Okuyita okw’Amaanyi eri Obulamu Obwewaddeyo eri Katonda era Obutukuvu
Okulaga okwewaayo okunene eri Katonda bwe kujjuza obulamu bwaffe emirembe n’essanyu ebisinga ebiyinza okufunibwa mu nsi muno

Essuula 11 · eddakiika 23 ez’okusoma · eddakiika 30 ez’okuwuliriza

Okulaga okwewaayo okunene eri Katonda bwe kujjuza obulamu bwaffe emirembe n’essanyu ebisinga ebiyinza okufunibwa mu nsi muno

ABANTU ABAMU oboolyawo bajja kuwakanya, nti amateeka gano gonna ag’okubeera mu butukuvu eri Katonda mu byonna bye tukola, gaziyiza nnyo obulamu bw’omuntu; nti bujja kufuulibwa embeera ey’okweraliikirira ennyo, olw’okuyingiza bwe tutyo okutunuulira Katonda mu bikolwa byaffe byonna; era nti olw’okwefiiriza amasanyu amangi bwe gatyo agalabika ng’agataliiko musango, tujja kufuula obulamu bwaffe obuzitowa, obutaliimu mirembe, era obw’ennaku.

Kino kiyinza okuddibwamu nti,

Ekisooka, Nti amateeka gano gaalagirwa, era mazima galireeta, ekigendererwa ekikontana ddala n’ekyo. Nti mu kifo ky’okufuula obulamu bwaffe obuzitowa era obw’ennaku, galibufuula obujjudde okumatira n’essanyu ery’amaanyi. Nti olw’amateeka gano, tuwaanyisa buwaanyisa essanyu ery’obwana ery’okwegomba kwaffe okutaliimu era okulwadde, olw’ebisanyusa ebinywevu n’essanyu ery’amazima ery’ebirowoozo ebiramu.

Eky’okubiri, Nti nga bwe watali musingi gwa kubudaabudibwa mu bisanyusa eby’obulamu buno, okuggyako mu kukakasa nti Katonda ow’amagezi era omulungi y’afuga ensi, bwe kityo gye tukoma okuzuula Katonda mu buli kintu, gye tukoma okumunoonya mu buli kifo, gye tukoma okumutunuulira waggulu mu bikolwa byaffe byonna, gye tukoma okugoberera okwagala Kwe, gye tukoma okukola ng’amagezi Ge bwe gali, n’okugoberera obulungi Bwe, n’okwesiima kwaffe mu Katonda gye kukoma okweyongera, okugabana ku butonde bwa Katonda, n’okugulumiza era n’okwongera byonna eby’essanyu era ebibudaabuda mu bulamu bw’omuntu.

Eky’okusatu, Oyo afuba okuwangula, n’okusiguukulula mu birowoozo bye, okwegomba okwo kwonna okw’amalala, obuggya, n’okwegomba obukulu, eddiini kw’ewakanya, akola bingi okwefuula ow’essanyu, ne mu bulamu buno, okusinga oyo ategeka engeri ez’okukwekkusaamu. Kubanga okwegomba kuno kwe kuleeta obutabanguko bwonna n’okunyiiga okw’obulamu bw’omuntu: bwe bulwadde bw’okuzimba n’omusujja ogw’ebirowoozo byaffe, nga bibitawaanya n’okwegomba okw’obulimba, n’okuyaayaana okutaliimu mirembe ku bintu bye tutetaaga, era nga byonoona okuwoomerwa kwaffe eri ebintu ebyo ebiri obulungi bwaffe obusaanidde.

Lowooza bulowooza nti walaba awamu oba awalala omuntu eyeeteerawo amagezi ng’etteeka ly’ebikolwa bye byonna; ataalina kwegomba okuggyako ku bintu ng’ebyo obutonde bye bwetaaga, era eddiini bye ekkiriza; eyali omulongoofu ku kweyongera kwonna okw’amalala, obuggya, n’omululu, nga bw’ali ku birowoozo by’okutta; nti, mu ddembe lino okuva mu kwegomba okw’ensi, yalina emmeeme ejjudde okwagala kwa Katonda, ng’ayagala era ng’asaba nti abantu bonna bafune bye beetaaga mu bintu eby’ensi, era bagabane ku kitiibwa ekitaggwaawo mu bulamu obugenda okujja. Lowooza bulowooza ku muntu abeera mu ngeri eno, era omwoyo gwo gwennyini gujja kukugamba amangu ddala, nti ye muntu asinga essanyu mu nsi, era nti tekiri mu buyinza bw’endowooza esinga obugagga okuyiiya essanyu lyonna erisingawo obugulumivu mu mbeera y’obulamu eya kaakano.

Ate ku ludda olulala, bw’olowooza nti tatuukiridde mu ddaala lyonna; bw’olowooza nti ali wansi bubeezi w’okwagala okumu okw’obusirusiru oba okwegomba okumu okutaliimu, omwoyo gwo gwennyini gujja kukugamba nate nti bw’atyo akendeeza ku ssanyu lye, era yeenyaga okwesiima okw’amazima mu mpisa ze endala ennungi. Bwe kiri eky’amazima bwe kityo, nti gye tukoma okubeera abalamu mu mateeka g’eddiini, gye tukoma okufuula obulamu bwaffe obw’emirembe era obw’essanyu.

Era nate; nga bwe kirabika bwe kityo nti essanyu ery’amazima liyinza kufunibwa bufunibwa okuva mu madaala agasingirayo ddala ag’okutya Katonda, okwefiiriza okusingirayo ddala okw’okwegomba kwaffe, n’amateeka g’eddiini agasinga obukakali; bwe kityo amazima ge gamu galirabika nga tulowooza ku nnaku y’omuntu. Bwe tunaatunuulira mu nsi, ne tulaba obutabanguko n’ebizibu by’obulamu bw’omuntu, tujja kusanga nti byonna biva ku kwegomba kwaffe okw’amaanyi era okutali kwa ddiini.

Kale ebizibu byonna n’obutaba na mirembe byesigamye ku kubulwa ekintu ekimu oba ekirala: n’olwekyo bwe twandyagadde okumanya ensonga ey’amazima ey’ebizibu byaffe n’obutabanguko, tuteekwa okuzuula ensonga y’ebyetaago byaffe; kubanga ekyo ekizaala era ekyongera ebyetaago byaffe, kizaala era kyongera, mu ddaala lye limu, ebizibu byaffe n’obutabanguko.

Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna yatusindika mu nsi nga tulina ebyetaago bitono nnyo; emmere, n’ekyokunywa, n’engoye, bye bintu byokka ebyetaagisa mu bulamu; era nga bino bwe biri ebyetaago byaffe ebya kaakano byokka, bwe kityo ensi eya kaakano erimu ebimala okutuukiriza ebyetaago bino.

Singa omuntu yalina ekitundu ky’ensi mu buyinza bwe, tayinza kukifunamu okusinga kino; nga bw’akyetaaga bwetaazi okuwanirira obulamu obw’omubiri, bwe kityo tekisobola kumukolera kirala kyonna, wadde okumuwa essanyu eddala lyonna.

Eno y’embeera y’omuntu, — eyazaalibwa ng’alina ebyetaago bitono, era mu nsi ennene esobola ennyo okubituukiriza. N’olwekyo omuntu yandirowoozezza mu magezi nti abantu bandimaze obulamu bwabwe mu kumatira n’okwebaza Katonda; waakiri, nti bandibadde ba ddembe okuva mu butabanguko obw’amaanyi n’okunyiiga, nga bwe bateekeddwa mu nsi erimu ebisukka ku bimala okuyamba ebyetaago byabwe byonna.

Naye bwe tugattako ku bino byonna, nti obulamu buno obumpi, obuweereddwa bwe butyo byonna bye twetaaga mu bwo, buba kuyita kumpi bwokka okugenda mu kitiibwa ekitaggwaawo, gye tulyambazibwa okumasamasa kwa Bamalayika, ne tuyingira mu ssanyu lya Katonda, twandisuubidde n’amagezi agasingawo nti obulamu bw’omuntu bwandibadde mbeera ya mirembe, n’essanyu, n’okusanyukira mu Katonda. Bwe kityo mazima bwe kyandibadde, singa amagezi gaalina obuyinza bwago bwonna ku ffe.

Naye, zisanze! wadde Katonda, n’obutonde, n’amagezi, bifuula obulamu bw’omuntu bwe butyo obutaliimu byetaago bingi era obujjudde essanyu bwe butyo; naye okwegomba kwaffe, mu kujeemera Katonda, obutonde n’amagezi, kutonda ensi empya ey’ebibi, ne kujjuza obulamu bw’omuntu ebyetaago eby’ekirooto, n’obutabanguko obutaliimu.

Omuntu ow’amalala alina ebyetaago lukumi, amalala ge gokka bye gaatonda; era bino bimufuula ajjudde ebizibu nga Katonda bwe yandibadde amutonze n’okwegomba lukumi, nga tatonze kintu kyonna ekisaanira okukumatiza. Obuggya n’okwegomba obukulu nabyo birina ebyetaago byabyo ebitakoma, ebitabula emmeeme z’abantu, era olw’okukontana kw’entambula zaabyo, bibafuula ab’ennaku mu ngeri ey’obusirusiru, nga abo abaagala okubuuka n’okuseyeeya mu kiseera kye kimu.

Omuntu yenna eyeemulugunya, atalina mirembe, k’akugambe bugambi ensibuko y’obutaba na mirembe bwe, era ojja kulaba mu lwatu nti ye nsibuko y’okubonaabona kwe; nti yeetawaanya olw’ekibi ekimu eky’ekirooto, ekirirekera awo okumubonyaabonya amangu ddala nga amatidde okuba ekyo Katonda, n’obutonde, n’amagezi bye bimwetaagako okuba.

Singa wandirabye omuntu ng’amalira ennaku ze mu butabanguko, kubanga teyasobola kutambulira ku mazzi, oba okukwata ebinyonyi nga bimuyitako nga bibuuka, wandikkirizza mangu nti omuntu ng’oyo yandyeyebazizza yekka olw’obutaba na mirembe ng’obwo. Naye kaakano bw’otunuulira obutabanguko bwonna obusinga okubonyaabonya mu bulamu, ojja kubusanga bwonna nga bwa busirusiru bwe butyo: abantu we babonyaabonyezebwa obusirusiru bwabwe bwokka, era nga beetawaanya olw’ebintu ng’ebyo ebitabakwatako, era ebitali bulungi bwabwe obusaanidde, okusinga okutambulira ku mazzi, oba okukwata ebinyonyi.

Kiki ky’oyinza okulowooza ekisinga obusirusiru n’okusukkiriza, okusinga okulowooza ku muntu ng’akaluubiriza obwongo bwe, era ng’ayiga emisana n’ekiro engeri y’okubuuka? — ng’ava mu nnyumba ye n’awaka we, ng’akoowa olw’okulinnya buli kifo ekiwanvu, ng’akuba amavi era ng’asaba buli gw’asanga amusitule okuva ku ttaka, nga yeenuubula olw’okugwa okutakoma, era ku nkomerero ng’amenya ensingo ye? — era bino byonna olw’endowooza nti kyandibadde kya kitiibwa amaaso g’abantu okumutunuulira waggulu, era kya ssanyu lingi okulya, n’okunywa, n’okwebaka, ku ntikko z’emiti egisinga obuwanvu mu bwakabaka: towandikkirizza mangu nti omuntu ng’oyo yali atabulwa busirusiru bwe bwokka?

Bw’obuuza, makulu ki agali mu kulowooza ku bitonde eby’obusirusiru ng’ebyo, ebitasangibwa wonna mu bulamu bw’abantu?

Kiyinza okuddibwamu, nti buli w’olaba omuntu eyeegomba obukulu, eyo w’olabira omubuusi ono ataliimu era atalina magezi.

Era nate: singa wandirabye omuntu eyalina ekidiba ekinene eky’amazzi, naye ng’abeera mu nnyonta etakoma, nga teyekkiriza kunywa wadde ekitundu ky’ekikopo, olw’okutya okukendeeza ku kidiba kye; singa wandimulabye ng’amalawo obudde bwe n’amaanyi ge, mu kuleeta amazzi amalala mu kidiba kye; bulijjo ng’alumwa ennyonta, naye bulijjo ng’akutte ekidomola ky’amazzi mu ngalo ze, ng’atunula mu makya ne mu kiro okukwata amatondo g’enkuba, ng’ayasamira buli kire, era ng’adduka n’omululu mu buli bitosi n’ettosi, ng’asuubira amazzi, era bulijjo ng’ayiga engeri y’okufuula buli mufulejje okwefukira mu kidiba kye: singa wandimulabye ng’amera envi era ng’akaddiwa mu mirimu gino egy’okweraliikirira, era ku nkomerero ng’amaliriza obulamu obw’okweraliikirira, obw’ennyonta, ng’agwa mu kidiba kye; towandigambye nti omuntu ng’oyo teyali nsibuko ya butabanguko bwe bwonna kyokka, wabula yali musirusiru ekimala okubalibwa mu basiru n’abalalu? Naye ne bwe kiri ekisirusiru era eky’obusirusiru bwe kityo, empisa eno teraga wadde ekitundu ky’obusirusiru, n’obutabanguko obw’obusirusiru, obw’omuntu ow’omululu.

