Essuula 12 · eddakiika 27 ez’okusoma · eddakiika 35 ez’okuwuliriza
Okuggwaamu Essuubi n'Okutabulwa
Kijjukirwa nti Mukyala Wesley yalina mwannyina, Samuel Annesley, eyagenda e Buyindi, ekintu mu biseera ebyo ekyatwalibwanga kumpi ng’okuwaŋŋangusibwa obulamu bwonna. Yaleka mukyala we, era oboolyawo n’abaana abato, era kirabika baabeeranga mu Shore House, e Hackney, ennyumba ennungi ey’edda ey’amatoffaali amamyufu, eyali wakati mu nnimiro Jane Shore bwe yagibeerangamu, era omwagalwa we, kabaka, gye yagituukangako ng’ayita mu kkubo ery’ebigere okuva ku luguudo olunene, eryamanyibwanga okumala emirembe mingi nga King Edward’s Path, naye kaakano eryagaziwa ne lizimbibwako amayumba, era kati liyitibwa King Edward’s Road. Shore House abantu bangi abakyaliwo bakyagijjukira bulungi, naye yatuukibwako ekyo ekyatuuka ku mayumba amangi agagifaanana: yamenyebwa, amatoffaali gaayo ag’edda ne gakozesebwa okuzimba amayumba amatono agaazimbibwa ku kifo ekyali edda ennimiro engimu ejjudde ebimera, ne gakola oluguudo olumpi oluyitibwa Shore Road. Samuel Annesley ateekwa okuba nga yali ayimiridde bulungi mu by’enfuna okusobola okusenza ab’omu maka ge mu Shore House, era kumpi kikakafu nti oluvannyuma lw’omuliro ku nnyumba y’omusumba e Epworth, omu oba babiri ku bawala ba mwannyina baabeerako nabo okumala ekiseera, era ne balekawo ekifaananyi ekirungi. Mu kugenda e Buyindi, Omwami Annesley yali asuubira okukuŋŋaanya obugagga obungi, era kirowoozebwa nti yabufuna; wabula mu kiseera we yali asuubirwa okudda e Bungereza teyaddamu kumanyibwako, era tewali mawulire gonna agakwata ku ekyamutuukako, wadde ku ssente ze yali afunye, agaatuuka ku b’eŋŋanda ze. Awo nga mu 1712-13 yawandiikira Omwami Wesley ng’amusaba amubeere omusigire we mu Bungereza mu nsonga ze n’ekitongole kya East India Company; era oluvannyuma lw’okulonzalonza, Omwami Wesley n’akkiriza omulimu ogwo, ng’asuubira nti, ng’ayambibwako mutabani we eyali e Westminster, aligukola bulungi. Kyokka teyali muntu wa bya busuubuzi, era mukoddomi we amangu ddala nga akizudde, n’akwasa omuntu omulala obusigire obwo. Omwami Annesley, ekitali kya kwewuunya, yawandiikira mwannyina ng’eyeemulugunya olw’engeri bba gye yakwatamu ensonga ze mu kaseera ako akatono, era naye, ekitali kya kwewuunya, n’alaga omwoyo gw’omukyala omwesigwa ng’alwanirira bba. Mu biseera ebyo amabaluwa gaatwalanga ebbanga ddene okugenda n’okudda, era ebbaluwa empanvu era ennyuvu Mukyala Wesley gye yawandiikira mwannyina yawandiikibwa ku lunaku lwe yazaalibwa, era etuwa ekimu ku bifaananyi ebitono bye tulina eby’embeera ab’omu maka ge gye baalimu mu kiseera ekyo: — “SSEBO, “Epworth, nga 20 Janwali 1721-2.
“Enjawukana embi eziri wakati wo n’Omwami Wesley zinziyizza okukuwandiikira okumala emyaka egiwerako, kubanga saali mmanyi oba ebbaluwa evudde gye ndi yandikusanyusizza, era nga saagala kukuteganya. Naye bwe mpulira ng’obulamu buggwaawo mangu, era nga njagala okubeera mu mirembe n’abantu bonna, naddala ggwe, nga sinnava mu nsi, ngumizza omwoyo okukuwandiikira ebbaluwa endala emu, nga nsuubira nti ojja kwefiirizaako okugisoma nga tolina ndowooza mbi gy’osoose okugiteekako.
“Ndowooza nti mpingudde emyaka ataano, ndi mulwadde era munafu; naye, newaakubadde nga nkaddiye bwe nti, okuva lwe nnatwala bba wange ‘mu bulungi ne mu bubi,’ nja kubeera naye: ‘gy’anaaberanga, nange gye nnaaberanga, gy’alifiira nange gye ndifiira era eyo gye balinziika. Mukama Katonda ankangavvule nnyo bwe ndyawukana naye wabula mpozi okufa.’ Okusibibwa mu kkomera si kintu eri omuntu obulwadde bwe bumuwaliriza okumala ekitundu ekinene eky’ebiseera bye mu kisenge; era oluusi ndowooza nti singa si lwa Mwami Wesley n’abaana, tekyandibadde na kye kikola eri emmeeme yange oba erinnya eri Ensibuko Esingayo ey’obulamu bwonna ng’eva mu kkomera oba mu lubiri, kubanga Katonda ali buli wamu: — Tewali bisenge, wadde amakufulu, wadde emitayimbwa, wadde ekisiikirize ekisinga obuziba, Wadde okubeera wekka mu kyama ekisingayo, ebiyinza okuziyiza okubeerawo Kwe; Era mu kifo kyonna ky’asiima Okwolesezaamu okubeerawo Kwe, eyo ye ggulu.
Era omuntu oyo omutima gwe oguyingiddwamu okwagala kwa Katonda, era anyumirwa okwolesebwa kw’okubeerawo kwa Katonda okw’essanyu, aba musanyufu, embeera ye ey’okungulu ne bw’eba etya. Mugagga, ‘ng’atalina kintu naye ate ng’alina byonna.’ Ensi eno, embeera y’ebintu eya kaakano, ya kiseera bukiseera. Ekyo ekikyali eky’omu maaso kirifuuka kya kaakano, nga bwe kyali eri ebyayita edda; era olwo, nga Omwami Pascal bw’ayogera, ettaka ettono erisuulibwa ku mutwe gwaffe omunnyogovu lirisalawo emirembe gyonna essuubi lyaffe n’embeera yaffe; era tekiriba na makulu manene oba ani yazannya ng’omulangira oba ng’omusabiriza, kubanga ku bikwata ku by’okungulu, bonna balyenkanankana nga bamaze okufa.
“Okusinziira ku ebyo byonna bye nnali nsobodde okwetegereza obulungi, nzikiriza nti kyangu nnyo okumatira ng’otalina bugagga okusinga ng’obulina. Kiba kya butonde nnyo omuntu omugagga okufuula zaabu we katonda we (kubanga ekintu kyonna omuntu ky’asinga okwagala, ne bwe kiba kiki, ddala alikifuula katonda we); kizibu nnyo obutagyesiga, n’obutagyesigamako okumuwanirira n’okumuwa essanyu, n’olwekyo simanyi muntu mugagga n’omu mu nsi gwe nnandiwaanyisiganyizza naye embeera.
