Essuula 13 · eddakiika 40 ez’okusoma · eddakiika 52 ez’okuwuliriza
Okwawukana
ENKOLA y’obulamu e Wroote, gye waali " emmere n’eby’okunywa bingi,” wadde ng’ensimbi n’engoye byali bya kuzibuwalirwa nnyo, era abawala buli omu gye yatwalanga omugabo gwe mu mirimu gy’awaka n’egy’ettaka ly’ekkanisa, n’okuweereza bazadde baabwe, Samuel Wesley yaginnyonnyola bulungi mu nnyiriri z’ebitontome; ye yalaba ebintu nga biri mu mbeera yaabyo esinga obulungi mu kukyala kwe mu kyeya kya 1725, era oboolyawo mu kiseera ekyo mwe yasobolera okutabaganya Hetty ne kitaawe ne nnyina. Ebitontome eby’okwogera eri omuntu n’ebigambo ebyawandiikibwanga mu nnyiriri ez’ebitontome byali bya mulembe nnyo mu biseera ebyo, era aba Wesley bonna baali bawandiisi ba bitontome abakugu abaabiwandiika mu bwangu. Ekitontome kyatuumibwa " Wroote,” ne kiweerezebwa Hetty. Zino ze zimu ku nnyiriri ezisangibwa mu bitontome bye ebyafulumizibwa : — Ettaka ly’ekkanisa eggazi eryetoolodde ennyumba Liwa ente omuddo omungi gwe zirya, Amata amawoomu ng’omubisi ne gakulukuta nnyo, Owange, ennyumba y’amata ennungi era ennyonjo !
Okuggyako nga Moll, oba Anne, oba ggwe Alagajjalidde omulimu gwe ;
Olwo weekuume, ebisambi bijja kumyukirira biddugale Olw’okunyigibwa enjala z’akazimu.
Laba ekiyumba ky’embizzi ekibuguma, ekyayaliirwamu obulungi essubi, Embizzi enkazi n’embizzi n’obumbizzi gye bigalamira ; Nancy oba ggwe mubiwa ebisigalira by’omwenge. Binywa nga tebifaayo ku kintu kyonna.
•* *• * * Naye tebisanyuka Nga ggwe bw’osanyuka okuweereza kitaawo !
Owange, kirungi nnyo okulaba ! Ndowooza mbalaba mwenna nga muvuganya Ani anaasooka okwanukula bw’ayita, Oba Anne ow’amaanyi, oba Moll omunafu, Pat ow’amagezi, oba Hetty omukkakkamu ; Okusiimuula omukira gw’ekkanzu ye ogwakulubira mu bitosi, Oba okuggya enkofiira ye ku musumaali, Oba okunoonya ekisumuluzo okumusenera bbiya we, Omuwala bw’aba nga yakibba. Okumukoleeza emmindi, oba okutunga engoye ze, Oba okuddaabiriza obulungi ssokisi ze ez’erangi ya kitaka — Okuweweeza obugere bwe obukaddiye — Mu ngeri ennungi nnyo nti tasobola na kuwulira we zaddaabirizibwa.
Wabula waaliwo ebiseera Wroote we yali ewala nnyo okuba ekifo ekisanyusa okubeeramu, ne mu kyeya, so ng’ate okuweereza ebigo ebibiri kwali kuzibu nnyo. Omwami Wesley, wadde nga yasanyukanga okuyambibwa batabani be bwe baasobolanga okujja, yatyanga nti emibiri gyabwe giyinza okukosebwa olw’obuzibu obwo, newakubadde nga ye kennyini kirabika tebwamukolako kibi kisinga kumwongera bukoowu bwe yeemulugunyangamu buli luvannyuma lwa kiseera. Ekitundu ky’ebbaluwa gye yawandiikira John mu Juuni 1727 kiraga obuzibu obwaliwo mu kutambula mu kitundu ky’entobazi amazzi bwe gaabanga gabooze : — " Bw’olijja wano, ng’omaze okukola eby’e Charterhouse, n’okutuukiriza ebya Rector wo, ekifo kyo ekikulu eky’okubeeramu, ndowooza, kinaabanga kumpi bulijjo e Wroote, nga nange ekyange bwe kinaabanga e Epworth bwe kinaasoboka, wadde nga oluusi tujja kuwaanyisaganyanga. Amazima gali nti olugendo lwange olw’eryato n’olw’ekigere okugenda n’okudda okuva e Epworth ku Ssande ewedde lwannafuya nnyo (ipped, sic), ne nnemala olw’okutobeka amazzi, ekitundu olw’enkuba ey’amaanyi eyatonnya n’okubwatuka, n’ekitundu olw’amayengo agaayiika ku lyato. Naye, nneebaza Katonda, nnasobola okubuulira wano olweggulo, era ku makya ga leero mbadde bulungi nga bulijjo, okuggyako obulumi butono n’okulemala katono, era byombi nsuubira okubinaaza akawungeezi kano nga nkozesa ‘ekyoya ky’embwa y’emu eyakuluma,’ ng’olugero bwe lugamba.
" Nnandyagadde enkuba neetatuuka gye tuli ku luuyi luno olwa Lincoln, naye etonnya buli kiseera, ne kiba nti kumpi tetusigazza lubalama na lumu, era sisobola n’akatono kufuna wadde kwata emu (quarter) ey’oats mu bitundu byonna ebya wansi (levels) ; naye, Katonda yeebazibwe, sayiri n’amakungula ga rye ag’omu nnimiro malungi. Tetusobola kugenda Epworth nga tutambula n’ebigere wadde ku mbalaasi, wabula mu lyato lwokka okutuuka ku Scawsit Bridge, olwo ne tutambula nga tuyita mu ttaka ery’awamu (Common), wadde nga nsuubira nti mu bbanga ttono kijja kulongooka. ... Njagala okusoma kwo kutaataaganyizibwe kitono nnyo nga bwe kisoboka, era nsuubira nti nja kusobola okwongera omwezi gumu oba ebiri, kubanga mmanyi bulungi nti nteekwa okukola kyonna kye nsobola ku lw’ab’omu nnyumba ya Katonda n’ab’omu nnyumba yange ; era bwe ndiraba nti kinzitoowerera nnyo, oba oboolyawo nga tekinnatuuka awo, ddala nja kukutegeeza, nga nkuwadde ebbanga lya wiiki nga bbiri ; era mu kiseera kino nkuweereza omukisa gwange, nga bwe ndi kitaawo akwagala, " SAMUEL WESLEY.”
Oluvannyuma lw’ennaku ntono yawandiika : — " Nnali mmanyi nti John tasobola kuyita wakati wa Wroote ne Epworth nga tateeka bulamu bwe oba obulamu bwe bwonna mu kabi ; so nga nze olususu lwange lugumu, era ndowooza tewali kivundu kiyinza kunzita. Jjo nnatambula mayiro kkumi na mukaaga ; era, nneebaza Katonda, ku makya ga leero tewali kye nnakosebwa wadde akatono.”
Era Omusumba mu emu ku bbaluwa ze gye yawandiikira John e Oxford awandiika ku ngeri omu ku bawala gye yeeyisaamu obulungi ng’awulira era ng’akola n’amaanyi, bw’agamba nti : " M mu ngeri ey’ekyamagero afuna ensimbi ne bw’aba e Wroote, era awadde nnyina ebibala ebibereberye eby’empeera ye, ng’amuwola ensimbi, era ng’amuwa n’ekkooti empya gye yeegulira n’agyetungira yekka, era Katonda alimuwa omukisa olw’ekyo.” Embaga z’abamu ku bawala zaakolerwa e Wroote, wadde nga Susanna yafumbirwa Omwami Ellison mu 1721 nga tebannava mu nnyumba y’omusumba e Epworth. Mu biseera ebyo yali ayimiridde bulungi mu by’enfuna, era Susanna yamuzaalira abaana bana, naye aba Wesley baali tebamwagala n’akamu; era oluvannyuma lw’omuliro ogwayokya ennyumba ye ne kiba nti ab’omu maka bawonawo bufunda n’obulamu bwabwe, mukyala we yamuvaako n’atadda nate, n’amala ennaku ze ezaasigalawo ng’abeera wamu n’abaana be abaali bamaze okukula nga basenze e London ne Bristol.
Hetty ateekwa okuba nga yafumbizibwa William Wright okuva e Wroote nga kikontana nnyo n’okwagala kwe, era yali mutuufu okwegaana, kubanga omusajja oyo teyamusaanira mu ngeri yonna. Taata we omuto Matthew yamuwa ensimbi nnyingi, era bba n’azikozesa okutandika bizinensi mu London, gye baabeeranga mu Crown Court ne mu Frith Street, e Soho. Abaana be abasinga baafa nga bakyali bawere, ekyamunakuwaza ennyo, era bba omusiru atamanyi kusoma n’atandika okutamiiranga n’okumuyisa obubi. Yalabanga nnyo taata we omuto bwe yali akyali mulamu, ne mwannyina eyali e Westminster, ne John ne Charles bwe baabanga mu London. Bonna baamusaasira, era ne bakola kyonna ekyasobola okukolebwa okwagala kw’abooluganda okumuwewulako emigugu gye. Yali amanyiddwa era ng’assibwamu nnyo ekitiibwa mu bibinja by’abawandiisi n’abayivu ab’omu biseera ebyo, ng’asisinkana abantu abagezi mu nnyumba ya taata we omuto. Nga abasinga obungi ku b’omu maka gaabwe, yawandiikanga ebitontome, era bingi ku byo byafulumizibwanga buli luvannyuma lwa kiseera mu Gentleman’s Magazine.
Anne kirabika yafumbirwa mu 1725 John Lambert, omupimi w’ettaka ow’e Epworth, omusajja omulungi ennyo, eyali amwagala era nga yassanga ekitiibwa mu bitone bya kitaawe. Baamala ekiseera nga babeera e Epworth, oluvannyuma ne basenguka ne bagenda e Hatfield, gye baali basobola okutuuka ku b’eŋŋanda zaabwe ab’e London. Baalina omwana omulenzi omu gwe baatuuma erinnya lya John Wesley, eyali kitaawe mu batismu (god-father). Omwami Lambert yakuŋŋaanya obutabo bwonna obutono ssezaala we bwe yawandiika, era yabwenyumiririzangamu nnyo. Obufumbo buno bwali bulungi mu buli ngeri.
