Okuyita okw’Amaanyi eri Obulamu Obwewaddeyo eri Katonda era Obutukuvu
Okulaga okusomesebwa abasajja kwe batera okufuna mu buvubuka bwabwe bwe kufuula okuyigiriza okw’obwetoowaze okuzibu okukola. Omwoyo gw’okusomesebwa okusingako obulungi, nga guragibwa mu kifaananyi kya Paternus

Essuula 18 · eddakiika 20 ez’okusoma · eddakiika 25 ez’okuwuliriza

Okulaga okusomesebwa abasajja kwe batera okufuna mu buvubuka bwabwe bwe kufuula okuyigiriza okw’obwetoowaze okuzibu okukola. Omwoyo gw’okusomesebwa okusingako obulungi, nga guragibwa mu kifaananyi kya Paternus

OBUZIBU obulala mu kwegezaamu obwetoowaze buva mu ngeri gye twakuzibwamu n’okusomesebwa. Ffenna, okusinga obungi, twakuzibwa mu ngeri ey’obwonoonefu, n’oluvannyuma ne tukwasibwa okutambula mu nsi eyonoonese; kale si kya kwewuunya bwe kiba nti ebyokulabirako by’okutya Katonda okunene tebitera kulabika.

Ekitundu ekinene eky’ensi kizikirizibwa olw’okuzaalibwa n’okukuzibwa mu maka agatalina ddiini: gye bafuulirwa ababi era abatalina nkola, olw’okufaanana abo be baasooka okubeera nabo.

Naye kino si kye ntegeeza kaakano; okukuzibwa n’okusomesebwa kwe ntegeeza wano, kwe kwo abaana kwe batera okufuna okuva eri abazadde abalina empisa ennungi era abeegendereza, n’abasomesa abayivu n’abalabirizi.

Singa twasigala nga tutuukiridde, nga Katonda bwe yatonda omuntu eyasooka, oboolyawo obutuukirivu bw’obutonde bwaffe bwandibadde okwesomesa okumala eri buli muntu. Naye ng’obulwadde n’endwadde bwe byatonda obwetaavu bw’eddagala n’abasawo, bwe kityo enkyukakyuka n’obutabulatabule bw’obutonde bwaffe obw’amagezi byaleeta obwetaavu bw’okusomesebwa n’abasomesa.

Era ng’ekigendererwa kyokka eky’omusawo kwe kuzzaawo obutonde mu mbeera yaabwo, bwe kityo ekigendererwa kyokka eky’okusomesebwa kwe kuzzaawo obutonde bwaffe obw’amagezi mu mbeera yaabwo esaanidde. Okusomesebwa, n’olwekyo, kulina okutunuulirwa ng’amagezi ageewolebwa okuva mu muntu omulala, agalina, nga bwe gasobola, okujjuzaawo okufiirwa kw’obutuukirivu obw’olubereberye. Era ng’eby’eddagala bwe biyinza okuyitibwa mu butuufu obukugu bw’okuzzaawo obulamu, bwe kityo okusomesebwa kusaanidde okutunuulirwa mu kitangaala ekirala kyonna, wabula ng’obukugu bw’okuzzaawo eri omuntu okukozesa amagezi ge.

Kaakano ng’okuyigiriza kwa buli bukugu oba ssaayansi bwe kwesigamiziddwa ku bizuuliddwa, amagezi, okumanya, n’engero, z’abantu abakulu abawerako abaafuba mu kyo; bwe kityo amagezi g’omuntu, oba okukozesa obulungi amagezi gaffe, abavubuka gye basaanidde okuyitibwamu olw’okusomesebwa kwabwe, si kirala wabula okumanya okusinga obulungi, n’okuwakana okusinga obulungi, okw’abantu abeewaayo okusoma amagezi, n’okulongoosa obutonde bw’omuntu.

N’olwekyo byonna abatukuvu abakulu, n’abantu abafa, nga bajjudde nnyo ekitangaala n’okukakasibwa, era oluvannyuma lw’okulongoosebwa okusinga obukulu okw’amagezi gaabwe, byonna bye baayogera ku bwetaavu bw’okutya Katonda, ku bulungi bw’empisa ennungi, ku mulimu gwabwe eri Katonda, ku butaliimu bw’obugagga, ku butaliimu bw’ensi; ebigambo byonna, okusalawo, okuwakana, n’engero, z’abafirosoofo abasinga amagezi, nga bali mu mbeera yaabwe esinga obukulu ey’amagezi, bisaanidde okukola amasomo ag’awamu ag’okuyigiriza emitima gy’abavubuka.

Eno ye ngeri yokka ey’okufuula ekitundu ky’ensi ekito era ekitamanyi okubeera ekirungi okusingawo olw’amagezi n’okumanya kw’abagezi n’ab’edda.

Okusomesebwa okutali kwa kugenderera kino kwokka, kuli bweru wa nsonga, ng’obukugu bw’eby’eddagala obutalina kufaayo kutono oba kwonna ku kuzzaawo obulamu.

Abavubuka abaagobereranga Pythagoras, Socrates, Plato, ne Epictetus, baasomesebwa bwe batyo. Amasomo gaabwe aga buli lunaku n’okuyigirizibwa byali mboozi nnyingi ku butonde bw’omuntu, ekigendererwa kye ekituufu n’okukozesa obulungi obusobozi bwe; ku butafa bw’omwoyo, enkolagana yaagwo ne Katonda, obulungi bw’empisa ennungi, n’okutuukagana kwayo n’Obutonde bwa Katonda; ku kitiibwa ky’amagezi, obwetaavu bw’okwefuga, obuvumu, n’obugabi, n’ensonyi n’obusirusiru bw’okwesanyusa mu kwegomba kwaffe.

