Emisomo ku Kuzuukuka kw’Eddiini
Omusomo II. Okuzuukuka Ddi lwe Kusuubirwa

Essuula 4 · eddakiika 21 ez’okusoma · eddakiika 27 ez’okuwuliriza

Omusomo II. Okuzuukuka Ddi lwe Kusuubirwa

OMUSOMO II.

OKUZUUKUKA DDI LWE KUSUUBIRWA.

Ekyawandiikibwa.—Tolituzaamu ndasi, abantu bo basanyukirenga mu ggwe?—Zabbuli 85:6.

ZABBULI eno erabika nga yawandiikibwa amangu ddala ng’abantu ba Isirayiri bamaze okukomawo okuva mu buwambe obw’e Babulooni; nga bwe munaalaba amangu okuva mu bigambo by’entandikwa yaayo. Omuwandiisi wa Zabbuli yawulira nti Katonda yali akoledde abantu ebirungi bingi, era bwe yali afumiitiriza ku bulungi bwa Mukama mu kubakomyawo okuva mu nsi gye baali batwaliddwa nga bawambe, era ng’atunuulira ebyali bibalindiridde, n’atandika okusaba olw’Okuzuukuka kw’Eddiini. “Tolituzaamu ndasi, abantu bo basanyukirenga mu ggwe?” Okuva Katonda mu nteekateeka ze bwe yali azzizzaawo emikolo gy’ennyumba ye mu bo, asaba wabeewo n’okuzuukuka kw’eddiini, okutikkira omulimu engule.

Ku Lwokutaano oluwedde akawungeezi nagezaako okulaga Okuzuukuka kw’Eddiini kye kitali; okuzuukuka kye kiri; n’abakozi abalina okukozesebwa mu kukutumbula. Ensonga ze njagala mufeeko ekiro kya leero ze zino,

I. Okuzuukuka kw’Eddiini ddi lwe kwetaagibwa.

II. Obukulu bw’Okuzuukuka nga kwetaagibwa.

III. Okuzuukuka kw’Eddiini ddi lwe kuyinza okusuubirwa.

I. OKUZUUKUKA KW’EDDIINI KWETAAGIBWA DDI?

1. Bwe wabaawo obubula bw’okwagalana kw’ab’oluganda n’okwesigangana okw’Ekikristaayo mu abeeyatula eddiini, olwo okuzuukuka kwetaagibwa. Olwo wabaawo omulanga ogw’amaanyi Katonda azze buggya omulimu gwe. Abakristaayo bwe bagwa wansi mu mbeera ey’okuserebba n’okudda emabega, tebaba, era tebasaanidde kuba, era tewali nsonga ya kuba, n’okwagala n’okwesigangana kwe kumu eri bannaabwe, nga bwe kiba nga bonna balamu, banyiikivu, era nga babeera mu bulamu obutukuvu. Okwagala okw’okwagaliza abalala ebirungi kuyinza okuba kwe kumu, naye si okwagala okw’okusanyukira omuntu. Katonda ayagala abantu bonna n’okwagala okw’okubaagaliza ebirungi, naye tawulira kwagala kwa kusanyukira muntu yenna okuggyako abo ababeera mu butukuvu. Abakristaayo tebaagalana, era tebasobola kwagalana, n’okwagala okw’okusanyukirangana, okuggyako mu kigero ky’obutukuvu bwabwe. Bwe kiba nti okwagala okw’Ekikristaayo kwe kwagala ekifaananyi kya Kristo mu bantu be, kale tekuyinza kukolebwa okuggyako ekifaananyi ekyo we kiri ddala oba we kirabika nti kiriwo. Omuntu ateekwa okwoleka ekifaananyi kya Kristo, n’alaga omwoyo gwa Kristo, Abakristaayo abalala nga tebannaba kumwagala n’okwagala okw’okumusanyukira. Kya bwereere okuyita Abakristaayo okwagalana n’okwagala okw’okusanyukirangana, nga Bakristaayo, nga bagudde wansi mu kuzirika kw’omwoyo. Tebalaba kintu mu bannaabwe ekiyinza okuleeta okwagala kuno. Kumpi tekisoboka okuwulira eri bannaabwe mu ngeri ndala okuggyako nga bwe bawulira eri abonoonyi. Okumanya obumanya nti bali mu kkanisa, oba okubalaba oluusi ku mmeeza ya Mukama, tekijja kuleeta kwagala kwa Kikristaayo, okuggyako nga balaba ekifaananyi kya Kristo.

2. Bwe wabaawo okwawukana, n’obuggya, n’okwogera obubi mu abeeyatula eddiini, olwo wabaawo obwetaavu bungi obw’okuzuukuka. Ebintu bino biraga nti Abakristaayo bagenze wala ne Katonda, era kye kiseera okulowooza n’obwesimbu ku kuzuukuka. Eddiini teyinza kukulaakulana ng’ebintu ng’ebyo biri mu kkanisa, era tewali kiyinza kubikomya nga okuzuukuka.

3. Bwe wabaawo omwoyo gw’ensi mu kkanisa. Kyeyoleka bulungi nti ekkanisa egudde wansi mu mbeera ey’okuserebba n’okudda emabega, bw’olaba Abakristaayo nga bagoberera ensi mu nnyambala, mu bigaali n’ebyokwejalabya, mu bijaguzo, nga banoonya eby’okwesanyusaamu eby’ensi, nga basoma engano ez’okwesanyusa, n’ebitabo ebirala ng’ebyo ensi by’esoma. Kiraga nti bali wala ne Katonda, era nti waliwo obwetaavu bungi obw’Okuzuukuka kw’Eddiini.

4. Ekkanisa bw’esanga ng’ab’omu kkanisa bagwa mu bibi ebinene era eby’ensonyi, olwo kye kiseera ekkanisa okuzuukuka n’ekaabirira Katonda olw’Okuzuukuka kw’Eddiini. Ebintu bwe bibaawo ebiwa abalabe b’eddiini omukisa okuginenya, kye kiseera ekkanisa okubuuza Katonda nti, “Erinnya lyo ekkulu linaaba litya?”