“Ogamba nti, ‘Nsuubira nti dda waddizibwa ebyo bye wafiirwa mu muliro.’ Nedda, era kibuusibwabuusibwa nti tulibiddizibwa. Omwami Wesley yaddamu n’azimba ennyumba ye mu bbanga eritaweza mwaka gumu, naye emyaka kumpi kkumi n’esatu giyise kasookedde eyokebwa, kyokka n’okutuusa leero tennateekebwamu na kitundu kya bintu ebyetaagisa, era ne mukyala we n’abaana be tebannaba kwambazibwa na kitundu. Kituufu nti olw’ebirabo by’emikwano gye, wamu n’ebyo bye yalina ye kennyini, yasasula eby’okuzimba; naye eby’oluvannyuma tebinnasasulwa, oba, ekiri kumpi kye kimu, ssente ezaayazikibwa olw’engoye n’ebintu by’omu nnyumba tezinnasasulwa. Ogenda mu maaso: ‘Ekigo kya mukoddomi wange kya £300 buli mwaka, nga bwe bambuulira.’ Bo, — baani? Nandyagadde abo aboogera bwe batyo bawalirizibwe okukifuula bwe kityo. Kiyinza okwogerwa mu butuufu bwe bumu nti ekigo kye kya £10,000 buli mwaka nga bwe kiyinza okwogerwa nti kya £300. Ssebo, edda nnakunnyonnyola embeera entuufu ey’ensonga zaffe. Nnakugamba nti ekigo kyapangisibwanga £160 buli mwaka; nti emisolo, ensimbi z’abaavu, obupangisa obw’awamu, ekimu eky’ekkumi, procurations, synodals, n’ebirala, byatwalanga kumpi £30 ku ssente ezo, n’olwekyo tekyetaagisa magezi manene mu kubala okumanya ekisigalawo.
“Ebyo bye tulyetaaga oba bye tutalyetaaga gye bujja Katonda yekka y’abimanyi, naye mu kiseera kino kumpi tewabangawo maka gonna agatuukiddwako ebintu ebibi bingi omulundi gumu nga bwe kiri kaakano mu gaffe. Ntera okuba omulwadde; Omwami Wesley anafuwa mangu; Emily wange omwagalwa, eyandinzizzizza ennyo amaanyi mu bwetaavu bwange obwa kaakano, awaliriziddwa okugenda okukola e Lincoln, gy’asomesa mu ssomero ery’abayizi abasula; muwala wange owookubiri Sukey, omukazi omulungi, era asaanira ebisingako, bwe yategeera okuva mu mabaluwa go ag’obutali kisa agasembayo nti essuubi lye lyonna mu ggwe lyali lisaanawo, yeesuula mu bwangu ku musajja (bw’aba ayinza okuyitibwa omusajja, kubanga mu bubi kumpi tasingibwa bamalayika abaajeema) atali kibonyoobonyo kye yekka, wabula ennaku etaggwaawo eri amaka gonna. Woowe, Ssebo! Woowe, mwannyinaze! Muli basanyufu, basanyufu emirundi esatu, ne muganda wange musanyufu, mmwe abaaziika abaana bammwe nga bakyali bawere, nga tebatuukibwako kukemebwa, nga tebatuukibwako musango, nga tebatuukibwako bwetaavu oba nsonyi, oba okufiirwa emikwano! Bali mirembe, bali wala okusukka obulumi oba okuwulira ennaku; nga bwe baavudde wano, tewali kiyinza kubakwatako nate. Nzikiriza, Ssebo, kirungi okukungubagira abaana kkumi abafu okusinga omu omulamu, era nze nnaziika bangi. Naye wano nnina okusiriikirira akaseera.
“Abaana abalala, newaakubadde nga tebabulwa bunyiikivu wadde obusobozi mu mirimu, tetusobola kubateeka mu mulimu gwonna, kubanga tetulina ssente wadde mikwano gya kutuyamba mu kukola ekyo; era tewali maka ga mwami agali okumpi naffe mwe tuyinza okubateeka, okuggyako ng’abaweereza aba bulijjo, era ne ggwe kennyini tewandibalabye nga basaanidde ekyo, singa wabalaba; n’olwekyo bateekwa okusigala awaka, nga bakyalina awaka, — era ekyo kirimala bbanga ki? Ebinteganya ebirala tebibalika, biwanvu nnyo okubyogera, n’okutuuka ku ssa nti, olw’obulwadde bwange, obunafu bwa bba wange, okubeera ewala kw’omwana wange omukulu, okwonooneka kwa muwala wange owookubiri, n’ennaku etategeerekeka ey’abalala bonna, nnina ebimala okutabula omutwe ogusinga ogwange amaanyi. Era singa si Katonda annywereza, era olw’obulungi Bwe obw’amaanyi gonna emirundi mingi n’aggyirawo ddala okuwulira kwonna okw’ebintu by’ensi, sandisobodde kugumira buzito buno okumala ennaku nnyingi, oba oboolyawo essaawa. Naye ne mu kukka kuno okw’emikisa, sibulwa biseera bya kuwummulako. Emikisa gy’okubeera mu kyama n’okuba n’eddembe tegyogerekeka, emmeeme bw’evaayo mu buntu obw’ensolo obwonoonefu bw’egattiddwako, n’ebuuka nga bwe kiri mu butonde bwayo, n’eyita ensalo z’ebiseera n’ebifo ng’efumiitiriza ku Katonda Asinga Byonna Atalabika, gw’etegeera nti ye ssanyu lyayo lyokka, ye makkati gaayo amatuufu, mw’esanga ekiwummulo ekitannyonnyolekeka, ensi ky’etayinza kuwa wadde okuggyawo.
“Ssaabalabirizi wa York eyafa yaliko n’aŋŋamba (bba wange bwe yali mu kkomera ery’omu Lincoln Castle) mu bigambo ebirala, ‘Mbuulira,’ bwe yagamba, ‘Mukyala Wesley, oba wali obuliddwa ddala emmere?’ ‘Ssebo,’ bwe nnagamba, ‘nja kukkiriza mu bwesimbu eri Ekitiibwa Kyo nti, okwogera mu butuufu bwennyini, sibulwangako mmere. Naye nnabanga n’okweraliikirira kungi nnyo okugifuna nga tennaliibwa, n’okugisasulira oluvannyuma, ekyagifuulanga emirundi mingi ekintu ekitansanyusa; era ndowooza nti okuba n’emmere ku bukwakkulizo ng’obwo kye kiddako mu bubi oluvannyuma lw’obutaba nayo n’akatono.’ ‘Ddala oli mutuufu,’ omulabirizi n’addamu, n’alabika ng’afumiitiriza nnyo okumala akaseera. Enkeera n’ampa ekirabo ekirungi, era teyejjusa n’akatono olw’okukikola. Wabula, nnina ensonga okukkiriza nti kyamuwa ebirowoozo ebimubudaabuda nga tannava mu nsi.” Ekitundu Mukyala Wesley mw’alangirira nti bba yakola kyonna ky’asobola awatali kwefaako mu nsonga za Omwami Annesley, ne bwe kiba nti teyategeera ngeri esinga amagezi ey’okuddukanyamu ensonga, wano bonna bakkiriziganyizza ne kiggibwamu. Agenda mu maaso: — “Bino bya butali kisa, bya butali kisa nnyo. Toyongera nnaku ku kubonaabona; bw’oba nga toyagala kugolola mukono gwa mukwano okutuwanirira, naye, nkwegayiridde, weewale okufuka amazzi ku bantu abali mu kubbira dda.
