መለኮታዊና ከተፈጥሮ በላይ የሆነ ብርሃን

«ኢየሱስም መልሶ እንዲህ አለው። የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ፥ በሰማያት ያለው አባቴ እንጂ ሥጋና ደም ይህን አልገለጠልህምና ብፁዕ ነህ።»

ክርስቶስ ይህን ቃል ለጴጥሮስ የተናገረው፣ ጴጥሮስ እርሱ የእግዚአብሔር ልጅ እንደ ሆነ በእርሱ ያለውን እምነት በመሰከረበት አጋጣሚ ነው። ጌታችን ሰዎች እርሱን ማን ነው እንደሚሉት ደቀ መዛሙርቱን ይጠይቅ ነበር፤ ይህንም የጠየቀው ማወቅ ስላስፈለገው ሳይሆን፣ የሚከተለውን ለማስተዋወቅና ለእርሱም አጋጣሚ ለመክፈት ብቻ ነበር። እነርሱም አንዳንዶች መጥምቁ ዮሐንስ፣ አንዳንዶች ኤልያስ፣ ሌሎችም ኤርምያስ ወይም ከነቢያት አንዱ ነው እንደሚሉ መለሱለት። ሌሎች ሰዎች ማን ነው እንደሚሉት እንዲህ ከነገሩት በኋላ፣ ክርስቶስ እነርሱ ራሳቸው ማን ነው እንደሚሉት ጠየቃቸው። ሁልጊዜ ቀናተኛና ቀዳሚ ሆኖ የምናገኘው ስምዖን ጴጥሮስ ቀድሞ መለሰ፤ ለጥያቄውም ሳያመነታ እንዲህ ብሎ መለሰ፦ «አንተ ክርስቶስ የሕያው እግዚአብሔር ልጅ ነህ»።

በዚህ አጋጣሚ ክርስቶስ በምንባቡ ያለውን ቃል ለእርሱም ስለ እርሱም ይናገራል፤ በዚህም የሚከተሉትን ልብ ልንል እንችላለን፦

1. ጴጥሮስ በዚህ ምክንያት ብፁዕ ተብሎ መጠራቱን። «ብፁዕ ነህ።»—«እኔ ክርስቶስ፣ የሕያው እግዚአብሔር ልጅ መሆኔን የማታውቅ ባለመሆንህ የታደልህ ሰው ነህ። ከሌሎች ተለይተህ የታደልህ ነህ። ሌሎች ታውረዋል፤ ግንዛቤያቸውም የጨለመና የተታለለ ነው፤ አሁን እንደ ነገራችሁኝ አንዳንዶች ኤልያስ ነው፣ አንዳንዶች ኤርምያስ ነው፣ አንዳንዶች አንድ ነገር፣ ሌሎችም ሌላ ነገር ይላሉ፤ ከእነርሱ ግን አንዱም በትክክል አያስብም፤ ሁሉም ተሳስተዋል። በዚህ ጉዳይ እውነቱን እስክታውቅ ድረስ እንዲህ ተለይተህ ስለ ተመረጥህ ብፁዕ ነህ።» 2. የዚህ ብፅዕናው ማስረጃ መገለጡ፤ ይኸውም፣ እግዚአብሔር፣ ደግሞም እርሱ ብቻ፣ ይህንን እንደ ገለጠለት ነው። ይህ ብፁዕ ለመሆኑ ማስረጃ ነው።

በመጀመሪያ፣ ከሌሎች ይልቅ በእግዚአብሔር ዘንድ ምን ያህል ልዩ ሞገስ እንዳገኘ ስለሚያሳይ ነው፤ ይህም እንዲህ እንደ ማለት ነው፦ «ሌሎች ጥበበኞችና ታላላቅ ሰዎች — ጻፎች፣ ፈሪሳውያንና አለቆች — ሕዝቡም በአጠቃላይ የራሳቸውን የተሳሳተ ግንዛቤ እንዲከተሉ በጨለማ ሲተዉ፣ አንተ ግን በስምህ ተጠርተህ እንደ ተለየህ፣ የሰማዩ አባቴም፣ የዮና ልጅ ስምዖን ሆይ፣ በአንተ ላይ ፍቅሩን እንዲህ ማኖሩ፣ ምንኛ እጅግ ሞገስ አግኝተሃል! ለይቶ የሚወድደው የእግዚአብሔር ፍቅር እንዲህ ማረፊያ መሆንህ ብፁዕ መሆንህን ያስረዳል።»

ሁለተኛ፣ ይህ እውቀት ሥጋና ደም ሊገልጠው ከሚችለው ከማንኛውም እውቀት በላይ መሆኑን ስለሚጠቁም ብፅዕናውን ደግሞ ያስረዳል። «ይህ በሰማያት ያለው አባቴ ብቻ ሊሰጠው የሚችል እውቀት ነው፤ ሌላው እውቀት በሚተላለፍባቸው መንገዶች ሊተላለፍ የማይችል እጅግ ከፍ ያለና የላቀ ነው። እግዚአብሔር ብቻ ሊያስተምርህ የሚችለውን ስለምታውቅ ብፁዕ ነህ።»

