Okuyita okw’Amaanyi eri Obulamu Obwewaddeyo eri Katonda era Obutukuvu
Nti si bulamu bwa bwereere oba bwa kwegomba kwa mubiri bwokka, wabula n’obulamu obusinga okutegekebwa, obutafugibwa kwewaayo kunene eri Katonda, bulaga ennaku zaabwo, obwetaavu bwabwo n’obwereere bwabwo eri amaaso g’ensi yonna. Kino kiragibwa mu bifaananyi by’abantu ab’enjawulo

Essuula 13 · eddakiika 20 ez’okusoma · eddakiika 26 ez’okuwuliriza

Nti si bulamu bwa bwereere oba bwa kwegomba kwa mubiri bwokka, wabula n’obulamu obusinga okutegekebwa, obutafugibwa kwewaayo kunene eri Katonda, bulaga ennaku zaabwo, obwetaavu bwabwo n’obwereere bwabwo eri amaaso g’ensi yonna. Kino kiragibwa mu bifaananyi by’abantu ab’enjawulo

KIGAMBO ekyewuunyisa ennyo Mukama waffe era Omulokozi waffe kye yagamba abayigirizwa be, mu bigambo bino: “Amaaso gammwe galina omukisa, kubanga galaba, n’amatu gammwe kubanga gawulira.” [Matayo 13:16] Bituyigiriza ebintu bibiri; ekisooka, nti obunafu n’obuzito bw’emitima gy’abantu, ku bikwata ku by’omwoyo, bunene nnyo, nti mu butuufu buyinza okugeraageranyizibwa n’obutaba na maaso n’amatu.

Eky’okubiri, Nti Katonda yajjuza buli kintu na buli kifo, ensonga n’obukakafu obw’obulamu obw’okutya Katonda, nti abo bonna abalina omukisa, abasanyufu bwe batyo okukozesa amaaso gaabwe n’amatu gaabwe, bateekwa okukwatibwako byo.

Kaakano newankubadde nga kino kyali, mu ngeri ey’enjawulo ennyo, embeera y’abo abaali ab’okuwa obujulizi n’ebiwulizo byabwe ku bulamu, n’ebyamagero, n’enjigiriza, bya Mukama waffe omutendereze, naye era ddala y’embeera y’Abakristaayo bonna mu kiseera kino. Kubanga ensonga z’eddiini, okuyitibwa eri okutya Katonda, biwandiikiddwa era byoleddwa ku buli kintu, era byeraga n’amaanyi bwe gatyo, era bulijjo bwe gatyo, eri ebiwulizo byaffe byonna mu buli kye tusisinkana, nti biyinza okubuusibwa amaaso gokka agatalaba, n’amatu gokka agatawulira.

Nsonga ki esinga obukulu ey’obulamu obw’eddiini, okusinga obutaliimu, obwavu bw’amasanyu gonna ag’ensi? Kyokka ani ayinza okwewala okulaba n’okuwulira kino buli lunaku olw’obulamu bwe?

Kuyita ki okusinga obukulu okutunula eri Katonda, okusinga obulumi, obulwadde, emisalaba n’okutawaanyizibwa kw’obulamu buno? Kyokka maaso ga ani n’amatu ga ani agatali bajulirwa baabyo buli lunaku?

Byamagero ki ebyandisinze okukwata ku biwulizo byaffe n’amaanyi, oba bubaka ki okuva mu Ggulu obwandisinze okutwogerera n’eddoboozi ery’omwanguka, okusinga okufa n’okugenda kwa bannaffe ebitonde buli lunaku? Kale ekintu ekimu ekyetaagibwa, oba ekigendererwa ekinene eky’obulamu, tekirekeddwa kuzuulibwa na kuwakana okw’amagezi n’okufumiitiriza okw’obuziba; naye kitukakibwako, mu ngeri esinga obwangu, olw’okumanya okuva mu biwulizo byaffe byonna, olw’ebintu byonna bye tusisinkana mu bulamu.

Ka tumale tuteese okulaba n’okuwulira, olwo ensi yonna efuuka gye tuli ekitabo eky’amagezi n’okuyigiriza; byonna ebiri mu nteekateeka ya bulijjo ey’obutonde, byonna ebigwawo obugwi mu ntambula y’ebintu, ensobi zonna n’okuggwamu essuubi ebitutuukako ffe bennyini, ennaku zonna n’ensobi ze tulaba mu bantu abalala, bifuuka gye tuli amasomo amangi ag’okubuulirirwa ageeyoleka obulungi; nga bituyigiriza, n’obukakafu bungi nga malayika okuva mu Ggulu, nti tetuyinza mu ngeri yonna kwesitula eri essanyu lyonna ery’amazima, wabula nga tukyusa ebirowoozo byaffe byonna, okwegomba kwaffe, n’okufuba kwaffe, eri essanyu ery’obulamu obulala.

Kuno kwe kukozesa okutuufu okw’ensi kwe njagala okukutwalamu, nga nkulagirira okukyusa amaaso go eri buli ngeri ey’obusirusiru bw’abantu, olyoke ofune okuva awo ensonga empya n’ebikukubiriza okubeera ku lw’ebigendererwa ebisinga obulungi n’obukulu eby’okutondebwa kwo.

Era singa wandimala otambula n’ekigendererwa kino, eky’okufuna omugaso mu busirusiru bw’ensi, n’eky’okuyiga obukulu bw’eddiini, okuva mu butono n’obutaliimu bw’engeri endala yonna ey’obulamu; singa, njogera, wandimala okutambuza ekigendererwa kino mu mutima gwo, wandizudde buli lunaku, buli kifo, na buli muntu, nga bukakafu obuggya obw’amagezi g’abo, abalonda okubeera ddala ku lwa Katonda. Olwo emirundi mingi wandikomyewo ewuwo ng’oli wa magezi okusingawo, mulungi okusingawo, era munywevu okusingawo mu ddiini, olw’ebintu byonna ebikugwiridde mu kkubo lyo.