5. Bwe wabaawo omwoyo gw’empaka mu kkanisa oba mu nsi, okuzuukuka kwetaagisa. Omwoyo gw’eddiini si gwe mwoyo gw’empaka. Tewayinza kubaawo kukulaakulana mu ddiini, omwoyo gw’empaka we gufugira.

6. Ababi bwe bajaguza okuwangula ekkanisa, ne bagivuma, kye kiseera okunoonya Okuzuukuka kw’Eddiini.

7. Abonoonyi bwe baba nga tebafaayo era nga bazirise mu mwoyo, nga bakka mu ggeyeena nga tebeeraliikiridde, kye kiseera ekkanisa okwekankanya. Buvunaanyizibwa bw’ekkanisa okuzuukuka, nga bwe buli obw’abazimya omuliro okuzuukuka ng’omuliro gukutte ekiro mu kibuga ekinene. Ekkanisa esaanidde okuzikiza omuliro gwa ggeyeena oguli mu kukwata ababi. Otulo! Abazimya omuliro singa beebaka, ne baleka ekibuga kyonna ne kyokebwa: abazimya omuliro ng’abo bandirowoozeddwako ki? Naye omusango gwabwe tegwandigeraageranyizibwa n’omusango gw’Abakristaayo abeebaka ng’abonoonyi ababeetoolodde bakka mu muliro gwa ggeyeena nga bazirise.

II. NNINA OKULAGA OBUKULU BW’OKUZUUKUKA KW’EDDIINI MU MBEERA EZO.

1. Okuzuukuka kw’Eddiini kye kintu kyokka ekiyinza okusangula ensonyi ezibisse ekkanisa, n’okuzza eddiini mu kifo ky’esaanidde okubeeramu mu maaso g’abantu. Awatali kuzuukuka, ensonyi zino zijja kweyongera okubikka ekkanisa, okutuusa lw’erinyoomebwa buli muntu. Muyinza okukola ekintu ekirala kyonna kye mwagala, era muyinza okukyusa endabika y’abantu mu ngeri ezimu, naye temujja kukola kirungi kya nnamaddala; mujja kwongera bwongezi bubi awatali Kuzuukuka kw’Eddiini. Muyinza okugenda ne muzimba ennyumba empya ey’okusinzizaamu ey’ekitiibwa, ne mubikka entebe zammwe n’engoye ez’ebbeeyi, ne muteekamu ekituuti eky’ebbeeyi, ne mufuna ennanga ennene ey’ekitalo, ne buli kintu eky’engeri eyo, olw’okwolesa n’okwewaana, era mu ngeri eyo muyinza okufuna ekitiibwa ekimu eri eddiini mu babi, naye mu butuufu tekiyamba kintu. Wabula kireeta bulabe. Kibakyamya ku butonde obw’amazima obw’eddiini; era mu kifo ky’okubakyusa, kibatwala wala okusingawo okuva ku bulokozi. Mutunuulire wonna we beetoolodde ekyoto eky’Obukristaayo n’okwejalabya, mujja kusanga nti ekyo kye kireeta mu birowoozo by’abantu kikontana n’obutonde obw’amazima obw’eddiini. Wateekwa okubaawo okuzuukuka kw’amaanyi ku ludda lw’Abakristaayo, n’okufukibwa kw’Omwoyo wa Katonda, oba ensi ejja kusekerera ekkanisa.

2. Tewali kirala kijja kuzzaawo kwagala kwa Kikristaayo n’okwesigangana mu b’omu kkanisa. Tewali kirala okuggyako Okuzuukuka kw’Eddiini ekiyinza okukuzzaawo, era tewali kirala kisaanidde kukuzzaawo. Tewali ngeri ndala ey’okuzuukusa okwagala okwo okw’Abakristaayo eri bannaabwe, okuwulirwa oluusi, nga balina okwagala kwe batasobola kwogera. Temuyinza kuba na kwagala ng’okwo awatali kwesigangana; era temuyinza kuzzaawo kwesigangana awatali bujulizi bw’okutya Katonda ng’obulabibwa mu kuzuukuka. Omubuulizi bw’asanga ng’afiiriddwa, mu kigero kyonna, obwesige bw’abantu be, asaanidde okufuba olw’okuzuukuka ng’engeri yokka ey’okuddamu okufuna obwesige bwabwe. Sitegeeza nti kino kye kisaanidde okuba ekimukubiriza okufuba olw’okuzuukuka, okuddamu okufuna obwesige bw’abantu be, wabula nti okuzuukuka okuyita mu ye, era okutwaliza awamu tewali kirala, kye kijja okumuzzizaawo obwesige bw’ekitundu ky’abantu be ekisaba. Bwe kityo omukadde oba omu ku b’omu kkanisa bw’asanga ng’ab’oluganda bamunnyogoga, waliwo engeri emu yokka ey’okukiwonya. Kwe kuzuukusibwa ye yennyini, n’ayiwa okuva mu maaso ge ne mu bulamu bwe ekitiibwa ky’ekifaananyi kya Kristo. Omwoyo guno gujja kukwata gubune mu kkanisa, era obwesige bujja kuzzibwa obuggya, n’okwagalana kw’ab’oluganda kuddemu okufuga.