የዚህ እውቀት መገኛ እዚህ በአሉታዊም በአዎንታዊም መንገድ ተገልጧል። በአዎንታዊ መንገድ፣ እግዚአብሔር ምንጩ እንደ ሆነ ተገልጧልና፤ በአሉታዊ መንገድ ደግሞ፣ ሥጋና ደም እንዳልገለጠው ተነግሯልና። እግዚአብሔር የማንኛውም እውቀትና ማስተዋል ሁሉ ምንጭ ነው። በሰው ትምህርት የሚገኘው እውቀት ምንጭ እርሱ ነው፤ የግብረ ገብ ብልሃት ሁሉ፣ ሰዎች በዓለማዊ ሥራቸው ያላቸው እውቀትና ክህሎትም ምንጭ እርሱ ነው። በዚህም መሠረት፣ በእስራኤል መካከል በልባቸው ጥበበኞች የሆኑትንና በጥልፍ ሥራ የተካኑትን ሁሉ እግዚአብሔር እንደ ሞላባቸው ተነግሯል፤ የሞላባቸውም የጥበብን መንፈስ ነው (ዘጸአት 28:3)።

እግዚአብሔር የእንደዚህ ዓይነቱ እውቀት ምንጭ ነው፤ ይህ ማለት ግን ሥጋና ደም አይገልጠውም ማለት አይደለም። ሟች ሰዎች የሰውን ጥበባትና ሳይንሶች፣ በምድራዊ ጉዳዮችም ያለውን ክህሎት ለሌሎች ማካፈል ይችላሉ። እግዚአብሔር የእንደዚህ ዓይነቱ እውቀት ምንጭ የሚሆነው በእነዚህ መንገዶች ነው፤ ሥጋና ደም እግዚአብሔር እንደ መካከለኛ ወይም ሁለተኛ ምክንያት የሚጠቀምበት ነው፤ እውቀቱንም በተፈጥሯዊ መንገዶች ኃይልና ተጽዕኖ ያስተላልፈዋል። በምንባቡ የተጠቀሰው ይህ መንፈሳዊ እውቀት ግን ምንጩ እግዚአብሔር እንጂ ሌላ ማንም አይደለም፤ እርሱ ይገልጠዋል፤ ሥጋና ደም ግን አይገልጠውም። በሌላው እውቀት እንደሚያደርገው ማንኛውንም መካከለኛ ተፈጥሯዊ ምክንያት ሳይጠቀም ይህንን እውቀት በቀጥታ ያካፍላል።

ቀደም ብሎ በንግግሩ የተነገረው ነገር ክርስቶስ ይህንን እንዲናገር በተፈጥሮው ምክንያት ሆነ፤ ደቀ መዛሙርቱ ሌሎች እንዴት እንዳላወቁት፣ ይልቁንም በአብዛኛው ስለ እርሱ እንደ ተሳሳቱ፣ ስለ እርሱም በአሳባቸው እንደ ተከፋፈሉና እንደ ተደናገሩ ሲናገሩ ነበርና፤ ጴጥሮስ ግን እርሱ የእግዚአብሔር ልጅ እንደ ሆነ የጸና እምነቱን ተናግሮ ነበር። እንግዲህ ሥጋና ደም ሳይሆን ይህንን የገለጠለት እግዚአብሔር እንደ ሆነ መናገሩ ተገቢ ነበር፤ ይህ እውቀት በተፈጥሯዊ ምክንያቶች ወይም መንገዶች ላይ የተመሠረተ ቢሆን ኖሮ፣ እነርሱ — ድሆች ዓሣ አጥማጆች፣ ያልተማሩና በዝቅተኛ ሁኔታ ያደጉ ሰዎች — የእውነትን እውቀት እንዴት ሊያገኙ ቻሉ? እጅግ የላቀ ዕድል የነበራቸውና በሌሎች ጉዳዮች እጅግ የበለጠ እውቀትና ብልሃት የነበራቸው ጻፎችና ፈሪሳውያን ግን እንዴት በድንቁርና ቀሩ? ይህ ሊሆን የቻለው በእግዚአብሔር መንፈስ ለይቶ በሚሠራው ጸጋ የተሞላ ተጽዕኖና መገለጥ ብቻ ነው። ስለዚህ ከእነዚህ ቃላት ተነሥቼ የአሁኑ ንግግሬ ርዕሰ ጉዳይ የማደርገው ይህ ነው፦

ትምህርት

ከእግዚአብሔር በቀጥታ ለነፍስ የሚሰጥ፣ በተፈጥሯዊ መንገዶች ከሚገኘው ከማንኛውም ብርሃን በባሕርዩ የተለየ መንፈሳዊና መለኮታዊ ብርሃን በእርግጥ አለ።—በዚህ ርዕስ ላይም፦

