Susanna Wesley
Amaloboozi ag'Ekitalo

Essuula 11 · eddakiika 16 ez’okusoma · eddakiika 21 ez’okuwuliriza

Amaloboozi ag'Ekitalo

OMULAMWA gw’ebyewuunyo ebiva mu nsi etalabika gwe gumu ku egyo abantu ku nsi kwe balina okukkiriziganya nti tebalowooza kimu. Ekitundu ekimu eky’abantu kigaana okukkiriza ekintu kyonna okuggyako kye kiyinza okulaba n’okukwatako, era abo abakkiriza mu maanyi ag’omwoyo ag’engeri yonna kibatwala ng’abantu abalimbiddwalimbiddwa era abaweereza obulombolombo obw’obusirusiru obwonoona omuntu; ate ekitundu ekirala kirina okukkiriza okw’emirandira emiwanvu, newaakubadde nga tekiyinza kukinnyonnyola, mu kulaba eby’omu maaso, mu kutegeera okw’ekyama, ne mu bubaka obuva mu nsi etalabika. Enzikiriza y’Abatume erimu ekigambo ekitera okutaputibwa ng’ekiraga okukkiriza nti waliwo engeri y’okukwatagana wakati w’abafu n’abalamu, era ne wakati w’abo abatali wamu mu mubiri naye nga bali wamu mu mwoyo, bw’egamba nti: “Nzikiriza okussa kimu kw’Abatukuvu.” Kino Mukyala Wesley yakikkiriza nnyo, kubanga mutabani we John yamuwulira, mu biseera bye yamala nga nnamwandu, ng’agamba nti emirundi mingi yabanga mukakafu nti bba eyafa ali naye, nga bw’aba nti amulaba n’amaaso ge ag’omubiri. Batabani be, abaasikira embeera ye yonna, bulijjo omulamwa guno gwabasikiriza nnyo; John buli mwaka ku Lunaku lw’Abatukuvu Bonna yagubuuliranga n’essanyu lingi, era n’agamba nti oluusi yawuliranga nnyo nga bali naye abo be yali ayagala abaali basomoka omugga ogw’ekizikiza nga tannabaawo, n’atuuka n’okukyuka ng’asuubira okubalaba; era buli amanyi ennyimba za Charles Wesley ateekwa okukiraba nti emirundi mingi zijjudde okukkiriza okwo kwennyini.

Abantu abalaba obubonero n’okwolesebwa, era abawulira amaloboozi abalala ge batawulira, bulijjo bantu ba nneewulira nnyingi, abakwatibwako amangu era abeewulira ennyo mu mutima. Kumpi bulijjo baba bantu, oba lwa kweroboza oba lwa bwetaavu, abeekomako ennyo mu kulya (oba okugamba nti tebalya kimala), era ab’olutimbe lw’omubiri olugonvu, ate ng’amagezi gaabwe n’obusobozi bwabwe obw’omwoyo bikuze okusukka ku bulijjo. Ebyo byonna byali bituukirira ku ba Wesley bonna, n’olwekyo baali bantu ddala abayinza okukkiriza n’okuwuliriza amaanyi ag’ekyama.

Ekirowoozo ekyasooka okujja ku mutima gwa Mukyala Wesley ng’awulira amaloboozi ag’ekitalo agaawulirwa mu nnyumba y’omusumba e Epworth mu Desemba 1716, nga mu maka mulimu ye yekka, bba ne bawala be, kwe kuba nti gaali galaga nti omu ku balenzi abaali bataliiwo afudde oba nti atuuse ku kabi. Mu kiseera ekyo Charles yali mu ssomero lya Westminster, newaakubadde nga yali wa myaka munaana gyokka, kubanga Samuel ye yali amutumidde, ng’alowooza nti engeri esinga ey’okuwewula omugugu gw’amaka yali ya kwetikka obuvunaanyizibwa bw’okulabirira n’okusomesa muganda we omuto ddala. Charles omuto yali mulenzi muzira, eyali omwangu ennyo okusika ebikonde; era oboolyawo, nga bwe kiba ku maama yenna, Mukyala Wesley bulijjo yeeraliikiriranga nti ayinza okutuukibwako akabi. Oluvannyuma, bwe yakakasa nti abaana be bali bulungi, amaloboozi agaasooka yagakwataganya n’okufa kwa mwannyina eyali e Buyindi, eyalekera awo okuwulirwako mu biseera ebyo. Naye olw’okuba amaloboozi gaagenda mu maaso okumala emyaka mingi, era “ddala abamu ku b’omu maka baagawuliranga obulamu bwabwe bwonna, gateekwa okuba nga gaali gakwata ku bintu bingi ebyagwawo, bwe kiba nga ddala gaali ga ngeri abaagawulira gye baagalowoozaamu. Ebbaluwa esooka ennyonnyola ebitabuli ebyo yawandiikibwa Mukyala Wesley yennyini eri mutabani we Samuel, era yali mu kusaba kwe bannyina ne kitaabwe kwe baasinziira nabo okuwandiika bye baali beerabiddeko. Ebbaluwa ya Mukyala Wesley ennyonnyola buli kantu: — SAM, " nga 12 Janwali 1716-17.