3. Mu kiseera ng’ekyo Okuzuukuka kw’Eddiini kwetaagisa ddala okuwonya ekkanisa emisango gya Katonda. Buno bwandibadde bubuulizi bwa kyewuunyo, singa okuzuukuka byamagero byokka, era singa ekkanisa terina mulimu gwa kukuleeta okusinga bw’erina mu kuleeta omuyaga ogw’okubwatuka. Okugamba ekkanisa nti okuzuukuka bwe kutabaawo musuubire emisango, olwo kyandibadde kya busirusiru nga okugamba nti, Bwe mutafuna muyaga gwa kubwatuka, musuubire emisango. Ensonga eri nti Abakristaayo be basinga okuba n’omusango olw’obutazuukusibwa, okusinga abonoonyi bwe balina omusango olw’obutakyuka. Era bwe batazuukusibwa, bayinza okumanya mu bukakafu nti Katonda ajja kubabonereza n’emisango gye. Katonda yabonereza emirundi emeka ekkanisa y’Abayudaaya n’emisango, kubanga baagaana okwenenya n’okuzuukusibwa nga bannabbi be babayita! Tulabye emirundi emeka ekkanisa, era n’enzikiriza zonna, nga zikolimiddwa n’ekikolimo, kubanga zaagaana okuzuukuka n’okunoonya Mukama, n’okusaba nti, “Tolituzaamu ndasi, abantu bo basanyukirenga mu ggwe?”

4. Tewali kirala okuggyako Okuzuukuka kw’Eddiini ekiyinza okuwonya ekkanisa ng’eyo okusaanawo. Ekkanisa ekendeera mu ngeri eno teyinza kweyongera kubaawo awatali kuzuukuka. Bw’efuna ab’omu kkanisa abapya, okusingira ddala bajja kuba bantu abatatya Katonda. Awatali kuzuukuka, okutwaliza awamu tewajja kubaawo bantu bakyuka bangi nga abo abafa mu mwaka. Wabaddewo ekkanisa mu nsi eno ab’omu kkanisa mwe baafiiriranga, era nga tewali kuzuukuka kukyusa balala mu kifo kyabwe, okutuusa ekkanisa lwe yaggwaawo, ekibiina ne kisasika.

Omubuulizi omu yaŋŋamba nti lumu yakola ng’omuminsani mu Virginia, mu kitundu omusajja nga Samuel Davies we yali ayakaayakana ng’omumuli ogwaka; era nti ekkanisa ya Davies yali ekendedde nnyo nga esigaddemu omusajja omu yekka ow’omu kkanisa, era oyo, bwe mba nzijukira bulungi, yali muddugavu. Ekkanisa yali efuuse ey’amalala, era yali eweddewo yonna. Mpulidde ku kkanisa emu mu Pennsylvania, eyali ekulaakulana edda, naye n’ereka okuzuukuka, n’ekendeera nnyo nti omusumba yalina okutumya omukadde ow’okufuga okuva mu kkanisa eriraanye buli lwe yagabanga emmere ya Mukama. Lwaki, mu mbeera ng’eyo, omu ku b’omu kkanisa yenna, omusajja oba omukazi, aleme okugaba emmere n’ekikopo? Kyetaagisa ddala okuba n’omukadde?

5. Tewali kirala okuggyako Okuzuukuka kw’Eddiini ekiyinza okuziyiza engeri ez’ekisa obutakola bulabe bunene eri abatatya Katonda. Awatali kuzuukuka, bajja kweyongera okukakanyala wansi w’okubuulira, era bajja kusalirwa omusango ogw’entiisa okusinga gwe bandisaliddwa singa tebaawulira ku Njiri. Abaana bammwe ne mikwano gyammwe bajja kukka mu nkomerero embi okusingawo nnyo mu ggeyeena, olw’engeri ez’ekisa, singa tewabaawo kuzuukuka kubakyusa kudda eri Katonda. Kyandibadde kirungi gye bali singa tewaaliwo ngeri za kisa, tewaali watukuvu, tewaali Bayibuli, tewaali kubuulira, era singa tebaawulira ku Njiri, okusinga okubeera n’okufiira awatali kuzuukuka. Enjiri kawoowo ka kufa akatuusa mu kufa, bw’etafuulibwa kawoowo ka bulamu akongera obulamu ku bulamu.

6. Tewali ngeri ndala ekkanisa mw’eyinza okutukuzibwamu, okukula mu kisa, n’okusaanyizibwa olw’eggulu. Okukula mu kisa kye ki? Kwe kuwulira obubuulizi n’okufuna endowooza empya ku ddiini? Nedda—si kintu ng’ekyo. Omukristaayo akola kino, n’atakola kirala, agenda yeeyongera okuba omubi, ng’akakanyala buli lukya, era buli wiiki kyeyongera okuba ekizibu okumuzuukusa okutuukiriza obuvunaanyizibwa bwe.

III. NNINA OKULAGA OKUZUUKUKA KW’EDDIINI DDI LWE KUYINZA OKUSUUBIRWA.

1. Enteekateeka za Katonda bwe ziraga nti okuzuukuka kuli kumpi. Obubonero bw’enteekateeka za Katonda oluusi bulabika bulungi nnyo nti bwenkana okubikkulirwa kw’ebyo by’ayagala. Ebintu ebibaawo bikwatagana okuggulawo ekkubo, embeera zitegekebwa okuyamba okuzuukuka, ne kiba nti abo abatunula basobola okulaba nti okuzuukuka kuli kumpi, mu bwerufu nga singa kyali kibikkuliddwa okuva mu Ggulu. Wabaddewo ebyokulabirako mu nsi eno, enteekateeka za Katonda mwe zeeyoleka obulungi ennyo, ne kiba nti abo abatunuulira n’obwegendereza tebaabuusabuusa kugamba nti Katonda ajja okufuka Omwoyo we, n’awa okuzuukuka kw’eddiini. Waliwo engeri nnyingi Katonda mw’ayinza okulagira abantu by’ayagala—oluusi ng’abawa engeri ez’enjawulo, oluusi mu bintu ebibaawo eby’enjawulo era ebitiisa, oluusi ng’ayamba mu ngeri ey’ekitalo okukozesa engeri, mu mbeera y’obudde, obulamu, n’ebirala.