፩. ይህ መለኮታዊ ብርሃን ምን እንደ ሆነ አሳያለሁ።

፪. ከተፈጥሯዊ መንገዶች የሚገኝ ሳይሆን እግዚአብሔር በቀጥታ የሚሰጠው እንዴት እንደ ሆነ አሳያለሁ።

፫. የትምህርቱን እውነትነት አሳያለሁ። ከዚያም በአጭር ተግባራዊ ትምህርት እደመድማለሁ።

፩. ይህ መንፈሳዊና መለኮታዊ ብርሃን ምን እንደ ሆነ አሳያለሁ። ለዚህም፦

በመጀመሪያ፣ ይህ ብርሃን ያልሆነውን በጥቂት ነገሮች አሳያለሁ። በዚህም፦

1. ፍጥረታዊ ሰዎች ስለ ኃጢአታቸውና ስለ ጉስቁልናቸው ሊሰማቸው የሚችለው ወቀሳ ይህ መንፈሳዊና መለኮታዊ ብርሃን አይደለም። በተፈጥሯዊ ሁኔታ ያሉ ሰዎች በላያቸው ስላለው በደል፣ ስለ እግዚአብሔር ቍጣና ስለሚጠብቃቸው የመለኮታዊ በቀል አደጋ ወቀሳ ሊሰማቸው ይችላል። እንደዚህ ያሉ ወቀሳዎች ከብርሃን ወይም እውነትን ከመገንዘብ የሚመጡ ናቸው። አንዳንድ ኃጢአተኞች ከሌሎች ይልቅ ስለ በደላቸውና ስለ ጉስቁልናቸው የበለጠ ወቀሳ የሚሰማቸው፣ አንዳንዶች ከሌሎች ይልቅ የበለጠ ብርሃን ወይም የበለጠ የእውነት ግንዛቤ ስላላቸው ነው። ይህ ብርሃንና ወቀሳ ከእግዚአብሔር መንፈስ ሊሆን ይችላል፤ መንፈስ ሰዎችን ስለ ኃጢአት ይወቅሳልና፤ ቢሆንም በትምህርቱ ውስጥ የተጠቀሰውን መንፈሳዊና መለኮታዊ ብርሃን ከማካፈል ይልቅ በዚህኛው የተፈጥሮ ድርሻ እጅግ የበለጠ ነው፤ ከእግዚአብሔር መንፈስ የሚሆነው ተፈጥሯዊ መርሖችን በማገዝ ብቻ እንጂ አዳዲስ መርሖችን በማስረጽ አይደለም። የጋራ ጸጋ ከልዩ ጸጋ የሚለየው ተጽዕኖ የሚያሳድረው ተፈጥሮን በማገዝ ብቻ እንጂ ጸጋን በማካፈል ወይም ከተፈጥሮ በላይ የሆነ አንዳች ነገር በመስጠት ባለመሆኑ ነው። የሚገኘው ብርሃን ፈጽሞ ተፈጥሯዊ ነው፤ ሰዎች ፈጽሞ ለራሳቸው ቢተዉ ኖሮ ከሚያገኙት የበለጠ ቢገኝም፣ ተራ ተፈጥሮ ከሚደርስበት የላቀ ዓይነት አይደለም፤ በሌላ አነጋገር፣ የጋራ ጸጋ የነፍስ ችሎታዎች በተፈጥሮ የሚያደርጉትን በበለጠ ሙላት እንዲያደርጉ ብቻ ያግዛቸዋል፤ ለምሳሌ ተፈጥሯዊ ኅሊና ወይም አእምሮ በተራ ተፈጥሮ ብቻ ሰውን በደለኛነቱን እንዲገነዘብ ያደርገዋል፤ ክፉ ባደረገም ጊዜ ይከሰዋል፤ ይፈርድበታልም። ኅሊና ለሰው ተፈጥሯዊ የሆነ መርሕ ነው፤ በተፈጥሮ ወይም በራሱ የሚሠራው ሥራም ትክክልንና ስሕተትን የመገንዘብ ችሎታ መስጠት፣ በትክክልና በስሕተት መካከል እንዲሁም በብድራት መካከል ያለውን ዝምድና ለአእምሮ ማመልከት ነው። ዳግመኛ ያልተወለዱ ሰዎች አንዳንድ ጊዜ በሚሰማቸው ወቀሳ የእግዚአብሔር መንፈስ ኅሊናን ለራሱ ቢተው ከሚያደርገው በላቀ መጠን ይህንን ሥራ እንዲሠራ ያግዘዋል፤ የሚያደነዝዙትንና ሥራውን የሚያደናቅፉትን ነገሮች እንዲቋቋም ይረዳዋል። በመንፈስ ቅዱስ የሚያድስና የሚቀድስ ሥራ ግን ከተፈጥሮ በላይ የሆኑ፣ በተፈጥሮም በነፍስ ውስጥ ምንም መሰል የሌላቸው ነገሮች በነፍስ ውስጥ ይሠራሉ፤ እነዚህም በነፍስ ውስጥ በልማድ እንዲኖሩ ይደረጋሉ፤ የተፈጥሮ መርሕ ተብሎ እንደሚጠራው ሁሉ በቀጣይነት ለሚፈጸሙ ድርጊቶች መሠረት በሚጥል በጸና ሥርዓት ወይም ሕግ መሠረት ይኖራሉ። የቀሩት መርሖች ሥራቸውን በበለጠ ነጻነትና ሙላት እንዲሠሩ መታገዛቸው ብቻ ሳይሆን፣ በውድቀት ፈጽመው የጠፉት መርሖች ይመለሳሉ፤ ከዚያም ወዲህ አእምሮ፣ የሞተ አካል ከሕይወት ድርጊቶች ባዶ እንደ ሆነ ሁሉ የኃጢአት ግዛት ፈጽሞ ባዶ አድርጎት የነበሩትን ድርጊቶች በልማድ ይፈጽማል።