" Akawungeezi kano twasanyuse nnyo okufuna ekisanja ky’ebbaluwa zo, ekyatuleetedde amawulire amalungi nti oli mulamu, oluvannyuma lw’okumala kumpi omwezi mulamba nga tutidde nnyo okusinga bwe kiyinza okulowoozebwa, nga tulowooza nti oba ggwe wafa, oba omu ku baganda bo yattiddwa olw’akabenje akamu.

" Ensonga ey’okutya kwaffe y’eno: Nga 1 Desemba omuweereza waffe omukazi yawulira, ku mulyango gw’ekisenge eky’okuliiramu, okusinda okw’ennaku emirundi egiwerako, ng’okw’omuntu ali mu bulumi obw’amaanyi ng’agenda okufa. Ebyo bye yatubuulira twabifaako kitono, era ne tugezaako okumuseka atyoke alekeyo okutya. Ebiro bitono (bibiri oba bisatu) oluvannyuma, abantu abawerako mu maka baawulira okukonkona okw’ekitalo mu bifo eby’enjawulo, mu bulijjo emirundi esatu oba ena omulundi gumu, ate ne kisirikamu katono. Kino kyagenda mu maaso buli kiro okumala wiiki bbiri; oluusi kyabanga mu kasenge ka waggulu wansi w’akasolya, naye emirundi egisinga kyabanga mu kisenge ky’abaana oba mu kisenge ekiyitibwa ekya kiragala. Ffenna twakiwulira okuggyako kitaawo; era saayagala abuulirwe, aleme okulowooza nti kyali kiraga okufa kwe ye, ekintu ddala ffenna kye twali tutya. Naye bwe kyatandika okutawaanya ennyo, emisana n’ekiro, nga batono, oba tewali n’omu, mu maka eyali ayaŋŋanga okubeera yekka, nnamalirira okukimubuulira, kubanga nnali njagala ayogere nakyo. Mu kusooka teyakkiriza, ng’alowooza nti waliwo omuntu eyali akikola okututiisa; naye ekiro ekyaddako, amangu ddala nga yakagalamira ku kitanda, kyakonkona n’amaanyi emirundi mwenda, kumpi ddala ku mabbali g’ekitanda kye. Yagolokoka n’agenda okulaba obanga ayinza okuzuula ekyo kye kyali, naye teyalaba kintu na kimu. Oluvannyuma naye yakiwulira nga abalala bonna.

" Ekiro kimu kyaleeta oluyoogaano olw’amaanyi mu kisenge ekiri waggulu waffe, ng’abantu abawerako abatambula, ate ne kidduka nga kiyambuka era nga kikka amadaala, era ne kiyoogaana nnyo n’okutuusa lwe twalowooza nti abaana bajja kutya; n’olwekyo nze ne kitaawo twagolokoka ne tukka wansi mu kizikiza okukoleeza omumuli. Bwe twatuuka wansi ku madaala amagazi, nga tukwataganye, ku ludda lwange kyalinga ng’omuntu afukumudde ensawo y’ensimbi ku bigere byange; ate ku ludda lwe, ng’amacupa gonna agaali wansi w’amadaala (gaali mangi) agabetenteddwa ne gafuuka obutundutundu lukumi. Twayita mu kisenge ekinene ne tutuuka mu ffumbiro, ne tufuna omumuli, ne tugenda okulaba abaana, ne tubasanga nga beebase.

