Emisomo ku Kuzuukuka kw’Eddiini
Omusomo I. Okuzuukuka kw’Eddiini Kye Ki

Essuula 3 · eddakiika 21 ez’okusoma · eddakiika 27 ez’okuwuliriza

Omusomo I. Okuzuukuka kw’Eddiini Kye Ki

OMUSOMO I.

OKUZUUKUKA KW’EDDIINI KYE KI

Ekyawandiikibwa.—Ayi Mukama, mpulidde ebigambo byo; mpulidde ettutumu lyo Ayi Mukama, ne ntya. Bizze buggya mu nnaku zaffe, bimanyise mu biro bino, era mu busungu jjukira okusaasira.—Kaabakuuku 3:2.

KILOWOOZEBWA nti nnabbi Kaabakuuku yaliwo mu biseera bye bimu ne Yeremiya, era nti obunnabbi buno bwayogerwa nga busuubira obuwambe obw’e Babulooni. Bwe yatunuulira emisango egyali gigenda okujja amangu ku ggwanga lye, emmeeme ya nnabbi n’enyolwa nnyo mu bulumi, n’akaaba mu nnaku ye nti, “Ayi Mukama, … bizze buggya mu nnaku zaffe.” Ng’alinga agamba nti, “Ayi Mukama, kkiriza emisango gyo gireme kuzikiriza Isirayiri. Wakati mu myaka gino egy’entiisa, emisango gya Katonda gifuuke engeri ey’okuzuukusa eddiini mu ffe. Mu busungu jjukira okusaasira.”

Eddiini gwe mulimu gw’omuntu. Kintu omuntu ky’alina okukola. Kuli mu kugondera Katonda n’omutima era okuva mu mutima. Bwe buvunaanyizibwa bw’omuntu. Kya mazima, Katonda y’amukubiriza okukikola. Amusikiriza n’Omwoyo we, olw’obubi bwe obungi n’obutayagala kugondera. Singa tekyali kyetaagisa Katonda kusikiriza bantu—singa abantu baali baagala okugondera Katonda, tewandibaddewo nsonga ya kusaba nti, “Ayi Mukama, … bizze buggya mu nnaku zaffe.” Ensonga lwaki okusaba ng’okwo kwetaagisa eri nti abantu tebaagala n’akatono kugondera; era Katonda bw’atayingira n’amaanyi g’Omwoyo we, tewali muntu n’omu ku nsi aligondera biragiro bya Katonda.

“Okuzuukuka kw’Eddiini” kulaga nti waaliwo okuserebba. Kumpi eddiini yonna eri mu nsi evudde mu kuzuukuka. Katonda kyamwetaagisizza okukozesa obusobozi abantu bwe balina obw’okukwatibwako mu nneewulira, okubaleetera okukankanyizibwa okw’amaanyi, nga tannaba kubasobozesa kugondera. Abantu bagayaavu nnyo mu by’omwoyo, era waliwo ebintu bingi nnyo ebikyamya ebirowoozo byabwe okuva ku ddiini, era ebiziyiza amaanyi g’Enjiri, ne kiba nga kyetaagisa okubakankanya, okutuusa amayengo lwe gaalinnya waggulu ennyo ne gaasaanyaawo ebiziyiza byonna. Bateekwa okukankanyizibwa ennyo ne bamenyawo amaanyi ago agabaziyiza, nga tebannaba kugondera Katonda. Si nti nneewulira ezikankanyiziddwa ze ddiini, kubanga si zo; wabula okwegomba okukankanyiziddwa, okuluma n’enneewulira bye biziyiza eddiini. Okwagala kw’omuntu, mu ngeri emu, kufuuliddwa omuddu w’okwegomba okw’omubiri n’okw’ensi. N’olwekyo kyetaagisa okuzuukusa abantu bategeere omusango gwabwe n’akabi kaabwe, bwe kityo ne kuleetawo okukankanyizibwa okw’enneewulira n’okwegomba okulala, okunaamenya amaanyi g’okwegomba okw’omubiri n’okw’ensi ne kuleka okwagala kw’omuntu nga kwa ddembe okugondera Katonda.

Tunuulira emabega mu byafaayo by’Abayudaaya, ojja kulaba nti Katonda yakuumanga eddiini mu bo ng’akozesa ebiseera eby’enjawulo, nga wabaddewo okukankanyizibwa okunene, abantu ne bakyukira Mukama. Era nga bamaze okuzuukusibwa bwe batyo, tekyalwanga nga wazzeewo ebibaziyiza bingi nnyo, eddiini n’eserebba, n’egenda nga yeeyongera okuserebba, okutuusa Katonda lwe yafunanga ebbanga—nga bwe twogera—okubalumiriza ekibi n’Omwoyo we n’okubanenya n’enteekateeka ze, bwe kityo n’asikiriza abantu bangi okufaayo ku nsonga enkulu ey’obulokozi, ne kuleetawo okuzuukuka okw’ensonga z’eddiini okubunye wonna, era olw’ekyo, okuzuukuka kw’eddiini. Olwo ensonga ezikiziyiza ne zongera okukola, eddiini n’eserebba, eggwanga ne lisaanyizibwawo enkuba y’okwejalabya, okusinza ebifaananyi, n’amalala.