Kaakano nnandisobodde mangu okweyongera okulaga ebiva mu kwegomba kwaffe okulala kwonna bye bimu, n’okulaga mu lwatu nti ennaku zaffe zonna, okunyiiga, n’okwemulugunya, byonna tubyekolera ffekka, era nti, mu ngeri y’emu ey’obusirusiru, nga mu by’okulabirako bino eby’omuntu ow’omululu n’eyeegomba obukulu. Tunula w’oyagala, ojja kulaba okunyiiga kwonna okw’ensi, nga kufaanana bufaananyi okunyiiga kw’oyo eyali bulijjo mu bitosi n’ettosi ng’anoonya amazzi ag’okunywa, so nga yalina awaka agasukka ku gamala embalaasi kikumi.

Celia bulijjo akubuulira nga bw’asunguwazibwa, ebintu ebitagumiikirizika, eby’entiisa ebimutuukako, enneeyisa ey’ekyewuunyo gy’ayisibwamu, n’okunyiiga kw’asanga buli wamu. Akugamba nti obugumiikiriza bwe buweddewo ddala, era tewali kugumiikiriza nneeyisa y’abantu. Buli lukuŋŋaana gy’abeera, lumuzza awaka ng’asunguwadde; ekintu ekimu oba ekirala kyogeddwa, oba kikoleddwa, omuntu yenna ow’amagezi era ow’empisa ennungi ky’atasaanidde kugumiikiriza. Abantu abaavu abeetaaga okusaasira kwe basindikibwa n’okuddibwamu okw’amangu, si lwa kuba nti talina mutima gwa kuwaayo nsimbi zonna, wabula kubanga ajjudde nnyo obuzibu obumu obubwe obutasobola kussaayo mwoyo ku kwemulugunya kw’abalala. Celia talina mulimu mu mikono gye okuggyako okufuna ensimbi eziva mu bugagga obungi; naye, olw’endowooza ye ey’ennaku, wandiyinzizza okulowooza nti talina mmere wadde we yeebaka. Bw’omulaba ng’asiiwuuse okusinga bulijjo, emimwa gye bwe gikankana ng’ayogera naawe, kubanga yaakava mu kukyala, Lupus gye yali tamufuddeeko n’akatono, wabula n’ayogera ekiseera kyonna ne Lucinda, atalina wadde ekitundu ky’obugagga bwe. Obubenje obunyiiza bwe bumala okutabula bw’atyo omwoyo gwe, ne kiba nti awalirizibwa okuyita omusawo, okumusobozesa okulya, amugamba n’obusungu bungi eri Katonda alabirira, nti teyabangako bulungi okuva lwe yazaalibwa, era nti akwatirwa obuggya buli musabiriza gw’alaba ng’ali mulamu bulungi.

Buno bwe bulamu obutaliimu mirembe obwa Celia, atalina kimubonyaabonya okuggyako omwoyo gwe yennyini.

Singa wali osobola okumussaamu obwetoowaze obw’Ekikristaayo, teweetaaga kukola kirala kyonna okumufuula ow’essanyu ng’omuntu yenna mu nsi. Empisa eno ennungi yandimufudde eyeebaza Katonda olw’ekitundu kyokka eky’obulamu obulungi bw’abadde nabwo, era n’emuyamba okwesiima mu bingi okusingawo mu biseera ebigenda okujja. Empisa eno ennungi yandigobye okukankana kw’omwoyo, n’okubulwa okwagala emmere, era omusaayi gwe tegwandyetaaze kirala kyonna kuguwoomya.

Nkutteko bukutteko ku mpisa zino ez’obusirusiru, olw’ekigendererwa kimu kyokka, okukukakasa, mu ngeri esinga okweyoleka, nti amateeka g’eddiini agasinga obukakali gali wala nnyo okufuula obulamu obuzitowa, obweraliikirivu, era obutaliimu kubudaabudibwa (nga bwe kyawakanyiziddwa waggulu), ne kiba nti, ku ludda olulala, ennaku zonna, okunyiiga, n’okwemulugunya, ebiri mu nsi, biva ku kubulwa eddiini; nga bireetebwa butereevu okwegomba okwo okw’obusirusiru eddiini kw’etuyigiriza okwegaana.

Kubanga ebyetaago byonna ebitabula obulamu bw’omuntu, ebituleetera obutaba na mirembe mu ffe, okuyomba n’abalala, n’obuteebaza Katonda; ebitukooya mu mirimu egitaliimu n’okweraliikirira okw’obusirusiru; ebitutwala okuva ku nteekateeka emu okudda ku ndala, okuva mu kifo ekimu okudda mu kirala, mu kunoonya okwavu kw’ekyo kye tutamanyi, bye byetaago Katonda, wadde obutonde, wadde amagezi bye bitaatuteeka wansi waabyo, wabula bitussibwamu bussibwa amalala, obuggya, okwegomba obukulu, n’omululu.

N’olwekyo, nga bw’okendeeza okwegomba kwo okutuuka ku bintu ng’ebyo obutonde n’amagezi bye byetaaga; nga bw’otereeza entambula zonna ez’omutima gwo n’amateeka amakakali ag’eddiini, bw’otyo bwe weeggya mu bwetaavu obutakoma n’okunyiiga okwo, okubonyaabonya buli mutima ogulekeddwa ku bwagwo.

Abantu abasinga obungi, mazima, bakkiriza nti eddiini etukuuma ku bibi bingi nnyo, era etuyamba mu ngeri nnyingi okwesiima okusingawo essanyu; naye kale balowooza nti kino kya mazima ku mugabo gwa ddiini ogw’ekigero gwokka, oguziyiza bubeezi mpola okusukkiriza kw’okwegomba kwaffe. Balowooza nti amateeka amakakali n’ebiziyiza eby’okutya Katonda okw’awaggulu bikontana nnyo n’obutonde bwaffe, ne kiba nti biteekwa okufuula obulamu bwaffe obuzitowa era obutaliimu kubudaabudibwa.