የእግዚአብሔር መንፈስ በአንዱ ሁኔታ የሚሠራው በሌላው ከሚሠራው እጅግ በተለየ መንገድ ነው። በእርግጥ በፍጥረታዊ ሰው አእምሮ ላይ ሊሠራ ይችላል፤ በቅዱስ ሰው አእምሮ ውስጥ ግን እንደሚያድር ሕያው መርሕ ሆኖ ይሠራል። ዳግመኛ ባልተወለደ ሰው አእምሮ ላይ እንደ ውጫዊና አልፎ አልፎ እንደሚሠራ ሠሪ ሆኖ ይሠራል፤ በእነርሱ ላይ ሲሠራ ከእነርሱ ጋር ራሱን አያዋሕድምና፤ ተጽዕኖዎቹ ሁሉ ቢያርፉባቸውም አሁንም «ሥጋውያንም የሆኑ መንፈስም የሌላቸው» ናቸው (ይሁዳ 19)። ከቅዱስ ሰው አእምሮ ጋር ግን ራሱን ያዋሕዳል፤ ቤተ መቅደሱ አድርጎ ይወስደዋል፤ እንደ አዲስና ከተፈጥሮ በላይ የሆነ የሕይወትና የድርጊት መርሕ ሆኖ ያንቀሳቅሰዋል፤ ተጽዕኖም ያሳድርበታል። ልዩነቱ ይህ ነው፦ የእግዚአብሔር መንፈስ እግዚአብሔርን በሚፈራ ሰው ነፍስ ውስጥ ሲሠራ፣ በዚያ በራሱ ትክክለኛ ባሕርይ ራሱን ይገልጣል፤ ራሱንም ያካፍላል። ቅድስና የእግዚአብሔር መንፈስ ትክክለኛ ባሕርይ ነው። መንፈስ ቅዱስ እግዚአብሔርን በሚፈሩ ሰዎች አእምሮ ውስጥ የሚሠራው ከእነርሱ ጋር ራሱን በማዋሐድ፣ በእነርሱ ውስጥ በመኖርና በችሎታዎቻቸው አሠራር ውስጥ የራሱን ባሕርይ በመግለጥ ነው። የእግዚአብሔር መንፈስ በአንድ ፍጥረት ላይ ሊሠራ፣ ሲሠራም ራሱን ሳያካፍል ሊቀር ይችላል። የእግዚአብሔር መንፈስ ሕይወት በሌላቸው ፍጥረታት ላይ ሊሠራ ይችላል፤ በፍጥረት መጀመሪያ መንፈስ በውኃ ፊት ላይ እንደ ተንቀሳቀሰ፤ እንዲሁም የእግዚአብሔር መንፈስ በሰዎች አእምሮ ላይ በብዙ መንገድ ሊሠራ፣ ሕይወት በሌለው ፍጥረት ላይ ሲሠራ ከሚያካፍለው የበለጠ ራሱን ሳያካፍል ሊቀር ይችላል። ለምሳሌ፣ በውስጣቸው አሳቦችን ሊቀሰቅስ፣ ተፈጥሯዊ አእምሮአቸውንና ማስተዋላቸውን ሊያግዝ፣ ወይም ሌሎች ተፈጥሯዊ መርሖችን ሊያግዝ ይችላል፤ ይህንም ከነፍስ ጋር ምንም ዓይነት ውሕደት ሳይኖረው፣ በውጫዊ ነገር ላይ እንደሚሠራ ያህል ሊያደርገው ይችላል። በቅዱስ ተጽዕኖዎቹና በመንፈሳዊ አሠራሮቹ ሲሠራ ግን ራሱን በልዩ ሁኔታ በማካፈል ይሠራል፤ ስለዚህ ተቀባዩ ከዚህ የተነሣ መንፈሳዊ ተብሎ ይጠራል።