Mu kkanisa mulimu enkola ennywevu ntono nnyo, obunywevu n’obutebenkevu bw’ekigendererwa butono nnyo, ne kiba nti enneewulira z’eddiini bwe zitazuukusibwa ne zikuumibwa nga zikankanyiziddwa, enneewulira z’ensi n’okukankanyizibwa okw’ensi biwangula, abantu ne batagondera Katonda. Okumanya kwabwe kutono nnyo, n’enkola zaabwe nnafu nnyo, ne kiba nti bwe batakankanyizibwa, badda emabega okuva mu kkubo ly’obuvunaanyizibwa, ne batakola kintu kyonna okutumbula ekitiibwa kya Katonda. Embeera y’ensi ekyali bwe tyo, era kirabika eneebeera bw’etyo okutuusa emyaka olukumi lwe ginaatuukira ddala, nti eddiini eteekwa okutumbulwa okusinga ng’okuyita mu kuzuukuka. Okugezesa kumaze bbanga ki, era kukoleddwa emirundi emeka, okuleetera ekkanisa okukola obutasalako ku lwa Katonda, awatali kukankanyizibwa kuno okujja buli luvannyuma lwa bbanga? Abantu bangi abalungi balowoozezza, era bakyalowooza, nti engeri esinga obulungi ey’okutumbula eddiini kwe kugenda mu maaso kyenkanyi, n’okuyingiza abatatya Katonda mpolampola, awatali kukankanyizibwa. Naye newaakubadde ng’okulowooza ng’okwo kuyinza okulabika nga kwa magezi bwe kutunuulirwa obutunuulirwa, ebiriwo ddala bikakasa nti tekirina mugaso. Singa ekkanisa yali eweddemu ddala mu kumanya, era nga erina obunywevu bw’enkola obumala okusigala nga etunula, ekkubo ng’eryo lyandibadde lirungi; naye ekkanisa temanyi nnyo, era waliwo ensonga nnyingi nnyo ezigiziyiza, ne kiba nti tegenda kukola butasalako awatali kuzuukusibwamu okufaayo okw’enjawulo. Emyaka olukumi bwe ginaagenda gisembera, kirabika okukankanyizibwa kuno okujja buli luvannyuma lwa bbanga tekujja kumanyibwa. Olwo ekkanisa ejja kuba emanyi, n’ensonga ezigiziyiza ziggyibwewo, era ekkanisa yonna ejja kuba mu mbeera ey’okugondera Katonda bulijjo era obutasalako. Ekkanisa yonna ejja kuyimirira etwale omwana omuto, emukuze ku lwa Katonda. Abaana bajja kukuzibwa mu kkubo lye basaanidde okutambuliramu, era tewajja kubaawo mayengo ga kwagala nsi, n’emisono, n’omululu ng’ago, okutwala okutya Katonda okw’ekkanisa, amangu ddala ng’okukankanyizibwa okw’okuzuukuka kuggiddwawo.

Kyandibadde kirungi nnyo bwe kityo okubeera. Kyandibadde kirungi nnyo ekkanisa okugenda mu maaso obutasalako mu kkubo ery’obuwulize awatali kukankanyizibwa kuno. Okukankanyizibwa okw’engeri eno kuyinza okwonoona obulamu bw’omubiri. Obusimu bwaffe bwakolebwa bwe butyo nti okukankanyizibwa kwonna okw’amaanyi, bwe kumala ebbanga eddene, kwonoona obulamu bwaffe ne kutulemesa okutuukiriza obuvunaanyizibwa bwaffe. Eddiini bw’eba ey’okubunya amaanyi gaayo mu nsi yonna, tekiyinza kubeera bwe kityo; eddiini eno ey’okusituka n’okugwa erina okuggwaawo. Olwo tejja kwetaagibwa. Abakristaayo tebajja kwebaka ebbanga eddene, ate oluusi ne bazuukuka, ne bakuuta amaaso, ne beetawula, ne baleekaana akaseera katono, olwo ne baddamu okwebaka. Olwo tewajja kubaawo bwetaavu bwa babuulizi kwekooya n’okwetta, nga bagezaako okuzza emabega amataba g’amaanyi g’ensi agakulukutira ku kkanisa. Naye nga kaakano embeera y’ensi y’Ekikristaayo bw’eri, okusuubira okutumbula eddiini awatali kukankanyizibwa si kya magezi era kya busirusiru. Okukankanyizibwa okunene okw’ebyobufuzi, n’okulala okw’ensi okunyeenya amawanga ag’Ekikristaayo, kwonna kulwanyisa eddiini, era kukyamya ebirowoozo okuva ku nsonga z’emmeeme. Kaakano okukankanyizibwa kuno kuyinza kuziyizibwa kukankanyizibwa okw’eddiini kwokka. Era okutuusa nga mu nsi mulimu enkola ey’eddiini ennywevu ey’okuwangula okukankanyizibwa okutali kwa ddiini, kya bwereere okugezaako okutumbula eddiini, okuggyako ng’okozesa okukankanyizibwa okukuziyiza. Kino kya mazima mu magezi ag’obutonde, era kintu ekyabaawo ddala mu byafaayo.

Tekirabika n’akatono nti eddiini eriyinza okweyongera mu mawanga agatamanyi Katonda okuggyako ng’okuyita mu maanyi g’okuzuukuka. Kaakano bagezaako okukikola nga bakozesa okusomesa, n’enkulaakulana endala ez’okwegendereza era ez’empolampola. Naye ng’amateeka g’endowooza y’omuntu bwe gakyali, tekiyinza kukolebwa mu ngeri eno. Wateekwa okubaawo okukankanyizibwa okumala okuzuukusa amaanyi g’empisa agaafa otulo, n’okuzza emabega amayengo g’obuseegu n’ekibi. Era ensi yaffe ffe bw’egenda ng’efaanana ensi etamanyi Katonda, mu kigero kye kimu, tekisoboka Katonda wadde omuntu okutumbula eddiini mu mbeera ng’eyo okuggyako ng’okuyita mu kukankanyizibwa okw’amaanyi. Kino kyeyoleka bulungi kubanga eno y’engeri Katonda gy’abadde akikolamu bulijjo. Katonda taleeta kukankanyizibwa kuno, era tasalawo ngeri eno ey’okutumbula eddiini bwereere oba awatali nsonga. Abantu bwe batayagala nnyo okugondera Katonda bwe batyo, tebajja kukola okutuusa nga bakankanyiziddwa. Ng’ekyokulabirako, bangi nnyo bamanyi nti basaanidde okubeera ab’eddiini, naye batya nti bwe banaafuuka abatya Katonda, banne bajja kubasekerera. Bangi bafumbiddwa ebifaananyi bye basinza, abalala bagenda balwisa okwenenya, okutuusa lwe banaatebenkera mu bulamu, oba okutuusa lwe banaafuna ekintu eky’ensi kye baagala ennyo. Abantu ng’abo tebalireka nsonyi zaabwe ez’obulimba, oba okuva ku nteekateeka zaabwe ez’okwagala ebitiibwa, okutuusa nga bakankanyiziddwa nnyo olw’okutegeera omusango gwabwe n’akabi kaabwe ne batakyasobola kwekuuma.