“Naye ka nzire ku bbaluwa yo gye wampandiikira. Ogenda mu maaso: ‘Bwe ndikomawo eka’ — woowe, Katonda akkirize ekyo kibeewo! — ‘singa omu ku bawala bo anneetaaga’ — nga bwe ndowooza nti tebalikwetaaga — ‘ndikola nga Katonda bw’ansobozesa!’ Ekyo nkiddamu n’okusinda okuva wansi ddala mu mutima gwange. Ssebo, omanyi olugero nti, ‘Omuddo bwe gukyamera, embalaasi efa enjala.’ Ekyo ekyogera ku Ansley nnakiddamu dda; n’olwekyo nja kukiyitako, wamu n’obubaka obulala obukwekeddwa bwe saagala kutegeera. Ogenda mu maaso: ‘Mukoddomi wange alina ekiziyiza kimu ekitawangulika eri omulimu gwange, kwe kubeera ewala ne London.’ Ssebo, oyinza okujjukira nti ekyo nnakikujjukiza dda nnyo. ‘Ekiziyiza ekirala: ndowooza nti anyiikira nnyo ekibiina ky’alowooza nti kye kituufu, era ku bw’emikisa emibi alina okukolagana n’ekibiina ekimuwakanya.’ Oba abo b’okozesa ba mu bibiina ebyawukanya abantu oba si bwe kiri, sijja kusalawo, naye mmanyi ddala nti Omwami Wesley si bw’ali; anyiikira mu nsonga ennungi, nga buli muntu bw’asaanidde okuba, naye ye muntu asinga abantu bonna ab’omu nsi okuba ewala n’okwekubiira mu kibiina.” Wano okumala akaseera, mwakaayakana obunyiikivu obw’amaanyi mu by’ebibiina obw’omukazi oyo eyakkirizanga Obuyinza obw’Obwakabaka obuva eri Katonda obwa “Kabaka ali emitala w’amazzi” yekka, so si omulala yenna. Ebisigaddeyo ku bbaluwa biraga nti teyali omu ku abo abazibe b’amaaso eri ebisobyo bya babbaabwe, era bikakasa nga bwe yategeera ddala nti bba teyali azudde kifo kyennyini mu bulamu ekyali kisaanira obusobozi bwe n’amaanyi ge.
“‘Ekiziyiza ekirala kiri nti ensonga zino si za mu kkubo lye.’ Ekyo kiziyiza ddala, era kyandibadde kirowoozebwako ku njuyi zombi nga tannayingira mu nsonga zo: kubanga nkakasiza ddala nti ekyo, era ekyo kyokka, kye kyavaako ensobi zonna oba obulagajjavu bwonna bwe yalimu, era ye nsonga entuufu lwaki Katonda teyamuwa mukisa gwa kutuuka ku bye yali ayagala. ‘Ayanguwa okwesigama ku bisuubizo eby’obulimba.’ Kale singa ye wadde nze, wadde omu ku baana baffe, tetwesiganga n’akatono bisuubizo bya bulimba! Naye ensobi eyo eva ku ludda olw’obulungi, era nsuubira nti Katonda alitusonyiwa ffenna. ‘Talina bukekkereza bwa Mwami Eaton.’ Kino nsobola okukikkiriza mangu. ‘Tasaanira mirimu gya nsi.’ Kino nakyo nkikkiriza, era nnina okwatula nti nnali nsobezza bwe nnalowooza nti asaanira: obumanyirivu bwange bwennyini bunkakasizza okuva olwo nti ali omu ku abo, Omulokozi waffe b’ayogerako nti, ‘si bagezigezi ab’omu mulembe gwabwe ng’abaana b’omulembe guno.’ Era singa saali mmanyi nti Amagezi ag’Omuyinza w’Ebintu Byonna galina ebigendererwa n’enteekateeka mu kusalawo ensalo z’ebifo bye tubeeramu, ebitali mu kutegeera kwaffe, nandirowoozezza nti kya nnaku nnyo nnyini nti omusajja ow’amagezi ag’oku ntikko ng’oyo, era alina ebirabo ebitali bya bulijjo eby’okuyiga n’okumanya okw’omugaso ku bikwata ku Kkanisa ya Katonda, asibibwe mu nsonda etamanyiddwa ey’ensi eno, ebitone bye gye biziikiddwa, era n’akakasibwa mu ngeri y’obulamu gy’atasaanira bulungi nga bwe nnandyagadde; era nsanyuka okulaba mu mutabani wange omukulu obutaagala kukkiriza kigo kitono eky’omu byalo, kubanga, Katonda atenderezebwe! alina erinnya eddungi olw’okuyiga n’okutya Katonda, abuulira bulungi, era asobola okukola ebirungi ebisingawo gy’ali. Okomekkereza n’okugamba nti, ‘Mukyala wange alifuula muganda wange Emily?’ Kyali kirabo kitono era ekitali kya mugaso eri muganda wange ddala; naye, omuwala omwavu, bwe bwali obugagga bwe bwonna; era singa kyakkirizibwa n’ekisa nga bwe kyagenderera, yandisanyuse nnyo. Sijja kukulwisa nate — wadde okwetonda olw’obuwanvu obukooya obw’ebbaluwa eno.
“Nandisanyuse singa obuweereza bwange bwali bukkirizibwa muganda wange, gwe, wamu naawe, abaana bawa ekitiibwa kyabwe ekisingayo obwetoowaze. Ffenna twegatta okukwagaliza Omwaka Omuggya Omulungi, n’emirala mingi nnyo.
“Nze omuweereza wo, ow’okwebaza era asinga obuwulize, era mwannyoko, “SUSANNA WESLEY.”
Ebbaluwa eri waggulu kyeyoleka nti yawandiikibwa ng’eddamu obubaka obumu obutaali bwa wala nnyo okuva eri Omwami Annesley, era tekitegeerekeka bulungi oba olunaku lwayo luli ng’enkubala y’ennaku ey’edda (Old Style) bw’eri oba empya (New Style). Era tekimanyiddwa oba yali yafunibwa, kubanga tewali kuddibwamu kwonna kwajja mu ngeri yonna; era emyaka ebiri oba esatu oluvannyuma, amawulire ag’omu biseera ebyo bwe gaalangirira nti Omwami Annesley yali, oba yali agenda kubeera, omu ku basaabaze ku lyato erimu eryali likomawo e Bungereza, era abamu ku b’eŋŋanda ze ne bateekateeka okumusisinkana, baggwaamu essuubi, kubanga teyatuuka, era tewali kintu kyonna kikakafu ekyayinza okuwulirwa ku ye.