Kaakano ng’Obukristaayo bwe bwatonda obuggya, nga bwe kyandibadde, ensi ey’empisa n’eddiini, ne buteeka buli kintu eky’amagezi, eky’obugezi, ekitukuvu, era ekyagalwa, mu kitangaala kyakyo ekituufu; bwe kityo omuntu yandisuubidde, nti okusomesebwa kw’abavubuka kwandisinzeewo obulungi era kwandirongooseddwa Obukristaayo, ng’okukkiriza n’enjigiriza z’eddiini bwe birongooseddwa bwo.

Nga bwe bwaleeta embeera empya ey’ebintu ng’eyo, era ne butubuulira mu bujjuvu bwe butyo ku butonde bw’omuntu, ebigendererwa by’okutondebwa kwe, embeera y’obulamu bwe; nga bwe bwanyweza ebirungi byaffe byonna n’ebibi, ne butuyigiriza engeri ez’okulongoosa emyoyo gyaffe, okusanyusa Katonda, n’okufuuka abasanyufu emirembe gyonna; omuntu yandirowoozezza mu butonde, nti buli nsi ey’Ekikristaayo ejjudde amasomero ag’okuyigiriza, si bibuuzo bitono n’eby’okuddamu eby’Ekitabo ky’Enjigiriza byokka, naye ag’okukola, okutendeka, n’okwegezaamu abavubuka mu ngeri ey’obulamu ey’ebweru ng’eyo, ebiragiro ebisinga obukulu, amateeka amakakali ennyo, n’enjigiriza ez’awaggulu ennyo ez’Obukristaayo bye byetaaga.

Okusomesebwa wansi wa Pythagoras, oba Socrates, tekwalina kigendererwa kirala, wabula okukuyigiriza okulowooza, okusalawo, okukola, n’okugoberera amateeka g’obulamu ng’ago Pythagoras ne Socrates ge baakozesanga.

Era si kya magezi mu ngeri y’emu okulowooza, nti okusomesebwa okw’Ekikristaayo tekusaanidde kubeera na kigendererwa kirala, wabula okuyigiriza abavubuka engeri y’okulowooza, n’okusalawo, n’okukola, n’okubeera, ng’amateeka amakakali ennyo ag’Obukristaayo bwe gali?

Waakiri, omuntu yandirowoozezza, nti, mu masomero gonna ag’Ekikristaayo, okuyigiriza abavubuka okutandika obulamu bwabwe mu mwoyo gw’Obukristaayo, mu bukakali bw’enneeyisa ng’obwo, okwefuga ng’okwo, obwegendereza, obwetoowaze, n’okwewaayo eri Katonda, nga Obukristaayo bwe bwetaaga, tekwandibadde kwa kufiibwako nnyo kwokka, naye emirundi kikumi okusinga, ekintu ekirala kyonna, oba ebintu ebirala byonna.

Kubanga okusomesebwa kwaffe kusaanidde okukoppa bamalayika baffe abatukuuma; obutateeka mu birowoozo byaffe kintu kyonna wabula eky’amagezi era ekitukuvu; okutuyamba okuzuula n’okuwangula buli kwegomba okw’obwereere mu mitima gyaffe, na buli kusalawo okw’obulimba mu birowoozo byaffe.

Era kya bwegendereza era kya magezi okusuubira n’okwetaaga omugaso guno gwonna okuva mu kusomesebwa okw’Ekikristaayo, nga bwe kiri okwetaaga eddagala okunyweza byonna ebituufu mu butonde bwaffe, n’okuggyawo ebyo ebirwadde era ebirumbiddwa endwadde.

Naye, woowe, okusomesebwa kwaffe okw’omulembe guno si kwa ngeri eno.

Empisa esooka gye tugezaako okuzuukusa mu baana, ge malala; okwegomba okw’akabi nga okwegomba okubi okw’omubiri. Tubasitula okubeera n’ebirowoozo eby’obwereere ku bo bennyini, era tukola buli kye tusobola okuzimbya emitima gyabwe n’okutegeera obusobozi bwabwe.

Engeri yonna ey’obulamu gye tubateekerateekera, twolekera omuliro n’obutaliimu bw’emitima gyabwe, era tubakubiriza mu buli kintu okuva mu nsonga ez’obwonoonefu. Tubasitula okukola okuva mu misingi gy’okuvuganya n’okwagala obukulu, okuva mu kitiibwa, obuggya, n’okwegomba okwawukana ku balala, basobole okusinga abalala, n’okumasamasa mu maaso g’ensi.

Tuddiŋŋana era tubakuutira ensonga zino, okutuusa lwe balowooza nti kitundu ku mulimu gwabwe okubeera ab’amalala, ab’obuggya, era abeekulumbaza olw’ebirungi byabwe.

Era bwe tumala okubayigiriza okunyooma okusingibwa omuntu yenna, obutagumiikiriza muvuganya, okulumwa ennyonta ya buli kyokulabirako eky’okutenderezebwa, obutamatira na kintu kyonna wabula ebitiibwa ebisinga obukulu, olwo tutandika okubudaabudibwa mu bo, ne tusuubiza ensi ebintu ebinene okuva mu bavubuka ab’omwoyo ogw’ekitiibwa bwe gutyo.

Abaana bwe baba nga bateekerwateekerwa obuweereza obutukuvu, tubateekera mu maaso omwogezi omu ow’ettutumu, okubuulira kwe okulungi okwamufuula eky’okwewuunyisa eky’omulembe, ne kumuyisa mu bitiibwa byonna n’ebifo ebya waggulu eby’Ekkanisa.