Ebigambo bino bigendereddwamu kuba nnyanjula yokka ey’obubuulizi. Kaakano nja kugenda mu maaso n’ekigendererwa ekikulu, okulaga,

I. Okuzuukuka kw’eddiini kye kitali;

II. Kye kiri; era,

III. Abakozi abakozesebwa mu kukutumbula.

I. OKUZUUKUKA KW’EDDIINI SI KYAMAGERO.

1. Ekyamagero, okutwaliza awamu, kinnyonnyolwa nga Katonda okuyingira mu nsonga, n’aggyawo oba n’ayimiriza amateeka g’obutonde. Okuzuukuka si kyamagero mu makulu gano. Amateeka gonna ag’ebintu n’ag’endowooza gasigala nga gakola. Tegayimirizibwa wadde okuggyibwawo mu kuzuukuka.

2. Si kyamagero mu makulu amalala ag’ekigambo ekyamagero—ekintu ekisukka amaanyi g’obutonde. Mu ddiini temuli kintu kisukka maanyi ga bulijjo ag’obutonde. Kuli mu kukozesa obulungi amaanyi g’obutonde. Ekyo kyokka, si kirala. Abantu bwe bafuuka ab’eddiini, tebaweebwa busobozi bw’okukozesa amaanyi ge baali batasobola kukozesa edda. Bakozesa bukozesa amaanyi ge baalina edda mu ngeri endala, ne bagakozesa olw’ekitiibwa kya Katonda.

3. Si kyamagero, era tekyesigamye ku kyamagero, mu makulu gonna. Kye kiva mu magezi ag’obutonde mu kukozesa obulungi engeri ezaateekebwawo—nga bwe kiri ku kintu ekirala kyonna ekiva mu kukozesa engeri. Mu nsonga ezikireeta wayinza okubaamu ekyamagero, oba nedda. Abatume baakozesa ebyamagero, ng’engeri bw’eti yokka mwe baasikiririza abantu okuwuliriza obubaka bwabwe, ne bakakasa obuyinza bwabwo obwava eri Katonda. Naye ekyamagero tekyali kuzuukuka. Ekyamagero kyali kintu kimu; okuzuukuka okwakiddako kwali kintu kirala ddala. Okuzuukuka mu nnaku z’abatume kwali kwekuusa ku byamagero, naye tekwali byamagero.

Ŋŋambye nti okuzuukuka kye kiva mu kukozesa obulungi engeri ezisaanidde. Engeri Katonda ze yalagira okuleeta okuzuukuka, tewali kubuusabuusa nti mu butonde bwazo zirina obusobozi okuleeta okuzuukuka. Bwe zitandibadde bwe zityo, Katonda teyandiziragidde. Naye engeri, ffenna tumanyi, tezijja kuleeta kuzuukuka awatali mukisa gwa Katonda. N’empeke nayo bw’esigibwa teereeta makungula awatali mukisa gwa Katonda. Tetusobola kugamba nti amaanyi oba omulimu gwa Katonda mu kuleeta amakungula g’emmere ey’empeke tegaba ga butereevu nga bwe gali mu kuleeta okuzuukuka. Amateeka g’obutonde, agalowoozebwa nti empeke gye givaamu amakungula, ge galiwa? Tegali kirala wabula engeri Katonda gye yateekawo ey’okukolamu emirimu gye. Mu Bayibuli, ekigambo kya Katonda kigeraageranyizibwa ku mpeke, okubuulira kugeraageranyizibwa ku kusiga ensigo, n’ebivaamu ku kumera n’okukula kw’ebirime. Era ekivaamu kya magezi ag’obutonde mu nsonga emu nga bwe kiri mu ndala, era kikwatagana n’ensonga ekireeta mu ngeri ey’obutonde; oba, okwogera obulungi okusingawo, okuzuukuka kiva mu ngeri ey’obutonde mu kukozesa engeri ezisaanidde nga amakungula bwe gava mu kukozesa engeri zaago ezisaanidde. Kya mazima nti eddiini mu butuufu tegwa mu kiti ky’ensonga n’ekiva mu yo; naye newaakubadde nga tereetebwa ngeri, erina omukisa gwayo ogugireeta, era eyinza okuva mu mukisa gwayo ogwo mu ngeri ey’obutonde era enkakafu nga amakungula bwe gava mu nsonga egaleeta.

Njagala ekirowoozo kino kinywere mu birowoozo byammwe mwenna, kubanga okumala ebbanga ddene wabaddewo endowooza ebunye nti okutumbula eddiini kulimu ekintu eky’enjawulo ennyo, ekitayinza kusalirwa musango n’amateeka aga bulijjo ag’ensonga n’ekiva mu yo; mu bufunze, nti tewali kakwate wakati w’engeri n’ekivaamu, era nti mu ngeri temuli busobozi bwa kuleeta kivaamu. Tewali njigiriza esinga eno akabi eri okukulaakulana kw’ekkanisa, era tewali kintu kisinga eno obusirusiru.