Ekimu ku bintu ebyakyusaamu mu bulamu obw’olutentezi obw’e Wroote kiteekwa okuba nga kyali okusaba okw’enjawulo okutajjukirwa (oboolyawo mu 1725 oba awo) okwa Garrett Wesley ow’e Dangan Castle, mu Ireland, eri Omusumba, eyali ow’oluganda lwe, ng’amubuuza obanga yalina omwana omulenzi ayitibwa Charles, era bwe kiba bwe kityo, obanga yandimukkirizza okulondebwa okuba omusika we. Omuvubuka yaleka kitaawe okusalawo, kitaawe naye n’akizza eri Charles ng’omuntu asinga okukwatibwako; era Omwami Garrett Wesley yagenda okumulaba e Westminster n’amukaka nnyo okukkiriza ky’amuwa. Olw’ensonga etategeerekeka, kyagaanibwa, Garrett Wesley n’alekera ebintu bye ow’oluganda ow’ewala, Richard Colley, ku bukwakkulizo nti yeetuuma erinnya lya Wesley era akozese akabonero k’ennyumba eyo (coat of arms). Richard Colley Wesley ono yafuulibwa Baron Mornington mu 1746, era mutabani we omu yekka Garrett yawasa muwala wa Viscount Dungannon, era mu kiseera ekyagwanira n’afuuka Earl wa Mornington. Mutabani we omubereberye ye yali Marquis Wellesley, eyali okumala ekiseera Gavana Omukulu (Governor-General) wa Buyindi, ate mutabani we ow’okusatu ye Duke wa Wellington omututumufu.
Mu bbaluwa za Mukyala Wesley zonna tewali n’emu eyogera wadde akatono ku nsonga eno. Kizibu okulowooza lwaki obusika obwo bwagaanibwa. Abazadde abasinga obungi abaalina amaka amanene bwe gatyo bandyebazizza nnyo omu ku baana baabwe okusitulibwa mu kifo ekyo, ebitone bye n’empisa ze bye byamusaanyiza mu buli ngeri okukiwa ekitiibwa, era okweraliikirira kw’Omwami Wesley okw’obutonde ku lwa mukyala we, singa yandimusinze okuwangaala, kwandikendedde singa omu ku batabani be yali mu mbeera nnungi. John Wesley, mu bunyiikivu bwe obw’eddiini obw’amaanyi, ng’asiima muganda we ng’omukozi munne, yagamba omulundi gumu nti okusalawo kuno Charles kwe yakola kwali " kuwona okulungi " ; era abawandiisi b’Abametodisiti okutwalira awamu bamutwala era bamwogerako nga Musa ow’ekyasa eky’ekkumi n’omunaana, " eyalaba nti okuvumibwa olwa Kristo kisingira wala obugagga bw’e Misiri.” Wabula abagoberezi ba John Wesley tebalaze nti bakyawa obugagga, era bangi ku bo babukozesezza mu ngeri ey’ekitiibwa.
John Wesley bwe yali Fellow wa Lincoln ng’abeera mu ttendekero, era ng’amala ennaku ze empanvu ez’oluwummula e Wroote, teyali muntu atakwatibwako bulungi bwa bakazi. Nga bwe kimanyiddwa bulungi, emirundi egiwerako yawangulwa amaanyi g’okwagala okw’omukwano, wadde nga, bwe yali amaze okuyingira emyaka egy’omu makkati, yawasa mu ngeri etaliimu kwagala kwa nnyo, obufumbo obwamuleetera essanyu ttono oba obutamuleetera n’akatono. Ab’omu maka baali bamanyi nti mu 1727 omutima gwe gwasikirizibwa omuwala omuto ow’omu Worcestershire, Betty Kirkham, era kiyinzika nti ye yali omwagalwa we eyasooka. Yali ayagalana nnyo ne nnyina okusinga ku bulijjo, era oboolyawo yamufuula omuntu gwe yeekubagizangako ebyama bye, kubanga ekintu eky’engeri eyo kyokka kye kyali kiyinza okumuwandiisa ebbaluwa eno ennungi : — “MWANA WANGE OMWAGALWA, " Wroote, nga 14 Maayi 1725.
“Obuzibu obuliwo mu kwawula ebirowoozo ku bintu ebifaanagana ennyo, era nga embala yaabyo n’ebibivaamu kumpi bye bimu, ndowooza bwe bwaleetera abamu okulowooza nti emmeeme y’omuntu terina kiyiriitira kirala wabula okwagala ; era nti ebiyiriitira byonna oba enneewulira ze twawulamu n’amannya ag’essuubi, okutya, essanyu, n’ebirala, tebiri birala wabula engeri ez’enjawulo ez’okwagala. Endowooza eno erabika ng’erimu amagezi, wadde nga nze siyinza kugikkiriza. Nteekwa okwatula nti sinnalaba kunnyonnyola kwa kiyiriitira kya kwagala okutuufu ennyo okwammatiza ddala. Ddala, okutwalira awamu kunnyonnyolwa nga ' okwegomba okwegatta n’ekirungi ekimanyiddwa oba ekirowoozebwa.’ Naye kino kifuula butereevu okwagala n’okwegomba ekintu kimu, so nga, bwe nkyetegereza obulungi, ndaba nti si kimu olw’ensonga eno : okwegomba kwe kusinga amaanyi era kwe kukola n’obuvumu obungi ekintu ekyagalwa bwe kiba ewala, nga tekiriiwo, oba nga kirowoozebwa nti tekirina kisa oba nti kinyiize; so ng’okwegatta bwe kumala okutuukibwako n’okukifuna ne kutuukirira, okusiima, okusanyuka, n’essanyu bijjuza emmeeme y’oyo ayagala ng’okwegomba kuwummudde, ekyo ne kiraga lwatu (waakiri gye ndi) nti okwegomba okwegatta kiva mu kwagala, so si kwe kwagala kwennyini.
" Kale okwagala kye ki ? Oba tunaanyonnyola tutya obutonde bwakwo obw’ekyama obwewuunyisa? Kiri — simanyi kye kiri ! Ekintu eky’amaanyi ! ensibuko y’essanyu lyaffe n’ennaku yaffe, buli muntu ky’awulira era ky’ayitamu, naye nga tewali n’omu akimanyi ! Era tetulikitegeera kye kiri okutuusa lwe tuligattibwa ne Nsibuko yaffe Esooka, ne tusoma eyo obutonde bwakwo obwewuunyisa mu ndabirwamu entangaavu ey’Okwagala okutaatondebwa ; era okutuusa olwo, kisinga okumatira n’okutegeera kw’obutonde bwakwo kwe tuyinza okukuŋŋaanya nga twetegereza ebikuvaamu n’engeri gye kukwatamu ; kubanga okumanya okulala okukukwatako mu mbeera yaffe ey’akaseera kano kutusukkiridde, era kutwewuunyisa nnyo, kutulema okutegeera.
" Kaakano kkiriza ekigambo eky’okubuulirira. Ne bw’oba oyagala nnyo okunoonyereza ku butonde, oba okwawulamu embala, z’ebiyiriitira oba empisa ennungi ez’abantu olw’okwematiza ggwe kennyini, weegendereze nnyo okwogera ku njawulo enzibu ezo mu nkuŋŋaana z’abantu bonna ; kubanga ekyo tekituukiriza kigendererwa kituufu eky’okubuulira, nga kwe kulongoosa obulamu bw’abantu, so si kujjuza mitwe gyabwe birowoozo ebitaliimu mugaso. Era oluvannyuma lw’ebyo byonna ebiyinza okwogerwa, buli nneewulira ey’emmeeme esinga kumanyibwa mu kugiyitamu okusinga mu kunnyonnyola kwonna okuyinza okugiweebwa. Omuntu omwesimbu ajja kutegeera mangu ekitegeeza okuba n’obuggya ku lwa Katonda n’okulwanyisa ekibi bw’awulira embala n’ebibala by’obuggya obw’amazima, okusinga bw’awulira okunnyonnyola okutuufu ennyo okw’obutonde bwabwo.
" Mwana wange omwagalwa, enkomerero y’ebbaluwa yo erimu ekisa kingi. Nti wali bulijjo omuwulize, ekyo nkimanyi bulungi nnyo. Naye nneemanyi ekimala okumatira n’okwagala kwo okw’ekigero. Ddala, kyandibadde kya butali bwenkanya gye ndi okwegomba okwagalibwa omuntu yenna. Okusaba kwo kwe neetaaga era kwe njagala ; era sirirekera awo, nga nkyali mulamu, okwegayirira Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna akuwe omukisa. Weeraba !
" SUSANNA WESLEY.”
Ekitundu ky’ebbaluwa eyawandiikirwa John e Oxford mu biseera by’obutiti mu 1727 kiraga nti Mukyala Wesley oluusi yamuwanga amagezi ag’obwegendereza era ag’omugaso mu bulamu obwa bulijjo, agatakwata ku ddiini yokka : — " JACKY OMWAGALWA, " nga 31 Janwali 1727.