Tubakubiriza okubeera n’ebitiibwa bino mu maaso gaabwe, n’okusuubira empeera y’okusoma kwabwe okuva mu byo.

Omuvubuka bw’aba ng’ateekerwateekerwa obusuubuzi, tumugamba okutunuulira abasajja bonna abagagga ab’obusuubuzi obwo bwe bumu, n’okulowooza bangi kaakano nga bwe batambuzibwa mu bigaali byabwe eby’ekitiibwa, abaatandikira ku ddaala lye limu erya wansi nga ye bw’atandika kaakano. Tuzuukusa okwagala kwe okw’obukulu, era tufuba okuwa omutima gwe entambula entuufu, nga tumubuulira emirundi mingi omusuubuzi gundi bwe yafa nga mugagga nnyo.

Bw’aba wa kufuuka munnamateeka, olwo tuteeka mu maaso ge abawabuzi b’amateeka abakulu, abaami, abalamuzi, n’abakulu b’ensonga z’amateeka. Tumubuulira ssente nnyingi ki, n’okutenderezebwa okunene ki, ebigoberera okuwoza obulungi. Tumukubiriza okukwatibwa omuliro olw’ebintu bino, okusitula omwoyo gw’okuvuganya mu ye yennyini, n’obutamatira na kintu kyonna ekitono okusinga ebitiibwa ebisinga obukulu eby’ekkanzu empanvu.

Nti eno y’engeri y’okusomesebwa kwaffe okusinga obulungi, kyeyoleka nnyo nti tekyetaaga bukakafu bwonna; era nzikiriza nti waliwo abazadde batono, abatandisanyuse okulaba okuyigirizibwa kuno nga kuweebwa abaana baabwe buli lunaku.

Era oluvannyuma lw’ebyo byonna, twemulugunya ku biva mu malala; twewuunya okulaba abasajja abakulu nga basikirizibwa era nga bafugibwa okwagala obukulu, obuggya, okunyooma, n’okwegomba ekitiibwa; nga tetulowooza nti ebiseera byonna eby’obuvubuka bwabwe baayitibwanga eri ebikolwa byabwe byonna n’obunyiikivu, ku misingi gye gimu.

Oyigiriza omwana okunyooma okusingibwa, okulumwa ennyonta y’okwawukana ku balala n’okutenderezebwa; era kya kwewuunya nti agenda mu maaso okukola obulamu bwe bwonna mu ngeri y’emu?

Kaakano omuvubuka bw’aba ow’okubeera Omukristaayo okutuuka wano, okufuga omutima gwe olw’enjigiriza z’obwetoowaze, nnandyagadde okumanya mu kiseera ki mw’alina okubutandikira: oba, bw’aba ow’okubutandika n’akatono, lwaki tumukuza mu mpisa ezibuwakanya ddala?

Enjigiriza y’obwetoowaze nga eteekwa okuwulikika ng’ekalu era ey’obwavu eri omuvubuka, eyakubirizibwa mu bunyiikivu bwe bwonna okwagala obukulu, obuggya, okuvuganya, n’okwegomba ekitiibwa n’okwawukana ku balala! Era bw’aba nga talina kukola lwa misingi gino ng’afuuse musajja, lwaki tumuyita okukola olw’ogyo mu buvubuka bwe?

Obuggya bukkirizibwa abantu bonna okubeera okwegomba okusinga obutaba na mutima mugabi, okwa wansi, era okubi okuyinza okuyingira mu mutima gw’omuntu.

Era eno y’empisa ey’okussibwa, okuliisibwa, n’okunywezebwa, mu mitima gy’abavubuka?

Mmanyi nti kyogerwa, nti si buggya, wabula okuvuganya, okugenderera okuzuukusibwa mu mitima gy’abavubuka.

Naye kino kyogerwa bwereere. Kubanga abaana bwe bayigirizibwa obutagumiikiriza muvuganya, n’okunyooma okusingibwa omuntu yenna ow’emyaka gyabwe, bayigirizibwa mu lwatu era butereevu okubeera ab’obuggya. Kubanga tekisoboka muntu yenna okubeera n’okunyooma kuno okw’okusingibwa, n’okuvuganya kuno n’abavuganya, nga tayokebwa buggya eri abo bonna abalabika okumusinga, oba abafuna okwawukana kwonna okuva gy’ali. Kale abaana kye bayigirizibwa buggya bwennyini, nga bubikkiddwa bwokka n’erinnya ery’eddoboozi eritali ly’omuzizo nnyo.

Eky’okubiri, Obuggya bwe buba nga bukkirizibwa bwe butyo nti bubi, era nga kuvuganya kwokka okufubibwa okuzuukusibwa mu baana, ddala kwandibaddewo okufaayo okunene, abaana basobole okumanya ekimu n’ekirala:— basobole okukyawa ennyo ekimu ng’omusango omunene, nga bwe bayingiza ekirala mu mitima gyabwe.

Naye singa kino kyandigezeseddwa, obusiru bw’enjawulo wakati w’obuggya n’okuvuganya bwandiraze nti kyali kyangu okubyawula mu bigambo, okusinga okubyawula mu bikolwa.

Kubanga okuvuganya, bwe kunnyonnyolwa mu ngeri yaakwo esinga obulungi, si kirala wabula obuggya obulongooseddwa, oba okusingako ekitundu ekisinga okulabika obulungi eky’okwegomba okwo okuddugavu era okw’obutwa.

Era newankubadde kyangu okubyawula mu ndowooza, naye omufirosoofo asinga obugezi, ategeera obukugu bw’okwawula obulungi nnyo, bw’aba yeewaayo eri okuvuganya, ddala ajja kwesanga ng’abbidde mu buggya.