Wadde obunafu bw’okuwakanya kuno bulabika ekimala okuva mu ebyo ebimaze okwogerwa, naye nja kukwongerako ekigambo kimu.

Okuwakanya kuno kulowooza nti eddiini, ekolebwa mu kigero, eyongera nnyo ku ssanyu ly’obulamu; naye nti entikko ng’ezo ez’okutya Katonda nga okutuukirira kw’eddiini bwe kwetaaga, zireeta ekikontana nakyo.

N’olwekyo kulowooza nti kya ssanyu okukuumibwa ku kusukkiriza kw’obuggya, naye kya nnaku okukuumibwa ku madaala amalala ag’obuggya. Nti kya ssanyu okununulibwa mu kwegomba obukulu okutakoma, naye kya nnaku okubulwa okwegomba obukulu okw’ekigero. Kulowooza, era, nti essanyu ly’obulamu liri mu kutabula empisa ennungi n’ekibi, okutabula okwegomba obukulu n’obwetoowaze, okusaasira n’obuggya, okwagala eby’omu ggulu n’omululu. Ebyo byonna bya busirusiru nga okulowooza nti kya ssanyu okuba ow’eddembe okuva mu bulumi obusukkiridde, naye kya nnaku okubulwa obulumi obw’ekigero: oba nti essanyu ly’obulamu obulungi liri mu kuba omulwadde ekitundu era omulamu ekitundu.

Kubanga obwetoowaze bwe buba emirembe n’okuwummula kw’emmeeme, olwo tewali alina ssanyu lingi bwe lityo okuva mu bwetoowaze, nga oyo asinga okwetoowaza. Obuggya obusukkiridde bwe buba okubonyaabonya kw’emmeeme, oyo yeenunula mu ngeri esinga okutuukirira okuva mu kubonyaabonyezebwa, asinga okuzikiza mu ngeri etuukiridde buli kasasi k’obuggya. Bwe wabaawo emirembe n’essanyu lyonna mu kukola ekikolwa kyonna nga Katonda bw’ayagala, oyo aleeta ebikolwa bye ebisinga obungi wansi w’etteeka lino, y’asinga byonna okwongera emirembe n’essanyu ly’obulamu bwe.

Era bwe kiri bwe kityo mu buli mpisa ennungi; bw’ogikola okutuuka ku buli ddaala lyayo, n’essanyu ly’ofunamu gye likoma okweyongera. Era bwe kityo bwe kiri ku buli kibi; bw’okendeeza bukendeeza ku kusukkiriza kwakyo, weekolera bitono; naye bw’okigaana mu madaala gonna, olwo owulira emirembe egy’amazima n’essanyu ly’ebirowoozo ebyatereezebwa.

Ng’ekyokulabirako: Eddiini bw’eziyiza obuziyiza okusukkiriza kw’okwesasuza, naye n’ereka omwoyo ogwo nga gukyali mulamu munda mu ggwe mu bintu ebitono, eddiini yo eyinza okuba nga efudde obulamu bwo okulabika obulungi akatono ku ngulu, naye tekufudde ow’essanyu n’akatono, oba atalina buzibu munda mu ggwe. Naye bw’oba omaze okuwaayo ssaddaaka ebirowoozo byonna eby’okwesasuza, mu kugondera Katonda, era nga omaliridde okusasula ekirungi olw’ekibi mu biseera byonna, olyoke weefuule okufaanana ennyo Katonda, era okusaanira ennyo okusaasira Kwe mu bwakabaka obw’okwagala n’ekitiibwa; eno ntikko ya mpisa nnungi ejja kukuleetera okuwulira essanyu lyayo.

Eky’okubiri, Ku bikwata ku bimatiza n’ebisanyusa ebyo, okutya Katonda okw’awaggulu bye kutwetaagako okwefiiriza, kino tekitwaka kubudaabudibwa kwonna okw’amazima okw’obulamu.

Kubanga, ekisooka, Okutya Katonda tekutwetaagako kulekayo ngeri yonna ey’obulamu, mwe tuyinza okukolera mu magezi, n’okuwaayo bye tukola olw’ekitiibwa kya Katonda. Engeri zonna ez’obulamu, ebimatiza n’ebisanyusa byonna, ebiri munda mu nsalo zino, tebigaanibwa n’akatono amateeka g’okutya Katonda agasinga obukakali. Kyonna ky’oyinza okukola, oba okwesiimamu, nga oli mu maaso ga Katonda, ng’omuweereza We, ng’ekitonde Kye eky’amagezi ekyafuna amagezi n’okumanya okuva gy’ali; byonna by’oyinza okukola nga bituukagana n’obutonde obw’amagezi, n’okwagala kwa Katonda, byonna bino bikkirizibwa amateeka g’okutya Katonda. Era olirowooza nti obulamu bwo bujja kuba obutaliimu kubudaabudibwa okuggyako nga oyinza okunyiiza Katonda, okuba omusirusiru, n’omulalu, n’okukola ebikontana n’amagezi n’obugezi ebyo bye yasimba mu ggwe?

Era ku bikwata ku bimatiza ebyo bye tutayaŋŋanga kuwaayo eri Katonda omutukuvu, ebiyiiyizibwa busirusiru n’obuvundu bw’ensi bwokka, ebyokya okwegomba kwaffe, ne binnyika emmeeme zaffe mu bukaba n’obuluvu, ne bitufuula obutasobola kuganja mu maaso ga Katonda, oba wano oba oluvannyuma; mazima teyinza kuba mbeera ya bulamu etaliimu kubudaabudibwa okununulibwa eddiini okuva mu kwetta okw’engeri eyo, n’okufuulibwa abasobola essanyu eritaggwaawo.