Octavius musajja muyivu, ow’amagezi, amanyi bulungi ebitundu ebisinga eby’ebiwandiiko, era si mugenyi mu bwakabaka bwonna mu Bulaaya. Olunaku lumu, bwe yali yaakawona omusujja ogwali gumuludde, yeetwalira okwogera bw’ati eri mikwano gye:—

Essaawa yange ey’omusenyu, bw’agamba, kumpi eweddemu; era amaaso gammwe galaba obubonero bungi obw’obukadde n’okufa bwe ntambula nabwo: naye mpulira bulungi nga nzikirira mangu okusinga abali okumpi bwe balowooza. Nzikiriza ddala nti omwaka gumu omulala gujja kumaliriza okubala kwange.

Okufaayo kwa mikwano gye kwasitulibwa nnyo olw’okulangirira okw’engeri eyo, nga basuubira okuwulira ekintu ekirungi ennyo ddala okuva eri omusajja omuyivu bw’atyo, eyali asigazzaayo omwaka gumu gwokka okubeera omulamu. Octavius n’alyoka yeeyongerayo bw’ati: Olw’ensonga zino, bw’agamba, mikwano gyange, ndese ebirabo by’omwenge byonna; omwenge gw’ebifo ebyo si mulungi kimala gye ndi, mu kuggwaamu amaanyi kuno okw’obutonde. Kaakano nteekwa okwegendereza mu bye nnywa; siyinza kwefuula kukola nga bwe nnakolanga; era n’olwekyo mmaliridde okujjuza ekisenge kyange eky’omwenge n’omwenge mutono ogusinga obulungi ddala, newankubadde gunaamala ssente nnyingi bwe zityo.

Era nteekwa okubabuulira, mikwano gyange, nti obukadde bukaka omuntu okubeera ow’amagezi mu bintu ebirala bingi, era butukyusa endowooza zaffe nnyingi n’empisa zaffe.

Mumanyi nga bwe nnayagalanga okumanyagana n’abantu abangi; kaakano nkivumirira ng’ensobi. Abanywanyi basatu oba bana abasanyufu, abasanyusa, be bokka be njagala kaakano; kubanga nzudde nti, mu bunafu bwange obwa kaakano, bwe ndekebwa nzekka, oba n’abantu abazito, siba mu mirembe.

Ennaku ntono oluvannyuma lwa Octavius okulangirira kino eri mikwano gye, yaddamu n’alwala obulwadde bwe obw’olubereberye, n’akwasibwa omusawo omujjanjabi, eyamuziba amaaso ng’omwenge gwe omuggya tegunnatuuka.

Eugenius omuvubuka, eyaliwo mu kwogera kuno, yadda ewuwe ng’afuuse omuntu omuggya, n’okumalirira okujjuvu okw’okwewaayo ddala eri Katonda.

Sikwatibwangako nnyo bwe ntyo, bw’agamba Eugenius, olw’amagezi n’obukulu bw’eddiini, nga bwe nnakwatibwako bwe nnalaba Octavius omuyivu nga bw’agenda okuva mu nsi mu bwavu ne mu bunafu, olw’obutaba nayo.

Emirundi emeka gye nnakwatirwanga obuggya olw’obuyivu bwe obungi, obukugu bwe mu nnimi, okumanya kwe ku by’edda, empisa ze, n’engeri ye ennungi ey’okwoleka ebirowoozo bye ku nsonga zonna! Naye bwe nnalaba nga byonna bwe byakoma mu bwavu, omwaka ogusembayo ogw’obulamu ng’obwo bwe gwali ogw’okuba, era omukugu w’ebirungi bino byonna bwe yali awaliriziddwa okwogera mu busirusiru, olw’obutamanya masanyu n’essuubi eby’okutya Katonda, nnakakasizibwa ddala nti tewali kintu kya kukwatirwa buggya oba kwegomba, wabula obulamu obw’okutya Katonda okw’amazima; wadde ekintu ekirala eky’obwavu era ekitaliimu kubudaabuda nga okufa awatali kwo.

Kaakano nga Eugenius omuvubuka bwe yazimbibwa era n’ayigirizibwa bw’atyo mu nsonga eno; bwe kityo bw’oba n’omukisa okubeera n’ekitundu ku mpisa ye ey’okulowooza, ojja kusisinkana okuyigirizibwa okw’engeri eno okw’enjawulo; ojja kuzuula nti ensonga ez’amagezi n’essanyu ery’okutya Katonda okunywevu zeeyoleka mu bifo byonna, era zikwata ku biwulizo byo byonna mu ngeri esinga obwangu.

Ojja kuzuula nti ensi yonna ebuulira omutima ogufaayo; era nti bw’oba olina amatu agawulira, kumpi buli kintu ky’osisinkana kikuyigiriza essomo erimu ery’amagezi.

Naye kaakano, singa ku kubuulirira kuno n’okuyigiriza, kwe tufuna okuva mu biwulizo byaffe, okuva mu kumanya embeera y’obulamu bw’abantu; singa ku bino tugattako ekitangaala ky’eddiini, amazima ago amanene Omwana wa Katonda ge yatuyigiriza; olwo kijja kuba nga tekikyabuusibwabuusibwa, nti waliwo essanyu limu lyokka eri omuntu, nga bwe kiri nti waliwo Katonda omu yekka.