2. Obubi bw’ababi bwe bunakuwaza, ne bukkakkanya, ne bweraliikiriza Abakristaayo. Oluusi Abakristaayo tebalabika nga bafaayo n’akatono ku bubi obubeetoolodde. Oba bwe babwogerako, babwogerako mu ngeri ennyogovu, enkakanyavu, etaliimu kusaasira, ng’abaggwaamu essuubi ery’okukyuka; baba beetegefu okunenya abonoonyi n’obukambwe—so si okubawulira okusaasira kw’Omwana wa Katonda. Naye oluusi empisa z’ababi zisindika Abakristaayo mu kusaba, ne zibamenya, ne zibanakuwaza era ne zibagonza emitima, ne kiba nti basobola okukaaba emisana n’ekiro, era mu kifo ky’okubanenya n’okubavuma, babasabira n’obwesimbu. Olwo musuubire okuzuukuka. Mazima ddala kuno kuzuukuka okumaze okutandika. Oluusi ababi bajja kusituka okulwanyisa eddiini. Era kino bwe kisindika Abakristaayo okufukamira nga basaba Katonda, nga bakaaba nnyo n’amaziga, muyinza okukakasa nti wagenda kubaawo okuzuukuka. Obubi okubuna tebuli bujulizi n’akatono nti tewagenda kubaawo kuzuukuka. Emirundi mingi ekyo kye kiseera kya Katonda okukola. Omulabe bw’ajja ng’amataba, Omwoyo wa Mukama amuyimusiza ebbendera. Emirundi mingi akabonero akasooka ak’okuzuukuka, Setaani okuleeta ekintu ekipya okukulwanyisa. Kijja kuvaamu ekimu ku bintu bibiri bulijjo. Oba kijja kusindika Abakristaayo eri Katonda, oba kijja kubasindika wala okusingawo okuva ku Katonda, mu nkwe ez’omubiri ezimu ezijja okwongera obwongezi okwonoona ebintu. Emirundi mingi obubi bw’abatatya Katonda obusingayo obukambwe buddirirwa okuzuukuka. Abakristaayo bwe baleetebwa okuwulira nti tebalina ssuubi okuggyako mu Katonda, era bwe baba nga bakyalina enneewulira emala okufaayo ku kitiibwa kya Katonda n’obulokozi bw’emmeeme z’abatenenya, ddala wajja kubaawo okuzuukuka. Ggeyeena ka yeesera bw’eba eyagala, n’esesema baddayimooni bangi nga amayinja agali mu makubo, bw’eba nga esindika busindisi Abakristaayo eri Katonda mu kusaba—tebayinza kuziyiza kuzuukuka. Setaani ka aleete akajagalalo, afuuwe eŋŋombe ye nga bw’ayagala; Abakristaayo bwe banaakkakkana bwokka ne basaba, bajja kulaba amangu omukono gwa Katonda ogwanikiddwa mu kuzuukuka kw’eddiini. Mmanyi ebyokulabirako okuzuukuka we kwayingira mu nnyiriri z’omulabe, kumpi mangu ng’okubwatuka, ne kubasaasaanya—ne kutwala abakulembeze baabwe bennyini ng’omunyago, ne kusasaanya ekibiina kyabwe mu kaseera katono.

3. Okuzuukuka kuyinza okusuubirwa Abakristaayo bwe baba n’omwoyo gw’okusaba olw’okuzuukuka. Kwe kugamba, bwe basaba ng’abateeseteese emitima gyabwe ku kuzuukuka. Oluusi Abakristaayo tebaba mu kusaba olw’okuzuukuka, wadde nga basaba n’ebbugumu. Ebirowoozo byabwe biri ku kintu kirala; basabira ekintu ekirala—obulokozi bw’abatamanyi Katonda n’ebiringa ebyo—so si olw’okuzuukuka mu bo bennyini. Naye bwe bawulira obwetaavu bw’okuzuukuka, bakusabira; bawulira olw’amaka gaabwe n’ebitundu byabwe, ne babisabira ng’abatayinza kugaanibwa. Omwoyo gw’okusaba gukolebwa ki? Kwe kusaba emirundi mingi n’ebigambo ebibuguumirivu? Nedda. Okusaba y’embeera y’omutima. Omwoyo gw’okusaba mbeera ya kwegomba obutasalako n’okweraliikirira mu mutima olw’obulokozi bw’abonoonyi. Kintu ekibazitoowerera. Kye kimu, nga bwe kikwata ku ngeri endowooza y’omuntu gy’ekola, ng’omuntu bw’aba yeeraliikirira ekintu eky’ensi. Omukristaayo alina omwoyo guno ogw’okusaba yeeraliikirira olw’emmeeme. Ye nsonga gy’alowoozaako buli kiseera, era emuleetera okulabika n’okukola ng’alina omugugu ku mutima. Agirowoozaako emisana, n’agiroota ekiro. Kuno kwe kusaba obutayosa mu butuufu bwakwo. Okusaba kw’omuntu kulabika nga kukulukuta okuva mu mutima gwe ng’amazzi—“Ayi Mukama, … bizze buggya mu nnaku zaffe.” Oluusi enneewulira eno eba nnene nnyo; abantu bakutamiziddwa wansi, ne batasobola kuyimirira wadde okutuula. Nnyinza okubatuumira abasajja abaali mu mbeera eno, abalina obusimu obunywevu, ab’empisa ennungi ennyo, abaabetentebwa ddala ennaku olw’embeera y’abonoonyi. Babadde n’obulumi bw’emmeeme ng’obw’okuzaala olw’abonoonyi, okutuusa lwe baafuuka abatalina maanyi ng’abaana abato. Enneewulira teba bulijjo nnene bw’etyo, naye ebintu ng’ebyo biriwo nnyo okusinga bwe kirowoozebwa. Mu kuzuukuka okunene okw’omu 1826, byali bya bulijjo. Kino si kwekakasa okw’obusirusiru n’akatono. Kye kyennyini Pawulo kye yawulira, bw’agamba nti, “Baana bange be nnumirwa nate ng’alumwa okuzaala.” Nawulira ku muntu omu mu Ssaza lino, eyasabiranga abonoonyi, ku nkomerero n’atuuka mu mbeera nti yali tasobola kubeerawo awatali kusaba. Yali tasobola kuwummula emisana wadde ekiro, okuggyako nga waliwo omuntu asaba. Olwo yabanga mukkakkamu; naye bwe baalekeranga awo, yaleekaananga mu bulumi okutuusa okusaba lwe kwaddangamu. Kino ne kimala ennaku bbiri, okutuusa lwe yawangula mu kusaba, emmeeme ye n’efuna eddembe. Obulumi buno obw’emmeeme bwe bulumi obwo obw’amaanyi abantu bwe bawulira nga bakwata Katonda olw’omukisa ng’ogwo, ne batamuta okutuusa nga baguweereddwa. Siyagala kutegeerwa nti kyetaagisa ddala mu mwoyo gw’okusaba okubonaabona okuba okunene bwe kutyo. Naye okwegomba kuno okw’amaanyi, okutasalako, era okw’obwesimbu olw’obulokozi bw’abonoonyi, kye kifuula omwoyo gw’okusaba olw’okuzuukuka. Kuba kuzuukuka okutandise mu kigero omwoyo guno ogw’okusaba kye gubunyeemu.