Kubanga obuggya si mpisa ya lubereberye, naye kye kiva mu butonde, ekyetaagisa, era ekitayinza kwewalika mu kuvuganya, oba okwegomba ekitiibwa.

Kale oyo anyweza ekimu mu mitima gy’abantu, ateekwa okunyweza n’ekirala eyo. Era tewali ngeri ndala esoboka ey’okuzikiriza obuggya, wabula okuzikiriza okuvuganya, oba okwegomba ekitiibwa. Kubanga ekimu bulijjo kirinnya era kikka nga kigoberera ekirala.

Mmanyi nti kyogerwa ng’okulwanirira enkola eno ey’okusomesebwa, nti okwagala obukulu, n’okwegomba ekitiibwa, byetaagisa okusitula abavubuka eri obunyiikivu; era nti singa twandibakaka enjigiriza z’obwetoowaze, twandimazeemu emitima gyabwe amaanyi, ne tubasuula mu kukooya n’obugayaavu.

Naye abantu abo aboogera kino, tebalowooza nti, ensonga eno, bw’eba erina amaanyi gonna, erina amaanyi ge gamu okuwakanya okukaka enjigiriza z’obwetoowaze ku basajja abakulu, tuleme okumalamu emitima gyabwe amaanyi, ne tubasuula mu kukooya n’obugayaavu.

Kubanga ani atalaba, nti abasajja ab’emyaka egy’omu makkati beetaaga obuyambi bw’amalala, okwagala obukulu, n’okwekulumbaza, okubasitula eri ebikolwa n’obunyiikivu, nga abaana bwe babwetaaga? Era kikakafu nnyo, nti ebiragiro by’obwetoowaze biwakanya nnyo ebigendererwa by’abasajja ng’abo, era bibanyiiza nnyo emitima gyabwe bwe bibakakibwako, okusinga bwe biri eri emitima gy’abavubuka.

Ensonga eno, n’olwekyo, eweebwa, lwaki abaana tebasaanidde kukuzibwa mu misingi gy’obwetoowaze obw’amazima, nsonga nnungi mu ngeri y’emu lwaki obwetoowaze obwo bwe bumu tebusaanidde kwetaagibwa okuva mu basajja abakulu.

Eky’okusatu, Abantu abo abalowooza nti abaana bandyonoonese, singa tebaasomesebwa bwe batyo, ka balowooze ku kino:—

Bayinza okulowooza, nti, singa abaana bonna baasomesebwa Mukama waffe Omutendereze, oba Abatume be Abatukuvu, emitima gyabwe gyandisuuliddwa mu kukooya n’obugayaavu?

Oba bayinza okulowooza, nti abaana ng’abo tebandikuziddwa mu misingi egisinga obuziba egy’obwetoowaze obukakali era obw’amazima? Bayinza okugamba nti Mukama waffe Omutendereze, eyali Omuntu asinga obuwombeefu n’obwetoowaze eyali abaddewo ku nsi, yaziyizibwa obwetoowaze bwe okubeera ekyokulabirako ekisinga obukulu eky’ebikolwa ebisaanidde era eby’ekitiibwa, ebyali bikoleddwa omuntu?

Bayinza okugamba nti Abatume be, abaabeera mu mwoyo ogwetoowaze ogwa Mukama waabwe, olw’ekyo baalekera awo okubeera ebikozesebwa ebitegana era ebikola eby’okukola ebirungi eri ensi yonna?

Okufumiitiriza okutono ng’okwo kumala okwoleka ebyekwaso byonna eby’obwavu eby’okusomesebwa mu malala n’okwagala obukulu.

Paternus yabeerawo nga emyaka ebikumi bibiri egiyise; yalina omwana omu yekka ow’obulenzi, gwe yasomesa yennyini mu nnyumba ye. Bwe baali batudde wamu mu nnimiro, omwana bwe yali ow’emyaka kkumi, Paternus n’atandika okumugamba bw’ati:

Ekiseera ekitono ky’omaze mu nsi, mwana wange, okimaze ddala nange; era okwagala kwange n’ekisa gy’oli bikuleetedde okuntunuulira nga mukwano gwo yekka era omuyambi, era ensibuko y’okubudaabudibwa kwonna n’essanyu by’onyumirwa; omutima gwo, mmanyi, gwandibadde mwetegefu okumenyeka olw’ennaku, singa wandirowoozezza nti luno lwe lunaku olusembayo lwe nnaabeera naawe.

Naye, mwana wange, newankubadde kaakano weerowooza okubeera omusanyufu ennyo, kubanga okutte omukono gwange, kaakano oli mu mikono, era wansi w’okufaayo okw’ekisa, okwa Kitaawo era Mukwano gwo asinga ennyo obukulu okusinga nze, okwagala kwe gy’oli kusinga nnyo okwange, era gw’ofunako emikisa egyo omuntu yenna afa gy’atayinza kuwa.