“Ekiro ekyaddako kitaawo yakakasa nti Omwami Hoole asula mu nnyumba yaffe, era ffenna twatuula wamu okutuusa ku ssaawa musanvu oba munaana ez’ekiro (1 oba 2 o’clock), ne tuwulira okukonkona nga bwe kyali bulijjo. Oluusi kyaleetanga eddoboozi ng’ery’ekyuma ekyokya ennyama nga kinyoolebwa, ate ebiseera ebirala, nga bwe kyali ekiro ekyo Omwami Hoole bwe yali naffe, ng’omubazzi awala embaawo; naye emirundi egisinga kyakonkonanga emirundi esatu ne kiyimirira, ate emirundi esatu omulundi omulala, n’okweyongera bwe kityo okumala essaawa nnyingi. Twegayirira kitaawo ayogere nakyo, alabe obanga eddoboozi lyonna linaawulirwa. Ekiro kimu, ku ssaawa nga kkumi na bbiri ez’olweggulo (6 o’clock), yayingira mu kisenge ky’abaana mu kizikiza, era mu kusooka n’awulira okusinda okw’amaanyi emirundi egiwerako, ate oluvannyuma okukonkona. Yakiragira mu linnya lya Katonda kyogere, oba nga kirina obuyinza, kimubuulire lwaki kitawaanya ennyumba ye; naye tewaali ddoboozi lyawulirwa, wabula kyakonkona n’amaanyi emirundi esatu. Awo n’akibuuza obanga ye Sammy, n’akiragira, oba nga ye ye era nga tasobola kwogera, kikonkone nate; naye tekyaddamu kukonkona ekiro ekyo, ekyatuwa essuubi nti tekyali kiraga kufa kwo.

“Bwe kyagenda mu maaso bwe kityo okutuusa nga 28 Desemba, lwe kyakonkona n’amaanyi (nga kitaawo bwe yakonkonanga ku mulyango) mu kisenge ky’abaana, ne kigenda. Tulina endowooza nnyingi ez’enjawulo ku ekyo kye kiyinza okutegeeza. Nze ku bwange, kati sitya kintu kyonna, kubanga okutuusa kati oli bulungi e London, era nsuubira nti Katonda ajja kweyongera okukukuuma; newaakubadde oluusi ndowooza nti mwannyinaze yafa. Mbuulira ky’olowooza ku nsonga eno.

" SUSANNA WESLEY.”

Samuel Wesley ebbaluwa eno yamukwatako nnyo, n’awandiikira bazadde be bombi ng’abaddamu, ng’abuuza ebibuuzo ebitono ddala, obanga kyandiyinzika emmese ennene, emmese entono, oba ebisolo ebirala okuba nga bye byaleeta amaloboozi ago, obanga waaliwo abaweereza abapya, n’ebirala, era ng’asaba kitaawe awandiike, Omwami Hoole amukolere ekisa amuwe ebyo bye yalaba, era buli omu ku bannyina amuwe engeri gye yategeeramu ebyali bibaddewo. Kyeyoleka bulungi nti yali akkiriza nnyo nti ebitabuli ebyo byava mu nsi etalabika, era yali ayagala kikakasibwe. Kino kyaleetera nnyina okuwandiika ebbaluwa ey’okubiri: — SAM, “nga 25 oba 27 Janwali 1716-17.

" Newaakubadde nga siri omu ku abo abatakkiriza kintu kyonna ekiva mu nsi etalabika, wabula ndi wa kulowooza nti wandibaddewo okukwatagana okw’emirundi emingi wakati w’emyoyo emirungi naffe, singa okugwa kwaffe okw’amaanyi mu kwegomba kw’omubiri tekukulemesa, kyokka nnamala ebbanga ddene nga sinnasobola kukkiriza kintu kyonna ku ebyo abaana n’abaweereza bye baategeezanga ku maloboozi ge baawuliranga mu bitundu eby’enjawulo eby’ennyumba yaffe. Nedda, ne bwe nnamala okugawulira nze kennyini, nnali njagala okwematiza nze n’okubamatiza nti zaali mmese oba obusolo obuyitibwa weasels bwokka obwali butuleetera obutabanguko; era olw’okuba edda twali tutawaanyizibwa emmese, ezaagobebwanga nga tufuuwa ekkondeere, nnalagira ekkondeere lifunibwe, ne mbalagira balifuuwe mu nnyumba yonna. Naye okuva ku kiro ekyo kye baatandika okulifuuwa, amaloboozi ne geeyongera okuba ag’amaanyi era nga gawulikika bulungi, emisana n’ekiro, okusinga bwe gaali olubereberye; era ekiro ekyo twagolokoka ne tukka wansi, era nnamatira ddala nti tekyali mu buyinza bwa kitonde kya muntu kyonna okuleeta amaloboozi ag’ekitalo era ag’engeri ennyingi bwe zityo.