" Sisanyuse n’akatono nti twakuwa amagezi okufuna ekyambalo kyo ekya plaid, wadde nga nsanyuse nti olaba nga kya bbeeyi nnyo, kubanga ekyo nkitwala ng’akabonero akalaga nti oli muntu ayagala okukekkereza, empisa enzibu okusangibwa mu muvubuka eyeetaaga okwekolera obugagga bwe. Ddala, omuntu ow’engeri eyo tasobola kweyongera kwegendereza oba kufaayo. Siyinza kukuwa magezi kweraliikirira bya nkya okusinga ekyetaagisa okukozesa obulungi emikisa egiriwo kaakano, nga tulabirira n’amagezi ebitone Katonda bye yatukwasa ; era okutuuka awo ndowooza buli muntu alina obuvunaanyizibwa okulowooza ku bya nkya. Era nneegomba n’omutima gwange gwonna okitegeerere ddala ekyo ng’obulamu bukyali buto. Kubanga — ' Nzikiriza, ggwe omuvubuka, (kubanga ndi mukugu mu bweraliikirivu, Era nkutama wansi w’obuzito bw’emyaka egisukka amakumi ataano)’ Nzikiriza, mwana wange omwagalwa, obukadde bwe biseera ebisinga obubi bye tuyinza okulonda okulongoosaamu obulamu bwaffe oba eby’enfuna byaffe. Emisingi gy’okutya Katonda okunywevu bwe gitasimbibwa nga bukyali mu nzikiriza entuufu n’empisa ennungi, era bwe tulagajjalira, ng’amaanyi n’obuvubuka bikyaliwo, okwetegekera ekintu nga obunafu bw’obukadde tebunnatutuukako, emikisa kikumi ku kimu nti tujja kufa nga tuli baavu era ababi.
" Owange ! mwana wange omwagalwa, singa wali wamu nange ku lubalama lw’obulamu, n’olaba mu maaso go ekifo ekigazi ennyo, obulamu obw’emirembe n’emirembe obutaliiko kkomo, bw’oyinza okuyingiramu mu bbanga ttono, tosobola kulowooza nga obulagajjavu bwonna, ensobi, n’ebibi eby’omu buvubuka bwe byandikulabikidde ; era nga endowooza ku masanyu ag’omubiri, okwegomba kw’ebikula, n’emikwano egy’omu nsi egizikiriza byandibadde bya njawulo olwo okuva ku ngeri gye biri kaakano, ng’obulamu bukyali bulungi era nga bulabika ng’obusuubiza emyaka mingi egy’okuwangaala.
" SUSANNA WESLEY.”
Mu biseera bya ttoggo (spring) oba ku ntandikwa y’ekyeya mu 1731, Omwami Matthew Wesley, mukulu w’Omusumba w’e Epworth, yatambula olugendo okugenda e Scarborough, ng’ali n’omuweereza omu yekka, n’akyalira ab’eŋŋanda ze ng’ali mu kkubo.
Yali alaze abamu ku baana baabwe ekisa kingi, era yalabanga muganda we buli luvannyuma lwa kiseera bizinensi bwe yamutwalanga e London, naye yali tannaba kugenda waka we. Kirabika ab’omu maka mu kiseera ekyo baali bamaze okuddayo e Epworth, era byonna ebimanyiddwa obutereevu ku kukyala okwo biri mu bbaluwa Mukyala Wesley gye yawandiikira John e Oxford.
" nga 12 Julaayi 1731.
" Mulamu wange Wesley yali ategese okutwekanga, era yali atambudde ng’akozesa erinnya ery’obulimba okuva e London okutuuka e Gainsborough ; naye eyo, bwe yatuma omusajja we enkeera okunoonya omulagirizi w’ekkubo okugenda ku Kizinga (eky’e Axholme), omusajja n’abuulira omu ku abo abakolera mu katale kaffe erinnya lya mukama we, era nti yali agenda kulaba muganda we, eyali omusumba w’e Epworth. Omusajja oyo gwe yabuulira yasisinkana Molly mu katale nga wabula essaawa emu mulamu wange atuuke eyo. Molly, ng’ajjudde amawulire, yayanguwa n’adda eka, n’atubuulira nti taata we omuto Wesley yali ajja okutulaba, naye kumpi twalemwa okumukkiriza. Kyali kyewuunyisa okulaba ng’ekibuga kyonna bwe kyasasamala, abantu ne beekaliriza amaaso, ng’alinga omulangira omukulu agenda okuyingira. Yeebagala embalaasi n’agenda butereevu ewa John Dawson (ekisulo ky’abagenyi) ; naye mangu ddala twategeezebwa nti atuuse, ne tutuma John Brown n’okumuyita mu nnyumba yaffe. Yalaga obutasanyuka eri omuweereza we olw’okututegeeza nti ajja, kubanga yali ategese okutumya Omwami Wesley okulya naye ekyemisana ewa Dawson, olwo n’alyoka ajja okutukyalira olweggulo. Wabula, mangu ddala yagoberera John n’ajja eka, gye twali tweteeseteese ffenna okumwaniriza n’essanyu lingi.
" Enneeyisa ye gye tuli yali ya mpisa nnungi ddala era ya kisa. Ku lunaku olwasooka teyayogera nnyo na baana, kubanga yali akola (nga bwe yababuulira oluvannyuma) ku kwetegereza enneeyisa yaabwe, n’okulaba bw’abaagala ;
oluvannyuma yali wa ddembe nnyo gye bali, era n’abalaga bonna ekisa kingi.
" Yeesisiwala nnyo okulaba obwavu bw’ebintu byaffe eby’omu nnyumba, era n’okusingawo okulaba obubi bw’engoye z’abaana. Bulijjo yayogeranga ne bannyoko ku mbeera yaffe mu ddembe okusinga bwe yayogeranga nange, era n’abagamba nti yewuunya muganda we kye yali akoze n’enyingiza ye, kubanga kyali kyeyoleka nti teyagisaasaanyiza mu kugula bintu bya mu nnyumba ye wadde okwambaza ab’omu maka ge.
" Oluusi twanyumyangako ffembi, naye tekyabangako kya bulijjo okufuna omukisa okwogera mu kyama ; era yatyanga nnyo okwogera ekintu kyonna ekikwata ku baana mu maaso ga kitaawo, wadde ensonga endala yonna. Namubuulirako, nga bwe nnasobola mu ngeri esaana, ku bufiirwa bwaffe, n’ebirala, kubanga nnatya nti ayinza okulowooza nti nnali ŋŋenda kumusabiriza ; naye abawala (be yanyumyanga nabo emirundi mingi mu kyama), ndowooza, baamubuulira buli kintu kye baasobola okulowoozaako.
" Yasanyuka nnyo ddala ne Patty [eyali mu kiseera ekyo ow’emyaka amakumi abiri mu etaano] ; era, ku makya agamu, Omwami Wesley nga tannaserengeta, yambuuza obanga nnandikkirizza Patty okugenda okubeera naye mu London okumala omwaka gumu oba ebiri. ' Mwannyinaze,’ bw’agamba, ' nfubye dda okuwa omu ku baana bo obulamu obulungi obutaliimu kweraliikirira ennaku zonna z’anaamala nga mulamu ; era bw’onoosalawo okunkwasa Patty, nja kufuba okumukolera ekyo naye.’ Abalala ne bwe banaalowooza batya, nze nnalaba nti kino kyali kirabo kya kisa kingi ; era n’okusingawo, kubanga yali akoledde nnyo Sukey ne Hetty. Namwebaza nga bwe nnasobola, era nnandyagadde ayogere ne kitaawo, naye ye kennyini teyakikola — ekyo yakindekera ; era teyakyogerako eri Omwami Wesley okutuusa akawungeezi nga tannava gye tuli. Bulijjo yeeyisanga bulungi nnyo mu kusaba okw’awaka, era, kitaawo bwe yabanga taliiwo, yatusabiranga ng’emmere tennaliibwa era nga tumaze okulya. Era teyatutaataaganyanga mu biseera byaffe eby’ekyama, wabula yayingiranga mu kisenge kye nga ffe tuyingidde mu byaffe.
" Yabeera naffe okuva ku Lwokuna okutuuka ku Lwokusatu olwaddirira ; olwo n’atuvaako n’agenda e Scarborough, gye yava n’akomawo ku Lwomukaaga oluvannyuma lwa wiiki nnamba, ng’ayagala okubeera naffe ennaku ntono ; naye, bwe yasanga bannyoko nga bagenze e Lincoln olunaku olwasooka, n’ayagala okutuvaako ku Ssande ku makya, kubanga, bwe yagamba, yali ayinza okulaba abawala nga tebannasitula kugenda London. Yabatuukako e Lincoln, n’alya nabo ekyeggulo ku kisulo ky’abagenyi ekiyitibwa ‘Angel,’ nga mulimu Mukyala Taylor, Emilia, ne Kezzy, wamu n’abalala. Ku Lwokubiri baalya naye ekyenkya ; olwo ne baawukana, nga basuubira obutaddamu kumulaba okutuusa nga batuuse e London ; naye ku Lwokusatu n’atuma omusajja we okubayita okulya naye ekyeggulo ekiro. Ku Lwokuna yabayita ku kyemisana, ekiro ku kyeggulo, ne ku Lwokutaano ku makya ku kyenkya, olwo n’abasiibula ne yeebagala embalaasi n’agenda e London. Baatuuka mu kibuga ku Lwomukaaga mu ttuntu, era akawungeezi ako Patty n’ampandiikira ebbaluwa ng’annyonnyola olugendo.
" Jacky omwagalwa, sisobola kaakano kulwawo nga njogera ku Hetty ne Patty, wabula kino — bombi mbasuubiramu ebirungi okusinga abalala abamu bwe babasuubiramu. Nsaba Katonda akuwe omukisa. Weeraba !
" SUSANNA WESLEY.”
Omusumba omwavu, muganda we bwe yamala okuddayo e London, yafuna okuva gy’ali ebbaluwa ey’obukambwe ku kibi ky’obutalabirira bulungi maka ge. Wabula tekirabika nti yalina mpisa ya kusaasaanya bya bugagga ku lulwe okusinga emmindi ye n’akatono ka taaba ow’okunuusa; naye ku luuyi olumu teyalina bukugu mu by’enfuna, ate ku luuyi olulala Omwami Matthew Wesley, eyalina omwana omu yekka (omulenzi, eyafuuka omwonoonefu), teyamanya bwe kyali kya bbeeyi okumala emyaka emingi bwe gityo n’omukyala omulwadde n’amaka agaali geeyongera buli mwaka, era teyamanya n’ebyo ebyetaagisa okwambaza abawala abakulu abangi bwe batyo. Bakaana ba muganda we baali tebakyali baana bato, era tewali kubuusabuusa nti baali basobola okumuwa ekifaananyi ekituufu ekimala ku mbeera nga bwe yali ddala ; era kirabika yali wa kisa nnyo nti teyandiwunzise muntu okuggyako nga waliwo ensonga ennungi. Kyeyoleka nti yalowooza nti omusajja tasaanidde kwetooloolwa matabi ga mizeeyituuni mangi okusinga bw’asobola okugakuza obulungi n’okugalabirira ; naye awo Omusumba yali takkiriziganya naye n’akamu (in toto), era kyeyoleka nti yalowooza nti yali ayambye nnyo ensi ye olw’okwongera ennyo ku muwendo gw’abantu baamu.