Katonda oyo gw’olabye nga nsinza buli lunaku, gwe nkoowoola buli lunaku okukuwa omukisa ggwe nange, n’abantu bonna, ebikolwa bye eby’ekyewuunyo ebiwandiikiddwa mu Byawandiikibwa ebyo by’osoma bulijjo; Katonda oyo eyatonda eggulu n’ensi, eyaleeta amataba ku nsi yonna, eyalokola Nuuwa mu lyato, eyali Katonda wa Ibulayimu, Isaaka, ne Yakobo, Yobu gwe yeebaza era gwe yatendereza mu kubonaabona okusinga obunene, eyanunula Abayisirayiri mu mikono gy’Abamisiri, eyali Omukuumi wa Yusufu omutuukirivu, Musa, Yoswa, ne Danyeri omutukuvu, eyatuma Bannabbi bangi bwe batyo mu nsi, eyatuma Omwana we Yesu Kristo okununula abantu; Katonda ono, akoze ebintu bino byonna ebinene, eyatonda obukadde bungi nnyo obw’abantu abaabeera era ne bafa nga tonnazaalibwa, emyoyo gy’abantu abalungi abaava mu bulamu buno gye gibeera naye kaakano, bamalayika abatabalika gwe basinza kaakano mu Ggulu; Katonda ono omukulu, Omutonzi w’ensi, owa bamalayika, n’abantu, ye Kitaawo akwagala era Mukwano gwo, Omutonzi wo omulungi era Akuliisa, gwe wafunako, so si nze, obulamu bwo emyaka kkumi egiyise, mu kiseera ekyo bwe nnasimba omuti ogwo omuto omugonvu ogw’omuvule gw’olaba wali.

Nze kennyini sinnatuuka ku kitundu ky’emyaka gy’omuti guno omunene ogw’ekisiikirize, wansi waagwo we tutudde; bajjajjaffe bangi baatuula wansi w’amatabi gaagwo, ffenna twaguyita ogwaffe nga buli omu kiseera kye, newankubadde guyimirira, ne gusuula bannannyini gwo, nga bwe gusuula ebikoola byagwo.

Olaba, mwana wange, ebbanga lino eggazi era eddene waggulu w’emitwe gyaffe, enjuba n’omwezi, n’emmunyeenye zonna gye zirabikira nga buli kimu kiseera kyakyo. Singa wanditwaliddwa waggulu ku kimu ku bintu bino ku bbanga lino eddene ennyo okuva gye tuli, wandizudde nate ebirala ebiri waggulu wo ennyo, ng’emmunyeenye z’olaba wano bwe ziri waggulu w’ensi. Singa wandigenze waggulu oba wansi, ebuvanjuba oba ebugwanjuba, obukiikakkono oba obukiikaddyo, wandisanze obugulumivu bwe bumu obutalina ntikko, n’obuziba bwe bumu obutalina ntobo.

Kyokka, mwana wange, Katonda mukulu nnyo bw’atyo, nti ebintu bino byonna bwe bigattibwa wamu biri ng’akasirikitu k’omusenyu kamu mu maaso ge. Kyokka ggwe ofiibwako Katonda ono omukulu era Kitaawe w’ensi zonna n’emyoyo gyonna, nga gy’obeera talina mwana mulala okuggyako ggwe, oba nga tewali kitonde kirala ky’alina kwagala n’okukuuma okuggyako ggwe wekka. Abala enviiri ez’oku mutwe gwo, akutunuulira, ng’oli mu tulo era ng’otunula, era akuwonyezza obulabe lukumi, ggwe ne nze bwe tutamanyiiko kintu.

Amaanyi gange nga matono, era nga sisobola kukukolera bingi, ofuze okulaba emirundi mingi. Obulwadde bwo obw’emabegako bukulaze nga bwe nnali sisobola kukukolera bingi mu mbeera eyo; era obulumi obw’emirundi mingi obw’omutwe gwo bukakafu obweyoleka nti sirina maanyi kubuggyawo.

Nsobola okukuleetera emmere n’eddagala, naye sirina maanyi kubifuula kukuwummuza n’okukuliisa. Katonda yekka y’ayinza okukukolera kino.

N’olwekyo, mwana wange, tyanga, era sinzanga, era yagalanga Katonda. Mazima amaaso go tegannasobola kumulaba. Naye ebintu byonna by’olaba bubonero bungi obw’amaanyi ge n’okubeerawo kwe, era ali kumpi naawe okusinga ekintu kyonna ky’oyinza okulaba.

Mutwale nga Mukama wo, era Kitaawo, era Mukwano gwo, mutunuulire waggulu ng’ensulo n’ensibuko y’ebirungi byonna by’ofunye okuyita mu mikono gyange; era onzisengamu ekitiibwa ng’omutwazi yekka era omuweereza w’ebirungi bya Katonda gy’oli. Era Oyo eyawa kitange omukisa nga sinnazaalibwa, ajja kukuwa omukisa nga mmaze okufa.

Obuto bwo n’omutima gwo omutono bimanyi bwokka amaka gange, era n’olwekyo olowooza nti tewali ssanyu bweru wa go.

Naye, mwana wange, oli wa maka amakulu okusinga agange; oli mmemba muto ow’amaka ga Kitaffe ono Ayinzabyonna ow’amawanga gonna, eyatonda ebika bya bamalayika ebitabalika, n’emirembe gy’abantu egitabalika, okubeera bammemba abeegatta ab’ekibiina kimu kye kimu mu Ggulu.

Okola bulungi okussa ekitiibwa n’okugondera obuyinza bwange kubanga Katonda ampadde obuyinza ku ggwe, okukukuza mu kumutya, n’okukukolera nga bajjajja abatukuvu abawandiikiddwako mu Byawandiikibwa bwe baakolera abaana baabwe, abali kaakano mu kuwummula n’emirembe ne Katonda.

Mu kiseera kitono nja kufa, nkuleke eri Katonda n’eri ggwe wennyini; era, Katonda bw’anaasonyiwa ebibi byange, nja kugenda eri Omwana we Yesu Kristo, mbeere mu bajjajja n’abannabbi, abatukuvu n’abajulizi, gye nnaakusabira, era nsuubire okutuuka kwo okw’emirembe mu kifo kye kimu.