Enneewulira eno bw’ebeera mu kkanisa, okuggyako ng’Omwoyo anakuwaziddwa n’agobebwa olw’ekibi, tewali kulemwa nti wajja kubaawo okuzuukuka kw’Abakristaayo okutwaliza awamu, era kujja kuzingiramu okukyuka kw’abonoonyi okudda eri Katonda. Okweraliikirira kuno n’obulumi bino byeyongera okutuusa okuzuukuka lwe kutandika. Omubuulizi omu mu W——n yaŋŋamba ku kuzuukuka mu bantu be, okwatandikira ku mukazi omu omunyiikivu era eyali yeewaddeyo mu kkanisa. Yatandika okweraliikirira olw’abonoonyi, n’atandika okubasabira, n’asaba, obulumi bwe ne bweyongera; ku nkomerero n’ajja eri omubuulizi we, n’ayogera naye, n’amusaba ateekewo olukuŋŋaana lw’abeeraliikirivu, kubanga yawulira nti lwali lwetaagibwa. Omubuulizi n’amulwisa, kubanga ye teyalina ky’awulira. Wiiki eyaddako n’ajja nate, n’amwegayirira ateekewo olukuŋŋaana lw’abeeraliikirivu; yali amanyi nti wajja kubaawo abajja, kubanga yawulira nga Katonda yali agenda kufuka Omwoyo we. N’amulwisa nate. Ku nkomerero n’amugamba nti, “Bw’otateekewo lukuŋŋaana lwa beeraliikirivu nja kufa, kubanga ddala wagenda kubaawo okuzuukuka.” Ssabbiiti eyaddako n’ateekawo olukuŋŋaana, n’agamba nti bwe waba waliwo abaagala okwogera naye ku bulokozi bw’emmeeme zaabwe, yandibasisinkanye ku kawungeezi akaali katuumiddwa. Teyamanya muntu n’omu, naye bwe yagenda mu kifo ekyo, n’asanga, nga yeewuunya nnyo, abantu bangi abeeraliikirivu abaali banoonya amazima. Kaakano temulowooza nti omukazi oyo yali amanyi nti wagenda kubaawo okuzuukuka? Mukiyite nga bwe mwagala, okubikkulirwa okupya, oba okubikkulirwa okukadde, oba ekintu ekirala kyonna. Nze ŋŋamba nti yali Omwoyo wa Katonda eyayigiriza omukazi oyo asaba nti wagenda kubaawo okuzuukuka. “Ekyama kya Mukama” kyali naye, era yakimanya. Yamanya nti Katonda yali mu mutima gwe, n’agujjuza nnyo n’atasobola kukyetikka.

Oluusi ababuulizi babaddenga n’obulumi buno olw’ebibiina byabwe, ne bawulira nga tebasobola kubeera balamu okuggyako nga balabye okuzuukuka. Oluusi abakadde n’abadyakoni, oba ab’omu kkanisa abalala, abasajja oba abakazi, babaako omwoyo gw’okusaba olw’okuzuukuka kw’eddiini, ne kiba nti bakwata Katonda ne bamuwangula, okutuusa lw’afuka Omwoyo we. Ekitangaala ekyasooka okuyingira mu kizikiza eky’ekiro ekyali kikutte ekkanisa mu ssaza lya Oneida, mu kiseera ky’amakungula eky’omu 1825, kyava ku mukazi omu eyali omunafu mu mubiri, nga, bwe ndowooza, yali tannabeerako mu kuzuukuka kwa maanyi. Emmeeme ye yali yeeraliikirira olw’abonoonyi. Yali mu bulumi bungi olw’ensi. Yali tamanyi kimuluma, naye ne yeeyongera okusaba ennyo okutuusa nga kirabika ng’obulumi bwe bugenda kuzikiriza omubiri gwe. Ku nkomerero n’ajjula essanyu, n’aleekaana nti, “Katonda azze! Katonda azze! Tewali kubuusabuusa, omulimu gutandise, era gugenda kubuna ekitundu kyonna.” Era ddala, omulimu ne gutandika, n’ab’omu maka ge kumpi bonna ne bakyuka, omulimu ne gubuna ekitundu ekyo kyonna eky’ensi. Kaakano, mulowooza nti omukazi oyo yali alimbiddwa? Mbagamba nti, nedda. Yamanya nti yali awangudde Katonda mu kusaba. Yali alumiddwa ng’azaala olw’emmeeme, era yakimanya. Kino tekyali kyokulabirako kyokka, ebisingawo bingi, kye nnamanya mu kitundu ekyo.