Ka tulowooze ku muntu atalina kumanya okwo kwe tufuna okuva mu busimu bwaffe, ateekeddwa awamu yekka, wakati mu bintu eby’engeri nnyingi bye yali tamanyi kukozesa; nti alina okumpi naye emmere, wayini, amazzi, enfuufu ya zaabu, enjegere ez’ekyuma, omusenyu, engoye, omuliro, n’ebirala. Ka tulowooze nti talina kumanya kwonna ku nkozesa entuufu ey’ebintu bino, wadde obulagirizi bwonna okuva mu busimu bwe ku ngeri y’okumalawo ennyonta ye, oba okumatiza enjala ye, oba okukozesa ekintu kyonna ku ebyo ebimwetoolodde. Ka tulowooze, nti mu nnyonta ye ateeka enfuufu ya zaabu mu maaso ge; amaaso ge bwe gamwokya, ateeka wayini mu matu ge; nti mu njala ye, ateeka omusenyu mu kamwa ke; nti mu bulumi, yeetikka enjegere ez’ekyuma; nti bw’awulira obunnyogovu, ateeka ebigere bye mu mazzi; nti bw’atiisibwa omuliro, agudduka; nti bw’akoowa, emmere ye agifuula ekituulo. Ka tulowooze, nti olw’obutamanya bwe ku nkozesa entuufu ey’ebintu ebimwetoolodde, alyebonyaabonya mu butaliimu ng’akyali mulamu, era ku nkomerero n’afa, ng’aziba amaaso olw’enfuufu, ng’ayingiddwa omusenyu mu mumiro, era ng’azitoowereddwa ebyuma. Ka tulowooze nti ekitonde ekimu ekirungi kyajja gy’ali, ne kimulaga obutonde n’enkozesa y’ebintu byonna ebyali bimwetoolodde, ne kimuwa amateeka amakakali ag’okubikozesa ng’ago, agandimufudde mazima, bwe gandikuumiddwa, ow’essanyu okusingawo olw’ebyo byonna bye yalina, era agandimununudde mu bulumi bw’enjala, n’ennyonta, n’obunnyogovu.

Kale wandisobodde n’amagezi gonna okukakasa, nti amateeka ago amakakali ag’okukozesa ebintu ebyo ebyali bimwetoolodde, gaafuula obulamu bw’omuntu oyo omwavu obuzitowa era obutaliimu kubudaabudibwa?

Kale kino mu ngeri emu kye kifaananyi ky’amateeka amakakali ag’eddiini; gaggyawo bugyi obutamanya bwaffe, gatuwonya okwebonyaabonya, era gatuyigiriza okukozesa buli kintu ekitwetoolodde olw’okutugasa okusaanidde.

Omuntu ateekeddwa mu nsi ejjudde ebintu eby’engeri nnyingi; obutamanya bwe bumuleetera okukozesa bingi ku byo mu busirusiru nga omuntu eyateeka enfuufu mu maaso ge okumalawo ennyonta ye, oba eyeesiba enjegere okuggyawo obulumi.

N’olwekyo eddiini wano ejja okumuyamba, n’emuwa amateeka amakakali ag’okukozesa buli kintu ekimwetoolodde; alyoke, ng’abikozesa bwe atyo nga bituukagana n’obutonde bwe, n’obutonde bw’ebintu, abeere bulijjo n’essanyu ery’okufuna okuva mu byo omugaso omutuufu. Emulaga ekituufu ddala mu mmere, n’ekyokunywa, n’engoye; era nti talina kirala kya kusuubira okuva mu bintu by’ensi eno, okuggyako okumatiza ebyetaago bye ng’ebyo; olwo n’agaziya obuyambi bwe eri baganda be bonna, alyoke, nga bw’asobola, ayambe bannaabwe bonna okufuna okuva mu nsi omugaso gwe gumu gw’alina.

Emugamba nti ensi eno tesobola kumuwa ssanyu ddala lyonna; era nti okufuba kwonna okuba ow’essanyu mu bifunvu by’ensimbi, oba mu yiika z’ettaka, mu ngoye ennungi, ebitanda eby’omuwendo, amagaali ag’ekitiibwa, n’okweraga n’okumasamasa, kufuba bufuba okutaliimu, kugezaako okw’obutamanya okutuuka ku bitasoboka, kubanga ebintu bino tebisobola kuwa wadde eddaala erisinga obutono ery’essanyu, okusinga enfuufu mu maaso bw’eyinza okuwonya ennyonta, oba omusenyu mu kamwa okumatiza enjala; wabula, ng’enfuufu n’omusenyu ebikozeseddwa obubi, bijja kumufuula bufuuzi ow’ennaku okusingawo olw’okubikozesa obubi mu butamanya bwe butyo.

Emugamba nti wadde ensi eno teyinza kumukolera kisingawo ku kumatiza ebyetaago bino eby’omubiri, naye waliwo ekirungi ekisinga ennyo obunene ekyategekerwa omuntu okusinga okulya, okunywa, n’okwambala; nti kikyali kitalabika eri amaaso ge, kubanga kya kitiibwa nnyo okutegeerwa omubiri n’omusaayi; naye kimuterekeddwa okukiyingiramu, amangu ddala nga obulamu buno obumpi buwedde; gy’alibeera, mu mubiri omuggya ogwakolebwa mu kifaananyi ky’abamalayika, mu kitangaala n’ekitiibwa kya Katonda emirembe gyonna.

Emugamba nti embeera eno ey’ekitiibwa eriweebwa abo bonna abakozesa obulungi ebintu eby’ensi eno eya kaakano, abateeziba maaso na nfuufu ya zaabu, oba okulya omusenyu, oba okusinda wansi w’emigugu gy’ebyuma gye beetikkira bokka; wabula abakozesa emmere, amazzi, wayini, n’engoye, olw’ebigendererwa ebituukagana n’obutonde n’amagezi; era abo, n’okukkiriza n’okwebaza, abasinza Omugabi ow’ekisa ow’ebyo byonna bye beesiimamu wano, era bye basuubira oluvannyuma.

Kale waliwo ayinza okugamba nti amateeka agasinga obukakali ag’eddiini ng’eno gatuziyiza ekimu ku bibudaabuda eby’obulamu? Tekyandyogeddwa mu bwenkanya bwe bumu ku mateeka ago agaziyiza bugaziyiza omuntu okwesiba omumiro n’omusenyu? Kubanga obukakali bw’amateeka gano buli mu butuufu bwago obukakali bwokka.

Ani yandyemulugunyizza ku bukakali obw’amaanyi obw’etteeka, awatali kuggyako kwonna, eryagaana okuteeka enfuufu mu maaso gaffe? Ani yandirowoozezza nti likakanyavu nnyo, kubanga teryalina kukendeeza? Kale buno bwe bukakali bw’eddiini; tetwetaagako kintu kyonna mu bukakali, oba awatali kukendeeza, okuggyako we wali buli ddaala ly’ekintu nga kikyamu, we wali buli kwekkusa nga kutukolako akabi.