Obulamu e Epworth mu kiseera ekyo tebwali bwa ddembe n’akatono, era olugero olw’edda nti, “obwavu bwe buyingira mu mulyango, okwagala kubuukira mu ddirisa,” kirabika lwatuukirira mu ngeri emu ku b’omu maka ga Wesley. Omulundi gumu Mukyala Wesley yawandiikira omu ku batabani be nti eky’omukisa omubi kitaawe naye tebaalowoozanga kimu, era mutabani omukulu Samuel, mu bbaluwa ey’omukwano eri muganda we John, eyali mu Lincolnshire mu kiseera ekyo, era eyali amuwandiikidde mu kyama ebikwata ku mbeera y’ensonga, agamba nti yandyagadde Katonda akkirize kitaawe ne nnyina babeere mu mirembe buli omu n’omulala nga ye ne mukyala we bwe bali. Emilia, muwala omukulu, ayogera ku kubeera mu “bwetaavu n’ennaku ebitagumiikirizika,” mu “bwetaavu obw’ensonyi obw’ebintu ebyetaagisa,” ku nnyina okuba omulwadde ku kitanda ekiseera kyonna eky’obutiti ekimu, era nga n’asuubirwa okufa, ate ye kennyini ng’akola kyonna ky’asobola okulabirira amaka amanene ku ssente entono ennyo. Kezia ne Martha, era, mu mazima, abawala bonna, baayogeranga olugero lwe lumu olw’obutaba na ssente n’engoye, n’engeri obulwadde bwa nnyaabwe gye bwaleetebwa ennyo olw’obutaba na bintu bya bulijjo ebiwa omuntu obulamu obulungi. Mary, omuwala eyali omulema, kirabika ye yali kumpi omuddu w’amaka; ate abalala, abandyagadde okugenda okukola ng’abasomesa b’abaana mu maka oba ng’abakyala ab’okubeera n’abakyala abalala, oba, mu mazima, mu mulimu gwonna, tebaasobola kukikola olw’obutaba na ngoye za kwambala ne balabika bulungi. Ekkubo lyokka lye baalaba ery’okulongoosa embeera yaabwe kwali kufumbirwa, era kirabika ebirowoozo byabwe ebisinga byali awo. Omu oba babiri ku bo baayagala nnyo era mu mazima, naye ne bawa okwagala kwabwe abasajja abatabasaanira, era ku nkomerero ne bafumbirwa mu bufumbo obwalimu essuubi ettono oba obutaba na ssuubi lyonna ery’essanyu. Abasajja bangi abaali baagala okuwasa omu oba omulala ku bo baalabika, naye bazadde ne babagaana, oboolyawo si bulijjo ku nsonga ezimala, kubanga, bw’otunuulira byonna awamu, ensonga z’obufumbo bw’abawala zaali za nnaku nnyo. Hetty, eyali omuwala omulungi, omugezi era omucamufu, yawaba ddala, era bazadde be bombi ne bamuyisa n’obukambwe bw’obulongoofu obukakanyavu obutamanyangako kukemebwa. Baagaana ddala okumulaba oba okumusonyiwa; era singa baganda be n’omukulu we mu b’eŋŋanda tebaamusaasira ne bamutegeera, embeera ye yandibadde mbi n’okusinga bwe yali. Kirabika Samuel ye yamwegayiririra n’abatabaganya bwe yakyala eka mu 1725. Yali akyalina essuubi erimu ery’okufumbirwa omusajja eyali amusendasenda era gwe yayagala ddala; naye kitaawe ne nnyina baakitwala ng’ekisingayo obubi mu byonna, era ne bamulagira ddala okukkiriza omusajja eyali amwagala ayitibwa Wright, omukozi w’empeera akola ku mabomba n’endabirwamu e Lincoln, era obulamu bwe naye bwafuuka okubonaabona okutaggwaawo. Sukey kirabika yakkiriza omusajja eyasooka okumusaba okumuwasa oluvannyuma lw’okuggwaamu essuubi lyonna ery’okufuna ssente entono okuva eri kojja we Annesley, oyo eyali, okuva mu kiseera kye yamala naye oluvannyuma lw’omuliro e Epworth, amuwadde essuubi nti ku nkomerero alimulabirira.
Obuweerero obutono kirabika bwajja mu 1724, ekigo ekitono eky’e Wroote, mayiro nnya n’ekitundu okuva awo, era ekyali kibalirirwamu nga pawundi ataano buli mwaka, bwe kyaweebwa Omwami Wesley; era newaakubadde ennyumba y’omusumba eyo yali wansi nnyo okusinga ey’e Epworth, ab’omu maka baagisengukiramu ne babeera omwo okumala emyaka egiwerako. Ensi eyali yeetoolodde yali ntobazi bwereere, ennyumba yali nkadde ya bisubi era nga eyonoonese, era ab’omu kigo baali bantu ba mu byalo ab’eddaala erisembayo wansi. Kiyinzika nti omupangisa yeesowolayo okupangisa ennyumba y’omusumba e Epworth okumala ekiseera, naye kino kya kuteebereza bweteebereza. Emilia yali amaze emyaka nga etaano ng’asomesa mu ssomero ery’abayizi abasula e Lincoln, era, newaakubadde yabakoleranga nnyo, yali asobola okugula engoye ennungi, era ng’anyumirwa eky’okwejalabya ekitali kya bulijjo eky’okuba n’akasente akatono mu nsawo ye. Embeera y’ebintu okumala emyaka egiwerako e Wroote etegeezebwa ekitundu ekiggiddwa mu bbaluwa empanvu gye yawandiikira muganda we John, nga amaze ekisukkako katono ku mwaka gumu ng’addamu okubeera awaka: — “Essomero lyaggalwa; era kitange bwe yafuna ekigo kya Wroote, mmange n’ayagala nnyo nkomewo. Nnabuulirwa ng’abantu ab’okukolagana nabo abasanyusa bwe baali e Bawtry, Doncaster, n’ebirala, era nti kino ekyongereddwa ku kitange, n’omukisa gwa Katonda ogwa bulijjo, kyandimufudde omugagga mu myaka mitono; nti tebaali baagala kunsiba wano bulijjo, wabula bandimpadde eddembe lyonna lye basobola. Awo ne nkomawo eka mu kiseera ekibi gye ndi. Nnali nnyambadde bulungi, era bwe nnali sibulwa kintu, nnali mu ddembe ekimala. . . . Okutuusa wano twagenda mu maaso bulungi ekimala; naye mu butiti buno, ebyange ebyetaagisa bwe byatandika okukaddiwa, ne ssente zange nga nzimaze kumpi zonna (nga mbadde neerabirira okuva lwe nnakomawo eka, naye kati nga sikyasobola), ne ntegeera embeera gye ndimu: buli kyetaago ekitono ennyo kyali tekikolebwako, oba nga mfuna obuzibu bungi okukifuna okusinga omuwendo gwakyo. Simanyi