Waliwo ebbaluwa endala ya Mukyala Wesley eriko olunaku lwe lumu; naye obanga olunaku olwo lutuufu tekisoboka kukakasa. Kiyinzika nti amawulire g’akabenje k’annyonnyola gaaweerezebwa e London amangu ddala nga kakamaze okubaawo, era nga ge gaaleetera Omwami Matthew Wesley obutasuubirwa " JACKY OMWAGALWA, " nga 12 Julaayi 1731.
" Ku Lwokutaano, nga 4 Juuni, nze, mwannyoko Martha, n’omuweereza waffe omukazi twali tugenda mu kigaali kyaffe okulaba ettaka lye tupangisa okuva ewa Mukyala Knight e Low Millwood. Kitaawo yali atudde mu ntebe ku ludda olumu olw’ekigaali, nze mu ndala ku ludda olulala, Mattie wakati waffe. n’omuweereza omukazi emabega wange. Nga tetunnatuuka ku nnimiro enkomere, nga tukka akasozi akatono, embalaasi zaatandika okudduka ennyo, kitaawo n’entebe ye ne bawanuka ne bagwa wabweru. Omuweereza omukazi, bwe yalaba embalaasi nga zidduka, yeewanirira n’obuzito bwe bwonna ku ntebe yange n’aŋŋaana okumwegattako. Yakaaba n’ayita William okuyimiriza embalaasi, ng’agamba nti mukama we afudde. Omusajja yabuuka okuva ku ntebe n’ayimiriza embalaasi, olwo n’addukira Omwami Wesley ; naye nga tannamutuukako, baliraanwa babiri, Katonda mu kulabirira kwe be yali asisinkanyizza awo, baasitula omutwe gwe, gwe yali agweseeko, ne bamukwata nga bamuzzizza emabega, era bwe batyo n’atandika okussa ; kubanga kikakafu, olw’obuddugavu bw’amaaso ge, nti yali tassizza mukka okuva lwe yagwa okutuusa lwe baamuyamba okusituka. Mu kiseera ekyo nnali mmutuuseeko, ne mmubuuza bw’ali, ne mmusendasenda okunywa ku bbiya katono, kubanga twali tuleese eccupa. Yali alabika ng’eyeewuunye ennyo era ng’atabuddwatabuddwa, naye n’atandika okwogera, n’aŋŋamba nti tewali kimuluma. Namubuulira nti yali agudde. N’agamba nti ' tamanyi kugwa kwonna, era nti yali mulamu bulungi nga bwe yali bulijjo mu bulamu bwe.’ Twasiba omutwe gwe, ogwali gufunye ebisago bingi, ne tumuyamba okuddamu okulinnya mu kigaali, ne tumutuuza wansi waakyo, nze ne mpanirira omutwe gwe n’emikono gyange, omusajja n’akulembera embalaasi mpola okutuuka eka. Amangu ago nnatumya Omwami Harper, eyamuggyamu omusaayi mungi ; olwo n’atandika okuwulira obulumi mu bifo ebiwerako, naddala mu mbiriizi ne ku kibegabega. Ekiro yakimala bubi nnyo ; naye ku Lwomukaaga ku makya Omwami Harper n’addamu okumujjira, n’amusiba omutwe, n’amuwa eddagala erimu eryakendeeza nnyo obulumi mu mbiriizi. Twaddamu okumuwa eddagala eryo mu kiseera eky’okwebaka; era ku Ssande yabuulira emirundi ebiri era n’agaba Sakramentu, ekyali kisukkiridde amaanyi ge, naye tewali n’omu yasobola kumuggya ku kyo. Ku Mmande yali mulwadde, era yeebaka kumpi olunaku lwonna. Ku Lwokubiri obulwadde bwa gout (obulumi mu nnyingo) ne bujja, naye oluvannyuma lw’ebiro bibiri oba bisatu ng’anywa eddagala lya Bateman, ne buwona, era okuva olwo abadde bulungi okusinga bwe twali tusuubira. Mu kusooka twalowooza nti ekigaali kyamuyiseeko ddala, naye kyayita ku mukono gw’ekkanzu ye kwokka, era emisumaali ne gimusenyako akaliba katono ku nnyondo z’engalo, naye tegyamukola kabi kalala.
“Sus. WESLEY.”
Kyeyoleka nti Omwami Wesley yakankanyizibwa nnyo akabenje kano, era teyakawonako ddala ; era, oboolyawo, ng’akagattako okunenya kwa muganda we, yatandika okulowooza ennyo ku ekyo ekyandituuse ku mukyala we n’abawala be abaali tebannafumbirwa singa yandifudde. Emabegako kirabika batabani be be yasookanga okulowoozaako, era oboolyawo ekyo kyanyiigizangako katono abawala mu mitima gyabwe, si lwa kuba nti baali bakwatirwa baganda baabwe obuggya ku kintu kyonna oba nti tebaali beenyumiriza mu bo, wabula kubanga abawala bamanyi nti waakiri balina obwenkanya ku bazadde baabwe nga abalenzi bwe balina. Ne bwe kyandibadde kitya, kitaabwe yatandika okulowooza nti kyandibadde kirungi alekulire ekigo ku lw’omu ku batabani be, singa omwana oyo yandisobodde okusendebwasendebwa okukkiriza. Okusooka, yakiteesa eri Samuel, eyali yaakafiirwa omwana we omulenzi omu yekka, era nga n’okusingawo yali atabuddwatabuddwa nnyo, kubanga, oluvannyuma lw’okumala emyaka amakumi abiri ng’omusomesa omuyambi (usher) mu Westminster School, yaggibwako ekyo kye yali alowooza nti kimugwanira. Omukulu w’essomero yalekulira ; Dr. Nicoll, omusomesa ow’okubiri, n’alondebwa mu kifo kye ; era Samuel Wesley, okusinziira ku nkola ey’edda, yali asuubira ekifo ky’omusomesa ow’okubiri. Eky’ennaku, teyali Mutory yekka, wabula Omujakobayiti ddala, era yeegatta mu bizibu olw’okwewaayo kwe eri Omulabirizi Atterbury eyali awaŋŋangusiddwa n’ensonga ye, nga yali ensonga y’oyo eyitibwa the Pretender (eyali yeegomba entebe y’obwakabaka) ; n’olwekyo yeesanga ng’aggaliddwawo okufuna buli kintu kye yali asinga okwagala. Mu kiseera ekyo eky’obuzibu kitaawe n’amuleetera ekirowoozo nti afuuke Omusumba w’e Epworth. " Obadde,” omukadde bwe yagamba, " kitaawe wa baganda bo ne bannyoko, naddala ab’olubereberye, abakuwemmense ensimbi nnyingi mu kusoma kwabwe nga tebannagenda ku Yunivasite era ne nga bamaze okugenda. Era tokomye awo, wabula olaze nnyoko nange okusaasira kwo mu ngeri ey’omutima omugabi ennyo, era mukyala wo n’akwegattako mu ekyo, nga mmwe bennyini temulina bingi nnyo, era mukoledde n’abaana b’abaana bange ebirungi eby’ekitiibwa. Kale nnandibadde muntu wa ngeri ki singa sifuba kukuwa mirembe nga bwe nsobola, naddala nga mmanyi nti mwembi obulamu bwammwe si bulungi mu London. ... Ate nnyoko omukadde era omunafu, nga nkyakafa ateekwa kuvaamu wabula nga ggwe ompaddeko, era, bw’onoonsikira, era ye n’ansigala, mmanyi nti amangu ago ojja kumutwala mu nnyumba yo, oba waakiri okumukuumira omwo, mukyala wo naawe gye munaamulabirira okutuusa lwe tulisisinkana nate mu ggulu ; era ojja kubeera omulagirizi era omukwatirizi eri ab’omu maka abalala.”
