw’abantu oba obwa Katonda (nga bw’otegeezezza obulungi); n’olwekyo okukkiriza ebyo bye banyumya kuteekwa kwesigama ku bigambo byabwe byokka bye boogera, ebitajja kuzitowa nnyo eri ekitundu ky’abantu abeegendereza era abalina amagezi.

“Nnatandika okuwandiikira Charles nga sinnakuwandiikira omulundi oguwedde, naye saasobola kweyongerayo, kubanga ekyoto kyange kyanyookera nnyo ne kumpi mbe nfuuse muzibe w’amaaso, era ne mmala ekiseera kiwanvu nga kumpi siraba. Omukisa gwa Katonda ku ddagala ly’amaaso lye nneekolera gwamponya obulumi, naye obunafu bwasigalawo okumala ebbanga ddene. Okuva olwo, ntegeezeddwa nti Omwami Hall ateekateeka okusengula ab’omu maka ge okugenda mu London, era amaze okufuna ennyumba, nange nteekwa (Katonda bw’anaaganya mbeere mulamu) okugenda nabo, era eyo gye nsuubira okulaba Charles; awo nja kusobola okwogera mu bujjuvu ebirowoozo byange ku ndowooza zaabwe empya okusinga bwe nnyinza okukikola mu kuwandiika; n’olwekyo sijja kumaliriza bbaluwa yange gy’ali.

“Ndowooza owulidde nti Omwami Whitfield atambula mu bitundu bino ng’akuŋŋaanya ensimbi ez’okuzimba ennyumba e Georgia ey’abaana bamulekwa, n’abaana ba bannansi ab’eyo bazadde baabwe be banaakkiriza okuwaayo, bayige olulimi lwaffe n’eddiini yaffe. Yajja wano okundaba, ne twogera ku baganda bo. Nnamugamba nti saagala ngeri gye babeeramu, era nti nandyagadde babeere n’ekifo kyabwe ku bwabwe, mwe bandibuuliridde mu ngeri entegeke, n’ebirala. N’anziramu nti, ‘Sisobola kuteebereza bulungi bwe bakola mu London; nti abasumba baffe abasinga obungi beebase, era nti tewabangawo kiseera bwetaavu bw’ababuulizi abatambula we bwasinga obunene nga kaakano’; awo omwami eyali azze naye n’agamba nti mwana wange Charles ye yamukyusa n’akomawo eri Katonda, era nti batabani bange bamala obudde bwabwe bwonna nga bakola birungi. Awo ne mbuuza Omwami Whitfield obanga batabani bange tebaagala kuleeta nkyukakyuka ezimu mu Kkanisa, ekintu kye nnali ntya ennyo. N’ankakasa nti baali wala nnyo ne kino, kubanga baali bafuba nga bwe basobola okuzza Abakontanya mu kussa kimu naffe; nti mwana wange John yali abatizza Abapresbyteri bataano abakulu mu ngeri yaffe ku Lunaku lwa Pawulo Omutukuvu, era, nga bw’alowooza, yandikomezzaawo bangi mu kussa kimu naffe. Yamala akaseera katono, ne kiba nti saasobola kwogera naye nga bwe nnali njagala. Alabika okuba omusajja omulungi ennyo, era ayagala mu mazima obulokozi bw’abantu. Katonda akkirize amagezi ag’emisota gagattibwe ku bataliiko kya kunenyezebwa ng’amayiba!

“Olupapula lwange n’amaaso gange kumpi biweddeyo, n’olwekyo njagala kwongerako kino kyokka nti nkuweereza ggwe n’ab’omu maka go okwagala kwange okw’omutima ogwo n’omukisa gwange. Mpeereza Mukyala Berry okulamusa kwange. Saafuna kakisa ka kuweereza bbaluwa eno okutuusa ku Lwomukaaga nga 13 ogw’omwezi oguwedde. Mpeereza Jacky Ellison okwagala n’omukisa. Nkwegayiridde mpandiikira mangu. Tugenda mu Apuli.”