N’olwekyo, mwana wange, fumiitirizanga ku bintu bino ebinene; era omwoyo gwo gujja kukula mangu ne gufuuka omukulu era ogw’ekitiibwa olw’okufumiitiriza bwe gutyo ku byo.

Ebirowoozo byo ka bitera okuleka ennimiro zino, n’ebibangirizi bino n’amalundiro, okulowooza ku Katonda n’Eggulu, okufumiitiriza ku bamalayika, n’emyoyo gy’abantu abalungi egibeera mu kitangaala ne mu kitiibwa.

Nga bwe wamanyiira okuntunuulira mu bikolwa byo byonna, era nga watyanga okukola ekintu kyonna, okuggyako nga wasooka okumanya kye njagala, bwe kityo ka kibeere kaakano etteeka ery’obulamu bwo, okutunuulira Katonda mu bikolwa byo byonna, okukola buli kintu mu kumutya, n’okwewala buli kintu ekitali ng’okwagala kwe bwe kuli.

Mumanyanga bulijjo mu mutima gwo, yigiriza ebirowoozo byo okumussaamu ekitiibwa mu buli kifo, kubanga tewali kifo w’atali.

Katonda akuuma ekitabo eky’obulamu, mwe biwandiikiddwa ebikolwa byonna eby’abantu bonna; erinnya lyo liri omwo, mwana wange; era bw’olifa, ekitabo kino kiribikkulwa mu maaso g’abantu ne bamalayika, era, ng’ebikolwa byo bwe binaasangibwa omwo, oba olikkirizibwa mu ssanyu ly’abantu abo abatukuvu abaafa nga ggwe tonnafa, oba oligobebwa mu myoyo emibi, egitaliddayo kulaba Katonda nate.

Tewerabiranga kitabo kino, mwana wange, kubanga kyawandiikibwa, kiteekwa okubikkulwa, oteekwa okukiraba, era oteekwa okusalirwa omusango okusinziira ku kyo. N’olwekyo, fuba okukijjuza ebikolwa byo ebirungi, omukono gwa Katonda ogwawandiika guleme kulabika nga gukuwakanya.

Katonda, mwana wange, kwagala kwokka, n’amagezi, n’obulungi; era buli kintu kye yakola, na buli kikolwa ky’akola, kye kiva mu byonna ebyo. N’olwekyo toyinza kusanyusa Katonda, okuggyako nga bw’ofuba okutambulira mu kwagala, amagezi, n’obulungi. Ng’amagezi gonna, okwagala, n’obulungi, bwe biva eri Katonda, bwe kityo tewali kirala wabula okwagala, amagezi, n’obulungi, ekiyinza okutwala eri Katonda.

Bw’oyagala ekyo Katonda ky’ayagala, okola wamu naye, weegatta naye; era bw’oyagala ky’atayagala, olwo omuwakanya, era weeyawula ku ye. Lino lye kkubo ery’amazima era ettuufu: lowooza Katonda ky’ayagala, naawe okyagale n’omutima gwo gwonna.

Okusooka byonna, mwana wange, sinza era tendereza Katonda, mulowoozeeko mu ngeri ey’obukulu, mwogereko n’ekitiibwa, gulumiza obulabirizi bwe, sinza amaanyi ge, genda emirundi mingi mu kusinza kwe, era omusabenga emirundi mingi era bulijjo.

Oluvannyuma lw’ekyo, yagalanga muliraanwa wo, be bantu bonna, n’ekisa n’okwagala ng’okwo nga bwe weeyagala. Lowooza Katonda bw’ayagala abantu bonna, bw’abasaasira, bw’abalumirirwa, bw’abakuuma n’obwegendereza; olwo ofube okwagala ensi, nga Katonda bw’agyagala.

Katonda ayagala abantu bonna babeere basanyufu; n’olwekyo naawe yagala era weegombe kye kimu. Abantu bonna byokulabirako binene eby’Okwagala kwa Katonda; n’olwekyo abantu bonna ka babeere byokulabirako by’okwagala kwo.

Naye okusinga byonna, mwana wange, tegeera kino; tokolanga kintu kyonna olw’okuyomba, oba obuggya, oba okuvuganya, oba okwekulumbaza. Tokolanga kintu kyonna olw’okusinga abantu abalala, wabula olw’okusanyusa Katonda, era kubanga kwe kwagala kwe okole buli kintu mu ngeri esinga obulungi gy’osobola.

Kubanga bwe kiba nti omulundi gumu essanyu gy’oli okusinga abantu abalala, mpolampola kijja kufuuka essanyu gy’oli okulaba abantu abalala nga si balungi nga ggwe.

N’olwekyo goba buli kirowoozo eky’amalala n’okwagala okwawukana ku balala, era omanyiire okusanyukira obulungi bwonna n’obutuukirivu bwa bannaffe ebitonde, era osanyuke okulaba ebikolwa byabwe ebirungi nga bw’osanyukira ebibyo.

Kubanga nga Katonda bw’asanyukira ebikolwa byabwe ebirungi, nga bw’asanyukira ebibyo; bwe kityo osaanidde okwegomba, nti buli kintu eky’amagezi, era ekitukuvu, era ekirungi, kikolebwe mu ngeri ey’awaggulu abantu abalala, nga bw’okikola ggwe wennyini.