Kale, ka tugambe nti omuntu agenze okubuulira enjigiriza eno abalimi, ku kusiga kwabwe kw’empeke. Ka abagambe nti Katonda wa buyinza bwonna, era nti ajja kubawa amakungula ng’ayagadde yekka, era nti bo okukabala n’okusimba n’okukola ng’abasuubira okukungula kikyamu nnyo, era kuggya mulimu mu mikono gya Katonda, nti kuyingirira obuyinza bwe, era kwe kukola mu maanyi gaabwe bo: era nti tewali kakwate wakati w’engeri n’ekivaamu ke bayinza okwesigamako. Kaakano, ka tugambe nti abalimi bakkirizza enjigiriza ng’eyo. Bambi, bandittidde ensi yonna enjala.

Ebivaamu bye bimu ddala bijja kugoberera ekkanisa bw’ekkirizisibwa nti okutumbula eddiini, mu ngeri emu ey’ekyama, nsonga ya buyinza bwa Katonda bwokka, nti tewali kakwate ka butonde wakati w’engeri n’ekigendererwa. Kiki ekivaamu? Laba, omulembe ku mulembe gukkiridde mu ggeyeena. Tewali kubuusabuusa nti abasukka mu nkumi z’obukadde butaano bakkiridde mu ggeyeena, ng’ekkanisa erooto, ng’erindirira Katonda okubalokola awatali kukozesa ngeri. Eno y’ebadde engeri ya Setaani esinga okumugendera obulungi mu kuzikiriza emmeeme. Akakwate kalabika bulungi mu ddiini nga bwe kali omulimi bw’asiga empeke ze.

Waliwo ensonga emu mu bufuzi bwa Katonda, esaanidde okulowoozebwako buli muntu, n’okujjukirwa emirembe gyonna; nti ebintu ebisinga obugasi n’obukulu bye bisinga okufunika amangu era mu bukakafu ng’okozesa engeri ezisaanidde. Kino kyeyoleka bulungi nti nkola mu ngeri Katonda gy’afugamu. N’olwekyo, ebintu byonna ebyetaagisa mu bulamu bifunibwa mu bukakafu bunene ng’okozesa engeri ezisinga obwangu. Ebintu eby’okwejalabya bizibu okufuna; engeri ez’okubifuna nzibu okusingawo era ebivaamu tebikakafu nnyo; ate ebintu ebirumya ddala era eby’obutwa, nga omwenge omukambwe n’ebiringa ebyo, emirundi mingi bifunibwa nga babonyabonya obutonde, ne bakozesa engeri ey’obulogo obw’omu ggeyeena okufuna ekyenyinyalwa ekyo ekireeta okufa. Enkola eno ekwata mu bufuzi bw’empisa, era olw’okuba emikisa egy’omwoyo gya mugaso munene okusinga byonna, twandisuubidde okugifuna okukwatagana n’obukakafu bunene n’okukozesa engeri ezisaanidde; era ekyo kye tusanga nga kiri ddala bwe kityo; era nzikiriza ddala nti singa ebiriwo ddala byali bisobola okumanyibwa, kyandizuuliddwa nti engeri ezaalagirwa bwe zikozeseddwa obulungi, emikisa egy’omwoyo gifunibwa bulijjo okusinga egy’ensi.

II. NNINA OKULAGA OKUZUUKUKA KYE KIRI.

Kwe kuzzibwa obuggya okw’okwagala okwasooka okw’Abakristaayo, ne kuvaamu okuzuukusibwa n’okukyuka kw’abonoonyi okudda eri Katonda. Mu makulu agategeerwa abantu abangi, okuzuukuka kw’eddiini mu kitundu kwe kuzuukusa, okuzzaamu obulamu, n’okukomyawo ekkanisa eyaddirira emabega, ne kuzuukusa okutwaliza awamu abantu ab’engeri zonna, ne kukakasa nti bafaayo ku ebyo Katonda by’abasaba.

Kulaga nti ekkanisa egudde wansi mu mbeera ey’okudda emabega, era okuzuukuka kuli mu kkanisa okudda okuva mu kudda emabega kwayo, ne mu kukyuka kw’abonoonyi.

I. Okuzuukuka bulijjo kuzingiramu okulumirizibwa olw’ekibi ku ludda lw’ekkanisa. Abeeyatula eddiini abaddira emabega tebasobola kuzuukuka ne batandikirawo okuweereza Katonda, awatali kwekebera nnyo mu mutima. Ensulo ez’ekibi zeetaaga okukabalwa. Mu kuzuukuka okw’amazima, Abakristaayo bulijjo baleetebwa mu kulumirizibwa okw’engeri eyo; balaba ebibi byabwe mu kitangaala ekyo, ne kiba nti emirundi mingi tebasobola kusigaza ssuubi nti Katonda abakkiriza. Tekituuka bulijjo awo; naye bulijjo, mu kuzuukuka okw’amazima, wabaawo okulumirizibwa olw’ekibi okw’amaanyi, era emirundi mingi abamu ne baggwaamu essuubi lyonna.

2. Abakristaayo abaddira emabega bajja kuleetebwa mu kwenenya. Okuzuukuka si kintu kirala wabula entandikwa empya ey’okugondera Katonda. Nga bwe kiri ku mwonoonyi akyuse, eddaala erisooka kwe kwenenya okw’amaanyi, okumenyeka kw’omutima, okweyiwa mu nfuufu mu maaso ga Katonda, n’obwetoowaze obungi, n’okuleka ekibi.