" Ku bibuuzo byo, nja kubiddamu kimu ku kimu; naye nga bwe ntyo, njagala eby’okuddamu byange bimatize ggwe wekka, kubanga saagala nsonga eno ebuulirwe muntu yenna. Ku Martinmas ewedde twafuna omuweereza omusajja n’omukazi abapya, naye sikkiriza nti omu ku bo ye yaleeta obutabanguko obwo, olw’ensonga gye nnyonnyodde waggulu, n’olw’okuba baali batidde okusinga omuntu omulala yenna. Ekirala, emirundi mingi twawuliranga amaloboozi nga bali naffe mu kisenge; era omukazi omuweereza, okusingira ddala, yatya nnyo n’atuuka n’okulemwa kumpi omulimu gwonna, era teyayaŋŋanga n’akamu kuva mu kisenge ekimu okugenda mu kirala, oba okubeera yekka n’eddakiika emu, ekizikiza bwe kyatandikanga okugwa.

" Omusajja, Robert Brown, gw’omanyi obulungi, ye yasinga okutawaanyizibwa, kubanga yasulanga mu kasenge ka waggulu wansi w’akasolya, era emirundi mingi yatiisibwanga n’akka wansi nga tayambadde ngatto, era kumpi ng’ali bwereere, nga tayaŋŋanga kusigala yekka okwambala engoye ze; era sirowooza nti, ne bw’aba n’obuyinza, yandikoze obukyamu ng’obwo. Okutambula bwe kwawulirwa mu kasenge ka waggulu, Robert yali ku kitanda mu kisenge ekiddirira, ng’ali mu tulo tungi nnyo n’atuuka n’obutawulira nze ne kitaawo nga tutambula nga tuyambuka era nga tukka, newaakubadde nga twali tetutambula mpola, ekyo nkikakasa.

Ab’omu maka bonna baakiwulira wamu, mu kisenge kimu, mu kiseera kimu, okusingira ddala mu kusaba kw’amaka. Bulijjo kyalabikanga eri bonna abaaliwo nga kiri mu kifo kimu mu kiseera kimu, newaakubadde nga emirundi mingi, omuntu yenna nga tannaba kugamba nti kiri wano, kyavanga awo ne kigenda mu kifo ekirala.

“Ab’omu maka bonna, era ne Robin, baali beebase nze ne kitaawo bwe twakka wansi, era ne mu kisenge ky’abaana tebaazuukuka bwe twasembeza omumuli kumpi nabo, wabula twalaba nti Hetty yali akankana nnyo mu tulo, nga bwe yakankananga bulijjo amaloboozi nga tegannamuzuukusa. Emirundi mingi gaabanga kumpi naye okusinga abalala, ekintu kye yakwatibwako, n’atya nnyo, kubanga yalowooza nti kyali kimukyawa ye mu ngeri ey’enjawulo. Nnandisobodde okwongera okunnyonnyola ebintu bingi ebirala, naye nkikomya awo. Ndowooza kitaawo ajja kukuwandiikira ku nsonga eno mu bbanga ttono.

" Kye kiyinza okuba ekigendererwa kya Katonda mu kulabirira kwe bw’akkiriza ebintu bino okubaawo, sisobola kukyogera. Ebintu eby’ekyama bya Mukama Katonda waffe; naye nkkiriziganya naawe ddala nti ge magezi gaffe era buvunaanyizibwa bwaffe okwetegekera ddala buli ekiyinza okubaawo.

“S. WESLEY.”