Eddiini bw’egaana ebikolwa byonna eby’okwesasuza, awatali kuggyako kwonna, kubanga okwesasuza kwonna kwa butonde bwa butwa; era wadde tetunywa ebimala okukomya obulamu, naye bwe tunywako n’akatono, bwonoona omusaayi gwonna, ne kifuula kizibu okuzzibwawo mu bulamu bwaffe obulungi obwasooka.

Eddiini bw’eragira okusaasira eri bonna, okwagala muliraanwa waffe nga bwe twagala ffekka, okusonyiwa n’okusabira abalabe baffe bonna awatali kwekuumira kwonna; kubanga amadaala gonna ag’okwagala madaala ga ssanyu, agagumya era agawanirira obulamu obw’obwakatonda obw’emmeeme, era geetaagisa olw’obulamu bwayo obulungi n’essanyu lyayo, ng’emmere esaanidde bw’eyetaagisa olw’obulamu obulungi n’essanyu ly’omubiri.

Eddiini bw’eba n’amateeka agawakanya okweterekera eby’obugagga ku nsi, era n’etulagira okumatira n’emmere n’engoye, kubanga buli nkozesa endala ey’ensi kwe kugikozesa obubi olw’okunyiiga kwaffe, n’okufuula ebyangu byayo byonna emitego n’obukodyo obw’okutuzikiriza. Kubanga obwangu buno n’obutalimu kwewunda mu bulamu bitukuuma ku bitweraliikiriza n’obulumi bw’amalala n’obuggya obutaliimu mirembe, era bifuula kyangu okukuuma ekkubo eryo eggolokofu eririttwala mu bulamu obutaggwaawo.

Eddiini bw’egamba nti, “Genda otunde ebibyo, ensimbi ozigabire abaavu,” kubanga tewali nkozesa ndala ya butonde oba ya magezi ey’obugagga bwaffe, tewali ngeri ndala ey’okwefuula ab’essanyu okusingawo olw’abwo; kubanga kituufu ddala okuwa abalala ekyo kye tutetaaga ffekka, nga bwe kiri ekituufu okukozesa ekyenkana ebyetaago byaffe bye byetaaga. Kubanga omuntu bw’aba n’emmere esukka ku obutonde bwe bwe bwetaaga, nga kya buwansi era kitali kya magezi okuyiiya engeri ez’obusirusiru ez’okugyonoona, n’okugifuula ekinyumu eri olubuto lwe olujjudde, okusinga okuleka bannaabwe okufuna okubudaabudibwa kwe kumu okuva mu mmere kwe yafuna. N’olwekyo kiri wala nnyo okuba etteeka ekkakanyavu ery’eddiini, okukozesa bwe tutyo obugagga bwaffe, ne kiba nti omuntu ow’amagezi yandisanyukidde eddiini eyo emuyigiriza okuba ow’essanyu okusingawo mu ekyo ky’agaba, okusinga mu ekyo ky’ayekuumira; emuyigiriza okufuula emmere n’engoye ezisukkiridde okuba emikisa eminene gy’ali, okusinga ekyo ekiriisa era ekyambaza omubiri gwe ye.

Eddiini bw’etwetaagako ebiseera ebimu okusiiba, n’okwegaana okwegomba kwaffe okw’obutonde, kwe kukendeeza ku lutalo n’olutabaalo oluli mu butonde bwaffe, kwe kufuula emibiri gyaffe ebikozesebwa ebisaanira ennyo obulongoofu, era ebiwulira ennyo entambula ennungi ez’ekisa kya Katonda; kwe kukaza ensulo z’okwegomba kwaffe okulwanagana n’emmeeme, okuwoza ennimi z’omuliro ez’omusaayi gwaffe, n’okufuula ebirowoozo okusobola ennyo okufumiitiriza ku bya Katonda. N’olwekyo wadde okwewala kuno kuleeta obulumi obumu eri omubiri, naye kukendeeza nnyo ku buyinza bw’okwegomba okw’omubiri, era kwongera nnyo okuwoomerwa kwaffe essanyu ery’omwoyo, ne kiba nti n’obukakali buno obw’eddiini, bwe bukolebwa n’amagezi, bwongera nnyo ku kwesiima okubudaabuda mu bulamu bwaffe.

Eddiini bw’etuyita eri obulamu obw’okutunula n’okusaba kubanga tubeera wakati mu kibiina ky’abalabe, era bulijjo twetaaga obuyambi bwa Katonda. Bwe tuba nga tulina okwatula n’okukaabira ebibi byaffe, kubanga okwatula ng’okwo kuwummuza ebirowoozo, ne kubizzaamu emirembe; ng’emigugu n’ebizito ebiggyibwa ku bibegabega, bwe biwummuza omubiri, ne bigufuula omwangu. Bwe tuba nga tulina okuba abanyiikivu era abakwatirivu mu kwegayirira okutukuvu, kwe kutukuuma nga tunywevu mu maaso ga Katonda waffe ow’amazima, tuleme okubulwa essanyu ery’okukkiriza okulamu, essuubi ery’essanyu, n’okwesiga Katonda okw’omusingi omunywevu. Bwe tuba nga tulina okusabanga emirundi mingi, kwe kuba nti tubeere ab’essanyu emirundi mingi mu ssanyu ery’ekyama ng’eryo okusaba kwokka lye kuyinza okuwa; mu kukwatagana ng’okwo n’Okubeerawo kwa Katonda, okulijjuza ebirowoozo byaffe essanyu lyonna ebitonde ebitali mu Ggulu lye bisobola okufuna.

Singa waaliwo ekintu kyonna mu nsi ekisinga okusaanira okufaayo kwaffe, singa waaliwo okwegezaamu kwonna okw’ebirowoozo, oba emboozi yonna n’abantu, ebisinga okutugasa okusinga okukwatagana kuno ne Katonda, tetwandiyitiddwa kunyiikira bwe tutyo mu kusaba. Naye omuntu bw’alowooza ky’alekayo bw’agenda mu kwewaayo eri Katonda, ajja kusanga nga si ssanyu ttono okuwummuzibwa emirundi mingi bwe gityo okuva mu kukola obutakola kintu, oba okukola ebitaliimu nsa; okuva mu bugayaavu obuzitowa, emirimu egitaliimu mugaso, oba emboozi ezitaliimu. Bw’alowooza nti byonna ebiri mu nsi, ne byonna ebikolebwa mu yo, by’amubiri gwokka, n’ebisanyusa eby’omubiri, ajja kuba n’ensonga okusanyukira essaawa ezo ez’okusaba, ezimutwala eri okubudaabudibwa okw’awaggulu, ezimusitula waggulu w’ensonga zino enfu, ezibikkulira ebirowoozo bye ekifo eky’ebintu ebinene okusingawo, era ezimanyiiza emmeeme ye essuubi n’okubirindirira.