2. ይህ መንፈሳዊና መለኮታዊ ብርሃን በምናብ ላይ በሚታተም በማንኛውም ምስል አይገኝም። አንድ ሰው በሥጋ ዓይኖቹ አንዳች ነገር እንዳየ ያህል በአእምሮ ላይ የሚታተም ምስል አይደለም፤ የውጫዊ ብርሃን ወይም ክብር፣ ወይም የመልክ ወይም የፊት ውበት፣ ወይም የአንዳች ነገር የሚታይ ብልጭታ ወይም ብሩህነት ምናብ ወይም ሥዕል አይደለም። ምናብ በእንደዚህ ያሉ ነገሮች በብርቱ ሊነካ ይችላል፤ ይህ ግን መንፈሳዊ ብርሃን አይደለም። በእርግጥ አእምሮ የመንፈሳዊ ነገሮች ሕያው መገለጥ ሲኖረውና በመለኮታዊ ብርሃን ኃይል እጅግ ሲነካ፣ ምናብን እጅግ ሊነካ ይችላል፤ ምናልባትም ብዙውን ጊዜ ይነካዋል፤ ስለዚህ የውጫዊ ውበት ወይም ብሩህነት ምስሎች ከእነዚያ መንፈሳዊ መገለጦች ጋር አብረው ሊመጡ ይችላሉ። መንፈሳዊ ብርሃን ግን ያ በምናብ ላይ የሚታተም ምስል ሳይሆን ከእርሱ እጅግ የተለየ ነገር ነው። ፍጥረታዊ ሰዎች በምናባቸው ላይ ሕያው ምስሎች ሊኖሩአቸው ይችላሉ፤ የብርሃንን መልአክ እንዲመስል ራሱን የሚለውጠው ዲያብሎስም የውጫዊ ውበትን ወይም የሚታይ ክብርን፣ የድምፆችንና የንግግሮችን፣ የሌሎችንም እንደዚህ ያሉ ነገሮችን ምናብ ሊያስከትል እንደማይችል ልናረጋግጥ አንችልም፤ እነዚህ ግን ከመንፈሳዊ ብርሃን እጅግ በጣም ያነሰ ባሕርይ ያላቸው ነገሮች ናቸው።

3. ይህ መንፈሳዊ ብርሃን በእግዚአብሔር ቃል ውስጥ ያልተካተቱ አዳዲስ እውነቶችን ወይም አባባሎችን ማመልከት አይደለም። ቀደም ብሎ በቃልም ሆነ በጽሑፍ የእነዚያ አባባሎች መገለጥ ሳይኖር አዳዲስ እውነቶችን ወይም ትምህርቶችን ለአእምሮ እንዲህ ማመልከት መለኮታዊ አነሣሽነት ነው፤ ነቢያትና ሐዋርያት እንደ ነበራቸው፣ አንዳንድ ቀናተኞችም አለን እንደሚሉት ያለ ነው። እኔ የምናገርለት ይህ መንፈሳዊ ብርሃን ግን ከመለኮታዊ አነሣሽነት ፈጽሞ የተለየ ነገር ነው፤ አዲስ ትምህርት አይገልጥም፣ አዲስ አባባል ለአእምሮ አያመለክትም፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ያልተማረውን ስለ እግዚአብሔር ወይም ስለ ክርስቶስ ወይም ስለ ሌላው ዓለም አዲስ ነገር አያስተምርም፤ ይልቁንም በእግዚአብሔር ቃል የተማሩትን ነገሮች ተገቢ በሆነ መንገድ መገንዘብን ብቻ ይሰጣል።

4. ሰዎች ስለ ሃይማኖት ነገሮች ያላቸው ልብን የሚነካ እይታ ሁሉ ይህ መንፈሳዊና መለኮታዊ ብርሃን አይደለም። ሰዎች በተራ የተፈጥሮ መርሖች ሌሎች ነገሮች እንደሚነኩአቸው ሁሉ ከሃይማኖት ጋር ልዩ ዝምድና ባላቸው ነገሮችም ሊነኩ ይችላሉ። ለምሳሌ፣ አንድ ሰው በተራ ተፈጥሮ ብቻ፣ በማንኛውም ሌላ አሳዛኝ ታሪክ እንደሚነካ ሁሉ በኢየሱስ ክርስቶስ ታሪክና በተቀበለው መከራ ሊነካ ይችላል፤ የሰው ልጆች በእርሱ ውስጥ ድርሻ አላቸው ብሎ ስለሚያስብም ይበልጥ ሊነካ ይችላል፤ እንዲያውም ሰው በልብ ወለድ ታሪክ በሚያነበው ወይም በመድረክ ተውኔት በሚያየው እንደሚነካ ሁሉ፣ ሳያምንበትም ሊነካ ይችላል። ምናቡ ስለ ተረት ዓለም ደስታ ወይም ስለ መሰል ነገር በሚተርክ የልብ ወለድ ገለጻ እንደሚዝናና ሁሉ፣ በሰማይ ያሉ ብፁዓንን ሁኔታ የሚከተሉ ብዙ አስደሳች ነገሮችን በሚገልጽ ሕያውና አንደበተ ርቱዕ ገለጻም ሊነካ ይችላል። ሰዎች ከአስተዳደግ ወይም ከሌላ ምንጭ ስለ ሃይማኖት ነገሮች እውነትነት የሚኖራቸው ያ የተለመደ እምነትም መነካታቸውን ሊያጠናክረው ይችላል። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በሃይማኖታዊ ነገሮች እጅግ ስለ ተነኩ ብዙ ሰዎች እናነባለን፤ ሆኖም እዚያው ፈጽሞ ጸጋ የሌላቸው፣ ብዙዎቹም እጅግ ክፉ ሰዎች እንደ ነበሩ ተገልጸዋል። ስለዚህ አንድ ሰው ስለ ሃይማኖት ነገሮች ልብን የሚነካ እይታ ኖሮት፣ ሆኖም መንፈሳዊ ብርሃን ፈጽሞ የሌለው ሊሆን ይችላል። የዚህ ምንጭ ሥጋና ደም ሊሆን ይችላል፤ አንድ ሰው በተለመደ እርዳታ ብቻ ለሌላው ስለ መለኮታዊ ነገሮች ልብን የሚነካ እይታ ሊሰጠው ይችላል፤ የእነርሱን መንፈሳዊ መገለጥ ግን ሊሰጥ የሚችለው እግዚአብሔር ብቻ ነው። — ነገር ግን ወደሚከተለው እቀጥላለሁ፤ ይኸውም፦