Wabula Samuel teyasendebwasendebwa ; yali amanyi nti, yonna gye yandibadde abeera, ewuwe wandibadde mugguleko eri nnyina singa yali amwetaaze, era yali tayagala n’akamu kwegaya mu Lincolnshire. Ensonga eyo yalekebwa okumala akaseera, era ekifo kyayo ne kitwalibwa ekintu ekipya ekyasikiriza ennyo ab’omu maka e Epworth abaali bakendedde kaakano. Ekyo kye kyali okwogereza n’embaga ya Mary, oba " Moll,” omuwala eyali omulema mu mubiri, Charles gwe yayita ' ' Patient Grizzle " (omugumiikiriza) ow’omu maka. Bba we yali John Whitelamb, eyali mu kusooka omulenzi omwavu mu ssomero ettono ery’obwereere e Wroote. Omwami Wesley yalaba nti yalina amagezi mangi, era ateekwa okuba nga yawandiikanga bulungi mu ngeri esomeka, kubanga yaleetebwa mu nnyumba e Epworth okukoppolola ekitabo ekinene eky’Omusumba ku Kitabo kya Yobu, era n’okukiteekamu ebifaananyi by’amaapu n’ebifaananyi ebirala okusinziira ku " kitangaala ky’obutonde.” Eby’okukuba ebifaananyi byali wansi nnyo mu biseera ebyo ; era Omwami Wesley teyali mukugu kubisalako, singa yali mukugu teyandirowoozezza nti ebifaananyi ebyo byandyongedde ku bulungi bw’ekitabo kye, naye era ne ye yasobola okulaba obutaba na bukugu mu bimu ku byo. Mu kusasulwa olw’emirimu gya " Johnnie Whitelamb omwavu ali kumpi okufa enjala,” yayigirizibwa Olulattini n’Oluyonaani, era ku nkomerero n’aweerezebwa e Oxford, John Wesley gye yamukolera kyonna kye yasobola, era n’amwogerako bulungi nnyo olw’obunyiikivu bwe, amagezi ge, n’obusobozi bwe mu kuyiga ennimi. Whitelamb yali mwavu nnyo, ne kiba nti aba Wesley, kitaawe ne mutabani we, n’emikwano mitono baakuŋŋaanya ensimbi okumugulira ekkanzu, wadde ng’ekyo si kyambalo kya bbeeyi nnyo. Yaweebwa obwadiyakoni, n’afuuka omuyambi w’omusumba e Epworth, ekyabudaabuda ennyo mukwano gwe era omuyambi we eyamwagala era eyamwesiga. Ddala ku mulundi gumu yawonya obulamu bwe ku Burringham Ferry, Omwami Wesley bw’agamba nti, " amagulu n’emikono emiwanvu egya John Whitelamb byalinnya mangu mu lyato ne binnyuuluza okumugoberera.” Oboolyawo yali muto nnyo ku Mary, eyalina emyaka amakumi asatu mu munaana bwe yamufumbirwa ; naye okwagala wakati waabwe kwali kwa mazima, era obufumbo obwo bwasiimibwa nnyo ab’omu maka bonna. Kyali kizibu nnyo okufuna omuyambi w’omusumba yenna okubeera e Wroote, olw’obunnyogovu bw’ekifo n’obutaba kirungi; naye Whitelamb yakyagala, era yali ayagala nnyo okuweereza mu kkanisa yaakyo, bw’atyo Omwami Wesley n’abalabirira, ye ne Mary, ng’alekulira ekigo kino ekitono, era ng’asaba Lord Chancellor akiwe mukoddomi we. Ekyo kyakolebwa ; era n’asobola okubawa pawundi amakumi abiri okutandika obulamu. Wabula Mary teyalwa kunyumirwa mbeera ye empya n’okulabirirwa n’okwagala kwa bba, kubanga yafiira mu kuzaala nga tannamala mwaka mu bufumbo, era,.
wamu n’omwana we omuwere, n’aziikibwa mu kkanisa. Mukyala Wesley yawulira nnyo obulumi bw’okufiirwa kwe, era nnamwandu n’agenda e Epworth okunoonya okubudaabudibwa. Yali mu mbeera ey’omutima abasajja mwe beewaayo okugenda mu buminsani, oba okukola emirimu emizibu egy’engeri yonna, n’okuba ewala n’ebifo ebibajjukiza ennaku zaabwe ; bw’atyo Omwami Wesley n’amuwandiikako eri Jenerali Oglethorpe, eyali amaze okutandika omulimu e Georgia, era nga mu kibinja kye mwalimu omusajja ow’e Wroote : — " SSEBO OMWAGALWA, " Epworth, nga 7 Desemba 1734.
" Sisobola kwogera bwe nkwebaza ennyo olw’ebbaluwa yo esembyeyo ey’ekisa era ey’okuyigiriza ku nsonga za Georgia. Saasobola kugisoma nga sissa kikkowe (wadde nga ngisomye emirundi egiwerako) bwe nnaddamu okulowooza ku myaka gyange n’obunafu bwange, ebyafuula olugendo ng’olwo obutasoboka n’akamu gye ndi. Naye ebirowoozo byange byakola nnyo ku nsonga eyo ; era tekiri nti tekisoboka nti Katonda mu kulabirira kwe ayinza okuba nga andagiridde ekkubo eriyinza okuyamba ensi yo empya (colony) okusinga nze bwe nnandiyinzizza.
" Ensonga eri bw’eti. Waliwo omuvubuka abadde nange okumala emyaka mingi ddala, era eyannyamba mu mulimu gwange ku Yobu ; oluvannyuma ne mmuweereza e Oxford, eri mutabani wange John Wesley, Fellow wa Lincoln College, eyalabirira okusoma kwe, gye yeeyisiza obulungi ennyo, era ne yeeyongera mu kutya Katonda ne mu kuyiga. Olwo ne mmuyita okudda, nga mmufunidde obwadiyakoni, era n’aba omuyambi wange ow’omusumba nga siriiwo bwe nnali mu London ; olwo ne mmulekera ekigo kyange ekitono eky’e Wroote, n’ateekebwawo mu butongole era n’atuuzibwa mu kifo omwo. Era nnakkiriza n’okuwasa omu ku bawala bange, kubanga waaliwo omukwano omunene era ogw’oku lusegere wakati waabwe okumala ebbanga ddene. Naye ye nange tetwalina mukisa kubalaba nga babeera wamu okumala ebbanga ddene, kubanga yafiira mu kuzaala omwana we omubereberye. Yanakuwala nnyo olw’okufiirwa kwe nga tasobola kubudaabudibwa, ne kiba nti nnatya nti mangu ajja kumugoberera; era okuziyiza ekyo nnamusaba ajje abeere nange wano mu nnyumba yange, alyoke afune eky’okwesanyusa n’eky’okukola ng’annyamba mu kigo kyange nga ndi mulwadde. Mu kiseera ekyo, Ssebo, mwe nnafunira ebbaluwa yo ey’ekisa, ne mmulaga agisome okwewummuzaamu ebirowoozo, naddala kubanga ye ne John Lyndal baali ab’omu kigo kimu era nga baasomera wamu e Wroote, era nga bayagalana nnyo nnyini. Mu kusooka saalowooza nnyo ku nsonga eyo ; naye mangu oluvannyuma, bwe nnalaba nti yali agirowoozezzaako emirundi mingi, era ng’ayagala nnyo okugenda e Georgia ye kennyini, era ng’ampandiikidde ebbaluwa gye nkuweerezza wamu na eno ku nsonga eyo, era nga simanyi muntu mulala yenna asinga kusaanira mulimu ng’ogwo, nnalaba nti ekintu ekisingayo obutono kye nnyinza okukola kwe kuweereza ebbaluwa eyo eri Ow’ekitiibwa, asinga okusaanira okusalawo ku nsonga eno ; era bw’onookiwagira, sijja kulagajjalira kuwandiikira Omulabirizi w’e London, oba omulala yenna, kubanga nsuubira okuba mu London nze kennyini mu biseera bya ttoggo, okutwala ensonga eno mu maaso nga bwe kinaasoboka.
" Ate ku mpisa ze, nze kennyini nkakasa nti muyivu mulungi, Omukristaayo ow’amazima, era muntu wa mpisa nnungi mu bulamu. Alina okujjukira okulungi ennyo, naddala mu nnimi, n’amagezi n’okutegeera ebitali bya wansi. Mutabani wange omukulu ali e Tiverton amumanyiiko, era mmuwandiikidde ku ye okuva lwe wampandiikira omulundi ogwasembayo. Batabani bange abalala ababiri, omusomesa we e Lincoln, n’ow’okusatu ali e Christ Church, bamumanyi bulungi era okumala ebbanga ddene ; era sibuusabuusa nti bajja kumwogerako ebituufu waakiri nga nze bwe nkoze. Era wano we nja okulekera ensonga eno okutuusa lwe ndifuna ekitiibwa ky’okuddamu okuwulira okuva gy’oli ; era nja kugireka oba okugitwala mu maaso nga bwe kirabika nga kye kisinga okusaanira mu kusalawo kwo okw’amagezi amakulu; nga nsigala bulijjo, Ow’ekitiibwa, mukwano gwo ow’amazima ennyo era omuweereza wo akusiima ennyo, " SAMUEL WESLEY.”
Wabula John Whitelamb teyagenda Georgia, wabula yamala ebiseera bye ebisinga e Epworth mu myezi egy’obulumi n’obunafu egyakulembera okufa kw’Omwami Wesley, wadde nga kirabika yamalayo ebbanga ddene ng’ali walala, oboolyawo e Oxford, ne kiba nti Mukyala Wesley yabuuza batabani be ku ye. Ku nkomerero yaddayo e Wroote, gye yamala emyaka amakumi asatu ng’abeera mu bulamu obw’akasirise n’okusoma, n’afa mu 1769. Teyakkiriziganya ddala ne John ne Charles Wesley ku nsonga z’eddiini, ekintu kye baali tebaagala nnyo, era ab’omu maka bonna ne balekera awo okukolagana naye.
Nti nnyina yatya nti Martha ayinza okufiirwa amaka ge amalungi ewa taata we omuto Matthew kiragibwa ebbaluwa ennyimpi eriko olunaku nga 21 Febwali 1732, eyawandiikibwa ku lupapula lwe lumu n’ebbaluwa gye yawandiikira John mwe yannyonnyolera enkola ye ey’okukuza abaana etutumufu : — " CHARLES OMWAGALWA, " Wadde ng’obadde tolina budde kuntegeeza ekyo okuva lwe twayawukana, naye nsuubira oli mulamu bulungi ; era bw’onoofuna ebbanga, nja kusanyuka okuwulira okuva gy’oli ggwe kennyini nti bw’otyo bw’oli. Nnandisanyuse ekimala okukulaba wano mu ttoggo lino, singa tekyali ku kakwakkulizo akazibu ak’okujja wano n’ebigere ; naye ekyo bulijjo kintiisa, era emirundi mingi mbeera mu kweraliikirira kungi olw’okutya nti oyinza okwetta ng’otambula olugendo oluwanvu bwe lutyo n’ebigere, ne kiba nti kino kiggyawo ekitundu ekinene eky’essanyu lye nnandibadde nalyo mu kunyumya naawe.
" Ntya nti Patty omwavu alina abalabe abawerako mu London, era nti bamuteeseemu ekirowoozo eky’okutukyalira mu kyeya kino. Nnyinza okukkiriza nti bwe banaamala okumuggya mu nnyumba ya mulamu wange omulundi gumu, bajja kufaayo okumukuuma ng’ali eyo emirembe gyonna. Kya nnaku nti omuwala oyo omwesimbu era ow’omutima omugabi talina ku bugezigezi bw’emisota wamu n’obutaba na kya kunenyezebwa ng’amayiba. Tasobola kwenkanya n’abo abamwogerako obubi; kubanga anyooma okukola ekikolwa ekitasaana, n’olwekyo akkiriza nti n’abalala bonna bwe batyo bwe bakola. Owange ! kya nnaku nnyo nti abantu bonna tebali balungi nga bwe bandibadde.