Kale obanga ab’omu maka ga Hall baagenda mu London mu kiseera ekyo okusukka okukyalayo akaseera akatono, tekimanyiddwa, era tewali kabonero konna kazuuliddwa akalaga nti Mukyala Wesley yali amanyi okugezesebwa muwala we kwe yayitamu, wadde engeri ey’ekimalayika gye yakugumiikirizaamu. Mu ttoggo lya mwaka ogwo gwe gumu, Mukyala Wesley yali nate e Tiverton ne mutabani we omukulu. Charles, eyali omuntu ow’omutima ogwerulidde, yamuwandiikira mu bujjuvu era nga taliiko ky’akweka ku kitangaala ekipya ekyali kimubaliddeko ye ne John, era nnyina n’amuddamu, nga tayagala kumuggwaamu maanyi, naye ng’yeewuunya nnyo ebirowoozo ebyo ebipya kye bitegeeza, n’gye bigenda: — “CHARLES, “nga 19 Okitobba 1738.

“Kinsanyusa nnyo okulaba nti omutima gwo gukkakkanyeeko okusinga edda, era nneebaza nnyo Katonda olw’ekyo. ‘Omwoyo gw’omuntu gumuwanirira mu bulwadde, naye emmeeme eyennyise ani ayinza okugigumiikiriza?’ Obanga eyo ye yabadde embeera yo, ddala ebadde ya nnaku nnyo. Naye Katonda atenderezebwe, eyakuwa okumanya obubi bw’ekibi, nga bwe bukontana n’obulongoofu bw’obutonde bwa Katonda n’obulungi obutuukirivu obw’amateeka ge. Katonda atenderezebwe, eyakulaga nti wali weetaaga Omulokozi okukununula mu buyinza bw’ekibi ne Setaani (kubanga Kristo talibeera Mulokozi eri abo abatalaba nti bamwetaaga), era n’akulung’amya okukwata mu kukkiriza okusaasira okwo okw’ekitalo kwe tuweereddwa olw’okwagala okununula. Yesu ye Musawo yekka ow’emmeeme; omusaayi gwe gwe ddagala lyokka eriyinza okuwonya omwoyo omulumiddwa.

“Obugagga, oba ekitiibwa, oba okwegomba kw’omubiri, tebisobola kuwummuza mwoyo ogwazitoowereddwa ennyo era ogwakooye omugugu gw’ekibi. Ebintu ebyo birina amaanyi okwongera ku musango gwaffe nga bitwawula emitima gyaffe ku Katonda; naye tebirina maanyi n’akamu okututabaganya naye, okutabaganya Katonda n’omuntu n’omuntu ne Katonda, n’okuzza obuggya okwegatta wakati w’obutonde bwa Katonda n’obw’omuntu.

“Nedda, tewali n’omu wabula Kristo, tewali n’omu wabula Kristo, asobola ebyo. Naye Katonda atenderezebwe, ye Mulokozi atuukiridde mu byonna; era erinnya lye ettukuvu litenderezebwe, olw’okuba omuzudde ng’Omulokozi wo, mwana wange! Ayi, tumwagale nnyo, kubanga tusonyiyiddwa bingi!

“Nandyagadde okumanya endowooza yo ku kukkiriza okuweesa obutuukirivu, kubanga okwogerako ng’ekintu kye wakafuna gye buvuddeko.

“SUSANNA WESLEY.”

Ebbaluwa ey’okubiri, eraga nti Mukyala Wesley yali tannategeerera ddala nkyukakyuka mu ndowooza batabani be gye baali bayiseemu era gye baali bayigiriza abagoberezi baabwe, kirabika nayo yawandiikibwa ng’ali e Tiverton: — “CHARLES OMWAGALWA, “nga 6 Desemba 1738.

“Ndowooza oguddemu mu ngeri ey’okulowooza eyeewuunyisa. Ogamba nti okutuusa emyezi mitono egiyise wali tolina bulamu bwa mwoyo wadde okukkiriza okuweesa obutuukirivu.