Omuwala ow’okubiri, eyayitibwanga Sukey, yawandiikira mwannyina ebigambo ebifaanagana ddala n’ebyo, naye ayongerako nti akakwaso k’oluggi n’ekikopo eky’ekyuma ekibugumya ekitanda byakubagananga ku mabbali g’ekitanda kye, era agenda mu maaso n’agamba nti: " Kati waliwo emirembe, okuggyako bwe tusoma okusaba kwa kabaka n’omulangira, kubanga awo bulijjo we kitandikira, okusingira ddala kitange bw’agamba nti ' Kabaka waffe omufuzi asinga ekisa,’ n’ebirala. Kino kitange kimunyiiza, era ategeka okusaba emirundi esatu mu kifo ky’ebiri ku lw’ab’Ennyumba ya Kabaka. Ffenna twawulira eddoboozi lye limu, mu kiseera kimu, era nga liva mu kifo kimu. Okukomekkereza kino, kati kirabika n’amaaso; naye ku kino nja kukubuulira oluvannyuma.’ Kya bulijjo nti ebbaluwa eno yeeyongera okuleetera Samuel okwagala ennyo okumanya, era n’awandiika ng’asaba amawulire amalala, era n’abuuza nnyina mu bwesimbu bwonna nti, " Mwasimye mu kifo awo ensimbi we zaalabika ng’ezifukiddwa ku bigere byo ? " Kitaawe n’amugamba nti, " oba nga amaloboozi galaga ekintu kyonna ku maka gaffe, nkakasa nti nange kinkwatako.” Waayitawo ekiseera nga Omusumba tannamatizibwa kuddamu bibuuzo bya mutabani we, naye ku nkomerero yateeka ennyiriri ntono mu bbaluwa empanvu eya Emilia, eyalimu ebintu ebimu omuntu omulala yenna by’atayogerako: — " SAM OMWAGALWA, " nga 11 Febwali 1716-17.

" Ku bikwata ku maloboozi, n’ebirala, mu maka gaffe, neebaza Katonda nti kati ffenna tuli mu mirembe. Waaliwo ebintu ebimu ebyewuunyisa mu nsonga eyo. Nnyoko takuwandiikidde wadde ekitundu kimu eky’okusatu ku byo. Bwe ndikulaba wano ojja kulaba byonna bye nnawandiika. Byandifudde akatabo ka peni akalungi ennyo eri Jack Dunton; naye nga nkyali mulamu saagala kintu kya ngeri eyo. Ndowooza ebyo bye byonna, okuggyako okukusabira emikisa, okuva ewa “Kitaawo akwagala, " SAM WESLEY.”

Emilia yannyonnyola eddoboozi ng’eryali ery’ekituli era nga lya njawulo ku kintu ekirala kyonna, era n’agamba nti: " Lyaddangamu maama, bwe yakubanga ekigere wansi n’alilagira. Lyakonkonanga bwe nnabanga nsula abaana, wansi ddala wange, we nnabanga ntudde. Omulundi gumu Kezy omuto, ng’afuula nti atiisa Patty, bwe nnali mbaggyako engoye, yakuba ekigere kye wansi, era amangu ago ne liddamu n’okukonkona emirundi esatu, mu kifo ekyo kyennyini. Lyabanga lya maanyi era ery’obukambwe okusingawo omuntu yenna bwe yagambanga nti zaali mmese, oba ekintu kyonna eky’obutonde.” Omuwala ono era yannyonnyola engeri ekintu ekifaanana nga akamyu akeeru oba ekisolo ekiyitibwa badger gye kyalabikamu mu nnyumba, era n’ayogera endowooza ye nti bwali bulogo, n’ayongerako nti kitaawe yali abuulidde " n’obukambwe " ku mpisa eyali emanyiddwa mu kigo ey’okwebuuza ku basawo b’ekinnansi abalaguzi, ng’ebbanga ttono ddala tennaba kutuuka okukonkona n’ebyewuunyo ebirala okubaawo mu nnyumba ye ye.