Eddiini bw’etulagira okubeera abalamu eri Katonda yekka, n’okukola byonna olw’ekitiibwa Kye, kubanga buli ngeri endala kwe kubeera abalamu nga twekontana ffekka, era eriggwera mu nsonyi zaffe n’okuswala mu maaso.

Nga buli kintu bwe kiri ekizikiza, Katonda ky’atamulisa; nga buli kintu bwe kiri ekitategeera, ekitafuna mugabo gwakyo ogw’okumanya okuva gy’ali; nga tewali kiramu, okuggyako olw’okugabana obulamu okuva gy’ali; nga tewali kibaawo, okuggyako kubanga Ye akiragira okubaawo; bwe kityo tewali kitiibwa wadde obukulu, okuggyako ebiva mu kitiibwa n’obukulu bwa Katonda.

Mazima tuyinza okwogera ku kitiibwa ky’abantu nga bwe tuyinza okwogera ku bulamu bw’abantu, oba okumanya kw’abantu: naye nga bwe tukakasa nti obulamu bw’abantu tebutegeeza kintu kyaffe ffekka wabula okubeera abalamu nga twesigama ku Katonda, oba okwesiima mu bulamu obwenkana awo mu Katonda; bwe kityo ekitiibwa ky’abantu, buli lwe tukisanga, kiteekwa okuba ekitiibwa ekyenkana ekyo kye twesiimamu mu kitiibwa kya Katonda.

Eno y’embeera y’ebitonde byonna, ka babe bantu oba Bamalayika; nga bwe bateetonda bokka, bwe batyo tebalina kye beesiimamu okuva mu bo bokka: bwe baba abakulu, kiteekwa okuba nga bakulu ng’abafuna ebirabo bya Katonda kyokka; obuyinza bwabwe busobola okuba obuyinza bwa Katonda obwenkana awo obukolera mu bo; amagezi gaabwe gasobola okuba amagezi ga Katonda agenkana awo agaakaayakana munda mu bo; n’ekitangaala kyabwe n’ekitiibwa, ekitangaala n’ekitiibwa kya Katonda ekyenkana awo ekibaakira.

Nga bwe batali bantu oba Bamalayika, kubanga baayagala bo bokka okuba bwe batyo, wabula kubanga okwagala kwa Katonda kwabakola okuba bye bali; bwe batyo tebayinza kwesiima mu ssanyu lino oba eryo ery’abantu oba erya Bamalayika, kubanga baliyagala, wabula kubanga kwe kwagala kwa Katonda ebintu ng’ebyo okuba essanyu ly’abantu, n’ebintu ng’ebyo okuba essanyu lya Bamalayika. Naye kaakano Katonda bw’aba bw’atyo byonna mu byonna; okwagala Kwe bwe kuba bwe kutyo ekipimo ky’ebintu byonna, n’obutonde bwonna; bwe wataba kiyinza kukolebwa, okuggyako olw’obuyinza Bwe; bwe wataba kiyinza kulabibwa, okuggyako olw’ekitangaala okuva gy’ali; bwe tutaba na kya kutya, okuggyako okuva mu bwenkanya Bwe; bwe tutaba na kya kusuubira, okuggyako okuva mu bulungi Bwe; bwe buba nga buno bwe butonde bw’omuntu, atalina buyambi bwe butyo mu ye yekka; bwe kiba nga eno y’embeera y’ebitonde byonna, eby’omu Ggulu nga bwe biri eby’oku nsi; bwe biba nga si kintu, tebiyinza kukola kintu, tebiyinza kubonaabona bulumi, wadde okuwulira essanyu lyonna, okuggyako nga, era mu madaala ng’ago, obuyinza bwa Katonda bwe bukola bino byonna; bwe kiba nga eno y’embeera y’ebintu, kale tuyinza tutya okuba n’akatono akatono ak’essanyu oba okubudaabudibwa, tuyinza tutya okwesiima mu mirembe, okuggyako nga tubeera abalamu eri Katonda oyo yekka, nga tukozesa era nga tukola buli kintu nga kituukagana n’okwagala Kwe? Obulamu obwewaddeyo bwe butyo eri Katonda, obutunuulira Ye yekka mu bikolwa byaffe byonna, era obukola ebintu byonna nga bisaanira ekitiibwa Kye, buli wala nnyo okuba obuzitowa era obutaliimu kubudaabudibwa, ne kiba nti butonda okubudaabudibwa okuggya mu buli kye tukola.

Ku ludda olulala, bw’oba oyagala okulaba nga bwe bali ab’essanyu abo ababeera abalamu ng’okwagala kwabwe bwe kuli, abatasobola kugondera mulimu omuzitowa era ogw’ennaku ogw’obulamu obwewaddeyo eri Katonda; tunuulira omusajja mu lugero, mukama we gwe yali awadde ttalanta emu.

Teyasobola kugumiikiriza birowoozo bya kukozesa ttalanta ye nga bw’ayagala Oyo gwe yagifunako, n’olwekyo n’alonda okwefuula ow’essanyu okusingawo mu ngeri eyiye. “Ssebo,” bw’agamba, “nakumanya nga bw’oli omuntu omuzibu, okungulira gy’otaasigira era okuŋŋaanyiza gy’otaasaasaanyiza: Olw’okutya bwe wagenda ne nkweka ttalanta yo mu ttaka! era yiino ttalanta yo.”

Mukama we, bwe yamala okumusingisa omusango okuva mu kamwa ke ye, n’amusindika n’ekibonerezo kino, “N’omuddu oyo ataliiko ky’agasa mumusuule ebweru mu kizikiza eri okukaaba n’okuluma obujiji.” [Matayo 25:24, 25, 30]

Wano olaba omusajja ono bwe yeefuula ow’essanyu, olw’obutakola nga mukama we bw’ayagala mu byonna. Lyali, ng’ebigambo bye bwe biri, ssanyu lya kwemulugunya n’obutamatira; nakumanya, bw’agamba, nga bw’oli omuntu omuzibu: lyali ssanyu lya kutya n’okweraliikirira; Olw’okutya, bw’agamba: lyali ssanyu lya mirimu egitaliimu n’ennyiriri ezitaliimu bibala; nagenda, bw’agamba, ne nkweka ttalanta yo; era oluvannyuma lw’okuba akaseera ekinyumu eky’okwegomba okw’obusirusiru, okutya okubonyaabonya, n’emirimu egitaliimu bibala, asasulwa n’ekizikiza, okukaaba okutaggwaawo, n’okuluma obujiji.