lwe twali tufunye omwaka omulungi bwe guti, e Wroote ne mu Epworth, ng’omwaka guno; naye, mu kifo ky’okutereka ekintu kyonna eky’okwambaza baganda bange oba nze, tukyali we twali. Amakungula amalungi kumpi gonna gagenze, okwongereza ku kigo ky’e Epworth, okusasula ekitundu ku mabanja agatabalika kitange g’eyingizzaamu, agali mangi nnyo, nga bwe nzudde gye buvuddeko, nti singa yali atereka pawundi ataano buli mwaka teyandimaze mabanja mu nsi mu myaka musanvu. Kale laba essuubi eddungi ennyo ddala ery’okugaggawala kwe! Si nti tayinza kuggwaamu mabanja mangu, singa afuna emyaka esatu oba ena nga guno; naye ku ky’okufuna ekintu kyonna eky’okulekawo okusinga ekyetaagisa okulabirira mmange, kye ssirabamu ssuubi lyonna kaakano. . . . Naye ne mu buzibu buno tunyumirwa ebibudaabuda bingi. Tulina ennyama n’ebyokunywa ebirungi bingi, enku, n’ebirala, tetulina batubanja, era tetulina kweraliikirira kuli okubonyaabonya okw’okufuna emmere kwe twalina e Epworth. Mu bimpimpi, singa nsobola okuteeka ebbali ebirowoozo byonna eby’omu maaso, era ne nsobola okumatira nga sirina bintu bisatu, ssente, eddembe, n’engoye, nandibadde mu ddembe ddala. Nga mmange akyali mulamu njagala okusigala naye; mulungi nnyo gye ndi, era alina essanyu ttono nnyo mu nsi okuggyako ekyo, nti ndowooza kyandibadde kya bukambwe okumwabulira. Amangu ddala nga ali mu ggulu, oba oboolyawo amangu okusinga awo singa nkoowa ddala, nsazeewo ddala ku ngeri y’obulamu — ekkubo bazadde bange lye bayinza obutakkiriza, naye ekyo sikifaako. Emmere eteekwa okufunibwa, era sijja kufa njala okusanyusa omu ku mikwano gyange oba gyonna gye nnina mu nsi.”
Kiteekwa okuba nga mu kiseera kye kimu eky’okusengukira e Wroote, Mukyala Wesley we yawulira nti mwannyina yali akomawo eka ku limu ku mayato ga East India Company nga bwe kyayogeddwako emabega, n’akwata olugendo okugenda e London okumusisinkana. Mutabani we John mu kiseera ekyo yali e Oxford, ng’afunye sikaala ya Charterhouse eyali ebalirirwamu pawundi amakumi ana buli mwaka, wabula nga teyamalanga nsaasaanya ze. Samuel, eyali agalamidde olw’okumenyeka okugulu mu kiseera ekyo, era nga amanyi nga nnyina bwe yandisanyuse okulaba mutabani we owookubiri, n’amusaba ajje e Westminster. Ebbaluwa eyo yasanyusa nnyo omuvubuka, n’akaaba amaziga olw’essanyu, kubanga yali ayaayaana nnyo okulaba nnyina nate, era n’okugenda e Westminster. Naye olw’okuba ssente zaali ntono, era nga yali yeeyingizza dda mu mabanja, teyasobola kuva Oxford; era, Mukyala Wesley bwe yali yaakatuuka eka, n’amuwandiikira akabaluwa akatono akalimu okweraliikirira naye nga kajjudde essuubi: — “JACK OMWAGALWA, “Wroote, nga 19 Agusito 1724.
“Siri mu ddembe kubanga sifunye kigambo kyonna okuva gy’oli. Sirowooza nti okola bulungi okukakanyala ku nsonga ennyimpi, n’okuwandiika ebbaluwa ng’oddamu ebbaluwa yokka. Mpandiikiranga emirundi mingi, ombuulire embeera y’obulamu bwo, n’oba ng’olina essuubi eritegeerekeka ery’okuggwaamu amabanja. Nsinga okweraliikirira omusajja oyo omulungi, ow’omutima omugabi, eyakuwola pawundi kkumi, era nkwatibwa ensonyi okusaba omwezi gumu oba ebiri endala, kubanga abadde wa kisa nnyo okutuwa ebbanga eddene bwe lityo. Twalimbibwalimbibwa n’eby’okukomawo kwa kojja wo okuva e Buyindi;
naye ndowooza ebirowoozo ebyo byavaawo. Nandyagadde singa mwalimu ekintu kyonna eky’amazima, kubanga olwo, oboolyawo, nandisobodde okukulabirira. Naye, singa byonna biremererwa, nsuubira nti Katonda tajja kutwabulira. Tukyalina okwesiga okulabirira Kwe okulungi, okulina amakubo lukumi ag’okutuyamba agasukka kye tulaba.
“Jack omwagalwa, toggwaamu maanyi; kola omulimu gwo; nyiikira mu kusoma kwo, era osuubire ennaku ezisingako obulungi. Oboolyawo, newaakubadde byonna bwe biri, tuliyinza okukukuŋŋaanyiriza obukunkumuka butono ng’omwaka tegunnaggwaako.
“Jacky omwagalwa, nsaba Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna akuwe omukisa!
“SUSANNA WESLEY.”
Mu bbanga eritaweza mwezi gumu oluvannyuma, n’addamu okuwandiika: — “JACKY OMWAGALWA, “Wroote, nga 10 Sebuttemba 1724.
“Sisanyuse n’akatono nti Omwami — yeesasudde okuva mu sikaala yo; kubanga newaakubadde nga sisobola kusuubira, siggwaamu ssuubi nti mwannyinaze alikomawo, oba waakiri alinjijjukira gy’ali.
“Kawaali abadde atta nnyo abantu e Epworth ekiseera ekisinga obungi eky’ekyeya kino. Ab’omu maka gaffe bonna bamukwatiddwa okuggyako nze, era nsuubira nti Katonda ajja kunkuuma.
“Nandyagadde n’omutima gwange gwonna nti wali waawulibwa mu buweereza, era ng’osobola okujja okuweereza ng’omu ku bayambi b’omusumba ba kitaawo. Olwo nnandikulabye emirundi mingi, era nnandisobodde okukuyamba okusinga bwe kisoboka nga tuli wala bwe tuti.”
Omugugu gw’amabanja tegwanyigiriza nnyo bibegabega by’omuvubuka oyo eyali ayiga ku yunivasite, era ebbaluwa ze yaddangamu nnyina zaalimu amawulire matono gokka ku ebyo ebyali bibaawo okumwetooloola, okwogera ku kitabo kya Dr. Cheyne ekiyitibwa Book of Health, ekyamusanyusanga kubanga naye kennyini yali munafu mu bulamu, n’okusaba amawulire amalala aga waka. Ebbaluwa zino ziteekwa okuba nga zaajjanga mangi, nga bwe kirabibwa mu kuddamu kwa Mukyala Wesley: — “JACKY OMWAGALWA, “Wroote, nga 24 Novemba 1724.