" Nkwegayiridde, kiki ekyatuuka ku John Whitelamb ? Akyali mulamu ? Omwami Morgan ali ludda wa ? Bw’aba ali naawe, nkwegayiridde, mmulamusize. Nnakuwadde nti eddagala ly’emiti (wood-drink) teryamuyamba. Sinnalaba nga liremwa emabegako, singa linywebwa bulijjo ; naye oboolyawo yali alwadde nnyo nga tannalitandika. Nteebereza nti alya kitono nnyo oba yeebaka mu bunnyogovu, ekyo eky’oluvannyuma kye kisinga byonna okwonoona omusaayi. Charles omwagalwa, nkuweereza okwagala kwange n’omukisa gwange. Em, Matty, ne Kez babaweereza mmwembi okwagala kwabwe.
“SUSANNA WESLEY. "
Ebbaluwa etalabikangako okuva mu mwaka 1800. lwe yafulumizibwa mu Methodist Pocket Book, eraga nga Mukyala Wesley bwe yafangayo ennyo ku bayizi ba John, era nga bwe baawaanyisiganyanga endowooza ku bitabo era ne ku njigiriza : — “MWANA WANGE OMWAGALWA, " Epworth, nga 1 Janwali 1733.
“Nkwegayiridde, ondamusize Omwami Robinson, omuyizi wo, era omugambe nti ntuukiriza kye nnagamba ; mmusabira buli lunaku, era mmwegayirira, bw’aba alina akatono k’afaayo ku mmeeme ye, oba okutegeera kwonna okw’eddiini okukyasigaddewo, okwekutula ku mukwano gwonna n’abo abatassaamu Katonda kitiibwa. Omuntu agaana eddiini (free-thinker) n’oyo agoberera okwegomba kw’omubiri, so si Omumetodisiti anyoomebwa, be balikwatibwa ensonyi ne batabulwatabulwa bwe baliyitibwa okulabika mu maaso g’Omulamuzi oyo Omuyinza w’Ebintu Byonna, gwe bavvoola Obwakatonda bwe, era gwe baagaana okusaasira kwe yabawa ne bakunyooma nga bakusekerera.
" Essanyu ery’ekibi liggwaawo amangu era terimanyiddwa kiseera kye limala, naye obulamu obutaggwaawo tebulina nkomerero ; n’olwekyo omuntu yandirowoozezza nti ensonga ntono zandimaze okumatiza omuntu atannaggwaamu magezi nti kikulu nnyo gye tuli okubeera abeegendereza ennyo mu kukozesa obulungi ekiseera ekiriwo, n’okumanya Katonda ng’ekiseera kikyaliwo, sikulwa nga, olw’obutasaanira kubeera mu maaso ge ag’essanyu, obulamu bwaffe obw’omu maaso bunaabanga bwa nnaku etayogerekeka.
" Ddala oli mutuufu. Amadaala ag’enjawulo ag’okutya Katonda mbeera za mutima za njawulo ze tuteekwa okuyitamu ; era oyo anenya amagezi ag’okubuulirira ag’omu bulamu obwa bulijjo alaga lwatu nti tayiseemu mu mbeera ezo ; kubanga mu nsonga zonna ez’eddiini, abawuliriza bwe bataba na kutegeera mu mutima okukwatagana n’okutegeera okuli mu birowoozo by’ayogera, ebyogerwa tebijja kubaako kye bikola kinene. Naye oluusi kibaawo nti, Omukristaayo omunyiikivu bw’aba ayogera ku nsonga ez’omwoyo, Omwoyo wa Katonda atenderezebwa awa ebirowoozo by’abawuliriza ekitangaala ekigoba ekizikiza kyabwe eky’obutonde, ne kibasobozesa okutegeera ebintu eby’omwoyo ebyo, bye baali tebamanyi emabegako. Nga bwe kyali ku Koluneliyo ne mikwano gye, kyogerwa nti : ' Awo Peetero bwe yali akyayogera ebigambo ebyo, Mwoyo Mutukuvu n’akka ku abo bonna abali bawuliriza ekigambo!’ " Omwami Law muntu mulungi, naye muntu buntu ; n’olwekyo, si kyewuunyo nti tannyonnyodde bulungi nga bwe wandyagadde ng’ayogera ku nsonga ezimu ez’enjawulo. Oboolyawo omutima gwe gwali gujjudde nnyo okuwulira Omutonzi oyo atenderezebwa, ne gutasobola mangu kufuna bigambo kunnyonnyola kintu ekiri waggulu ennyo w’obutonde bwabyo. Ani ayinza okulowooza, n’okusingawo okwogera, ku nsonga eyo ennene ennyo ? Obukulu bwe, ekitiibwa kye, bitwewuunyisa ! Obutukuvu bw’obutonde bwe, okwagala kwe okununula, bitutabula era bitusukkirira ! Bwe tulaba ekitiibwa kye, amaanyi gaffe amanafu galekera awo, n’obutonde ne buzirika mu maaso ga Katonda w’obutonde.
" Ku lwange, oluvannyuma lw’okunoonya n’okubuuliriza okumala emyaka mingi, nkyeyongera okuwaayo okusinza kwange eri Katonda Atamanyiddwa. Seetantala kugamba nti mmwagala ; wabula kino kyokka — mmulonze okuba Essanyu lyange, Byonna byange, Ekirungi kyange kyokka ; mu kigambo kimu — okuba Katonda wange. Era bwe nneekebejja okwagala kwange, mpulira nga kunywerera ku kye kwalonda, wadde nga si mu bwesigwa nga bwe kwandibadde. N’olwekyo nneetaaga okusaba kwo, kwe nneetaaga ennyo okusinga ggwe bw’oyetaaga okwange.
" Nti Katonda ali buli wamu, era nti ffe bulijjo tuli mu maaso ge, ekyo kikakafu ; naye okuba nti bulijjo tusobola okuwulira nti ali naffe, ekyo kintu kirala ddala. Emyoyo egimu egyalondebwa gifunye okuwulira okw’olubeerera nti Katonda ali nabo, okutaataaganyizibwa kitono nnyo. Naye, omwagalwa wange, lowooza, Katonda atenderezebwa nnyo nga tewali kkomo, mulungi nnyo ddala okwagalibwa, ne kiba nti buli kumutegeera, buli kumusemberera mu kitiibwa kye n’essanyu lye ebisingayo, kuwa omutima essanyu n’okujaguza okw’obulamu, okugoba obulumi bwonna n’okuwulira kwonna okw’ennaku ; era singa obulamu obutaggwaawo bwandigattiddwa ku ssanyu lino, kyandibadde ggulu.
" Okwagala kwange n’omukisa gwange bibeere naawe ! " Nze, nnyoko akwagala, " SUSANNA WESLEY.”
Mukyala Wesley yeeraliikiriranga nnyo ku bulamu bwa batabani be abaali e Oxford, era ye kennyini yabonaabona nnyo " olw’obulumi bw’omubiri n’ebigezo ebirala ebisingako obuzibu ebitasaana kwogerwako,” ng’oggyeko okulaba obulamu bwa bba nga bweyongera okuggwaawo amangu ; naye tekirabika nti yali ayogeddeko kigambo na kimu ku bwetaavu bwe ye kennyini obwali bulabika okumutuukako oluvannyuma lw’okufa kwe. Oboolyawo kino kyava mu butonde bwe obw’obuteefaako, oba oboolyawo teyalowoozaako nti kiyinzika okumusinga okuwangaala. Ayogera ku zimu ku nsonga zino mu bitundu by’ebbaluwa gye yawandiikira John : — " Simanyi ngeri gy’oyinza okuba ng’onnyonnyodde embeera yo eri Dr. Huntingdon. Nfunye omukisa okwetegereza ennyo endwadde z’akafuba (consumption), era kumpi nkakasa nti obubonero obuwerako obw’obulwadde obwo butandise okulabika ku ggwe, era nti bw’otofeeyo nnyo okusinga bw’okola, mu bbanga ttono ojja kukifuula ekitakyabuusibwabuusibwa. Naye kola nga bw’oyagala ; nkuwaddeyo dda, nga bwe nnawaayo abalala emabegako abaali abaagalwa ennyo gye ndi. Charles, wadde nga ndowooza talina kafuba, ali mu bulamu bulungi nnyo ddala eri omusajja ow’emyaka amakumi abiri mu ebiri oba esatu, atasobola kulya mmere ejjuvu nga tagisesemye amangu ago ! Kya nnaku nnyo nti abantu tebaba na magezi okusingawo, era nti tebasobola kukwata kkubo lya wakati mu nsonga erabika obulungi ennyo nti tewali ayinza kugisobya okuggyako abo abagisobya mu bugenderevu. Nneegatta n’omutima gwange gwonna n’ekibiina kyammwe ekitono mu bikolwa byabwe byonna eby’okutya Katonda n’eby’okuyamba abalala ebigendererwamu ekitiibwa kya Katonda, era nsanyuse okuwulira nti Omwami Clayton n’Omwami Hall batuuse ku buwanguzi bwe baali beegomba. Mweyongerenga mu bikolwa ebirungi ng’ebyo era mugaggawale. Wadde siri wamu nammwe mu mubiri, naye mu mwoyo ndi wamu nammwe, era buli lunaku mbawaayo mwenna eri Katonda mu kulabirira kwe. Okola bulungi okugenda okulaba Omulabirizi, kubanga kya magezi era kya mpisa nnungi ; wadde nga, bw’aba nga muntu mulungi, siyinza kulowooza nti waliwo omuntu yenna alina obuyinza okumukyusa okukwekyawa.