ሁለተኛ፣ ይህ መንፈሳዊና መለኮታዊ ብርሃን በአዎንታዊ መንገድ ምን እንደ ሆነ አሳያለሁ።

እንዲህም ሊገለጽ ይችላል፦ በእግዚአብሔር ቃል የተገለጡትን ነገሮች መለኮታዊ ልዕልና የሚያሳይ እውነተኛ ስሜት፣ ከዚህም የሚመነጭ የእነርሱ እውነትነትና እውንነት ጽኑ እርግጠኝነት። ይህ መንፈሳዊ ብርሃን በዋነኝነት የሚገኘው ከእነዚህ በፊተኛው ውስጥ ነው፤ ይኸውም በእግዚአብሔር ቃል የተገለጡትን ነገሮች መለኮታዊ ልዕልና የሚያሳይ እውነተኛ ስሜትና ግንዛቤ ነው። የእነዚህ ነገሮች እውነትነትና እውንነት መንፈሳዊና የሚያድን እርግጠኝነት የሚመነጨው የእነርሱን መለኮታዊ ልዕልናና ክብር ከማየት ነው፤ ስለዚህ ስለ እውነትነታቸው ያለው ይህ እርግጠኝነት የመለኮታዊ ክብራቸው እይታ ውጤትና ተፈጥሯዊ ፍሬ ነው። ስለዚህ በዚህ መንፈሳዊ ብርሃን ውስጥ የሚከተሉት አሉ፦

1. የሃይማኖት ነገሮችን መለኮታዊና እጅግ የላቀ ልዕልና የሚያሳይ እውነተኛ ስሜት፤ የእግዚአብሔርንና የኢየሱስ ክርስቶስን ልዕልና፣ የቤዛነትን ሥራ፣ በወንጌል የተገለጡትንም የእግዚአብሔርን መንገዶችና ሥራዎች የሚያሳይ እውነተኛ ስሜት። በእነዚህ ነገሮች ውስጥ መለኮታዊና እጅግ የላቀ ክብር አለ፤ በሌሎች ነገሮች ካለው እጅግ ከፍ ያለ ዓይነትና የላቀ ባሕርይ ያለው ልዕልና፣ ከምድራዊና ጊዜያዊ ነገሮች ሁሉ እጅግ የሚለያቸው ክብር አለ። በመንፈስ የበራለት ሰው ይህንን በእውነት ይገነዘበዋል፣ ያየዋልም፤ ወይም ስሜቱ አለው። እግዚአብሔር ክቡር እንደ ሆነ በአእምሮ ብቻ አያምንም፤ የእግዚአብሔርን ክብር የሚያሳይ ስሜት በልቡ አለው። እግዚአብሔር ቅዱስ እንደ ሆነና ቅድስና መልካም ነገር እንደ ሆነ የአእምሮ እምነት ብቻ አይደለም ያለው፤ የእግዚአብሔርን ቅድስና ተወዳጅነት የሚያሳይ ስሜትም አለ። እግዚአብሔር ቸር እንደ ሆነ በንድፈ ሐሳብ ብቻ መፍረድ አይደለም፤ በዚያ ምክንያት እግዚአብሔር ምን ያህል ተወዳጅ እንደ ሆነ የሚያሳይ ስሜት፣ ወይም የዚህን መለኮታዊ ባሕርይ ውበት የሚያሳይ ስሜት አለ።

እግዚአብሔር የሰውን አእምሮ ስለ መልካም ነገር ሁለት ዓይነት መረዳት ወይም እውቀት እንዲኖረው አድርጎ ፈጥሮታል። የመጀመሪያው ንድፈ ሐሳባዊና ሐሳባዊ ብቻ የሆነው ነው፤ ለምሳሌ አንድ ሰው በሰው ልጆች ስምምነት መልካም ወይም የላቀ ተብሎ የሚጠራ አንድ ነገር እንዳለ በንድፈ ሐሳብ ብቻ ሲፈርድ፣ ይኸውም ለብዙኃኑ እጅግ የሚጠቅመውን፣ በእርሱና በብድራት መካከልም ተገቢነት ያለውን፣ ወዘተ። ሁለተኛው በልብ ስሜት የሚገኘው ነው፤ ለምሳሌ የአንድን ነገር ውበት፣ ተወዳጅነት ወይም ጣፋጭነት የሚያሳይ ስሜት ሲኖር፣ ልብም የዚያ ነገር ሐሳብ ባለበት ደስታና ሐሤት ሲሰማው። በፊተኛው የሚሠራው ንድፈ ሐሳባዊው ችሎታ ብቻ ነው፤ ወይም በጥብቅ ትርጉሙ ማስተዋል የሚባለው፣ ከነፍስ ፈቃድ ወይም ዝንባሌ ተለይቶ የሚነገረው። በኋለኛው ግን በዋነኝነት የሚመለከተው ፈቃድ፣ ወይም ዝንባሌ፣ ወይም ልብ ነው።