“Kale, kino kiri ng’omuntu okugamba nti yali si mulamu mu buwere bwe, olw’okuba bwe yali omwana omuwere yali tamanyi nti mulamu. Kale kye nsobola okuggya mu bbaluwa yo kyokka kiri kino nti okutuusa akaseera akatono akayise wali tonnamatira nnyo nti oli Mukristaayo nga bw’omatidde kaakano. Nsanyuka nnyo olw’okuba kaakano ofunye essuubi ery’amaanyi era eddamu mu kusaasira kwa Katonda okuyita mu Kristo. Si nti nsobola kulowooza nti wali tolina n’akatono kukkiriza okulokola edda; naye kintu kimu okuba n’okukkiriza, ate kintu kirala okumanya nti tukulina. Okukkiriza kibala kya Mwoyo era kirabo kya Katonda; naye okuwulira oba okumanyira ddala munda nti tulina okukkiriza okwa nnamaddala, kyetaagisa omulimu omulala ogwa Mwoyo Mutukuvu wa Katonda. Ogamba nti olina emirembe, naye si ssanyu mu kukkiriza. Katonda atenderezebwe olw’emirembe! Emirembe egyo gibeere naawe. Essanyu lijja kugoberera, oboolyawo si mangu nnyo, naye lijja kugoberera okukkiriza n’okwagala. Ebisuubizo bya Katonda bissiddwako akabonero gye tuli naye tebiteereddwako nnaku, n’olwekyo lindirira n’obugumiikiriza ky’ayagala. Ajja kukuwa essanyu mu kukkiriza. Amiina.

“SUS. WESLEY.”

Mukyala Wesley yali mukkakkamu okusinga mutabani we Samuel, kubanga Samuel yatya nnyo bwe yawulira amawulire ku kayengo ak’ekitalo ak’okusikirizibwa okwalumba emmeeme n’emibiri gy’abantu nga bawuliriza okubuulira kwa baganda be n’Omwami Whitfield; n’okugaana kw’abasumba okubakkiriza okubuulira ku kituuti kyabwe, n’okugaana kw’abalabirizi okubakkiriza okubuulira mu bitundu byabwe. Yategeeranga eddoboozi lya kabona ng’alangirira okusonyiyibwa kw’ebibi okuva mu kifo ekikkirizibwa obuyinza bw’Ekkanisa, naye n’atya enjigiriza eyo yennyini bwe yalangirirwanga ebweru wansi w’eggulu. Yalaba ng’ebisenge eby’okwekuumisa eby’Ekkanisa bimenyebwa era ng’enzigi z’amataba ag’okwawukana zigguddwawo. Oboolyawo eyo yali ndowooza y’abakulembeze b’eddiini y’Abaebbulaniya (Rabbi) emyaka lukumi mu lunaana egiyise, Omuyigiriza omuto atamanyiddwa bwe yayogera ebigambo ebyakankanya emitima gy’ebibiina ebyamwetoolooleranga ku lubalama lw’ennyanja oba ku lusozi. Tewali kikolwa ng’ekyo kyali kizuukusizza Bungereza mu biseera eby’edda; gwali mwoyo okwanukula omwoyo, abantu okuzuukuka okuva mu tulo otungi ennyo, okukwata okw’amaanyi okw’ekirabo ky’omwoyo okwafuula amagumba amakalu obulamu obujjudde amaanyi. Samuel Wesley, n’obulungi bwe bwonna, teyalina kirabo ky’okufukibwako omukka gwa Katonda okwo; naye nnyina, n’okutegeera kwe okw’ekikazi okusinga okugonda, yatandika okuwulira n’okutegeera okubudaabuda kwakwo okw’omwoyo. Oboolyawo “ennyombo z’abantu” zandyeyongedde nnyo mu maka, singa Mukama oyo, Samuel gwe yaweereza n’obwesigwa nga bwe yali ategeera, teyamuyita kugenda mu bwakabaka bw’emirembe n’okulaba obulungi. Mukyala Wesley yamuleka ng’ali bulungi ng’obulijjo e Tiverton, n’agenda mu London ku ntandikwa ya 1739, oboolyawo ng’awummudde e Salisbury ku kkubo. John yali ateekateeka okufuna awaka era ekifo eky’omulimu gwe mu kibuga ekikulu, era yayagala nnyina abeere eyo. Ab’omu maka ga Hall baali kumpi, Hetty yali e Soho, Anne e Hatfield, ne Kezzy, omwana we omuto ennyo, yali e Bexley, mwannyina John gye yali amuteeka mu maka g’omusumba (Vicar) Omwami Piers, mukwano gwe era omugoberezi we. Charles yali alwadde gye buvuddeko, era Kezzy, newaakubadde nga naye yali munafu, yamujjanjaba n’obwegendereza bungi. Kirabika nnyina yasanyukira omukisa ogw’okubeera okumpi n’abo bonna, era yalaba Foundry ng’ekifo eky’okuwummuliramu mu bukadde bwe. Ddala kyalabika ng’ekirina essuubi, era nga kyandibadde kifo kirungi eky’okubeeramu, ekirimu empewo ennungi era eky’obulamu.