" Ensonga zo ezikontana n’emisinde gy’embalaasi ddala zikontana era n’emizannyo egy’okwebikka obukookolo (masquerades), amazina, emizannyo egy’oku siteegi, opera, n’okwesanyusa kwonna okw’olusaago okutaliimu mugaso, ebyo, abantu b’ensi abaagala okwesanyusa ne bwe banaakkiriza oba nedda, bigumya nnyo era binyweza okwegomba kw’omubiri, n’okwegomba kw’amaaso, n’okwekuluntaza okw’obulamu ; byonna bye tuteekwa okulekayo, oba si ekyo tulekeyo Katonda waffe n’essuubi ery’obulokozi obutaggwaawo. Sijja kugamba nti tekiyinzika omuntu agendanga mu nkuŋŋaana ezo embi okubaako n’akatono k’amanyi ku ddiini, naye sinnamanyako, mu bulamu bwange bwonna obuwanvu, wadde Omukristaayo omu omwesimbu eyazigendangamu ; era siyinza kulaba ngeri omuntu ayagala Katonda gy’ayinza okunyumirwa okwesanyusa okutaliimu mugaso ng’okwo.
" The The Life of God in the Soul of Man (Obulamu bwa Katonda mu Mmeeme y’Omuntu) kitabo kirungi nnyo ddala, era kyali kya mukwano gwange emyaka mingi emabega, naye eky’ennaku nkibuzizza. Waliwo ebirungi bingi mu Baxter, n’ensobi ezimu, ze mbuusa amaaso olw’ebirungi. Era siyinza kugamba ku bitabo byonna eby’eddiini bye nsomye ekisinga obulungi ; ekimu kye kisinga mu kiseera kimu, ekirala mu kirala, okusinziira ku mbeera y’omutima n’endowooza.
" Kitaawo ali mu mbeera mbi nnyo ey’obulamu : yeebaka kitono era alya kitono nnyo okusingawo. Kirabika talina kirowoozo nti okufa kwe kusembedde, naye ntya nti asigazza ekiseera kitono okuwangaala. Kimuluma nnyo era kimuzibuwalira okukulembera okusinza ku Lunaku lwa Mukama, kw’aba ateekwa oluusi okusalako ennyo. Buli muntu alaba nti agenda anafuwa okuggyako ye yekka, era ddala abantu balabika nga bamweraliikirira nnyo ye n’ab’omu maka ge.
" Abawala bombi, olw’obutateredde mu mbeera ze balimu kaakano, tebalaba bizibu bya nnaku ebirabika nga biteekwa okujja ng’afudde nga bwe ndowooza nti bandibadde babiraba ; kubanga, embeera yaabwe ne bwe bagiraba nga mbi kaakano, ntya nti ejja kuba mbi nnyo okusingawo omutwe gwe bwe gulimala okugalamizibwa wansi. Bannyoko bakuweereza okwagala kwabwe ggwe ne Charles ; era okwagala kwange n’omukisa gwange eri mmwembi. Weeraba.
" SUSANNA WESLEY.”
Ebitundu ebimu eby’ebbaluwa empanvu ennyo nnyina gye yawandiikira John Omwami Wesley bwe yali mu London omulundi ogwasembayo binyuvu, kubanga biraga nga yali amanyi bulungi, okuyita mu kunyumya kwa mutabani we n’ebbaluwa ze, mikwano gye ab’e Oxford, n’engeri gye baagabanyangamu ebiseera byabwe n’okutegeka emirimu gyabwe, ekyali kimaze okubaweesa erinnya ery’Abametodisiti : — MWANA WANGE, " Ku Lwomukaaga, nga 30 Maaki 1734.
" Kitaawe w’omwami ono omuvubuka (Omwami Morgan), nga bwe nsobola okulaba, alina endowooza ku ddiini esinga ey’abantu bangi, wadde nga si ye esinga obulungi, kubanga batono abakakasa nti okusaba mu kyama kwetaagisa. Naye bwe bagenda ku kkanisa oluusi, era ne beewala ebikolwa ebisingayo obubi eby’ebibi ebitta, wadde nga tebamanyi mwoyo n’amaanyi g’okutya Katonda, era nga tebawulira kwagala kwa Katonda n’okwagaliza abantu bonna ebirungi, naye bamatira nnyo nti balokolebwa, era basanyuka okulowooza nti banyumirwa ensi nga bwe basobola nga bakyali balamu, era nti eggulu libaterekeddwa bwe balifa. Nsisinkanye abantu ab’engeri eno bangi nnyo mu biseera byange, era ndowooza nti kye kimu ku bintu ebisinga obuzibu ebiyinza okulowoozebwa okubaggya mu mirembe gyabwe egy’omubiri, n’okubamatiza nti eggulu mbeera era kifo — embeera ey’obutukuvu etandikira mu bulamu buno, wadde nga tetuukirizibwa okutuusa lwe tuliyingira mu bulamu obutaggwaawo — nti ebibi byonna ndwadde za mwoyo nnyingi, ezirina okuwonyezebwa amaanyi ga Kristo nga tetunnasobola kuba basanyufu, ne bwe kyandisobose ffe okuyingizibwa mu ggulu oluvannyuma. Singa kitaawe w’omuvubuka yali akimanyi bulungi kino, teyandyetantadde kulangirira mutabani we nti Mukristaayo mulungi ku nsonga ennafu bwe zityo nga bw’alabika okukola. Naye, newakubadde kitaawe nga talina by’afaako, siyinza butabaako ssuubi ddungi mu mwana, kubanga alonda okumala ebiseera bye bingi bwe bityo naawe (kubanga ndowooza tawalirizibwa) ; era bwe tuba nga tetuyinza kusalawo okuva ku ekyo nti mulungi, ndowooza tuyinza okukkiriza nti ayagala okuba omulungi ; era bwe kiba bwe kityo, muwe ekiseera. Tumanyi nti omulimu omunene ogw’okuzaalibwa omulundi ogwokubiri tegukolebwa mulundi gumu, wabula gugenda mpola mpola mu madaala agatera obutalabika, olw’okuziyiza okw’amaanyi obutonde obwonoonefu kwe bukola okuguziyiza. ...
" Omwami Clayton n’Omwami Hall (oluvannyuma eyafuuka mukoddomi wa Mukyala Wesley) bagezi nnyo okunsinga ; naye, nga nzisa ekitiibwa mu kusalawo kwabwe okusinga okwange, ndowooza nti wadde ng’akabonero akamu ak’obukulu obulabika ku ludda lwo kasaanira okukuuma enteekateeka y’ensi, naye obukambwe tebusaanira ; kubanga obumanyirivu buyinza okutumatiza nti enneeyisa ey’engeri eyo eri omuntu omukulu (abaana tebali mu nsonga eno) eyinza okumufuula munnanfuusi, naye tejja kumufuula muntu akyuse. Teweeteganya kubuuza obanga akwagala oba nedda. Bw’onoosobola okumusendasenda okwagala Katonda, ajja kukwagala nga bwe kyetaagisa. Bw’ataagala Katonda, okwagala kwe tekuliiko mugaso. Naye ne bwe kiba kitya, tuteekwa okuwaayo ebintu byonna eri Katonda, era tubeere abatafaayo nga bwe tusobola mu nsonga zonna omulabe omukulu, okwerowoozaako, mw’akwatibwa.
" Bw’oba ggwe ne banno abatono abatya Katonda mwawaayo essaawa bbiri akawungeezi okusoma ebitabo by’eddiini oba okukubaganya ebirowoozo ku ddiini, tewali kuwakana nti musaanidde okumala ekiseera kyonna mu bikolwa ebyo bye kyayawulirwa. Naye obudde bwammwe obw’akawungeezi bwe buba nga tebwawulibwa ddala ku lw’ekyo, sirabamu kabi kwogera oluusi ku nsonga zammwe ez’ensi ; naye bwe kiba, nga bw’ogamba, nti tekiyamba muyizi wammwe omuggya, era nga kibakosa mmwe bennyini, ensonga erabika bulungi — temuteekwa kwonoona myoyo gyammwe ku lwa kuyamba mulala, n’okusingawo temusaanidde kukikola nga temusobola kuyamba n’akatono. Ku nsonga eno mmwe musobola okusalawo obulungi okunsinga.
" Kyali kirungi nti tewasasula ssente za bbaluwa ya mirundi ebiri. Bulijjo ntya okukuteeka mu nsaasaanya, era okutya okwo kwe kwanziyiza okukuweereza ebbaluwa empanvu ddala eyawandiikibwa mu bwangu ebbanga eritali ddene emabega. Kubanga omuntu omu [oboolyawo John Whitelamb] nange twakubaganya ebirowoozo n’amaanyi ku nsonga ezimu enkulu ez’eddiini, mwe tutaakkiriziganyiza ; oluvannyuma n’awandiika ebiteeso ebimu bye nnagezaako okuddamu. Era nnali njagala okukuweereza enkaayana eno, n’okukusaba ongambe ky’olowooza ku yo, naye ensaasaanya etaali ya bwenkanya ey’ebbaluwa ng’eyo mu kiseera ekyo yanziyiza okugiweereza. Okuva olwo, mmuwulidde mu bibuulirwa bibiri ng’awakanya buli nsonga gye yali awagidde emabegako, ekinsuubiza nti oluvannyuma lw’okuddamu okulowooza ebirowoozo bye bikyuse ; era bwe kiba bwe kityo, ebyogerwa mu kukubaganya ebirowoozo okw’ekyama tebisaanidde kujjukirwa, n’olwekyo sandyagadde kukuweereza mpapula ezo n’akatono.
" Siyinza kulowooza nti Omwami Hall akola bulungi okugaana omukisa ogw’okuweereza ennyo eddiini nga bw’ayinza ddala okukola singa akkiriza ekigo ky’agenda okugaana. Ddala tewabangawo bwetaavu bungi bwa basumba abakkiriza enjigiriza entuufu era abeegendereza mu nnimiro y’emizabbibu eya Mukama waffe okusinga bwe kiri kaakano ; era lwaki omusajja ow’okutya Katonda okw’enjawulo bwe kutyo n’okwagala emyoyo yandigaanye obuweereza mu kiseera kino eky’obuzibu, siyinza kutegeera. Naye eyo si nsonga yange.