Okwogerera mu lubuto nga eddoboozi liwulirwa ng’eriva awalala, n’ebyewuunyo eby’ekyama, tebyali bitamanyiddwa wadde mu mirembe gya George I, eri abo abeefuulanga abalogo n’abalaguzi; era ekirowoozo nti omu ku basawo abo ab’ekinnansi abalaguzi yali yeesasuza ku musumba olw’okubanyagako amagoba gaabwe, bwe yavumirira ku kituuti empisa y’okwebuuza ku bo, tekiyinza butajja ku mutima ogutakkiriza era ogutassa kitiibwa mu bya Katonda ogw’ekyasa kino eky’ekkumi n’omwenda. Naye ba Wesley, n’abawandiisi abangi ab’ebyafaayo byabwe, ebyewuunyo bino baabitwala nga bikulu, era baakkiriza ddala nti byaleeta ebirungi ku mitima gy’abamu ku b’omu maka.

Ekintu ekimu ekyali kifaanana nnyo n’okwetooloola kw’emmeeza okw’omu mirembe gyaffe kyawandiikibwa Sukey, eyawandiikira mwannyina nti " Ssande ewedde, ekyewuunyisa ennyo kitange, essowaani ye ey’embaawo yazina ku mmeeza okumala akabanga, nga tewali muntu yenna asiikuula mmeeza, laba ! omuntu omu omusiru eyeetanira akabi n’agisitula, n’ayonoona omuzannyo, kubanga okuva olwo yasigala nga teyeenyeenya.”

Oboolyawo Samuel yagenda mu maaso n’okubuuza ebibuuzo, kubanga nga 27 Maaki Mukyala Wesley yamuwandiikira nti: " Sisobola kutegeera lwaki oyagala nnyo bw’otyo okumanya ku mugenyi waffe ono gwe tutaagala. Nze ku bwange, nkooye nnyo okuwulira oba okwogera ku kyo; naye bw’olijja gye tuli ojja kusanga ebimala okumalawo okubuusabuusa kwo kwonna, era oboolyawo naawe oliwulira oba olikiraba.”

Omwami Wesley yennyini yawandiika ebbaluwa ennyonnyola mu bujjuvu buli kimu ekyabaawo, era bino wammanga bye bitundu ebisinga okwewuunyisa.

" Bwe twabanga tusaba, ne tutuuka ku kusaba kwa Kabaka George n’Omulangira, bulijjo kyaleetanga oluyoogaano olw’amaanyi waggulu w’emitwe gyaffe, abamu ku b’omu maka kyebaava bakiyita Omujakobayiti (Jacobite). Emirundi esatu nsindikiddwa amaanyi agatalabika, omulundi ogumu ku nsonda y’emmeeza yange ey’okuwandiikirako mu kisenge kyange eky’okusomeramu, omulundi ogw’okubiri ku luggi lw’ekisenge ekyayaliirwa omukeeka, n’omulundi ogw’okusatu ku ludda olwa ddyo olw’omwango gw’oluggi lw’ekisenge kyange eky’okusomeramu, bwe nnali nnyingira.

" Leero (nga 24 Janwali) mu kusaba kw’oku makya, ab’omu maka baawulidde okukonkona okwa bulijjo ku kusaba kwa Kabaka. Ekiro kwawulikika bulungi okusingawo, mu kusaba kwa Kabaka ne mu kw’Omulangira; era okukonkona okumu okw’amaanyi ennyo ku Amiina kwawuliddwa mukyala wange n’abaana bange abasinga obungi, ku ludda lw’omunda olw’ekitanda kyange.

" Ku Lwakutaano nga 25, olw’okuba twalina okusaba mu kkanisa, nnasala, nga bwe nkola bulijjo, okusaba kw’amaka okw’oku makya, ne ndekayo okwatula ebibi, okusonyiyibwa n’okusabira Kabaka n’Omulangira. Nnalaba nti, bwe kikolebwa bwe kityo, tewabaawo kukonkona. N’olwekyo ku makya agamu nnakozesa okusaba okwo okugezesa; ku linnya lya Kabaka George ne kitandika okukonkona, era ne kikola bwe kityo bwe nnasabira Omulangira. Nnawulira okukonkona emirundi ebiri, naye saakifaako okutuusa oluvannyuma lw’okusaba, abo bonna abaali mu kisenge, abantu kkumi awatali nze, bwe baakyogerako, ne bagamba nti baakiwulira. Tewaali kuyoogaana n’akatono mu kusaba kwonna okwasigalawo.