3. Abakristaayo bajja kuzzibwa obuggya mu kukkiriza kwabwe. Nga bakyali mu mbeera yaabwe ey’okudda emabega, baba bazibe b’amaaso ku mbeera y’abonoonyi. Emitima gyabwe gikakanyavu ng’ejjinja. Amazima ga Bayibuli galabika ng’ekirooto bukirooto. Bakkiriza nti gonna ga mazima; omuntu waabwe ow’omunda n’okusala kwabwe bikkiriziganya nago; naye okukkiriza kwabwe tekugalaba nga geeyolese lwatu, mu bituufu byonna eby’emirembe n’emirembe ebyokya. Naye bwe bayingira mu kuzuukuka, tebakyalaba bantu ng’emiti egitambula, wabula balaba ebintu mu kitangaala ekyo eky’amaanyi ekinaazza obuggya okwagala kwa Katonda mu mitima gyabwe. Kino kijja kubaleetera okukola n’obunyiikivu okuleeta abalala gy’ali. Bajja kunakuwala nti abalala tebaagala Katonda, ate bo nga bamwagala nnyo bwe batyo. Era bajja kwemalirira, n’enneewulira ey’amaanyi, okusendasenda baliraanwa baabwe okumuwa emitima gyabwe. Bwe kityo okwagala kwabwe eri abantu kujja kuzzibwa obuggya. Bajja kujjula okwagala okw’ekisa era okwokya olw’emmeeme. Bajja kuba n’okwegomba okw’amaanyi olw’obulokozi bw’ensi yonna. Bajja kuba mu bulumi bungi olw’abantu kinnoomu be baagala okulokolebwa—mikwano gyabwe, ab’ekika kyabwe, abalabe baabwe. Tebajja kukoma ku kubakubiriza kuwa Katonda mitima gyabwe, wabula bajja kubasitula babatwale eri Katonda mu mikono gy’okukkiriza, era nga bakaaba nnyo n’amaziga beegayirire Katonda abasaasire, alokole emmeeme zaabwe mu kwokebwa okutaliggwaawo.

4. Okuzuukuka kumenya amaanyi g’ensi n’ag’ekibi ku Bakristaayo. Kubaleeta mu kifo eky’amaanyi ne bafuna amaanyi amapya okugenda mu ggulu. Bafuna okuloza okupya okw’eggulu, n’okwegomba okupya okw’okwegatta ne Katonda; era okusikiriza kw’ensi kumenyeka, n’amaanyi g’ekibi ne gawangulwa.

5. Ekkanisa bwe zizuukusibwa bwe zityo ne zirongoosebwa, okukyuka n’obulokozi bw’abonoonyi bijja kugoberera, nga bayita mu madaala ge gamu ag’okulumirizibwa, okwenenya, n’okukyusa obulamu. Emitima gyabwe gijja kumenyeka gikyusibwe. Emirundi mingi abo abasinga okwonooneka mu bwenzi n’obutamiivu baba mu abo abakwatibwako. Bamalaaya, n’abatamiivu, n’abatakkiriza mu Katonda, n’abantu ab’engeri zonna abaayonooneka, bazuukusibwa ne bakyuka. Abasinga obubi mu bantu bagonda, ne bakomezebwawo, ne bafuulibwa ebyokulabirako ebirungi eby’obulungi bw’obutukuvu.

III. NNINA OKULOWOOZA KU BAKOZI ABAKOZESEBWA MU KUTWALA MU MAASO OKUZUUKUKA KW’EDDIINI.

Ebiseera ebisinga, waliwo abakozi basatu abakozesebwa mu mulimu gw’okukyusa abantu, n’ekikozesebwa kimu. Abakozi be bano: Katonda,—omuntu omu aleeta amazima okukwata ku birowoozo,—n’omwonoonyi yennyini. Ekikozesebwa ge mazima. Bulijjo waba abakozi babiri, Katonda n’omwonoonyi, abakozesebwa era abakola mu buli kukyuka okw’amazima.

1. Omulimu gwa Katonda gwa ngeri bbiri; ng’ayita mu Nteekateeka ze ne mu Mwoyo we.

(1.) Mu bufuzi bwe obw’enteekateeka, ategeka ebintu ebibaawo mu ngeri eneereeta ebirowoozo by’omwonoonyi n’amazima okusisinkana. Aleeta omwonoonyi we gali amazima ne gatuuka mu matu ge oba mu maaso ge. Emirundi mingi kisanyusa okugoberera engeri Katonda gy’ategekamu ebintu ebibaawo okukireeta, n’engeri gy’atera oluusi okuleetera buli kintu okulabika ng’ekiyamba okuzuukuka. Embeera y’obudde, n’obulamu bw’abantu, n’embeera endala bikwatagana okufuula buli kintu ekituufu ddala okuyamba amazima okukola n’amaanyi agasingayo. Oluusi asindika omubuulizi ddala mu kiseera we yeetaagibwa! Aleeta amazima agamu, ddala mu kiseera omuntu ge gasaanira okutuukako mw’aba mu kkubo okuwulira!

(2.) Omulimu gwa Katonda ogw’enjawulo ng’ayita mu Mwoyo we Omutukuvu. Ng’asobola okutuuka ku birowoozo butereevu, era ng’amanyi bulungi nnyo awatali kkomo ebyafaayo byonna n’embeera ya buli mwonoonyi kinnoomu, akozesa amazima agasinga okusaanira embeera ye ey’enjawulo, olwo n’agayingiza mu mutima gwe n’amaanyi ga Katonda. Agawa obulamu, amaanyi, n’obuyinza obwenkanidde awo, omwonoonyi n’atya, n’asuula wansi ebyokulwanyisa bye eby’obujeemu, n’akyukira Mukama. Wansi w’amaanyi ge, amazima gookya ne gasala ekkubo lyago ng’omuliro. Aleetera amazima okweyoleka mu ngeri ezo, ne gamenya omusajja asinga amalala ng’azitoowereddwa obuzito bw’olusozi. Singa abantu baali baagala okugondera Katonda, amazima gaweebwa mu bwerufu obumala mu Bayibuli; era okuva mu kubuulira bandiyize byonna bye beetaaga okumanya. Naye olw’okuba tebaagala n’akatono kugagondera, Katonda agannyonnyola mu birowoozo byabwe, n’afuka ku mmeeme zaabwe ekitangaala ekyaka eky’okubakakasa, kye batasobola kuziyiza, ne bakkiriza, ne bagondera Katonda, ne balokolebwa.