Kubanga okuva eddiini bw’etuyigiriza nti emyoyo gyaffe tegifa, nti okutya Katonda n’okwewaayo eri Katonda bijja kugitwala eri okunyumirwa Katonda okutaggwaawo, era nti empisa ez’omubiri, ez’ensi, zijja kugisuula mu nnaku etaggwaawo wamu n’emyoyo egyakolimirwa, nga bwe kiri ekitaliimu era obusirusiru, okuwa erinnya ly’essanyu oba okusanyuka eri ekintu kyonna okuggyako ekyo ekitutwala eri essanyu lino n’okusanyuka mu Katonda!

Singa byonna byandifiiridde wamu n’emibiri gyaffe, wandibaddewo ensonga emu ku lw’ebika ebyo eby’enjawulo eby’essanyu, ebyogerwako ennyo kaakano; naye okuva byonna byaffe bwe bitandikira ku kufa kw’emibiri gyaffe; okuva abantu bonna bwe bagenda okubeera abatafa, oba mu nnaku oba mu ssanyu, mu nsi eyawukana ddala ku eno; okuva bonna bwe banguwa okuva wano mu butali bukakafu bwonna, mangu nga okufa bwe kuyinza okubatema; abamu mu bulwadde, abamu mu bulamu, abamu nga beebase, abamu nga batunula, abamu mu ttumbi, abalala ng’enkoko zikookolima, era bonna mu ssaawa ze batamanyi; si kikakafu nti tewali muntu ayinza kusinga mulala mu ssanyu n’okusanyuka, okuggyako nga bw’amusinga mu mpisa ennungi ezo ezimutegekera okufa okw’essanyu?

Cognatus mukulembeze w’eddiini omwegendereza, ow’enkola, ayogerwako bulungi mu nsi, era assibwamu ekitiibwa mu kitundu kye eky’ekkanisa. Abantu b’ekitundu kye bonna bagamba nti musajja mwesigwa, era mukugu nnyo mu kukola endagaano y’okugula n’okutunda. Abalimi bamuwuliriza, n’okufaayo kungi, bw’ayogera ku kiseera ekisinga okusaanira okutunda emmere ey’empeke.

Amaze, okumala emyaka amakumi abiri, ng’atunuulira n’obunyiikivu obutale, era akuŋŋaanyizza obugagga bungi olw’okuddukanya obulungi.

Cognatus akkiriza ddala enjigiriza entuufu, era ajjudde okussa ekitiibwa mu Ntegeka y’Okusinza eya Bungereza; era bw’aba talina kusaba ku Lwokusatu ne ku Lwokutaano, kiri bwe kityo kubanga eyamusooka teyamanyiiza kitundu kya kkanisa mpisa ng’eyo.

Nga bw’atayinza kuweereza bifo bye byombi eby’ekkanisa yekka, bw’atyo akifuula nsonga ya mwoyo okukuuma omuyambi omwegendereza ku kimu ku byo, gw’apangisa okulabirira emyoyo gyonna mu kitundu ekyo, ku muwendo omutono nga omusajja omwegendereza bw’ayinza okufunibwa.

Cognatus abadde n’omukisa mungi ebiseera bye byonna; naye era abadde n’obutaba na mirembe n’okutawaanyizibwa abo bye balina, ababbidde mu mirimu gy’ensi. Emisolo, okufiirwa, emisalaba, emisingo emibi, abapangisa ababi, n’obuzibu bw’ebiseera, bye bitera okwogerwako mu kunyumya kwe; era ekiseera ekirungi oba ekibi kikwata nnyo ku mwoyo gwe.

Cognatus talina kigendererwa kirala mu kufuuka omugagga, wabula okulekera omwana wa muganda we omuwala obugagga bungi, gwe yayigiriza mu mpisa z’abakungu mu by’okwewunda eby’ebbeeyi, olw’ebyo by’aterese okuva mu kimu eky’ekkumi eky’ebifo bibiri eby’ekkanisa.

Baliraanwa batunuulira Cognatus ng’omukulembeze w’eddiini ow’essanyu, kubanga bamulaba (nga bwe bakiyita) ng’ali mu mbeera ennungi; era abamu ku bo bateesa okuwaayo abaana baabwe ab’obulenzi eri Ekkanisa, kubanga balaba nga bwe kyagendera bulungi Cognatus, kitaawe eyali omusajja owa bulijjo.

Naye kaakano singa Cognatus, bwe yasooka okuyingira mu buweereza obutukuvu, yategeera nti kintu kya busirusiru nnyo okufuuka omugagga olw’Enjiri; singa yeeteerawo ekyokulabirako ky’omu ku b’edda oba omulala; singa yalina okutya Katonda kwa St. Austin omukulu mu maaso ge, ataayaŋŋanga kugaggawaza n’omu ku b’ekika kye okuva mu nsimbi z’Ekkanisa; singa, mu kifo ky’emyaka amakumi abiri egy’okufaayo okutereka obugagga ku nsi, yagabanga ensimbi ez’omwaka gwonna, mu bikolwa by’okusaasira n’okulumirirwa ebisinga okuba eby’Ekikristaayo; singa, mu kifo ky’okusendasenda omwana wa muganda we okubeera ow’amalala, n’okumuwa eby’okwewunda ng’ebyo Omutume by’agaana, yayambaza, n’abudaabuda, n’ayamba bannamwandu bangi, bamulekwa n’abali mu nnaku, abandirabise bonna ku lulwe ku lunaku olw’enkomerero; singa, mu kifo ky’okufaayo n’okweraliikirira olw’endagaano embi, emisingo egitawaanya, n’okugula n’okutunda okubi, yafunanga okubudaabudibwa okutakoma olw’okumanya nti obugagga bwe buterekeddwa bulungi, gye butayinza kwonoonebwa nnyenje wadde obutalagge, n’ababbi gye batayinza kuyingira kububba; [Matayo 6:20] kyandiyinzizza, n’ensonga yonna, okwogerwa nti yakyamya omwoyo n’ekitiibwa eky’obuweereza bwe, oba yakendeeza ku ssanyu lyonna erisangibwa mu mulimu gwe omutukuvu?