Okutwaliza awamu, waliwo abeeyatula eddiini batono nnyo abamanyi ekintu kyonna ku mwoyo guno ogw’okusaba oguwangula Katonda. Neewuunyizza nnyo okulaba ebigambo ebifulumizibwa emirundi mingi ku kuzuukuka, ng’alinga okuzuukuka kwajja awatali nsonga yonna—nga tewali amanyi lwaki oba bwe kyali. Oluusi nnabuuliriza ku mbeera ng’ezo; nga kyali kirangiriddwa nti tewali yali amanyi kintu kyonna ku kyo okutuusa ku Ssabbiiti emu bwe baalaba ku maaso g’ekibiina nti Katonda yaliwo, oba ne bakiraba mu kisenge kyabwe eky’enkuŋŋaana, oba mu lukuŋŋaana lw’okusaba, ne beewuunya obuyinza bwa Katonda obw’ekyama, mu kuleeta okuzuukuka awatali kakwate konna akalabika n’engeri. Kaakano mumpulirize bulungi. Mugende mubuuze mu b’omu kkanisa abatamanyiddwa, era bulijjo mujja kusanga nti waliwo omuntu eyali asabira okuzuukuka, era ng’akusuubira—omusajja oba omukazi omu eyali alwanagana mu kusaba, olw’obulokozi bw’abonoonyi, okutuusa lwe baafuna omukisa. Kuyinza okuba nga kwasanga omubuulizi n’ab’omu kkanisa abasinga nga beebase otulo tungi, ne bazuukuka mangu ago, ng’omuntu akyakuuta amaaso ge okuzibula, ng’adduka mu kisenge ng’asuula ebintu, nga yeebuuza okukankanyizibwa kuno kwonna gye kuvudde. Naye newaakubadde nga batono abaakimanya, muyinza okukakasa nti waabaddewo omuntu ku munaala gw’omukuumi; nga anyiikirira okusaba okutuusa omukisa lwe gwajja. Okutwaliza awamu, okuzuukuka kubuna mu kigero ekinene oba ekitono, nga bwe wabaawo abantu bangi oba batono abalina omwoyo gw’okusaba. Naye sijja kwongera kumala bbanga ku nsonga eno kaakano, kubanga ensonga y’okusaba ejja kuddamu okujja mu misomo gino.

4. Akabonero akalala akalaga nti okuzuukuka kuyinza okusuubirwa, kwe kuba nga ebirowoozo by’ababuulizi bitunuulidde okusingira ddala ekigendererwa kino ekimu, era ng’okubuulira kwabwe n’okufuba kwabwe okulala bigendereddwamu okusingira ddala okukyuka kw’abonoonyi. Ebiseera ebisinga emirimu gy’ababuulizi, kirabika, gitunuulidde ebigendererwa ebirala. Balabika nga babuulira era nga bakola awatali kigendererwa kya njawulo eky’okuleeta okukyuka kw’abonoonyi mangu ago. Olwo tekyetaagisa kusuubira nti wajja kubaawo okuzuukuka wansi w’okubuulira kwabwe. Tewaliba kuzuukuka okutuusa nga waliwo omuntu afuba mu ngeri ey’enjawulo olw’ekigendererwa kino. Naye ebirowoozo by’omubuulizi bwe bitunuulira embeera y’amaka mu kibiina kye, n’omutima gwe ne gujjula enneewulira y’obwetaavu bw’okuzuukuka, era bw’afuba mu ngeri esaanidde olw’ekigendererwa kino, olwo muyinza okwetegeka okusuubira okuzuukuka. Nga bwe nnannyonnyola wiiki ewedde, akakwate wakati w’okukozesa obulungi engeri olw’okuzuukuka n’okuzuukuka, kakakafu mu magezi ag’obutonde nga bwe kali wakati w’okukozesa obulungi engeri ez’okulima emmere ey’empeke n’amakungula g’eŋŋaano. Mazima nzikiriza nti kakakafu okusingawo, era nti ebyokulabirako eby’okulemwa bitono okusingawo. Ekivaamu kikakafu okusingawo okugoberera. Obukulu obusingayo obw’ebintu eby’omwoyo bufuula kya magezi nti kibeere bwe kityo. Mutwale Bayibuli, obutonde bw’ensonga, n’ebyafaayo by’ekkanisa byonna awamu, mujja kusanga nti okulemwa mu kukozesa engeri olw’okuzuukuka kutono okusinga mu bulimi, oba mu mulimu omulala gwonna ogw’ensi. Mu mirimu gy’ensi oluusi wabaawo embeera ensonga eziziyiza mwe zisaanyaawo byonna omuntu by’asobola okukola. Mu kulima emmere ey’empeke, ng’ekyokulabirako, waliwo embeera ezisukka obuyinza bw’omuntu, nga ekyeya, obutiti obw’amaanyi, envunyu, n’ebirala. Bwe kityo ne mu kufuba okutumbula okuzuukuka, wayinza okubaawo ebintu ebikuziyiza, ekintu ekimu oba ekirala ne kijjawo okukyamya ebirowoozo by’abantu okuva ku ddiini, ekiyinza okulemesa buli kufuba. Naye nzikiriza nti embeera ng’ezo ntono mu nsi ey’empisa okusinga mu nsi ey’obutonde. Ntera okulaba omuntu ng’alemwa, bwe yakozesa engeri ez’okutumbula okuzuukuka n’obwesimbu, mu ngeri eragiddwa mu kigambo kya Katonda. Nzikiriza nti omuntu ayinza okuyingira mu mulimu gw’okutumbula okuzuukuka, ng’asuubira okugenda obulungi mu ngeri ey’amagezi, nga bw’asobola okuyingira mu mulimu omulala gwonna ng’asuubira okugenda obulungi; n’essuubi lye limu omulimi ly’aba nalyo ery’amakungula bw’asiga empeke ze. Oluusi nnalaba kino nga kigezesebwa era nga kigenda bulungi mu mbeera ezisingayo obuzibu ezisoboka okulowoozebwa.