Moorfields lyali lusuku lw’abantu bonna mu kiseera ekyo, nga lirimu emiti emikadde emirungi egy’emivule (elm), ebifo ebigazi eby’omuddo omubisi n’amakubo amagazi ag’oluyinjayinja, abakulembeze b’ekibuga mwe baawummuliranga ne beesanyusizanga n’ab’omu maka gaabwe nga bamaze emirimu. Okumpi n’ekifo kino ekigazi waaliwo Windmill Hill, ku ludda lwalwo olw’ebuvanjuba nga kuliko ennyumba eyali ekutusekutuse eyabikkibwako amategula, Gavumenti ezaddiriŋŋana mwe zaasaanuuliranga emizinga egyasooka emikulu egyakozesebwa amagye gaffe. Naye mu 1716, bwe baali basaanuula buggya emizinga gy’Abafalansa egyanyagibwa mu ntalo za Marlborough ezaawangula, ne wabaawo okubwatuka okw’entiisa, okwafuumuula akasolya, ne kumenya ebisenge, ne kutta n’okulemaza bangi ku bakozi. Kyalabibwa nti ekintu eky’akabi bwe kityo tekisaanidde kubeera wakati mu London, era okuva olwo emizinga ne gisaanuulirwanga e Woolwich, ekkolero eddala (foundry) ne lirekebwa nga matongo. Ku maaso waaliwo yaadi nga 40, ate obuwanvu bw’ettaka kwe lyali nga yaadi 33. Ekifo n’ennyumba byagulibwa pawundi 115, era ennyumba bwe yamala okukyusibwa, okuddaabirizibwa n’okutegekebwa olw’emirimu gyayo emipya, yamalawo pawundi nga 650 endala. John Wesley teyalina nsimbi ndala okuggyako ezo ze yafunanga mu kifo kye eky’obu-Fellow e Oxford, naye mikwano gye ne bamuwola era ne bawaayo ensimbi, newaakubadde ng’omuwendo gwonna gwalwawo nnyo okuggwayo. Waaliwo ekkanisa etali nnungi nga erimu emmeeza ez’okutuulako, ekituuti ekitali kinyirire ekyakolebwa mu bwangu n’embaawo, ennyumba ey’okusuzaamu ababuulizi abatali basumba abaawule n’abaweereza omu oba babiri, ekisenge ekitono eky’amagaali n’ekiraalo ky’embalaasi, era waggulu w’ekisenge ky’obubinja (band room) waaliwo ebisenge bya John Wesley, gye yaleeta nnyina n’amufuula nnannyini maka.