Singa, mu kifo ky’okusanyukira essanyu ery’ekifo eky’ekkanisa eky’okubiri, yalowooza nti tekisaanira mulimu gwa mukulembeze wa ddiini okusuubula olw’amagoba mu bintu ebitukuvu, nga bwe kitasaanira okuggulawo edduuka; singa yalowooza nti kisinga obulungi okusemba omulimu ogw’obwesigwa eri omwana wa muganda we, okusinga okumuwanirira mu bugayaavu olw’emirimu gy’omuyambi; nti kisinga obulungi aleme kufuna ngoye nnungi n’omwami omugagga, okusinga obuvunaanyizibwa bw’emyoyo okupangisibwa, ne baganda be abakulembeze b’eddiini nga tebakkirizibwa kubeera mu by’ebyoto ebyo bye baweerezaako; — singa guno gwali mwoyo gwa Cognatus, kyandiyinzizza, n’ensonga yonna, okwogerwa nti amateeka gano ag’eddiini, obukakali buno obw’okutya Katonda, byanyagako Cognatus essanyu lyonna ery’amazima? Kyandiyinzizza okwogerwa nti obulamu obufugibwa bwe butyo omwoyo gw’Enjiri, buteekwa okubeera obukooya era obw’ennaku, bwe bugeraageranyizibwa n’obw’okukuŋŋaanyiza omwana wa muganda we obugagga?

Kaakano nga kino bwe kitayinza kwogerwa mu nsonga eno, bwe kityo mu buli ngeri endala ey’obulamu, bw’oyingira mu bitundu byabwo, ojja kuzuula nti, newankubadde bulabika nga bwangu era bwa mukisa nnyo, naye toyinza kugatta kutya Katonda ku kitundu kyabwo kyonna nga tewagasseeko ssanyu n’okusanyuka okusinga obulungi bungi bwe butyo.

Kaakano tunuulira embeera eyo ey’obulamu, ereetera amaaso gonna obuggya.

Negotius musajja eyeefuga, omwesigwa. Yaweereza ebiseera bye eby’okuyiga wansi wa mukama ow’obusuubuzi obunene, naye, olw’okuddukanya kwe yennyini, abufudde omulimu omunene okusinga bwe bwali edda. Okumala emyaka amakumi asatu egyayita awandiise ebbaluwa amakumi ataano oba nkaaga mu wiiki, era akola nnyo mu kuwandiikagana n’ebitundu byonna ebya Bulaaya. Obulungi obw’awamu obw’obusuubuzi bulabika eri Negotius ng’obulungi obw’awamu obw’obulamu; buli gw’asiima, buli ky’atendereza oba ky’avumirira, mu Kkanisa oba mu Gavumenti, kisiimibwa, kitenderezebwa, oba kivumirirwa, nga kitunuulira obusuubuzi.

Nga ssente bwe zimuyiikako bulijjo, bw’atyo emirundi mingi azireka okugenda mu ngeri ez’enjawulo ez’okusaasaanya n’obugabi, era oluusi mu makubo ag’okusaasira.

Negotius bulijjo yeetegefu okwegatta ku kusolooza kwonna okw’awamu. Bwe wabaawo okusolooza ssente mu kifo kyonna w’abeera, oba kwa kugula kikopo eky’empaka z’embalaasi, oba kununula musibe okuva mu kkomera, bulijjo okakasa okufuna ekintu okuva gy’ali.

Yawa Ekkanisa emu mu kyalo ebide ebirungi; era waliwo okusuubira kungi nti olunaku lumu alikola ekisenge eky’omu maaso eky’ennyumba y’akatale ekisinga obulungi okusinga ekyali kirabiddwa mu kifo kyonna. Kubanga gwe mwoyo gwa Negotius ogw’obugabi obutakola kintu kyonna mu ngeri ya wansi.

Bw’obuuza kiki ekyakuuma Negotius okuva mu bibi byonna eby’ensonyi, kye kimu ekyamukuuma okuva mu bukakali bwonna obw’okwewaayo eri Katonda, — gwe mulimu gwe omunene. Bulijjo abadde n’ebintu bingi nnyo ebikulu mu mutwe gwe, ebirowoozo bye bibadde nga bikola nnyo, nga tebimuganya kugwa mu ngeri yonna ey’obwenzi, wadde okuwulira obwetaavu bw’okutya Katonda okw’omunda, okunywevu.

Olw’ensonga eno awulira ku masanyu g’obwenzi, n’amasanyu g’okutya Katonda, n’obutafaayo bwe bumu; era talina kwegomba kubeera mu kimu okusinga mu kirala, kubanga tewali ku byo kituukagana na ngeri eyo ey’endowooza, n’emirimu emingi, ebyo bye ssanyu lye.

Singa Negotius yabuuzibwa kiki ky’aluubirira mu bulamu, yandibuliddwa eky’okuddamu nga bwe yandibuze singa yabuuzibwa omuntu omulala yenna ky’alowooza. Kubanga newankubadde bulijjo alabika gy’ali yennyini ng’amanyi ky’akola, era alina ebintu bingi mu mutwe gwe, ebimukubiriza mu bikolwa bye; naye tayinza kukubuulira kigendererwa kimu eky’awamu mu bulamu, kye yalonda ng’amaze okulowooza, ng’ekisaanira ddala okufuba kwe kwonna n’okutegana kwe.