“Kaakano nnina ebbaluwa zo ssatu mu maaso gange ze sinnaddamu. Nsiima nnyo okuba nti ompandiikira emirundi mingi bwe giti. Ntya okukuleetera ensaasaanya, bwe kitandibadde bwe kityo kumpi tewandibaddewo posita n’emu gye nnandisubiddwa; kubanga kinsanyusa nnyo, mu kubeera kuno wekka, okusoma ebbaluwa zo, wadde nga zandisanyusizza buli wamu. Okuggwaamu essuubi kwo olw’obutatulaba e Oxford tekwali kwa makulu nga kwange olw’obutasisinkana mwannyinaze e London; si nti ebyewuunyo byo eby’ekitalo tebyandisikirizza omuntu alina okukkiriza okusinga okwange okutambula okujja mu ttendekero lyo ery’ebyafaayo okubiraba. Kumpi kya nnaku nti tewali muntu asala bulago bw’omukuumi oyo olw’okulimba ennyo bw’atyo.
“Nandyagadde otereke ssente zonna z’osobola okusigaza awatali buzibu, si kuzimalira ku kukyala, wabula ku kigendererwa ekisinga amagezi n’obulungi — okusasula amabanja, n’okwefunira eddembe. Sigwaamu ssuubi lya kukusisinkana mu kyeya ky’omwaka ogujja, Katonda bw’anaasiima okwongezaayo obulamu bwange obw’omubiri. Olwo bw’onooba oyagala, era ng’okkirizibwa ebiseera okumperekera okutuuka e Wroote, nja kukusasulira ensaasaanya zo nga Katonda bw’anansobozesanga.
“Nsuubira nti, bw’onoofuna ebbanga, ojja kunsanyusa n’ebitontome ebirala ku nsonga yonna, naye okusingira ddala ku nsonga ey’eddiini.
“Jack omwagalwa, nsaba Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna akuwe omukisa.
“SUSANNA WESLEY.” Oboolyawo kye Mukyala Wesley yali ayagala, nti John ayingire obuweereza era abe omu ku bayambi b’omusumba ba kitaawe, kye kyamukwatako, kubanga mu kiseera kino yawaanyisiganya amabaluwa ne Omwami Wesley ku nsonga eyo, eyamulabula mu ngeri entuufu ennyo obutapapa n’obutagoberera bigendererwa bya kwenoonyeza ssente. Eri nnyina omuvubuka yamubuuliranga mu kyama embeera ze nnyingi ez’omutima, wamu n’okubuusabuusa kwe n’ebibuuzo bye. Ebbaluwa ye eddako eyakuumibwa ekwata ku bino wamu n’okwagala kwe okwawulibwa: — “JACKY OMWAGALWA, “nga 23 Febwali 1735.
“Enkyukakyuka mu mbeera y’omwoyo gwo endowoozesezza nnyo. Nze, atera okuba n’essuubi eddene, nsuubira nti eyinza okuba ng’eva mu kukola kw’Omwoyo Omutukuvu owa Katonda, nti, bw’akuggyamu okunyumirwa ebinyumira omubiri, ayinze okuteekateeka n’okukyusa ebirowoozo byo okussaayo omwoyo ennyo n’obunyiikivu ku bintu eby’ekika ekya waggulu era eby’omwoyo. Bwe kiba bwe kityo, oli wa mukisa singa olabirira embeera zino ez’omutima, era kaakano, mu mazima ddala, n’osalawo okufuula eddiini omulimu gw’obulamu bwo; kubanga, ku nkomerero, ekyo kye kintu kimu kyokka ekyetaagibwa ddala, era ebintu ebirala byonna bitono bw’obigeraageranya ku bigendererwa by’obulamu. Nandyagadde n’omutima gwange gwonna kaakano otandike okwekebera n’obwegendereza, olyoke omanye oba olina essuubi eritegeerekeka ery’obulokozi; kwe kugamba, oba oli mu mbeera y’okukkiriza n’okwenenya oba nedda, ebyo by’omanyi nti bye bisaanyizo by’endagaano y’enjiri ku ludda lwaffe. Bw’oba ng’olimu, essanyu ery’okukimanya lijja kukusasula nnyo olw’okufuba kwo; bw’oba nga tolimu, ojja kusanga ensonga esaanidde okukaaba amaziga okusinga ezo ezisangibwa mu muzannyo ogw’ennaku.
“Kaakano bwe nkyogeddeko, kinzijukiza ebbaluwa yo eri kitaawo ku by’okwawulibwa. Yansanyusa nnyo, era ekiteeso nnakyagala nnyo; naye kya nnaku kumpi ekyetongodde mu maka gaffe nti kitaawo nange tetutera kulowooza kimu. Nkkiriza endowooza y’omutima gwo, era ndowooza nti gy’onookoma okufuuka dikoni mangu gye kinaakoma okuba ekirungi; kubanga kiyinza okukuleetera okwongera okunyiikirira okusoma eby’eddiini eby’enkola ey’obulamu, bye ndowooza mu bwetoowaze nti kwe kusoma okusinga obulungi eri abo abeetegekera okwawulibwa. Omwami Wesley alina endowooza ndala, era, ndowooza, yandyagadde okukuyingiza mu kuyiga okw’okwekenneenya ebiwandiiko, okwo, newaakubadde nga kuyinza okuba okw’omugaso ku mpenda, tekusinga mu ngeri yonna kuli okulala. Nsaba Katonda n’obunyiikivu akuggyeeko akabi ako akanene ak’okwemalira ku kusoma ebitaliimu nga olekeredde ebyo ebyetaagisa ddala. Sigumiza mwoyo kukuwa magezi gonna; Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna akuluŋŋamye era akuwe omukisa! Nnina bingi eby’okwogera, naye sisobola kukuwandiikira bisingawo kaakano. Njagala nnyo okukulaba. Tetuwulira kigambo kyonna ku H —, ekitumalamu emirembe. Ffenna twawandiise, naye tetusobola kufuna kuddibwamu. Nsuubira byonna biri bulungi. Weeraba!