Okuzuukuka okunene mu Rochester kwatandika mu mbeera ezisingayo obubi ezaali zisoboka okulowoozebwa. Kyali kirabika nga Setaani yali ateeseewo buli kiziyiza kyonna ekisoboka eri okuzuukuka. Ekkanisa essatu zaali tezikkiriziganya; emu yali terina mubuulizi, endala yali eyawukanye era ng’eri kumpi okugoba omubuulizi waayo. Omukadde w’ekkanisa ey’okusatu eya Presbyterian yali awaabidde omusumba w’ekkanisa esooka olw’empisa ezitali za Kikristaayo, era baali bagenda kuwozesebwa mu maaso g’olukiiko lw’abakadde. Omulimu bwe gwamala okutandika, ekimu ku bintu ebyasooka kwali nti ekkanisa ennene ey’amayinja yagwa, ne kuleeta entiisa. Olwo emu ku kkanisa n’egenda mu maaso n’egoba omubuulizi waayo wakati ddala mu mulimu ogwo. Ekkanisa endala kumpi yagwa. Ebintu ebirala bingi byabaawo, ne kiba nga kirabika Setaani yali amaliridde okukyamya ebirowoozo by’abantu okuva ku nsonga y’eddiini. Naye waaliwo ebyokulabirako bitono eby’ekitalo eby’omwoyo gw’okusaba, ebyatukakasa nti Katonda yaliwo, ne tugenda mu maaso: era Setaani gye yakoma okuziyiza, Omwoyo wa Mukama gye yakoma okuyimusa ebbendera waggulu n’okusingawo, okutuusa ku nkomerero amayengo g’obulokozi lwe gaayiika ku kifo ekyo.

5. Okuzuukuka kw’eddiini kuyinza okusuubirwa Abakristaayo bwe batandika okwatulirangana ebibi byabwe. Mu biseera ebirala, baatula mu ngeri ey’awamu, ng’abali mu bwesimbu ekitundu kyokka. Bayinza okukikola mu bigambo ebinyirira, naye tebiriimu makulu gonna. Naye bwe wabaawo okumenyeka okw’amazima n’okufuka omutima nga baatula ebibi byabwe, enzigi z’amataba zijja kuggulwa amangu, obulokozi ne bukulukutira ku kifo ekyo.

6. Okuzuukuka kuyinza okusuubirwa buli Bakristaayo lwe basangibwa nga beetegefu okuwaayo ssaddaaka eyeetaagisa okukutwala mu maaso. Bateekwa okuba abeetegefu okuwaayo enneewulira zaabwe, emirimu gyabwe, n’obudde bwabwe, okuyamba omulimu okugenda mu maaso. Ababuulizi bateekwa okuba abeetegefu okumalawo amaanyi gaabwe, n’okuteeka mu kabi obulamu bwabwe n’emirembe gyabwe. Bateekwa okuba abeetegefu okunyiiza abatenenya nga boogera nabo mu lwatu era n’obwesigwa, era oboolyawo okunyiiza ab’omu kkanisa bangi abatagenda kwegatta ku mulimu. Bateekwa okuyimirira n’okuzuukuka mu ngeri ey’enkalakkalira, ka bibe ki ebinaavaamu. Bateekwa okuba abeetegefu okugenda mu maaso n’omulimu, newaakubadde nga bandifiiriddwa okwagala kw’abatenenya bonna, n’ekitundu kyonna ekinnyogovu eky’ekkanisa. Omubuulizi ateekwa okuba omwetegefu, bwe kiba nga Katonda bw’ayagala, okugobebwa mu kifo ekyo. Ateekwa okuba ng’amaliridde okugenda mu maaso butereevu, n’aleka byonna ebinaavaamu mu mikono gya Katonda.

Namanya omubuulizi eyalina omuvubuka eyakola naye mu kuzuukuka. Omuvubuka oyo yabuuliranga mu lwatu ddala, era ababi tebaamwagala. Baagamba nti, Twagala omubuulizi waffe, era twagala y’abeera abuulira. Ku nkomerero ne boogera nnyo ne kiba nti omubuulizi n’agamba omuvubuka oyo nti, “Omwami Gundi, awaayo ennyo okunnyamba okubeerawo, agamba bw’ati na bw’ati. Omwami A. agamba bw’atyo, n’Omwami B. agamba bw’atyo. Balowooza nti kijja kusasika ekibiina bw’onoogenda mu maaso n’okubuulira, era ndowooza nti kirungi oleme kwongera kubuulira.” Omuvubuka n’agenda, naye Omwoyo wa Katonda amangu ago n’ava mu kifo ekyo, okuzuukuka ne kuyimirira butto. Omubuulizi, olw’okugondera okwegomba okubi okw’ababi, yamugoba. Yatya nti Setaani yandimugobye ye okuva mu bantu be, era olw’okugezaako okumatiza Setaani, yanyiiza Katonda. Era Katonda n’ategeka ebintu, ne kiba nti mu bbanga ttono yalina okuleka abantu be, nga bwe kyali kisuubirwa. Yagezaako okutambulira wakati wa Setaani ne Katonda, era Katonda n’amugoba.