Alina endowooza eziwerako ezitabuddwa mu mutwe gwe ezimazeemu ebbanga ddene; ng’ezino, kwe kugamba, nti kintu kikulu okubeera n’emirimu mingi okusinga abantu abalala; okubeera n’okugula n’okutunda kungi mu mikono gye okusinga ekikumi eky’abo ab’omulimu gwe gumu; okweyongera bulijjo okugaggawala n’okugaggawala, n’okukuŋŋaanya obugagga obungi ennyo nga tannafa. Ekintu ekirabika okuwa Negotius obulamu n’omwoyo ebisinga, era ekisinga okubeera mu birowoozo bye, kwe kusuubira kw’alina, nti alifa nga mugagga okusinga omuntu yenna ow’omulimu gwe eyali akikoze.

Abantu abasinga obungi, bwe balowooza ku ssanyu, balowooza ku Negotius, mu bulamu bwe buli ngeri y’essanyu mw’erowoozebwa okusisinkanira; omwegendereza, ow’amagezi, omugagga, ow’omukisa, omugabi, era omusaasizi.

Ka kaakano, n’olwekyo, tutunuulire embeera eno mu kitangaala ekirala, naye ekisinga okuba eky’amazima.

Ka kirowoozebwe nti, Negotius oyo yennyini yali musajja ategana, akola ennyo, buli lunaku ng’abbidde mu nsonga ez’enjawulo; nti teyanywanga era teyakabanga; naye yali mwegendereza era wa nkola mu mulimu gwe. Ka kirowoozebwe nti yakaddiwa mu ngeri eno ey’okusuubula; era nti enkomerero n’ekigendererwa ky’okufuba kuno kwonna, n’okufaayo, n’okwewaayo eri omulimu, kwali kuno kwokka, alyoke afe ng’alina emigogo gy’engatto empanvu n’ebyuma by’okuvuga embalaasi okusukka emitwalo kkumi, n’amakooti amanene agenkanankana.

Ka kirowoozebwe nti abantu ab’ensi abeegendereza bamwogerako, ng’amaze okufa, nti yali musajja mukulu era ow’essanyu, omukugu ddala mu mirimu, era yali afunye emigogo gy’engatto empanvu n’ebyuma by’okuvuga embalaasi emitwalo kkumi bwe yafa.

Kaakano singa kino kyali bwe kityo ddala, nzikiriza nti kyandikkiriziddwa mangu, nti obulamu obw’emirimu ng’egyo bwali bwa bwavu era bwa kusekererwa nga obulala bwonna obuyinza okuyiiyibwa. Naye kyandizibuwalidde omuntu yenna okulaga nti omusajja amaze ebiseera bye byonna n’ebirowoozo bye mu mirimu ne mu kwanguyiriza alyoke afe, nga bwe kyogerwa, ng’alina pawundi emitwalo kkumi, wa magezi n’akatono okusinga oyo eyafuba mu ngeri y’emu okubeera n’emigogo gy’engatto n’ebyuma by’okuvuga egyenkanankana bw’avaawo mu nsi.

Kubanga singa empisa n’embeera y’emyoyo gyaffe ye mbeera yaffe yonna; singa ekigendererwa kyokka eky’obulamu kwe kufa nga tuli ba ddembe okuva mu kibi, era nga tugulumiziddwa mu mpisa ennungi, nga bwe tusobola; singa nga bwe twajja obwereere, bwe tutyo obwereere bwe tuliddayo, ne tuyimirira mu kusalirwa omusango mu maaso ga Kristo ne bamalayika be abatukuvu, olw’essanyu oba ennaku ebitaggwaawo; kiyinza kitya okutegeeza ekintu kyonna omuntu kye yalina, oba kye yali talina, mu nsi eno? Kiyinza kitegeeza ki ky’oyita ebintu ebyo omuntu by’alese emabega; ka obiyite bibye oba bya muntu mulala yenna; ka obiyite miti oba nnimiro, oba binyonyi n’ebyoya; ka obiyite pawundi emitwalo kkumi, oba emigogo gy’engatto n’ebyuma by’okuvuga emitwalo kkumi? Njogera nti, obiyite; kubanga ebintu tebimutegeeza kusinga mannya gaabyo.

Kaakano kyangu okulaba obusirusiru bw’obulamu obumalibwa bwe butyo, okuwa omuntu omuwendo ogw’engeri eyo ogw’engatto n’ebyuma by’okuvuga. Naye tekyetaagisa busobozi bwa kulaba businga, wadde okutegeera okusinga obulungi, okulaba obusirusiru bw’obulamu obumalibwa mu kufuula omuntu nnannyini bibuga kkumi nga tannafa.

Kubanga singa, bw’amala okufuna ebibuga bye byonna, oba engatto ze zonna, omwoyo gwe gugenda kugenda mu kifo kyagwo ekigusaanira mu myoyo egyawukanye ku mibiri, n’omubiri gwe ne guteekebwa mu ssanduuko, okutuusa eŋŋombe esembayo lw’erimuyita mu kusalirwa omusango; awo we kirinoonyezebwa, nga bwe twayogera, ne tulowooza, ne tukola, n’obwetoowaze, n’okwewaayo eri Katonda, n’obulongoofu, n’obuwombeefu, n’okutya Katonda, n’okusaasira, n’omutima ogw’omu ggulu, bwe twali mu mubiri; tuyinza tutya okugamba, nti oyo amaze obulamu bwe mu kukuŋŋaanya pawundi emitwalo kkumi, yeekoledde ebisinga amagezi, okusinga oyo eyafaayo mu ngeri y’emu okufuna emitwalo kkumi egy’ekintu ekirala kyonna?