“SUSANNA WESLEY.” Mu Juuni eyaddako, bwe yafuna ebbaluwa John mwe yajuliza St. Thomas a Kempis, Mukyala Wesley n’awa endowooza ye ku muwandiisi oyo ow’edda, endowooza entuufu ddala era ey’amagezi amangi, wamu n’okunnyonnyola amakulu ge, okw’ekifirosoofo okusinga okuba okw’eby’eddiini byokka: — “Nnina a Kempis wano; naye sinnamusoma gye buvuddeko. Sisobola kujjukira bitundu by’oyogerako; naye nga nzikiriza nti omwogerako mu butuufu, nkakasa ddala nti mukyamu nnyo mu ndowooza eyo etali ya kutya Katonda, nnali ŋŋenda kugamba ey’obuvvoozi, nti Katonda, mu kiragiro ekitakyuka, yasalawo omuntu yenna okubeera mu nnaku ne mu nsi muno. Ebigendererwa Bye, nga Ye bw’ali, bitukuvu, biruŋŋamya, era birungi; era ennaku zonna ezituuka ku bantu wano ne mu bulamu obujja ziva mu bo bennyini. Ensonga eri bw’eti: — Obulamu buno mbeera ya kugezesebwa, mwe tuteekeddwa mu maaso essanyu oba ennaku eby’olubeerera tulonde; ekimu ng’empeera y’obulamu obw’empisa ennungi, ekirala ng’ekiva mu bulamu obw’obubi. Omuntu kitonde ekigatte, kitabuliko ekyewuunyisa eky’omwoyo n’ekintu ekirabika, oba okusingawo kitonde amaanyi ago agakontana mwe gagattiddwa awatali kutabulwa, naye buli limu, mu ngeri etategeerekeka, nga liri wansi w’obuyinza bw’eddala. Essanyu ery’amazima ery’omuntu, mu ndaba eno, liri mu kugondera okutuufu kw’amaanyi aga wansi eri aga waggulu, okw’obutonde obw’ensolo eri obutonde obw’amagezi, n’okwa byombi eri Katonda.
“Buno bwe bwali obutuukirivu bwe obw’olubereberye n’essanyu lye ebyabula mu Adamu; era okuzzaawo omuntu mu ssanyu lye ng’azzibwamu obutuukirivu bwe obw’olubereberye, ddala kye kyali ekigendererwa kya Katonda mu kumuteeka mu mbeera ey’okugezesebwa mu nsi, ne mu kununulibwa kwaffe ku bwa Yesu Kristo. Era, ddala kino kyali kigendererwa ekisaanira ddala Katonda, era eky’okulabirako ekisinga obunene eky’okusaasira obulungi obw’amaanyi gonna kwe bwali buyinza okutulaga.
“Nga essanyu ly’omuntu bwe liri mu kugondera okutuufu kw’amaanyi aga wansi eri aga waggulu, n’ebirala, bw’atyo okukyusa enteekateeka eno ye nsibuko entuufu ey’ennaku y’abantu. Mu ffe ffenna mulimu okwegomba okw’obutonde eri omubiri n’ensi. Obulungi, essanyu, n’eddembe ly’omubiri bitusikiriza mu ngeri eyeewuunyisa; obugagga n’ebitiibwa by’ensi bitusendasenda; era byonna, nga biddukanyizibwa omulabe omukalabakalaba era omubi, biwa ebintu ebya kaakano amaanyi amangi ennyo; era singa obulamu obw’ensolo bufuna obuyinza ku magezi gaffe, kye kisingayo obusirusiru obuyinza okulowoozebwa, kubanga omuntu anoonya essanyu we Katonda ataategeka nti alirisangayo. Naye eno ye mbeera y’abantu abasinga obungi; babeera ng’ensolo obusolo, nga beewaddeyo ddala eri ebyetaago n’amasanyu g’omubiri; era omugaso gwonna gw’okutegeera kwabwe kwe kuwa omubiri ebbanga okukola ng’okwegomba kwagwo bwe kuli, awatali kufaayo n’akatono ku ssanyu oba ennaku ey’omu maaso.
“Ntwala a Kempis nga yali musajja mwesimbu naye munafu, alina obunyiikivu okusinga okutegeera, olw’okusalira omusango okusanyuka kwonna oba essanyu lyonna ng’ekibi oba ekitaliimu mugaso, ekikontana n’ennyiriri nnyingi nnyo ez’Ebyawandiikibwa ezitegeerekeka era ezyogera butereevu. Oyagala okusalawo oba essanyu likkirizibwa oba terikkirizibwa; oba ebikolwa tebiriimu kibi oba birimu obubi? Kwata etteeka lino: buli ekinafuya amagezi go, ekikendeeza obugonvu bw’omuntu wo ow’omunda, ekizikiza okuwulira kwo eri Katonda, oba ekikuggyamu okunyumirwa ebintu eby’omwoyo; mu bimpimpi, buli ekyongera amaanyi n’obuyinza bw’omubiri gwo ku birowoozo byo, ekintu ekyo kibi gy’oli, ne bwe kiba nga tekiriimu kabi mu kyo kyennyini. Era bwe kityo ne ku ludda olulala.
“Busirusiru okugamba nti tewali kintu kiba kubonaabona eri omuntu omulungi. Ekyo kye kubonaabona ekireeta okubonaabona eri omulungi oba omubi. Era sitegeera ngeri omuntu yenna gy’ayinza okwebaza Katonda olw’ennaku eya kaakano, naye mmanyi bulungi nnyo kye kitegeeza okusanyuka wakati mu kubonaabona okw’amaanyi; si mu kubonaabona kwennyini, kubanga olwo kwandiwedde okuba okubonaabona; naye mu kino tuyinza okusanyuka, nti tuli mu mukono gwa Katonda atakozesangako era atasobola kukozesa buyinza Bwe mu kikolwa kyonna eky’obutali bwenkanya, okunyigiriza, oba obukambwe, mu buyinza bw’Amagezi ago Agasinga agaluŋŋamya ebigwawo byonna, era eyasuubiza nti eri abo abaagala Katonda, ebintu byonna bibatuukako olw’obulungi, olw’obulungi obw’omwoyo era obw’olubeerera obw’abo abamwagala. Tuyinza okusanyukira mu kusuubira nti Obulungi obw’Amaanyi Gonna tebujja kutuleka kutuukibwako kukemebwa kwe tutayinza kugumira, naye wamu
n’okukemebwa bujja kutulaga n’ekkubo ery’okubiwangula, tulyoke tusobole okubigumira. Mu bigambo ebimpi, tuyinza era tusaanidde okusanyuka nti Katonda atukakasizza nti talitulekera ddala era talitwabulira n’akatono; naye, bwe tunaasigalanga nga tuli beesigwa gy’ali, ajja kufaayo okutuluŋŋamya mu mirembe okuyita mu nkyukakyuka zonna n’ebigwawo byonna eby’obulamu buno obw’okufa okutuuka mu bitundu ebyo eby’omukisa eby’essanyu n’obutafa, ekibi n’ennaku gye bitayinza kuyingira.
“Muganda wo atuleetedde ebbanja ddene ku lulwo ne Charles. Katonda atusaasire ffenna! Jack omwagalwa, nsaba Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna n’obunyiikivu akuwe omukisa! Weeraba!
“SUSANNA WESLEY.”