" Teweetaaga kulagirirwa nze ku ngeri y’okukozesaamu ekiseera kyo. Nneebaza Katonda olw’okukuteekamu omutima ogumalirivu okuba omwesigwa mu kukozesa obulungi ekitone ekyo ekikulu kye yakukwasa. Tekyandikugasizza kumanya mu bujjuvu kye nkola oba enkola ki gye nkozesa mu kwekebera oba mu kintu ekirala kyonna. Nkaddiye nnyo, era kaakano sikyabeera mu bulamu nga bwe nnandyagadde, wabula nga bwe nsobola. Sisobola kukuuma nteekateeka, oba kulowooza mu ngeri ekwatagana, nga bwe nnali edda. Bwe nfuna akaseera ak’ebirowoozo ebitangaavu, ngezaako okukakozesa obulungi ; naye owange ! kuba kugezaako kwokka. " Naye ntuuse kumpi ku nkomerero y’olupapula lwange nga sikitegedde. Ekigambo kimu kyokka, olwo nkomekkereze. Nga engeri y’obulamu bwo bw’eri ey’okwefiiriza, n’emmere yo nga ntono, bwe kityo n’ebiyiriitira, okutuuka we bisinziira ku mubiri, nabyo bijja kuba bya wansi. N’olwekyo tosaanidde kusalawo ku mbeera yo ey’omunda olw’obutawulira bunyiikivu bungi obw’omwoyo n’okukankana okw’enjawulo, ng’okukaaba ennyo, n’ebirala, wabula olw’okwagala kwo okunywerera ddala ku Katonda. Bw’onoolaba nga weekebedde nti okyamulonda okuba ekirungi kyo kyokka, nti omwoyo gwo (nga nkozesa ebigambo by’Ebyawandiikibwa) gunywerera ku ye nga tegukyukakyuka, goberera amagezi g’Omwami Baxter era ojja kuba mu mirembe : ' Mwoleke emyoyo gyammwe, wamu n’ebibi byammwe byonna n’akabi kammwe, n’ebigikwatako byonna, mu mukono gwa Yesu Kristo Omulokozi wammwe, era mugimwesigire ddala n’okukkiriza okumalirivu. Ye yagigula, era n’olwekyo agyagala. Ye nnannyini gyo, ku bw’obwannannyini bw’okununula ; era kaakano kifuuse kikulu gy’ali ddala, olw’obuwanguzi n’ekitiibwa ky’okununula kwe, okugirokola.’ " Bwe ntandika okukuwandiikira, ndowooza nti simanyi kukomekkereza. Nnali mmaliridde ddala, bwe nnatandika okuwandiika, okubeera omumpimpi ennyo; naye nja kukomekkereza, wadde nga ndaba nti nja kuwalirizibwa okukola ebbaluwa embi ng’eyo gye nnakola omulundi ogwasembayo. Leero John Brown omukulu (sen.) asitula okugenda e London, okugenda okuleeta kitaawo eka. Nkwegayiridde, tuusa okwagala kwange n’omukisa gwange eri Charles. Nsuubira mulamu, wadde nga sifunangako kigambo okuva gy’ali okuva lwe yava e Epworth. Jacky omwagalwa, Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna akuwe omukisa !
" SUSANNA WESLEY.”
Olugendo luno olw’enkomerero Omusumba yali alutambudde okugenda e London mu kufuba kwe okulaba nti ekitabo kye " Dissertations on Job " (Ennyinnyonnyola ku Yobu) kikubibwa. Yakuba kopi bitaano, ezisukka mu bikumi bisatu ku zo zaali zaasasulirwa dda abaazisaba nga tezinnafuluma, era Samuel e Tiverton ne John e Oxford baakola kyonna kye baasobola okufuna abantu abandisasulidde ezaasigalawo. Mu kiseera ekyo ye ne mutabani we omukulu bombi baakola kyonna kye baasobola okusendasenda John okutwala ekigo ky’e Epworth, amaka ag’edda galyoke gasigale ; naye John n’awa ensonga amakumi abiri mu mukaaga ezikontana nakyo, nga nnungi nnyo mu maaso ge ne mu maaso g’ab’emirembe egyaddirira. Oboolyawo ensonga eyali esinga okumulowoozesa mu kiseera ekyo yali obutaba na kweraliikirira n’akatono bwe yabanga e Oxford. Emmere ye yabanga etegekeddwa ku ssaawa ezimanyiddwa, n’ensimbi ze ku biseera ebigere, ne kiba nti yali yeetaaga kuzitwala, kuzibala, n’okuzitwala eka kwokka. Ab’omu maka baali balabye nnyo okweraliikirira ku by’okulya n’eby’okunywa n’eby’okwambala, ne kiba nti kino kyali kya butonde ddala. Wabula oluvannyuma, yabuuliriza mu kifo ekyali kisaanira obanga kyandisobose Lord Chancellor okumuwa ekigo ky’e Epworth, era bwe yawulira nti kyali kitali kya kusuubirwa n’akatono, n’alekerawo ddala ekirowoozo ekyo.
Omulundi ogwasembayo Mukyala Wesley okuwandiika ebbaluwa nga bba tannafa gwali nga 14 Febwali 1735, ab’omu nnyumba bwe baali boolyawo nga bali Omusumba yekka, ye kennyini, Kezzy, ne John Whitelamb. Mary yali afudde, Patty ng’ali mu London, ne John ng’ali mu kisenge ky’okusomeramu, ng’awandiika ssezaala we by’amugamba, oba mu ngeri endala ng’agezaako okuwewula omugugu gw’obukadde n’obunafu. Ttoggo bwe lyagenda lijja, Omusumba yeeyongera okunafuwa, era ku nkomerero, bwe yakakasa nti enkomerero esembedde, Mukyala Wesley n’atumya John ne Charles. Baatuuka mu kiseera n’asobola okusanyuka okubalaba n’okwogera nabo ; era bwe baali bamulabirira, baalaba nga by’asinga okwegomba yali abirekulira olw’okusembera kw’okufa. Ebyo byali okwegomba okumaliriza " Yobu,” okusasula amabanja ge, n’okulaba omulundi omulala mutabani we omukulu ng’akyali mu mubiri. Emilia yajja okuva e Gainsborough, baganda be gye baali bamusobozesezza okutandika essomero lye; era baawaanyisiganyanga okumutunuulira n’okumujjanjaba. Mukyala Wesley yali amenyese ddala, era yayingiranga mu kisenge lumu na lumu, kubanga bulijjo yazirikanga n’ateekwa okusitulibwa okutwalibwa ebweru n’okuzzibwamu amaanyi abo abaali balina dda emirimu mingi. Omwami Wesley yawummula mu mirembe enjuba ng’egwa nga 25 Apuli 1735, ng’ategeera okutuusa ku nkomerero, n’assa omukka gwe ogwasembayo nga mutabani we John amaze okuddiŋŋana omulundi ogwokubiri essaala ey’okuwaayo emmeeme eri Katonda. Amangu ago baagenda okubuulira nnyabwe, ataakwatibwako nnyo nga bwe baali batya, era n’agamba nti okusaba kwe kwali kuwuliddwa olw’okuba nti yafa okufa okwangu bwe kutyo, era nti ye yali agumiziddwa bwe kutyo okukugumira.
Charles yawandiika ebyaliwo byonna nga 30, oboolyawo ennaku bbiri oluvannyuma lw’okuziika, eri muganda we Samuel, eyali mu kiseera ekyo asenze e Tiverton, n’ayongerako nti : — " Maama yandisanyuse nnyo okukulaba amangu ddala nga bwe kisoboka. Tubaze amabanja, era tusanze nga gasukka pawundi kikumi, nga tobaliddemu aga kizibwe Richardson. Mukyala Knight, nnannyini ttaka (lya Mukyala Wesley), yawamba ebisolo bye byonna, ebyabalirirwamu emiwendo egisukka pawundi amakumi ana, olwa pawundi kkumi na ttaano taata ze yali amubanja, ku Mmande ewedde, olunaku lwe yaziikibwa. Era muganda wange olweggulo lwa leero awaayo endagaano ey’okusasula ensimbi, ebisolo bisobole okuteebwa okutundibwa, era olw’okwekuuma ebisolo biwandiikibwa ku linnya lye, era ajja kusasulwa nga bwe binaatundibwa. Taata yaziikibwa mu ngeri etaasaasaanyizibwamu nnyo, naye mu kitiibwa, mu limbo ly’ekkanisa, nga bwe yali ayagala.
" Kijja kuba kyetaagisa nnyo okuleeta ebiwandiiko byonna eby’ebyo bye yali akubanja, olyoke oteeke akabonero ku bintu byonna eby’omu nnyumba ng’omubanzi omukulu, era bw’otyo okakase nti maama afuna ekiseera n’eddembe okubitunda ku muwendo ogusinga obulungi.
* •* * * # " Bw’onooyita e London ng’ojja, maama akusaba ojjukire nti nnamwandu w’omusumba. Ekibiina (the Society) ne bwe kinaamuwa kye kyagala, ateekwa okusigala ng’akuzitoowerera mu ngeri emu, nga bw’akiyita. Nga nkukwatirwa obuggya olw’omugugu ogwo ogw’ekitiibwa, era nneegomba nga nnandisobodde okugusitula naawe ! Oteekwa okunteeka mu ngeri emu ey’okufunamu ensimbi entono, ndyoke nkoleko ekintu mu kumenyeka kw’eryato ly’amaka gaffe, ne bwe kiba nga tekisukka ku kuwaayo olubaawo lumu.”
Byonna ebyali eby’okufa ebya Samuel Wesley byateekebwa mu limbo ly’ekkanisa e Epworth, era waggulu w’ebisigalira bye ne wateekebwa ejjinja eppapajjavu ery’omusenyu omukalu, eriwaniriddwa amatoffaali, era nga ku ngulu waalyo kuwandiikiddwako ebigambo eby’okujjukira omufu nnamwandu we bye yawandiika. Kino kyaddamu okusalibwa n’okuddaabirizibwa mu 1819 Dr. Adam Clarke, era mu 1872 entaana yaddaabirizibwa ddala omukyala eyali abeera e Epworth.