በዚህም መሠረት፣ እግዚአብሔር ቅዱስና ቸር ነው የሚል አስተያየት በመያዝና የዚያን ቅድስናና ጸጋ ተወዳጅነትና ውበት የሚያሳይ ስሜት በመያዝ መካከል ልዩነት አለ። ማር ጣፋጭ ነው የሚል የአእምሮ ፍርድ በመያዝና ጣፋጭነቱን የሚያሳይ ስሜት በመያዝ መካከል ልዩነት አለ። ማር ምን እንደሚመስል ቀምሶ የማያውቅ ሰው ፊተኛው ሊኖረው ይችላል፤ ሰው ግን በአእምሮው የማር ጣዕም ሐሳብ ከሌለው ኋለኛው ሊኖረው አይችልም። እንዲሁም አንድ ሰው ውብ እንደ ሆነ በማመንና ውበቱን የሚያሳይ ስሜት በመያዝ መካከል ልዩነት አለ። ፊተኛው በወሬ ሊገኝ ይችላል፤ ኋለኛው ግን ፊቱን በማየት ብቻ ይገኛል። አንድን ነገር የላቀ እንደ ሆነ በንድፈ ሐሳብና በአእምሮ ብቻ በመፍረድና ጣፋጭነቱንና ውበቱን የሚያሳይ ስሜት በመያዝ መካከል ሰፊ ልዩነት አለ። ፊተኛው በጭንቅላት ውስጥ ብቻ ያርፋል፤ የሚመለከተውም ንድፈ ሐሳብን ብቻ ነው፤ ኋለኛው ግን ልብን ይመለከታል። ልብ የአንድን ነገር ውበትና ተወዳጅነት ሲገነዘብ፣ በዚያ ግንዛቤ የግድ ደስታ ይሰማዋል። አንድ ሰው የአንድን ነገር ተወዳጅነት ከልቡ መገንዘቡ፣ የዚያ ነገር ሐሳብ ለነፍሱ ጣፋጭና ደስ የሚያሰኝ መሆኑን ያመለክታል፤ ይህም የላቀ ነው የሚል የአእምሮ አስተያየት ከመያዝ እጅግ የተለየ ነገር ነው።

2. በእግዚአብሔር ቃል ውስጥ የተካተቱትን ነገሮች መለኮታዊ ልዕልና ከሚያሳየው ከዚህ ስሜት የእነርሱ እውነትነትና እውንነት እርግጠኝነት ይመነጫል፤ ይህም በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ ነው።

በመጀመሪያ፣ በተዘዋዋሪ፤ ይህም በሁለት መንገድ ነው።

1. በመለኮታዊ ነገሮች እውነትነት ላይ በልብ ውስጥ ያለው ጭፍን አመለካከት በዚህ ስለሚወገድ፣ አእምሮ ለእውነትነታቸው የሚቀርቡትን ምክንያታዊ ማስረጃዎች ተገቢ ኃይል ለመቀበል ዝግጁ ይሆናል። የሰው አእምሮ በተፈጥሮው በመለኮታዊ ነገሮች እውነትነት ላይ በጭፍን አመለካከቶች የተሞላ ነው፤ በወንጌል ትምህርቶች ላይ በጠላትነት የተሞላ ነው፤ ይህም እውነትነታቸውን የሚያረጋግጡትን ማስረጃዎች ይጐዳል፤ በአእምሮ ላይ ያላቸውንም ኃይል እንዲያጡ ያደርጋል። አንድ ሰው ግን የክርስትና ትምህርቶች መለኮታዊ ልዕልና ሲገለጥለት፣ ይህ ጠላትነቱን ያጠፋል፣ እነዚያን ጭፍን አመለካከቶች ያስወግዳል፣ የማመዛዘን ችሎታውንም ይቀድሳል፤ ለእውነትነታቸው ለሚቀርቡ ማስረጃዎች ኃይል ክፍት እንዲሆንም ያደርገዋል።

የክርስቶስ ተአምራት ደቀ መዛሙርቱን በማሳመን ረገድ ያስገኙት ውጤት ጻፎችንና ፈሪሳውያንን በማሳመን ረገድ ካስገኙት የተለየ የሆነው ከዚህ የተነሣ ነው። ይህም የሆነው ደቀ መዛሙርቱ የበለጠ ብርቱ የማመዛዘን ችሎታ ስለ ነበራቸው ወይም የማመዛዘን ችሎታቸው ይበልጥ ስለ ዳበረ አይደለም፤ ይልቁንም የማመዛዘን ችሎታቸው ተቀድሶ ስለ ነበር ነው፤ ጻፎችንና ፈሪሳውያንን ያሳወሩአቸው ጭፍን አመለካከቶች ደግሞ ከደቀ መዛሙርቱ ላይ ስለ ክርስቶስና ስለ ትምህርቱ ልዕልና በነበራቸው ስሜት ተወግደው ነበር።