Kale lino lye ssanyu lya bonna abatwala okutya Katonda okukakali era okw’awaggulu, kwe kugamba, okukozesa obulungi ttalanta yaabwe, okuba embeera y’obulamu enzitowa era ey’ennaku.

Bayinza okubeera akaseera nga ba ddembe ku biziyiza n’obulagirizi bw’eddiini; naye, mu kifo ky’ekyo, bateekwa okubeera wansi w’obufuzi obw’obusirusiru obw’okwegomba kwabwe: bateekwa, ng’omusajja mu lugero, okubeera mu kwemulugunya n’obutamatira, mu kutya n’okweraliikirira. Bayinza okwewala omulimu gw’okukola ebirungi, ogw’okumalira obudde bwabwe mu kwewaayo eri Katonda, ogw’okutereka eby’obugagga mu Ggulu, ogw’okwambaza abali obwereere, ogw’okulambula abalwadde; naye kale bateekwa, ng’omusajja ono, okuba n’emirimu n’obulumi ebitaliimu, ebitaliiko mugaso oba ky’ebigasa, ebitakolera kirungi oba bo bennyini oba abalala; bateekwa okutambula, n’okukola, n’okufuba, n’okusima, okukweka ttalanta yaabwe mu ttaka. Bateekwa, nga ye, ku kujja kwa Mukama waabwe, okusingisibwa omusango okuva mu kamwa kaabwe, okuvunaanibwa emitima gyabwe, era buli kintu kye baayogera era kye baalowooza ku ddiini, kufuulibwe okulaga obwenkanya bw’okusalirwa omusango kwabwe okugenda mu kizikiza ekitaggwaawo, okukaaba, n’okuluma obujiji.

Kuno kwe kugula kwe bakola, abo abeewala obukakali n’okutuukirira kw’eddiini, balyoke babeere mu ssanyu.

Ku ludda olulala, bw’oba oyagala okulaba ennyinyonnyola ennyimpi ey’essanyu ly’obulamu obukozesebwa obulungi, obwewaddeyo ddala eri Katonda, oteekwa okutunuulira omusajja mu lugero mukama we gwe yali awadde ttalanta ttaano. “Mukama wange,” bw’agamba, “wampa ttalanta ttaano, nviisizaamu ttalanta endala ttaano. Mukama we n’amugamba nti, Weebale, oli muddu mulungi era mwesigwa, obadde mwesigwa mu bintu ebitono, ndikusigira ebintu ebingi. Yingira sanyukira wamu ne mukama wo.”

Wano olaba nti obulamu obwemalidde ddala ku kukulaakulanya ttalanta, obwewaddeyo ddala eri Katonda, mbeera ya ssanyu, emirimu egikulaakulana, n’obuwanguzi obw’ekitiibwa. Wano tewali, nga mu nsonga eyasooka, kwegomba kwonna okutaliimu mirembe, okwemulugunya, okutya okutaliimu, n’emirimu egitaliimu bibala. Omusajja takola nnyo era tasima mu ttaka awatali kigendererwa oba ky’agasa; wabula emirimu gye egy’okutya Katonda gikulaakulana mu mikono gye, essanyu lye limweyongerako; omukisa gwa ttaano gufuuka omukisa gwa ttalanta kkumi; era asembezebwa n’ekigambo nti “Weebale, oli muddu mulungi era mwesigwa: Yingira sanyukira wamu ne mukama wo.”

Kale nga embeera y’abasajja bano mu lugero bwe yali tebalekera kya kulonda kirala, okuggyako okuba ab’essanyu mu kukozesa ebirabo byabwe olw’ekitiibwa kya Mukama, oba ab’ennaku nga babikozesa ng’endowooza zaabwe n’okwegomba kwabwe bwe biri; bw’etyo embeera y’Obukristaayo tetulekera kya kulonda kirala.

Byonna bye tulina, byonna bye tuli, byonna bye twesiimamu, ttalanta nnyingi bunnyingi okuva eri Katonda: bwe tuzikozesa olw’ebigendererwa by’obulamu obutya Katonda era obutukuvu, ttalanta zaffe ettaano zirifuuka kkumi, era emirimu gyaffe girituttwala mu ssanyu lya Mukama waffe; naye bwe tuzikozesa obubi okumatiza okwegomba kwaffe, nga tuwaayo ssaddaaka ebirabo bya Katonda eri amalala gaffe n’obutaliimu, tulibeera wano mu mirimu egitaliimu n’okweraliikirira okw’obusirusiru, nga twewala eddiini ng’ekintu eky’ennaku, nga tuvunaana Mukama waffe ng’omukama omukakanyavu, olwo ne tugwa mu nnaku etaggwaawo.

Tuyinza okumala akaseera nga twesanyusa n’amannya n’amaloboozi, n’ebisiikirize by’essanyu; tuyinza okwogera ku bukulu buno oba buli n’ekitiibwa; naye bwe tuba nga twegomba essanyu ery’amazima, tetulina ngeri ndala esoboka gye liyinza kufunibwamu wabula olw’okukulaakulanya ttalanta zaffe, olw’okukozesa bwe tutyo mu butukuvu era mu kutya Katonda obuyinza n’obusobozi bw’abantu mu mbeera eno eya kaakano, tulyoke tube ab’essanyu era ab’ekitiibwa mu buyinza n’obusobozi bwa Bamalayika mu nsi egenda okujja.

N’olwekyo nga tebamanyi nnyo butonde bw’eddiini, butonde bw’omuntu, n’obutonde bwa Katonda, abo abalowooza nti obulamu obw’okutya Katonda okukakali n’okwewaayo eri Katonda mbeera nzitowa etaliimu kubudaabudibwa; so nga kyeyoleka era kikakafu nti tewali kubudaabudibwa wadde essanyu ebiyinza okusangibwa mu kintu ekirala kyonna!

Ekyayita Ekiddako