Naye okweyongerayo: ka kaakano kirowoozebwe nti Negotius, bwe yasooka okuyingira mu mirimu, bwe yasoma Enjiri n’okufaayo, n’amaaso amaggule, yazuula nti alina omulimu munene nnyo ku mikono gye okusinga ogwo gwe yayigira mu buweereza bw’okuyiga; nti waliwo ebintu ebikwata ku muntu, ebikulu ennyo okusinga byonna amaaso gaffe bye gayinza okulaba; eby’ekitiibwa ennyo, nti bisaanira ebirowoozo byaffe byonna; eby’akabi ennyo, nti byetaaga okufaayo kwaffe kwonna; era ebikakafu ennyo, nti tebirimbangako mukozi mwesigwa. Ka kirowoozebwe nti, olw’okusoma ekitabo kino, yazuula nti omwoyo gwe gwali gusinga gy’ali omubiri gwe; nti kyali kisinga obulungi okukula mu mpisa ennungi ez’omwoyo, okusinga okubeera n’omubiri omunene oba ensawo ejjudde; nti kyali kisinga obulungi okusaanira eggulu, okusinga okubeera n’ennyumba ennungi ez’enjawulo ku nsi; nti kyali kisinga obulungi okwekakasa essanyu eritaggwaawo, okusinga okubeera n’ebintu bingi by’atayinza kukuuma; kisinga obulungi okubeera mu mpisa ez’obwetoowaze, okutya Katonda, okwewaayo eri Katonda, okusaasira, n’okwefiiriza, okusinga okufa nga tetwetegekedde kusalirwa musango; kisinga obulungi okufaanana ennyo Omulokozi waffe, oba omutukuvu omu ow’ettutumu, okusinga okusinga abasuubuzi bonna mu nsi mu mirimu ne mu bunene bw’obugagga. Ka kirowoozebwe nti Negotius, ng’akkiriza nti ebintu bino bya mazima, yeewaayo ddala eri Katonda ng’atandika obulamu bwe mu nsi, ng’amaliridde obutagoberera mulimu gwe kusukka ekyo ekituukagana n’okwewaayo eri Katonda okunene, obwetoowaze, n’okwefiiriza; era olw’ebigendererwa ebirala byonna, wabula okwefunira eby’okweyimirizaawo ebisaanidde, n’okukola ebirungi byonna by’asobola eri emyoyo n’emibiri gya bannaffe ebitonde. Ka kirowoozebwe, n’olwekyo, nti mu kifo ky’okwanguyiriza okutakoma okw’emirimu, yeeyawulanga emirundi mingi, era yakuumanga n’obwegendereza essaawa zonna ez’okusaba; nti, mu kifo ky’okwegomba okutaliiko mirembe okw’obugagga obusingawo, omwoyo gwe gubadde gujjudde okwagala Katonda n’okwagala okw’omu ggulu, nga bulijjo gutunula okulwanyisa empisa ez’ensi, era bulijjo nga gwegomba ekisa kya Katonda; nti, mu kifo ky’okweraliikirira kw’ensi n’enkwe, yali akola nnyo okunyweza omwoyo gwe okulwanyisa buli kusembera kw’ekibi; nti, mu kifo ky’okwolesa okw’ebbeeyi, n’obugabi obw’ebbeeyi obw’obulamu obw’ekitiibwa, yayagala era yakolanga buli ngeri ey’obwetoowaze n’obuwombeefu; nti, mu kifo ky’embaga ennene n’emmeeza ezijjudde, ennyumba ye yawanga bwokka eky’okuwummuza ekisaanidde eri abo abakyetaaga. Ka kirowoozebwe nti okumatira kwe kwamukuuma nga talina buggya bwa ngeri yonna; nti okutya Katonda kwe kwamufuula omwebaza eri Katonda mu misalaba gyonna n’okuggwamu essuubi; nti okusaasira kwe kwamuziyiza okubeera omugagga, olw’okugabanga obutakoma eri bonna abeetaaga okusaasirwa. Kaakano, singa guno gwali mwoyo gwa Kikristaayo ogwa Negotius, waliwo ayinza okugamba, nti yali afiiriddwa essanyu ery’amazima n’okusanyuka kw’obulamu, olw’okugoberera bwe atyo omwoyo, n’okubeera ng’essuubi ly’Enjiri bwe liri? Kiyinza okwogerwa, nti obulamu obufuuliddwa eky’okulabirako olw’empisa ennungi ng’ezo, ezikuuma Eggulu bulijjo mu maaso gaffe, ezisanyusa era ezigulumiza omwoyo wano, era ezigutegekera okubeera mu maaso ga Katonda oluvannyuma, buteekwa okubeera obw’obwavu era obukooya, bwe bugeraageranyizibwa n’obw’okutuuma obugagga, obutayinza kubeera naffe, wadde ffe okubeera nabwo?

Tekyandikomye okweyongera okuwa ebyokulabirako eby’engeri eno, okukulaga nga bitono ebifiirwa, era nga bingi ebifunibwa, olw’okuyingiza okutya Katonda okunywevu era okutuufu mu buli mbeera ey’obulamu bw’omuntu.

N’olwekyo kaakano nja kukirekera okufumiitiriza kwo, okutwala engeri eno ey’okulowooza mu maaso, nga nsuubira nti olagiriddwa ekimala olw’ebyo ebyogeddwa wano, okwekakasa wennyini, nti okutya Katonda okw’amazima era okw’awaggulu kuli wala nnyo n’okufuula obulamu bwonna obukooya era obutawaanya, nti kwe kokka essanyu n’okusanyuka kwa buli mbeera mu nsi.

Kuba ekifaananyi mu birowoozo byo eky’omuntu omu alina akafuba, oba obulwadde obulala bwonna obumuludde obutawonyezeka.