Wano yasobola okwogera ku bintu bingi ne mutabani we, atubuulira nti okutuusa akaseera katono ng’ebyo tebinnabaawo yagamba nti “yali kumpi tawulirangako kintu ng’ekyo nga kyogerwako, Omwoyo wa Katonda okukakasiza wamu n’omwoyo waffe: wadde okulowooza nti kino kye kirabo kya bulijjo eky’abakkiriza bonna aba nnamaddala. ‘N’olwekyo,’ bwe yagamba, ‘saagumanga kukisaba ku lwange. Naye wiiki bbiri oba ssatu eziyise, mwana wange Hall bwe yali ayogera ebigambo bino ng’ampa ekikopo, “Omusaayi gwa Mukama waffe Yesu Kristo, ogwaweebwayo ku lulwo,” ebigambo byafumita omutima gwange, ne mmanya nti Katonda ku lwa Kristo yali ansonyiye ebibi byange byonna.’ Ne mmubuuza obanga kitaawe (Dr. Annesley) teyalina kukkiriza kwe kumu kuno; era obanga teyamuwulira ng’akubuulira abalala. N’addamu nti yali nakwo ye kennyini; era n’ayogera nga waakayita akaseera katono afe, nti okumala emyaka egisoba mu 40, teyalina kizikiza, wadde okutya, wadde okubuusabuusa n’akatono nti yakkirizibwa mu Mwagalwa. Naye nti, wadde kyali kityo, yali tajjukira kumuwulira ng’abuulira, nedda, wadde omulundi gumu, mu bulambulukufu ku nsonga eyo; n’olwekyo yalowooza nti naye yakitwala ng’omukisa ogw’enjawulo ogw’abantu abatono; so si nga kisuubiza eri abantu ba Katonda bonna.”

Bw’atyo Mukyala Wesley n’asendebwa okukkiriza endowooza za mutabani we John, ekintu ekyanakuwaza ennyo Samuel, eyawandiika mu makkati ga Okitobba 1739: — “John ne Charles kaakano bafuuse bamanyifu nnyo, ne kiba nti ensi ejja kwagala okumanya ddi era wa gye baazaalibwa, mu masomero ki gye baakulira, mu matendekero ki ag’e Oxford gye baasomera, era ddi lwe baawandiisibwa, diguli ki ze baafuna, era wa, ddi, era ani eyabaawula; bitabo ki bye baawandiika oba bye baafulumya. Nandyagadde basobole okusiima okutuwaayo obudde obumala okutubuulirako ku byafaayo byabwe. Nze ku lwange, nandisinze okwagala okubalaba nga bakuŋŋaanya obusubi munda w’ebisenge, okusinga okubuulira mu kibangirizi kya Moorfields.

“Nnawulira n’okweraliikirira okw’amaanyi n’ennaku nti wawagira obulimba obubuna, okutuuka n’okufuuka omu ku kibiina kya Jack. Tekimala nti mpeddwako baganda bange bombi, naye ne mmange naye agoberere? Nsaba nnyo Omuyinza w’Ebintu Byonna akukuume oleme kwegatta ku kwawukana ku nkomerero y’obulamu bwo, nga bwe weegatta ku kumu ku ntandikwa yaabwo eky’omukisa omubi. Kijja kukwetaagisa okwekalakaasa emirundi mingi, bw’onoosigala ng’oli mwesigwa, nga bwe nsuubira eri Katonda nti ojja kusigala. Baakwewaana dda ng’omuyigirizwa waabwe. Charles yagambye Joe Bentham nti nze sikontana nnyo nabo, singa tutegeeragana. Ntya nti nja kuwalirizibwa okukirangirira mu lwatu, okutegeera kwabwe oba okusaasira kwabwe bwe kuli bwe kutyo. Naye bagenderera okwawukana. Ebintu bijja kugenda nga bwe bisaanidde okugenda, okuggyako nga Katonda mu kulabirira kwe ayingiddewo mu ngeri ey’enjawulo. Kaakano baagaanibwa dda okubuulira ku bituuti byonna mu London, era okubuulira mu bitundu by’omulabirizi oyo kwe kwawukana ddala. Kirabika kijja kubeera bwe kityo mu Bungereza yonna, singa abalabirizi banaaba n’obuvumu obumala. Balekayo okusaba okw’Ekitabo ky’Okusaba mu nnimiro; newaakubadde nga Omwami Whitfield ayogera nti akitwala nga kya muwendo, tasomangako n’omulundi gumu eri abantu be abambadde enziina ku ttale. Ebibiina byabwe bisobola okusaanyaawo ebibiina ebirala byonna okuggyako ebyabwe. Waliwo omuntu yenna alina amagezi aga bulijjo, oba omwoyo, ayinza okukkiriza omuweereza we yenna okwesiba mu ndagaano ey’okubuulira abantu bataano oba kkumi buli kimu awatali kukweka, ekikwata ku mwoyo gw’omuntu oyo omutegeeza, ne bwe kiba nga kikwata nnyo ku maka? Kisaanidde omuntu yenna ali mu bufumbo okubeera eyo, okuggyako nga omwami ne mukyala we bali eyo bombi? Kino kwe kwawukanya ddala abo ‘Katonda be yagatta awamu.’ Nga bwe nnagamba Jack, sitya nti Ekkanisa ejja kumugoba mu kussa kimu, kubanga empisa z’Ekkanisa ziri wansi nnyo, wabula ntya nti ye ajja kugoba Ekkanisa. Kumpi kituuse awo; obutukuvu n’ebikolwa ebirungi tebikyali na bukwakkulizo bwa kukkirizibwa kwaffe eri Katonda. Embaga ez’okwagala zitandikiddwawo, n’okusaba okutategekeddwa n’okunnyonnyola Ebyawandiikibwa, ekyo ekisembayo kimala okuleeta okutabuka kwonna; era tekirabika nga bajja kubulwa byamagero okubawagira. Oyo yekka akkakkanya okwegugunga kw’amawanga y’asobola okubaziyiza obutafuuka kibiina kyawukanye ku bwakyo mu bbanga ttono nnyo.