2. Omulimu gw’abantu gutera okukozesebwa. Abantu si bikozesebwa bukozesebwa mu mikono gya Katonda. Amazima kye kikozesebwa. Omubuulizi mukozi alina obuvunaanyizibwa mu mulimu guno; akola; si kikozesebwa bukozesebwa ekitakola kintu; akola mu kwagala kwe mu kutumbula okukyuka kw’abonoonyi.

3. Omulimu gw’omwonoonyi yennyini. Okukyuka kw’omwonoonyi kuli mu kugondera kwe amazima. N’olwekyo tekisoboka kubaawo awatali kukola kwe, kubanga kuli mu ye okukola ekituufu. Akubirizibwa okukikola omulimu gwa Katonda, n’omulimu gw’abantu. Abantu bakwata ku bantu bannaabwe, si mu bigambo byokka, wabula ne mu ndabika yaabwe, amaziga gaabwe, n’empisa zaabwe eza buli lunaku. Laba omusajja oyo atenenya, alina mukazi we atya Katonda. Endabika ye yokka, ekisa kye, ekitiibwa kye eky’obukkakkamu n’okusaasira, ebigonzeddwa ne bibumbibwa mu kifaananyi kya Kristo, bubuulizi gy’ali buli kiseera. Kimwetaagisa okukyusa ebirowoozo bye, kubanga kimunenya nnyo. Awulira obubuulizi nga buvuga mu matu ge olunaku lwonna.

Abantu bamanyidde okusoma ebyeyoleka ku maaso ga baliraanwa baabwe. Abonoonyi emirundi mingi basoma embeera y’endowooza y’Omukristaayo mu maaso ge. Amaaso ge bwe gaba gajjudde obutali bwesimbu, oba okweraliikirira n’enkwe ez’ensi, abonoonyi bakisoma. Bwe gaba gajjudde Omwoyo wa Katonda, abonoonyi bakisoma; era emirundi mingi baleetebwa mu kulumirizibwa olw’okulaba obulabi amaaso g’Abakristaayo.

Omuntu omu yali agenze mu kkolero okulaba ebyuma. Ebirowoozo bye byali bya kitiibwa, kubanga yali avudde we waali okuzuukuka. Abantu abaakolanga eyo bonna baali bamumanyi mu maaso, era nga bamanyi oyo gw’ali. Omuwala omu eyali akola yamulaba, n’agattira munne akagambo ak’obusirusiru mu kaama, n’aseka. Omuntu oyo n’ayimirira n’amutunuulira ng’anakuwadde. Omuwala n’ayimirira, akagwa ke ne kakutuka, era n’akankana nnyo n’atasobola kukayunga. N’atunula ebweru mu ddirisa okwekkakkanya, olwo n’addamu okugezaako; n’agezaako enfunda n’enfunda okwefuga. Ku nkomerero n’atuula wansi, ng’enneewulira ze zimusukkiridde. Omuntu oyo n’amusemberera n’ayogera naye; amangu ddala omuwala n’alaga nti alumiriziddwa nnyo olw’ekibi. Enneewulira eyo n’ebuna mu kkolero lyonna ng’omuliro, era mu ssaawa ntono kumpi buli muntu eyali akolera eyo yali alumiriziddwa, ne kiba nti nnannyini kkolero, newaakubadde yali muntu wa nsi, yeewuunya nnyo, n’asaba emirimu giyimirire babeere n’olukuŋŋaana lw’okusaba; kubanga yagamba nti kikulu nnyo abantu bano okukyuka okusinga emirimu okugenda mu maaso. Era mu nnaku ntono, nnannyini kkolero n’abantu kumpi bonna abaakolanga mu kkolero eryo baakyuka, nga bwe kyasuubirwa. Eriiso ly’omuntu ono, endabika ye ey’ekitiibwa, n’enneewulira ye ey’okusaasira, byanenya obutali bwesimbu bw’omuwala, ne bimuleeta mu kulumirizibwa olw’ekibi: era okuzuukuka kuno kwonna kwagoberera, kirabika mu kigero kinene, okuva mu kantu akatono bwe katyo.

Abakristaayo bwe baba n’enneewulira ey’amaanyi ku nsonga y’eddiini bo bennyini, bajja kuleeta enneewulira ey’amaanyi buli gye bagenda. Era bwe baba abannyogovu, oba abataliimu bwesimbu era abazannyirizi, tebalema kuzikiriza nneewulira yonna ey’amaanyi, ne mu bonoonyi abazuukusiddwa.

Lumu namanya omuntu omu eyali yeeraliikirira nnyo, naye olunaku lumu ne nnakuwala okusanga nti okulumirizibwa kwe kwalabika nga kuweddewo kwonna. Ne mmubuuza kye yali akoze. N’aŋŋamba nti yali amaze olweggulo mu kifo kino na kino, mu abamu ku abeeyatula eddiini, nga talowooza nti okumala olweggulo n’abeeyatula eddiini kwandimuggyeko okulumirizibwa kwe. Naye baali bazannyirizi era nga tebaliimu nsa, era bwe kityo okulumirizibwa kwe ne kubula. Era tewali kubuusabuusa nti abeeyatula eddiini abo, olw’obusirusiru bwabwe, baazikiriza emmeeme, kubanga okulumirizibwa kwe tekwaddamu kudda.