Muganda we ayogerwako wano yali Samuel, eyajja e Wroote mu kyeya kya 1725 ng’ali ne mukyala we ne mutabani we, ekyasanyusa nnyo nnyina. Bwe yatwala Charles okubeera naye, yali akkiriziganyizza nti kitaawe y’anaawanga omulenzi engoye; era yali awadde ne John ssente enkalu, n’olwekyo omusumba yonna awamu yali amubanja pawundi kkumi. Okukyala kuno kwasanyusa nnyo Mukyala Wesley, naye kirabika kwe kwaleetera okwawulibwa kwa John okwongezebwayo okutuusa mu Sebuttemba, oboolyawo olw’ensaasaanya ezaali zeetaagisa. Ku nkomerero yawulibwa mu mwezi ogwo Omulabirizi Potter, n’abuulira ekibuulirwa kye ekyasooka e South Leigh, okumpi ne Oxford. Oluvannyuma n’aserengeta e Lincolnshire n’ayamba kitaawe, era mu Maaki eyaddako, okusingira ddala olw’obuyinza bwa Dr. Morley, Rector wa Lincoln College, era omusumba w’ekigo ky’e Scotton, okumpi ne Gainsborough, n’alondebwa okuba Fellow. Kino kyali kya kwebaza kungi n’okwenyumiriza eri Omwami ne Mukyala Wesley; Omwami Wesley n’awandiika ebbaluwa ey’okujaguza eri “Omwami Fellow Omulonde wa Lincoln Omwagalwa”; era, newaakubadde nga yali talina okuggyako pawundi ttaano ez’okulabirira ab’omu maka ge okutuusa ng’amakungula gawedde, era nga yeebuuza ebinaamutuukako ye kennyini, n’ayongerako nti: “Buli we ndibeera, Jack wange ye Fellow wa Lincoln.” Nnyina ne yeebaza Katonda n’omutima ogujjudde olw’obuwanguzi bwe, era amangu ddala n’atuukirizibwa ekimu ku byeyagaliza bye ebinene, nga John abeera naye ekyeya kyonna, ng’asoma essaala era ng’abuulira emirundi ebiri buli Ssande e Epworth oba e Wroote. Obuyambi buno eri kitaawe buteekwa okuba nga bwajjira ddala mu kiseera kyennyini, kubanga ku ntandikwa y’omwaka omusumba yakwatibwa akalwadde akatono ak’okusannyalala akaalemaza omukono gwe ogwa ddyo. John yali yaakadda e Oxford mu Sebuttemba n’alondebwa okuba Omusomesa w’Oluyonaani era Moderator w’Ebibiina; era, nga Charles mu kiseera ekyo yali mu Christ Church, yali mu mbeera ey’okumuyamba ennyo.
Amazzi gaali mangi nnyo ekyeya ekyo ku ttaka ery’entobazi wakati w’e Epworth ne Wroote, era engeri yokka ey’okuva ku kifo ekimu okutuuka ku kirala yali lyato. Emilia, eyali abonyeebonye nnyo olw’omusujja n’omusujja gw’ensiri, yali agenze e Lincoln okunoonya obulamu n’omulimu. Mukyala Wesley yabonaabona nnyo olw’obunnyogovu, ate nga bwongerwako okweraliikirira okutaggwaawo n’okubulwa ebintu emirundi mingi. Ku ntandikwa ya Julaayi bba yawandiikira John ne Charles nti: “Mujja kusanga nnyammwe ng’akyuse nnyo. Nzikiriza nti ekyo ekyandisse kkapa kumpi kimusse. Ndabye gye buvuddeko ng’akankanyizibwa katono emirundi mingi nnyo, ekitansanyusa.” Oluvannyuma lw’olunaku lumu oba bbiri, amawulire ne gaweerezebwa abalenzi abaali ewala nti yali mulwadde nnyo ng’ali kumpi kufa; era John n’awandiika amangu ddala ng’alowooza nti tagenda kuddamu kumulaba. Naye ekikangabwa ekyo ne kiwugulibwa, era omusumba omukadde ow’essanyu, eyali ayogera ku kwagala kwe okusobola okuweereza ebigo bye byombi, era ng’agamba nti bw’ataasobole, yandifiiridde mu ssanyu mu kinnya kye eky’amazzi ekisembayo, n’awandiika ebbaluwa ennyimpi ey’essanyu, oboolyawo n’omukono gwe ogwa kkono: — “Wroote, nga 18 Julaayi 1727. “MUTABANI WANGE OMWAGALWA JOHN, “Twafunye ku posita ewedde ebigambo byo eby’okusaasira n’eby’okwebaza eri nnyoko ng’olowooza nti okufa kwe kunaatera, ekyo mwannyoko Patty ky’atakkiriza n’akatono, kubanga agamba nti si mufirosoofo mulungi nga ggwe, era nti tasobola kusigala nga talina nnyina kaakano, Katonda bw’anaasiima, awatali buzibu bunene nnyo.”
Patty yali muwala owoomunaana era omwana owekkumi n’omusanvu, era mu maka yatwalibwanga ng’omwagalwa ennyo owa nnyina. Yegaana nti yalina omugabo omunene ogw’okwagala kwa nnyina okusinga abawala abalala, ng’agamba nti: “Baganda bange kye baayita okusosola kyali kye bandinyumiddwa bonna singa baakyagala, kwe kukkirizibwa okutuula mu kisenge kya mmange bwe yabanga talina kya kukola, okuwuliriza emboozi ze n’abalala, n’ebyo bye yayogeranga ku bintu ne ku bitabo ebweru w’essaawa z’essomero.”
Ebbaluwa ya kitaawe egenda mu maaso:
“Era, mazima, newaakubadde ng’oluusi afuna okulwala okw’amaanyi, naye nsuubira nti okukulaba kwandimuzzaamu amaanyi. Wabula, bw’olijja olisanga ebintu nga bifuuse bipya, ab’omu maka gange nga kaakano bateredde bulungi, era nga byonna bikwatagana bulungi ddala — nga tuli basanyufu nnyo, mu buzibu obutali butono, okusinga oboolyawo bwe twali edda mu bugagga bwaffe obusingayo (!); era olisanga omuweereza alitugaggawaza, singa Katonda atuwa ekintu kyonna eky’okukolerako. Simanyi oba si kye kino ekisuubirwa, wamu n’eddembe lye nnina mu maka gange, ekikuuma omwoyo gwange obutaggwaamu maanyi, newaakubadde bangamba nti nfiiriddwa ku masavu gange wakati wa Wroote ne Epworth; naye ekyo sikifaako, kasita nkyalina amaanyi okukola omulimu gwange. . . .
“Nkooye, naye ndi Kitaawo akwagala, “SAMUEL WESLEY.”
Abaana ababiri ab’obulenzi baajja ddala eka, ne basanga nnyaabwe ng’awonyeemu. Mu kuddayo e Oxford ne basigala e Lincoln okulaba Emilia, eyali ayamba Mukyala Taylor eyalina essomero ly’abawala mu kibuga ekyo, ne Kezzy, asembayo obuto mu maka, naye eyali asomesa eyo era oboolyawo ng’afuna okuyigirizibwako ng’empeera olw’obuweereza bwe n’obwa muganda we. Mu mwaka ogwaddako bombi ne bavaayo, Emilia asobole okujjanjaba Mukyala Ellison, eyali mulwadde nnyo, ne Kezzy kubanga teyasobola kusigalayo nga Emilia taliiyo olw’obutaba na ssente.