" Ssande, nga 27 Janwali. — Okukonkona okugonvu emirundi ebiri mu kusaba kw’oku makya ku lwa Kabaka George, waggulu ku mwaliiro ogw’okubiri.”

Mu bino byonna mwalimu ekintu ekyali kifaanana nnyo n’omukono gw’omuntu, okusingira ddala bwe tujjukira nti Mukyala Wesley yali atwalirizibwa Abajakobayiti. Okulowooza obulowooza, oboolyawo, kwe kwaleetera abawala okulowooza nti obukwaso bw’enzigi zaabwe bwasitulibwanga era nti ebitanda byabwe byasitulibwanga okuva wansi. Ekirala, kiwandiikiddwa nti ebyewuunyo bino kumpi bulijjo byajjiranga wamu n’okukyuka n’okweyongera kw’empewo. Buli muntu amanyi abaweereza n’abantu b’omu byalo abatamanyi bwe bakuza ennyo ebintu, okusukka ne Kerode yennyini, bwe wabaawo ekintu ekyekusifu ekibunye, ajja kutwala ebigambo bya Robin Brown, omuweereza omusajja, nga bwe bisaanidde okutwalibwa. Yawulira eddoboozi ng’ery’enkoko ennene ey’ekika kya turkey ng’ekaaba, n’ekintu ekyesittala mu ngatto ze, n’alaba akasolo akatono ak’ekyewuunyo akafaanana akamyu akeeru, era omulundi ogumu, bwe yali ng’asa eŋŋaano mu lubengo olw’omukono, n’agamba nti ekikwatirwako kyetooloola n’amaanyi ng’olubengo luli bwereere era nga takikwatako.

Okutya embwa ennene ey’omu nnyumba (mastiff) kwe yalaganga buli lwe amaloboozi gaatandikanga kwali kwa kyewuunyo nnyo. Ekiwandiiko ekyawandiikibwa John Wesley kiraga nti " omulundi ogwasooka maama okuwulira eddoboozi lyonna eritali lya bulijjo e Epworth gwali dda nnyo ng’obutabanguko bwa Old Jeffery tebunnabaawo.” Lino lye linnya abawala lye baawa amaanyi ago agaali gayingirira. Muganda wange, eyali yaakava e London, akawungeezi kamu yalina enkaayana ey’amaanyi ne mwannyinaze Sukey, era mu kiseera ekyo, maama bwe yali waggulu mu kisenge kye, oluggi n’amadirisa ne bivuga era ne bikankana n’amaanyi, era amangu ago ne wakubwa emiggo esatu egyawulikika bulungi, esatu esatu. Okuva ku kiro ekyo tekyalemwanga kutegeeza mu ngeri y’emu nga bw’etyo nga waliwo akabi akanene oba obulwadde bw’omuntu yenna ow’omu maka.” Emilia, bwe yali awandiikira omu ku bannyina emyaka amakumi asatu mu ena oluvannyuma, yagamba nti Jeffery " teyalemwanga kumukyalira buli lwe wabanga ennaku empya egenda okujja.”