Ekkanisa eragiddwa okukozesa engeri olw’okukyuka kw’abonoonyi. Tekiyinza kugambibwa bulungi nti abonoonyi bakozesa engeri olw’okukyuka kwabwe bo. Ekkanisa y’ekozesa engeri. Abonoonyi kye bakola kwe kugonda eri amazima, oba okugaziyiza. Nsobi ey’abonoonyi okulowooza nti bakozesa engeri olw’okukyuka kwabwe bo. Ekigendererwa kyonna eky’okuzuukuka, ne buli kintu ekikirimu, kigendereddwa kuleeta mazima eri ebirowoozo byo, ogagondere oba ogaziyize.

EBIGAMBO EBY’OKUFUNDIKIRA.

1. Edda okuzuukuka kwatwalibwanga ng’ebyamagero. Era bwe kityo bwe kibadde eri abamu ne mu nnaku zaffe. Ate abalala balina endowooza ku nsonga eno etaliimu bunywevu era etamatiza, ne kiba nti singa bandilowoozezza obulowooza, bandirabye obusirusiru bwazo. Okumala ebbanga ddene, ekkanisa yalowoozanga nti okuzuukuka kyamagero, Katonda okuyingira n’amaanyi ge, ekintu kye baali tebalinaako kye bakikolerako, era kye baali tebalina mulimu gwa kuleeta okusinga bwe baalina mu kuleeta okubwatuka, oba omuzira, oba musisi. Kiri mu myaka mitono gyokka ababuulizi okutwaliza awamu we baatandikira okulowooza nti okuzuukuka kusaanidde okutumbulwa, nga bakozesa engeri ezaategekebwa era ezisaanira okusingira ddala ekigendererwa ekyo. Ne mu New England, kyalowoozebwanga nti okuzuukuka kujja nga enkuba bw’etonnya, oluusi mu kibuga kimu, oluusi mu kirala, era nti ababuulizi n’ekkanisa tebaalina kye basobola kukola kukuleeta okusinga bwe basobola okuleetera enkuba okutonnya ku kibuga kyabwe, ng’etonnya ku kibuga ekiriraanye.

Edda kyalowoozebwanga nti okuzuukuka kwandijjanga omulundi gumu nga buli luvannyuma lwa myaka kkumi n’etaano, era bonna Katonda be yagenderera okulokola bandikyuse, olwo nga balina okulinda okutuusa amakungula amalala lwe gandizze ku siteegi y’obulamu. Ku nkomerero, ebbanga ne likendezebwa ne lituuka ku myaka etaano, ne balowooza nti wayinza okubaawo okuzuukuka omulundi gumu mu bbanga eryo.

Mpulidde ekintu ekyabaawo ku omu ku basumba abo, eyalowoozanga nti okuzuukuka kuyinza okujja omulundi gumu buli myaka etaano. Waaliwo okuzuukuka mu kibiina kye. Omwaka ogwaddako, ne wabaawo okuzuukuka mu kibuga ekiriraanye, n’agenda eyo okubuulira, n’amalayo ennaku ntono, okutuusa emmeeme ye yonna lwe yeewaayo mu mulimu ogwo. N’akomawo eka ku Lwomukaaga, n’ayingira mu kisenge kye eky’okusomeramu okwetegekera Ssabbiiti. Emmeeme ye n’ebeera mu bulumi bungi. N’alowooza ku bantu abakulu bameka abaali mu kibiina kye nga balabe ba Katonda—bangi nnyo nga tebannakyuka—abantu bangi nnyo bafa buli mwaka—ekitundu kinene ku bo nga tebakyuse—okuzuukuka bwe kutajja mu myaka etaano, abakulu b’amaka bangi nnyo bajja kuba mu ggeyeena. N’awandiika okubala kwe ku lupapula, n’akuteeka mu bubuulizi bwe obw’olunaku olwaddako, ng’omutima gwe guvaamu omusaayi olw’ekifaananyi ekyo eky’entiisa. Nga bwe nnakitegeera, teyakikola ng’asuubira kuzuukuka, wabula yawulira nnyo mu mutima, n’ayiwa omutima gwe eri abantu be. Era obubuulizi obwo bwazuukusa abakulu b’amaka amakumi ana, okuzuukuka okw’amaanyi ne kugoberera; bwe kityo endowooza ye ey’okuzuukuka omulundi gumu mu myaka etaano n’esaanawo yonna.

Bwe kityo Katonda, okutwaliza awamu, asudde wansi endowooza nti okuzuukuka byamagero.

2. Endowooza enkyamu ku buyinza bwa Katonda obw’obwakabaka ziziyizza nnyo okuzuukuka.

Abantu bangi balowoozezza nti obuyinza bwa Katonda obw’obwakabaka kintu kya njawulo nnyo ku kye buli. Balowoozezza nti bwe kusalawo ebibaawo nga bw’ayagadde awatali nsonga, n’okusingira ddala ekirabo ky’Omwoyo we, ne kiba nti tekisoboka kukozesa ngeri mu magezi okutumbula okuzuukuka kw’eddiini. Naye tewali bujulizi mu Bayibuli nti Katonda akozesa obuyinza obw’engeri eyo. Tewali biriwo ddala ebikikakasa. Naye buli kintu kiraga nti Katonda yagatta engeri n’ekigendererwa mu bitundu byonna eby’obufuzi bwe—mu butonde ne mu kisa. Tewali kintu kya butonde kibaawo nga ye yennyini takirinaako mulimu. Teyazimba bitonde ng’ekyuma ekinene ekinaagenda kyokka awatali kukirabirira kwe okulala. Teyeggya mu nsi yonna, okugireka ekole yokka. Ekyo bwe butakkiriza Katonda bwokka. Alabirira era afuga byonna. Naye buli kintu ekibaawo mu butonde kireeteddwa okuyita mu ngeri. Tafuga nteekateeka ze wadde ekisa kye n’obuyinza obw’engeri eyo obutakozesa ngeri. Mu kimu temuli buyinza businga obuli mu kirala.