Singa wandirabye omuntu ng’oyo nga yeemalidde ddala ku kukola buli kintu mu mwoyo gw’eddiini, ng’akozesa mu magezi agasinga ebiseera bye byonna, obugagga bwe, n’obusobozi bwe; singa yali ayagala okutwala buli mulimu gw’okutya Katonda ku ntikko yaagwo esinga, n’okufuba okufuna omugaso gwonna ogwali guyinza okufunibwa mu bulamu bwe obwali busigaddeyo; singa yeewalanga emirimu gyonna, wabula egyo egyali gyetaagisa; singa yakyawa obusirusiru bwonna n’obutaliimu bw’ensi, nga talina kwagala eby’okwewunda n’okwolesa, naye ng’anoonya okubudaabudibwa kwe kwonna mu ssuubi n’okusuubira kw’eddiini; ddala wanditenderezza amagezi ge, wandigambye nti yakwata engeri entuufu okwefuula omusanyufu era ow’essanyu nga omuntu yenna bw’ayinza okubeera mu mbeera ey’obunafu ng’obwo.

Ku ludda olulala, singa wandirabye omuntu oyo yennyini, n’emikono egikankana, omukka omumpi, emba ennyangu, n’amaaso agaabbira, nga yeemalidde ddala ku mirimu n’okugula n’okutunda, ebbanga lyonna lye yali ayinza okwogera; singa wandimulabye ng’asanyukira engoye ennungi, nga kumpi tayinza kuyimirira kwambazibwa, era ng’asaasaanya ssente ze ku mbalaasi n’embwa, okusinga okugula essaala z’abaavu ku lw’omwoyo gwe, ogwali gunaatera okwawulibwa ku mubiri gwe, ddala wandimuvumiridde ng’omusajja omunafu, omusirusiru.

Kaakano nga bwe kyangu okulaba amagezi, obutuufu, n’essanyu, ery’omwoyo ogw’eddiini mu muntu alina akafuba, bwe kityo bw’ogoberera engeri y’emu ey’okulowooza, ojja kutegeera mu bwangu bwe bumu amagezi ago n’essanyu ery’empisa ey’okutya Katonda, mu buli mbeera endala ey’obulamu.

Kubanga mangu nnyo buli muntu omulamu bw’aliba mu mbeera y’oyo alina akafuba! Mangu nnyo bw’alyetaaga okubudaabudibwa n’okumatira kw’eddiini kwonna okwo kwe kumu, buli muntu afa kw’ayetaaga!

Era bwe kiba kya magezi era kya ssanyu okubeera mu kutya Katonda, kubanga tetulina kusukka mwaka gumu okubeera abalamu, si kye kisinga amagezi, era tekitufuula basanyufu okusingawo, kubanga tuyinza okubeera n’emyaka egisingawo egijja? Bwe kiba nti omwaka gumu ogw’okutya Katonda nga tetunnafa gwagalibwa nnyo bwe gutyo, emyaka egisingawo egy’okutya Katonda tegisinga nnyo okwagalibwa?

Singa omuntu yalina emyaka etaano emikakafu okubeera omulamu, tekyandisobose n’akatono okulowooza, nga teyeeteese kugikozesa gyonna mu ngeri esinga obulungi. Bwe yandirabye nga bw’amala ekiseera kimpi nnyo mu nsi eno, yandirowoozezza nti eno si nsi yiye; era bwe yandirabye nga bw’ali okumpi n’ensi endala etaggwaawo, ddala yandirowoozezza nti kyetaagisa nnyo okubeera omunyiikivu ennyo mu kwetegekera yo.

Kaakano okutya Katonda nga bwe kulabika okw’amagezi mu mbeera ng’eyo ey’obulamu, kusinga n’okuba okw’amagezi mu buli mbeera ey’obulamu, eri buli muntu alowooza.

Kubanga, ani okuggyako omulalu ayinza okubala nti alina emyaka etaano emikakafu egijja?

Era bwe kiba kya magezi era kyetaagisa okwegaana empisa zaffe ez’ensi, n’okubeera ddala ku lwa Katonda, kubanga tukakasa nti tugenda kufa ku nkomerero y’emyaka etaano; ddala kiteekwa okusinga ennyo okuba eky’amagezi era ekyetaagisa gye tuli okubeera mu mwoyo gwe gumu, kubanga tetulina bukakafu nti tujja kubeera balamu okumala wiiki ttaano.

Nate, singa twandigasseeko emyaka amakumi abiri ku etaano, egy’oboolyawo egisinga egyo egigenda okugattibwa ku bulamu bw’abantu bangi, abatuuse mu myaka gy’abasajja abakulu; nga kino kintu kya bwavu! Enjawulo nga ntono nnyo wakati w’emyaka etaano n’amakumi abiri mu etaano!

Kyogerwa nti, olunaku olumu eri Katonda luli ng’emyaka olukumi, n’emyaka olukumi ng’olunaku olumu; kubanga, ku bikwata ku butaggwaawo bwe, enjawulo eno tebalibwa.

Kaakano nga ffenna bwe twatondebwa okubeera abataggwaawo, okubeera mu kuddiriŋŋana okutaliiko nkomerero okw’emirembe n’emirembe, enkumi, n’obukadde bw’enkumi z’emyaka gye bitaligeraageranyizibwa n’obulamu bwaffe obutaggwaawo mu Katonda: bwe kityo ku bikwata ku mbeera eno etaggwaawo, ye mbeera yaffe ey’amazima, emyaka amakumi abiri mu etaano kitundu kitono nnyo nga ennaku amakumi abiri mu ttaano.