Kale bino bye byafaayo by’omuzimu ow’e Epworth. Bisomeka ng’eby’abaana era eby’obusirusiru, era oboolyawo ab’omu maka bandibitutte bwe batyo, singa okukonkona kw’omwoyo ogwo tekwalabika ng’okuwagira oba okukwatagana n’endowooza za Mukyala Wesley ez’okwagala Abajakobayiti. Yali azisimbye nnyo mu mutima gwa mutabani we omukulu; era enkolagana ye n’omukwano gwe ne Dr. Atterbury, Omulabirizi w’e Rochester, byazikuza. Emyaka mitono oluvannyuma, mu 1722, Atterbury, eyali omukulu ow’erinnya mu b’Ekkanisa ya Bungereza abaali bakuuma ennyo obulombolombo bwayo (High Churchman), era eyalina obukyayi obw’amaanyi obutaggwaawo eri Ennyumba ya Hanover, yazuulibwa nti yeetaba mu lukwe olwali lugenderera okuteeka Chevalier de St. George, kwe kugamba " Old Pretender " (omwami eyeeyita nti y’asaanidde obwakabaka), ku ntebe y’obwakabaka bwa Bungereza, era olw’ekyo n’awozesebwa mu maaso g’Olukiiko lwa House of Lords, n’aggyibwako obulabirizi bwe, n’agobebwa mu bwakabaka emirembe gyonna. Yali muntu atateredde mu mwoyo era nga tayagalibwa banne abalabirizi, era, olw’okuba Samuel Wesley yali muwandiisi w’ebiwandiiko ebisongovu n’ebivuma, mu bigambo ebya bulijjo ne mu nnyiriri ez’ebitontome, ng’alwanyisa ekibiina kya Whig, tekubuusibwabuusibwa nti yabikolanga ng’omuwagizi we akkiriza era ng’amusindikiriza. Samuel era yali mukwano gwa ku lusegere ogw’Earl wa Oxford, Pope, Swift, ne Prior, bonna abaali batwalirizibwa Abajakobayiti. Okugwa kw’Omulabirizi Atterbury tekwaleeta njawulo yonna amangu ago eri omusomesa omuyambi ono ow’e Westminster; naye enkyukakyuka bwe zaabaawo mu ssomero eryo eddene, n’asuubira okukuzibwa, yalekebwa bulekebwa ebbali. Earl wa Oxford yakozesa obuyinza bwe n’amufunira obukulu bw’essomero lya Tiverton Grammar School, gye yamalira obulamu bwe bwonna obwasigalawo. Yasigala ng’awandiikagana nnyo n’omulabirizi eyali yagobebwa n’ab’omu maka ge, era teyakyusa ndowooza ze ez’eby’obufuzi, nga bwe kiyinza okulabibwa ng’omuntu atunuulidde obutunuulizi ebitontome bye ebyakuŋŋaanyizibwa, ebyaddamu okukubibwa ne mu 1862.

Ebigambo ebisembayo ebimanyiddwa Mukyala Wesley bye yawandiika ku bintu eby’omu nsi etalabika byali mu 1719, ng’addamu ebbaluwa ya John Wesley, eyakkirizanga ennyo okusukkiridde engero z’emizimu n’ebyolesebwa; mu kiseera ekyo yali e Oxford, gye yali yeesanyusa mu nnyumba eyali etawaanyizibwa emizimu mu kitundu ekyo. Ensonga enkulu ey’ebbaluwa ye yali ya kunnyonnyola engeri Omwami Barnesley n’abayizi abalala babiri ab’ettendekero gye baali baakasisinkana ekisirikko mu nnimiro, era oluvannyuma ne bakizuula nti nnyina wa Barnesley yali afiiridde mu Ireland mu kaseera ddala ekisirikko ekyo we kyalabikira. Okuddamu kwa Mukyala Wesley kwali kwa kyegendereza, era kwa bwegendereza ddala: — “JACKY OMWAGALWA, “Olugero lw’Omwami Barnesley lundeetedde okulowooza ebintu bingi eby’ekitalo. Sibuusabuusa nti kyabaawo ddala; naye sisobola kutegeera lwaki ebyolesebwa bino bikkirizibwa okubaawo. Singa bikkirizibwa okwogera naffe, era nga tulina amaanyi okugumira okwogera ng’okwo — singa biweereddwa obuyinza okututegeeza ekintu kyonna ekikwata ku nsi yaabyo etalabika ekiyinza okutugasa mu nsi eno — singa bituyigiriza engeri y’okwewala akabi, oba okututeeka mu kkubo ery’okufuuka ab’amagezi era abalungi okusingawo, wandibaddewo ' amakulu mu ekyo; naye okulabika awatali kigendererwa kyonna kye tumanyi, okuggyako okutiisa abantu okutuuka kumpi okubaggya ku magezi gaabwe, kirabika nga tekirina nsonga n’akamu.

“S. WESLEY.”

Kyali kyewuunyo kinene nti nga wayiseewo emyaka nga kikumi ba Wesley nga baalekera dda okuba n’akakwate konna ne Epworth, amaloboozi ag’ekitalo gaawulirwa nate mu nnyumba y’omusumba; era omusumba eyaliyo mu kiseera ekyo, bwe yalemwa okugazuula oba okugannyonnyola, yagenda n’ab’omu maka ge n’abeera emitala w’amayanja okumala akaseera.

Ekyayita Ekiddako