Naye abantu abamu batya nnyo okufuba kwonna okw’obutereevu okutumbula okuzuukuka, ne baleekaana nti, “Ogezaako okuleeta okuzuukuka mu maanyi go wekka. Weegendereze, oyingirira obuyinza bwa Katonda. Kirungi okusigala mu kkubo erya bulijjo, oleke Katonda awe okuzuukuka ng’alowooza nti kye kisinga obulungi. Katonda wa buyinza bwonna, era kikyamu nnyo ggwe okugezaako okuleeta okuzuukuka, olw’okuba bubeezi ggwe olowooza nti okuzuukuka kwetaagibwa.” Buno bwe bubuulizi ddala Setaani bw’ayagala. Era abantu tebayinza kukola mulimu gwa Setaani mu ngeri esinga okugenda obulungi okusinga okubuulira obuyinza bwa Katonda obw’obwakabaka ng’ensonga lwaki tetusaanidde kufuba kuleeta kuzuukuka.

3. Mulaba ensobi y’abo abatandise okulowooza nti eddiini esobola okutumbulwa obulungi okusingawo mu nsi awatali kuzuukuka, era abeetegefu okulekera awo okufuba kwonna okuleeta okuzuukusibwa okw’eddiini. Olw’okuba waliwo ebibi ebiva, mu bifo ebimu, mu kukankanyizibwa okunene ku nsonga y’eddiini, balowooza nti kirungi okubivaako ddala. Kino tekiyinza, era tekiteekwa kubaawo. Kya mazima, waliwo akabi ak’okukozesa obubi. Mu kukankanyizibwa okunene okw’eddiini nga bwe kiri ku kukankanyizibwa okulala kwonna, ebibi ebimu ebigwawo bisuubirwa ddala. Naye eyo si nsonga lwaki bandibivuddeko. Ebintu ebisinga obulungi bulijjo biyinza okukozesebwa obubi. Ebibi ebinene era ebya buli ngeri byasibuka mu bufuzi bwa Katonda obw’enteekateeka n’obw’empisa. Naye okukyamizibwa kuno n’ebibi bino ebyalabibwa edda tebyatwalibwa ng’ensonga emala okubuleka. Kubanga okuteekawo obufuzi buno, okutwaliza awamu, kye kyali ekisinga obulungi ekyali kiyinza okukolebwa okuleeta essanyu erisingayo obungi. Bwe kityo ne mu kuzuukuka kw’eddiini, kizuuliddwa mu bumanyirivu nti, mu mbeera ensi mw’eri kaakano, eddiini tesobola kutumbulwa mu kigero ekinene awatali kwo. Ebibi abantu bye beemulugunyaako oluusi, bwe biba bya mazima, bigwawo bugwi, era bitono nnyo bwe bigeraageranyizibwa n’obulungi obungi obuva mu kuzuukuka. Ekkanisa tesaanidde kukkiriza na kaseera katono ndowooza nti okuzuukuka kuyinza okulekebwa. Ejjudde buli kabi eri ebirungi bya Sayuuni, kufa eri omulimu gw’obuminsani, era ereeta mu ngeri yaayo okusalirwa omusango kw’ensi.

Ekisembayo.—Nnina kye mbateesaako mmwe abali wano. Sitandise misomo gino ku Kuzuukuka olw’okuleeta endowooza yange ey’enjawulo ku nsonga eno. Sandimazeewo budde bwange n’amaanyi gange olw’okubayigiriza obuyigiriza, okumatiza okwagala kwammwe okumanya, n’okubawa ekintu eky’okwogerako. Sirina kirowoozo kya kubuulira bubuulizi ku kuzuukuka. Si kigendererwa kyange okubuulira ne musobola okugamba ku nkomerero nti, “Kaakano tutegeera byonna ebikwata ku kuzuukuka,” nga temukola kintu. Naye njagala okubabuuza ekibuuzo. Muwuliriza misomo ku kuzuukuka lwa ki? Mutegeeza nti buli lwe munaamatizibwa obuvunaanyizibwa bwammwe mu kutumbula okuzuukuka bwe buli, mujja kugenda mubutuukirize?

Mujja kugoberera ebiragiro bye nja kubawa okuva mu kigambo kya Katonda, mubiteeke mu nkola mu bulamu bwammwe? Mujja kubikozesa ku maka gammwe, ku be mumanyi, ku baliraanwa, ne mu kibuga kyonna? Oba mujja kumala obutiti nga muyiga ebikwata ku kuzuukuka, ne mutabaako kye mukola olw’okuzuukuka? Njagala, amangu ddala nga bwe muyiga ekintu kyonna ku nsonga y’okuzuukuka, mukiteeke mu nkola, mugende mu mulimu mulabe oba temuyinza kutumbula kuzuukuka mu bonoonyi wano. Bwe mutagenda kukola kino, njagala mmanye okuva ku ntandikwa, nneme kwonoona maanyi gange. Musaanidde okusalawo kaakano oba mujja kukikola oba nedda. Mumanyi nti tuyita abonoonyi okusalawo mu kifo awo oba bo bajja kugondera Enjiri. Era tetulina buyinza businga ku kubaleka okumala ebbanga nga mufumiitiriza oba mmwe mujja kugondera Katonda, okusinga bwe tulina obw’okuleka abonoonyi okukikola. Tubayita mwegatte kaakano mu kweyama okw’ekitiibwa eri Katonda, nti mujja kutuukiriza obuvunaanyizibwa bwammwe amangu ddala nga bwe muyiga kye buli, era musabe afuke Omwoyo we ku kkanisa eno ne ku kibuga kyonna mu butiti buno.

Ekyayita Ekiddako