N’olwekyo kino kibeere kyokka ekikukubiriza era ekikusitula eri ebikolwa byonna ebirungi, obunyiikivu obw’obwesigwa, n’emirimu, okukola buli kintu mu ngeri etuukiridde era ennungi ennyo nga bw’osobola, olw’ensonga eno yokka, kubanga kisanyusa Katonda, ayagala obutuukirivu bwo, era awandiika ebikolwa byo byonna mu kitabo. Bwe ndimala okufa, mwana wange, olibeera nnannyini bugagga bwange bwonna, obunaasinga ennyo ebyetaago by’amaka gamu. N’olwekyo, nga bw’olina okusaasira emyoyo gy’abantu, n’okubeegombera essanyu lye limu naawe mu Ggulu, bwe kityo saasira emibiri gyabwe, era ofube okubafuula abasanyufu nga ggwe ku nsi.

Nga Katonda bwe yatonda ebintu byonna olw’obulungi obw’awamu obw’abantu bonna, bwe kityo ekitundu ekyo eky’ebyo ekikugweddeko ka kikozesebwe, nga Katonda bw’ayagala byonna bikozesebwe, olw’obulungi obw’awamu obwa bonna.

Kola ebirungi, mwana wange, okusooka byonna eri abo abasinga okubisaanira; naye jjukira okukola ebirungi eri bonna. Aboonoonyi abasinga obubi bafuna buli lunaku ebyokulabirako by’obulungi bwa Katonda gye bali; abaliisa era abakuuma, basobole okwenenya, n’okudda gy’ali: naawe n’olwekyo koppa Katonda, era tolowooza nti waliwo muntu mubi nnyo okufuna obuyambi bwo n’ekisa kyo, bw’olaba nti abyetaaga.

Nkuyigiriza Olulattini n’Oluyonaani, si lwa kwegomba okubeera omukebezi omukulu w’ebiwandiiko, omuwandiisi w’ebitontome omulungi, oba omwogezi omukugu; saagala mutima gwo kuwulira kwegomba kwonna ku kuno; kubanga okwegomba ebirungi bino butaliimu bwa mutima, era abakugu mu byo emirundi mingi basajja abeekulumbaza. Kubanga okwegomba ekintu kyonna ekitali kirungi kya mazima, kukendeeza okwewaayo kw’omutima eri ekyo ekiri ekirungi eky’amazima.

Naye nkuyigiriza ennimi zino, mu biseera ebisaanidde olyoke otunuulire ebyafaayo by’emirembe egyayita, n’oyiga enkola z’obulabirizi bwa Katonda ku nsi: nti, ng’osoma ebiwandiiko by’Abagezi ab’edda, olyoke olabe amagezi n’empisa ennungi nga bwe byabanga ettendo ly’abantu abakulu ab’emirembe gyonna, era onyweze omutima gwo olw’ebigambo byabwe eby’amagezi.

N’olwekyo amazima n’obwangu bibeere kyokka eky’okwewunda eky’olulimi lwo, era tosoma kirala wabula engeri y’okulowooza ku bintu byonna nga bwe bisaanidde, okulonda buli kintu ekisinga obulungi, okubeera ng’amagezi n’entegeka bwe biri, n’okukola mu buli kitundu ky’obulamu bwo ng’otuukagana n’okwagala kwa Katonda.

Soma engeri y’okujjuza omutima gwo ddala okwagala Katonda, n’okwagala muliraanwa wo, olwo omatire obutabeera muyivu wa buziba okusingawo, wadde omwami ow’empisa ennungi okusingawo, okusinga empisa zino bwe zinaakufuula. Ng’eddiini ey’amazima bw’etali kirala wabula obutonde obwangu obufugibwa amagezi amatuufu, bwe kityo eyagala era yeetaaga obwangu obunene n’obutaba na kyemulugunyo mu bulamu. N’olwekyo weewale okwolesa kwonna okutali kwetaagisa okw’eby’okwewunda n’abaweereza, era ennyumba yo ka eteekebwemu bulungi ebyetaago eby’ekigero. Tolowooza obugagga bwo kye busobola okukuwa, wabula amagezi amatuufu kye geetaaga.

Okwambala kwo kubeere kwa bwegendereza, okuyonjo, era okw’ekitiibwa, si kwa kwolesa bulungi bw’omubiri gwo, wabula okulangirira obwegendereza bw’omutima gwo, ekyambalo kyo eky’ebweru kifaanane obwangu obw’omunda n’obutaba na kyemulugunyo obw’omutima gwo. Kubanga kya magezi nnyo okubeera omuntu omu, ow’ekitundu kimu kyonna, n’olabika kungulu nga bw’oli munda.

Ku bikwata ku mmere yo n’ebyokunywa, mu byo kuuma amateeka agasinga obukulu ag’okwefuga n’obwegendereza obw’Ekikristaayo; tunuulira omubiri gwo bwokka ng’omuweereza era omukozi w’omwoyo gwo; era oguliise bwokka mu ngeri, esobola okusinga okuguweereza n’obwetoowaze era n’obuwulize.

Naye, mwana wange, kuuma kino ng’ekintu ekikulu ennyo, kye nnaakujjukizanga ebbanga lyonna lye nnaabeera naawe:—

Kyawa era onyoome ekitiibwa kyonna eky’abantu, kubanga si kirala wabula obusirusiru bw’abantu. Kye kyambika ekisinga obunene, era omulyamu asinga obunene, gw’oyinza okuyingiza mu mutima gwo.

Yagala obwetoowaze mu ngeri zaabwo zonna; bukole mu bitundu byabwo byonna, kubanga y’embeera esinga ekitiibwa ey’omwoyo gw’omuntu; bujja kutereeza omutima gwo n’okwagala kwo eri Katonda, era bukujjuze buli mpisa ey’ekisa era ey’okwagala eri abantu.