Abantu nabo bateekwa okuba abeetegefu okufuna okuzuukuka, ka ssaddaaka ebe ki. Tekiyinza kugenda bulungi bo okugamba nti, “Twetegefu okugenda mu nkuŋŋaana ezenkana wano, naye tetusobola kugenda mu ndala.” Oba, “Twetegefu okufuna okuzuukuka bwe kuba nga tekujja kutaataaganya nteekateeka zaffe ez’emirimu gyaffe, oba okutulemesa okufuna ssente.” Mbagamba nti, abantu ng’abo tebalifuna kuzuukuka, okutuusa lwe banaaba abeetegefu okukola ekintu kyonna, n’okuwaayo ekintu kyonna, Katonda ky’alaga nti bwe buvunaanyizibwa bwabwe. Abasuubuzi Abakristaayo bateekwa okuwulira nga beetegefu okuggalawo amaduuka gaabwe okumala emyezi mukaaga, bwe kiba nga kyetaagisa okutwala mu maaso okuzuukuka. Sigamba nti ekintu ng’ekyo kyetaagibwa, oba nti buvunaanyizibwa bwabwe okukikola. Naye singa wabaawo embeera y’enneewulira ekyetaagisa, olwo bwandibadde buvunaanyizibwa bwabwe, era basaanidde okuba abeetegefu okukikola. Basaanidde okuba abeetegefu okukikola Katonda bw’abayita, era asobola okwokya amaduuka gaabwe mangu ddala bwe bataakikole. Mazima, sandinakuwadde okulaba okuzuukuka ng’okwo mu New York, okwandireetedde buli musuubuzi mu kibuga okuggalawo edduuka lye okutuusa ekiseera eky’ettumbi lw’omwaka, n’agamba nti amaze okutunda ebintu ebimala, era kaakano yandiwaddeyo obudde bwe bwonna okuleeta abonoonyi eri Kristo.

7. Okuzuukuka kuyinza okusuubirwa ababuulizi n’abeeyatula eddiini bwe baba abeetegefu Katonda akutumbule ng’ayita mu bikozesebwa by’ayagala. Oluusi ababuulizi tebaagala kuzuukuka okuggyako nga bo be bakufuga, oba okuggyako nga omulimu gwabwe gulabika lwatu mu kukutumbula. Baagala okulagira Katonda ky’anaalung’amya n’okuwa omukisa, n’abantu b’anaasimbawo. Tebaagala nkola mpya. Tebayinza kugumiikiriza kubuulira kwonna okw’ekitangaala ekipya kuno, oba ababuulizi b’enjiri bano abatambula mu nsi nga babuulira. Boogera nnyo ku Katonda okuba ow’obuyinza bwonna, era nti ajja kuleeta okuzuukuka mu ngeri ye ne mu kiseera kye. Naye olwo ateekwa okulonda okukuleeta ddala mu ngeri yaabwe, oba tebajja kubaako kye bakola nakwo. Abasajja ng’abo bajja kwebaka okutuusa lwe balizuukusibwa ekkondeere ery’omusango, awatali kuzuukuka, okuggyako nga beetegefu Katonda okujja mu ngeri ye—okuggyako nga beetegefu ekintu kyonna oba omuntu yenna okukozesebwa, anaakola ebirungi ebisingayo.

8. Mu butuufu nnandigambye nti ebintu ebyogeddwako waggulu bwe bibaawo, okuzuukuka, mu kigero kye kimu, kuba kumaze okubaawo. Mazima okuzuukuka kusaanidde okusuubirwa buli lwe kwetaagibwa. Bwe tuba twetaaga okuzuukusibwa kiba buvunaanyizibwa bwaffe okuzuukusibwa. Bwe kiba buvunaanyizibwa kisoboka, era tusaanidde okutandika okuzuukusibwa ffe bennyini, era, nga twesigama ku kisuubizo kya Kristo nti ali naffe mu kufuula abantu abayigirizwa bulijjo era buli wantu, tusaanidde okufuba okuzuukusa Abakristaayo n’okukyusa abonoonyi, nga tusuubira mu bukakafu okugenda obulungi. N’olwekyo, buli kkanisa lw’eba yeetaaga okuzuukusibwa, basaanidde era bayinza okusuubira okuzuukusibwa, n’okulaba abonoonyi nga bakyuka okudda eri Kristo. Ebintu ebyo bwe birabibwa ebituumiddwa wansi w’emitwe egyogeddwako waggulu, Abakristaayo n’ababuulizi bazzibwemu amaanyi era bamanye nti omulimu omulungi gumaze okutandika. Mugugoberere.

EBIGAMBO EBY’OKUFUNDIKIRA.

1. Ab’oluganda, musobola okumanya okuva mu nsonga yaffe, oba mwetaaga okuzuukuka wano oba nedda, mu kkanisa eno, ne mu kibuga kino; era oba mugenda kukufuna oba nedda. Abakadde b’ekkanisa, abasajja, abakazi, buli omu ku mmwe, nammwe mwenna—mugamba ki?

Mwetaaga okuzuukuka wano?

Musuubira okukufuna?

Mulina ensonga yonna ey’okukusuubira?

Temwetaaga kukibikka mu kifu; kubanga mumanyi, oba musobola okumanya bwe muba mwagala, oba mulina ensonga yonna ey’okusuubira okuzuukuka wano.

2. Mulaba ensonga lwaki temulina kuzuukuka. Kiri lwa kuba bwe temukwagala. Kubanga temukusabira; era temukweraliikirira, era temufuba olw’okwo. Nsaba omuntu wammwe ow’omunda. Kaakano mufuba bwe mutyo okutumbula okuzuukuka? Mumanyi, ab’oluganda, amazima ku nsonga eno kye gali. Mujja kuyimirira mugambe nti mufubye olw’okuzuukuka ne muggwaamu essuubi—nti mukaabidde Katonda nti, “Tolituzaamu ndasi?” era Katonda n’atakikola?

3. Mwagala okuzuukuka? Mujja kukufuna? Katonda singa ababuuza mu kaseera kano, n’eddoboozi eriwulikika okuva mu ggulu, nti, “Mwagala okuzuukuka?” mwandigumidde okugamba nti, Yee? “Mwetegefu okuwaayo ssaddaaka?” mwandiddamu nti, Yee? “Kutandike ddi?” mwandiddamu nti, Kutandike ekiro kya leero—kutandikire wano—kutandikire mu mutima gwange KAAKANO? Mwandigumidde okugamba Katonda bw’atyo, singa muwulira eddoboozi lye ekiro kya leero?

Ekyayita Ekiddako