“Ebibonerezo by’Ekkanisa biweddemu okutiisa kwabyo, olw’obusamize mu by’eddiini ku ludda olumu, n’obutakkiriza Katonda ku ludda olulala. N’olwekyo, okwogera ku kuyigganyizibwa okuva ku ludda olwo, kuba kuvuma bwereere. Kiri — .

‘Okuyita omulabirizi omukadde ow’ekirevu ekiruddu, N’okufuula obuyinza bwe ekintu ekitaliimu, Nga Dagoni emikono gye bwe gyakutukako.’ * * * * “Mwannyinaze Hall ampandiikidde ku nsonga eno, era nja kumuddamu amangu ddala nga bwe nnaasobola. Mu kiseera kino nja kusanyuka okuwulira okuva gy’oli, era nkwegayiridde otuwe omukisa gwo ffe n’ab’omu maka gaffe, n’okutusabira tulung’amizibwe bulungi mu bulamu bwaffe obusigaddeyo obw’obulumi, era tutuuke olw’okusaasira kwa Kristo mu ssanyu ery’olubeerera.

“Ndi, Maama omwagalwa, “Mutabani wo omuwulize era akwagala, “SAMUEL WESLEY.”

Ebbaluwa eno empanvu eteekwa okuba nga yali emu ku bbaluwa ezisembayo Samuel Wesley ze yawandiika. Yali talina bulamu bulungi nnyo, naye yalowooza nti “yali atereera.” Nga 5 Novemba yagenda okwebaka ng’obulamu bwe buli bulungi ekigero, naye n’alwala ku ssaawa mwenda ez’ekiro (3 o’clock ez’oku makya), n’afa oluvannyuma lw’okubonaabona okumala essaawa nnya, ku myaka 49.

Nga tetunnasiibula Samuel Wesley, kisaanidde okwogera nti eddwaliro lya St. George’s Hospital, eriri kumpi okwolekera Apsley House, libaddewo ku lulwe. Lyasooka kuba ddwaliro (infirmary), erisooka mu Westminster, era lyatandikibwawo mu 1719, okusinga olw’okufuba kwe okutakoowa. Bwe kityo Hyde Park Corner kiwa obujulirwa ku buwanguzi bw’abooluganda babiri, omu ku bo yali mukugu mu by’entalo, ate omulala mu by’emirembe.

Ekyayita Ekiddako