N’olwekyo buli lunaku lubeere lunaku lwa bwetoowaze; kkiriza okukka eri obunafu bwonna n’obutasobola bwa bannaffe ebitonde, bikka ku bunafu bwabwe, yagala obulungi bwabwe, kubiriza empisa zaabwe ennungi, yamba mu bwetaavu bwabwe, sanyukira obugagga bwabwe, saasira ennaku yaabwe, kkiriza omukwano gwabwe, buusa amaaso obutaba na kisa bwabwe, sonyiwa ettima lyabwe, beera muddu wa baddu, era kkiriza okukola emirimu egisinga obwavu eri abantu abasinga obwavu.

Toluubirira kirala wabula obulongoofu bwo n’obutuukirivu bwo, era tobeera na kwegomba bukulu, wabula okukola buli kintu mu ngeri ey’amagezi era ey’eddiini bwe etyo, nti osobola okusanyuka nti Katonda ali buli wantu, era alaba era yeetegereza ebikolwa byo byonna. Okugezesebwa okusinga obunene okw’obwetoowaze ye nneeyisa ey’obwetoowaze eri abo b’oyenkanya nabo mu myaka, mu bugagga, ne mu mbeera y’obulamu. N’olwekyo weegendereze entambula zonna ez’omutima gwo eri abantu bano. Enneeyisa yo yonna gye bali ka efugibwe okwagala okutaliimu bunnanfuusi. Tobeera na kwegomba kuteeka n’omu ku b’oyenkanya nabo wansi wo, wadde obusungu eri abo abandyagadde okwessa waggulu wo. Bwe baba ab’amalala, balwadde obulwadde obubi ennyo; n’olwekyo, ka bafune okusaasira kwo okw’ekisa; era oboolyawo obuwombeefu bwo buyinza okufuuka ensonga ey’okuwona kwabwe. Naye singa obwetoowaze bwo tebubagasa, kyokka bujja kuba kirungi ekisinga obunene ky’oyinza okwekolera ggwe wennyini.

Jjukira nti waliwo omusajja omu yekka mu nsi, gw’olina okuvuganya naye bulijjo, n’ofuba bulijjo okumusinga, era oyo ye ggwe wennyini.

Ekiseera eky’okukola ebiragiro bino, mwana wange, kijja kuggwa mangu gy’oli, ensi ejja kuseerera mangu okuva mu mikono gyo, oba okusingako ggwe ojja kuseerera mangu okugiyitamu; kirabika ng’olunaku lwa jjo bwe nnafuna okuyigirizibwa kuno kwe kumu okuva eri kitange omwagalwa, kwe nkulekera kaakano. Era Katonda eyampa amatu okuwulira, n’omutima okufuna, kitange bye yaŋŋamba, nsuubira, ajja kukuwa ekisa okwagala n’okugoberera okuyigirizibwa kwe kumu.

Bw’atyo Paternus bwe yasomesa omwana we.

Waliwo kaakano ayinza okulowooza nti okusomesebwa ng’okwo kwandinafuyizza era ne kumalamu emitima gy’abavubuka amaanyi, ne kunyaga ensi emirimu gyonna egisaanidde era egy’amagezi?

Kuli wala nnyo n’ekyo, nti tewali kintu ekisinga okuyinza okugulumiza n’okusitula omutima, n’okugutegekera okwegezaamu okusinga obuzira okw’empisa ennungi zonna.

Kubanga ani anaagamba, nti okwagala Katonda, okwegomba okumusanyusa, okwagala muliraanwa waffe, okwagala amazima ag’amagezi, n’empisa ennungi, okufumiitiriza ku butaggwaawo, n’empeera z’okutya Katonda, si nsonga za maanyi okusingawo ez’ebikolwa ebinene era ebirungi, okusinga okutenderezebwa abantu okutono okutali kukakafu?

Ku ludda olulala, tewali kintu mu mazima ekisinga okunafuya omutima, n’okugussa mu bwavu n’obuddu, tewali kintu ekiguleetera obutabeera mukama nnyo w’ebikolwa byagwo, oba obutasobola nnyo kugoberera magezi, okusinga okwagala okutenderezebwa n’ekitiibwa.

Kubanga, ng’okutenderezebwa n’ekitiibwa bwe biweebwa emirundi mingi ebintu n’abantu, gye bitasaanidde, ng’ekyo ekisinga okutenderezebwa n’okuweebwa ekitiibwa, kye kyo ekisinga okusanyusa okwegomba, emisono, n’empisa embi ez’ensi; bwe kityo oyo akola olw’okwegomba okutenderezebwa n’okukubirwa mu ngalo, ateekwa okuleka buli musingi omulala; ateekwa okugamba nti ekiddugavu kyeru, okufuula ekikaawa okuba ekiwoomerera, n’ekiwoomerera okuba ekikaawa, n’okukola ebintu ebisinga obwavu, ebisinga obubi, alyoke akubirwe mu ngalo.

Kubanga mu nsi eyonoonese, ng’eno bw’eri, ebikolwa ebisaanidde biyinza okuwanirirwa obulungi bwabyo bwokka, gye bitenderezebwa n’okuweebwa ekitiibwa, emirundi mingi bivumibwa era biyigganyizibwa.

Kale okusomesa abaana ku nsonga y’okuvuganya, oba okwegomba ekitiibwa, mu nsi ekitiibwa kyennyini gye kiri eky’obulimba, era gye kisinga okuweebwa obubi, kwe kuzikiriza obwesimbu obw’obutonde n’obuvumu bw’emitima gyabwe, n’okubawa okukyamira, okunaasinga okubatwala eri ebikolwa ebibi era ebya wansi, okusinga eri ebikolwa ebinene era ebisaanidde.

Ekyayita Ekiddako