Kaakano tetuyinza kusalawo bulungi ku biseera nga bwe bitukwatako, nga tetulowoozezza ku mbeera ey’amazima ey’obuwangaazi bwaffe. Bwe tuba ebitonde eby’akaseera, olwo ekiseera ekitono kiyinza okuyitibwa mu butuufu kinene nnyo ku bikwata ku ffe; naye bwe tuba ebitonde ebitaggwaawo, olwo enjawulo y’emyaka emitono tebalibwa.

Singa twandirowoozezza ebika bisatu eby’enjawulo eby’ebitonde ebirina amagezi, byonna nga birina obuwangaazi obw’enjawulo, naye obugereke, ekika ekimu ekibeera mazima omwezi gumu gwokka, ekirala omwaka, n’eky’okusatu emyaka kikumi. Kaakano singa ebitonde bino byandisisinkanye wamu, ne byogera ku biseera, biteekwa okwogera mu lulimi olw’enjawulo ennyo: ekitundu ky’essaawa eri abo abali ab’okubeera omwezi gumu gwokka, kiteekwa okubeera ekintu eky’enjawulo ennyo ku kye kiri eri abo abali ab’okubeera emyaka kikumi.

Nga bwe kiri, n’olwekyo, nti ekiseera kintu eky’enjawulo bwe kityo ku bikwata ku mbeera y’abo abakinyumirwa, bwe kityo singa twandiyagadde okumanya ekiseera kye kiri ku bikwata ku ffe, tuteekwa okulowooza ku mbeera yaffe.

Kaakano okuva embeera yaffe etaggwaawo bw’eri ddala yaffe, nga embeera yaffe eya kaakano; okuva bwe tuli ab’okubeera abalamu emirembe gyonna mazima, nga bwe tuli abalamu kaakano; kyeyoleka, nti tetuyinza kusalawo muwendo gwa kiseera kyonna, ku bikwata ku ffe, wabula nga tukigeraageranya n’obuwangaazi obwo obutaggwaawo, bwe twatondebwa.

Singa wandiyagadde okumanya emyaka etaano kye gitegeeza eri ekitonde ekyali eky’okubeera emyaka kikumi, oteekwa okugeraageranya etaano ku kikumi, olabe ekitundu ky’egirimu; olwo ojja kusalawo bulungi.

Bwe kityo singa wandiyagadde okumanya emyaka amakumi abiri kye gitegeeza eri omwana wa Adamu, oteekwa okugigeraageranya si ku bukadde bw’emirembe, naye ku buwangaazi obutaggwaawo, obutalina muwendo gwa bukadde gwonna oguyinza okugugeraageranyizibwa nabwo; olwo ojja kusalawo bulungi, ng’ozudde nti tegirina kye gibalibwamu.

Lowooza, n’olwekyo, ku kino; nga bwe wandivumiridde obusirusiru bw’omuntu, eyandifiiriddwa omugabo gwe ogw’ekitiibwa ekijja, ku lw’okubeera omugagga, oba omukulu, oba atenderezebwa, oba asanyukira essanyu lyonna, olunaku lumu lwokka olw’obwavu nga tannafa!

Naye singa ekiseera kijja kujja, emyaka emingi lwe girirabika nga mitono eri buli muntu, okusinga olunaku bwe lulabika kaakano, okusalirwa omusango nga kunene kutya olwo, singa essanyu eritaggwaawo lirirabika nga lyafiirwa olw’ekintu ekitono okusinga okunyumirwa okw’olunaku olumu!

Lwaki olunaku lulabika ng’ekintu ekitono gye tuli kaakano? Kiri bwe kityo kubanga tulina emyaka egy’okulugeraageranya nagyo. Buwangaazi bw’emyaka bwe bulufuula okulabika nga terubalibwa.

Kale emyaka gy’obukulu bw’omuntu giteekwa okulabika nga bintu bitono nnyo, nga giwaliriziddwa okugeraageranyizibwa n’obutaggwaawo, nga tewaliba kirala kya kugigeraageranya nakyo wabula obutaggwaawo!

Kaakano eno ye nsonga ejja okubeera eya buli muntu, amangu ddala nga bw’ava mu mubiri; ajja kuwalirizibwa okwerabira enjawulo z’ennaku n’emyaka, n’okupima ekiseera, si mu kutambula kw’enjuba, naye nga akigeraageranya n’obutaggwaawo.

Ng’emmunyeenye ezitakyuka, olw’okuba nga twateekebwa wala bwe tutyo okuva gye ziri, bwe zirabika ng’obutonnyeze bwokka; bwe kityo ffe, nga tuteekeddwa mu butaggwaawo, bwe tulitunuulira emabega ebiseera byonna, byonna birirabika ng’akaseera kokka.

Olwo, okwejalabya, okwesanyusa, obugagga, obukulu obw’emyaka amakumi ataano, birirabika eri buli muntu abitunuulira emabega, ng’okunyumirwa okumu okw’obwavu okumpi nga bwe yandibadde atwalibwa mu kibi kye ekisooka.

Okufumiitiriza kuno okutono ku biseera kwa kulaga bwokka nga bwe balowooza mu bwavu, nga bwe basalawo mu nnaku, abo abatafaayo nnyo ku mbeera etaggwaawo, kubanga bayinza okubeera emyaka egiwerako okuva gy’eri, okusinga bwe bandibadde singa bamanya nti basigazzaayo wiiki ntono okugituukako.

Omalirizza Nti si bulamu bwa bwereere oba bwa kwegomba kwa mubiri bwokka, wabula n’obulamu obusinga okutegekebwa, obutafugibwa kwewaayo kunene eri Katonda, bulaga ennaku zaabwo, obwetaavu bwabwo n’obwereere bwabwo eri amaaso g’ensi yonna. Kino kiragibwa mu bifaananyi by’abantu ab’enjawulo

Ekyayita Ekiddako