2. የማመዛዘን ችሎታን እንቅፋቶች ማስወገድ ብቻ ሳይሆን የማመዛዘን ችሎታን በአዎንታዊ መንገድ ይረዳል። ንድፈ ሐሳባዊ አሳቦችን እንኳ ይበልጥ ሕያው ያደርጋል። አእምሮ ወደ እንደዚህ ዓይነቶቹ ነገሮች በጽናትና በትኩረት እንዲያተኩር ያደርጋል፤ ይህም ይበልጥ ግልጽ እይታ እንዲኖረው፣ እርስ በርሳቸው ያላቸውን ዝምድና ይበልጥ በግልጽ እንዲያይ፣ ይበልጥም እንዲያስተውላቸው ያስችለዋል። በሌላ ሁኔታ ደብዛዛና ድንግዝግዝ የሆኑት ሐሳቦች ራሳቸው በዚህ መንገድ በበለጠ ብርታት ይታተማሉ፤ ብርሃንም ይበራባቸዋል፤ ስለዚህ አእምሮ ስለ እነርሱ በተሻለ ሊፈርድ ይችላል። ይህም የፀሐይ ብርሃን በምድር ፊት ባሉ ነገሮች ላይ ሲበራ የሚመለከታቸው ሰው፣ በደብዛዛ የከዋክብት ብርሃን ወይም በውጋገን ከሚያያቸው ሰው ይልቅ በእውነተኛ ቅርጻቸውና እርስ በርስ ባላቸው ዝምድና ለመለየት የተሻለ ዕድል እንዳለው ማለት ነው።

አእምሮ የመለኮታዊ ነገሮችን ልዕልና ስለሚገነዘብ በደስታ በእነርሱ ላይ ያሰላስላል፤ የነፍስ ኃይሎችም እነርሱን በማሰላሰል ይጠመዱ ዘንድ ይበልጥ ይነቃሉ፣ ሕያው ይሆናሉ፤ ራሳቸውንም በበለጠ ሙላትና እጅግ ውጤታማ በሆነ መንገድ ያሠራሉ። የነገሮቹ ውበትና ጣፋጭነት ችሎታዎቹን ይስባል፤ ሥራቸውንም ያወጣል፤ ስለዚህ የማመዛዘን ችሎታ ራሱ ለተገቢውና ለነጻው አሠራሩ፣ ከጨለማና ከመታለልም ነጻ ሆኖ ተገቢውን ግቡን ለማግኘት እጅግ የተሻለ ዕድል ያገኛል። — ነገር ግን፦

ሁለተኛ፣ የእግዚአብሔርን ቃል ነገሮች መለኮታዊ ልዕልና የሚያሳይ እውነተኛ ስሜት ስለ እውነትነታቸው ይበልጥ በቀጥታና ያለ አንዳች መካከለኛ ያሳምናል፤ ይህም የእነዚህ ነገሮች ልዕልና እጅግ የላቀ ስለ ሆነ ነው። በእነርሱ ውስጥ እጅግ መለኮታዊና አምላካዊ የሆነ ውበት አለ፤ ከሰው ብቻ ከሆኑት ወይም ሰዎች ከፈለሰፉአቸውና ካዘጋጁአቸው ነገሮች በታላቅና በግልጽ መንገድ የሚለያቸው ውበት፤ በግልጽ ሲታይ መለኮታዊነታቸውንና እውንነታቸውን አምኖ መቀበልን የሚያስገድድ እጅግ ከፍ ያለና ታላቅ ክብር አለ። የዚህ ውበትና ልዕልና እውነተኛና ሕያው መገለጥ ሲኖር፣ ይህ የሰው ሥራ ወይም የሰዎች ፈጠራ ፍሬ ነው የሚል አንዳችም አሳብ አይፈቅድም። በመንፈስ የበራላቸው ሰዎች ስለ ሃይማኖት ነገሮች እውነትነት ያላቸው ይህ ማስረጃ በውስጣዊ እይታ የሚታወቅና ያለ መካከለኛ የሚገኝ ዓይነት ማስረጃ ነው። የእግዚአብሔርን ቃል ትምህርቶች መለኮታዊ እንደ ሆኑ የሚያምኑት በእነርሱ ውስጥ መለኮታዊነትን ስለሚያዩ ነው፤ ይኸውም በእነርሱ ውስጥ መለኮታዊ፣ ከሁሉ የላቀና እጅግ በግልጽ የሚለይ ክብር ያያሉ፤ በግልጽ ከታየ ከሰዎች ሳይሆኑ ከእግዚአብሔር እንደ ሆኑ ለመጠራጠር ቦታ የማይተው ክብር።

ስለ ሃይማኖት እውነትነት እንዲህ ያለው እርግጠኝነት፣ በእነዚህ መንገዶች ከመለኮታዊ ልዕልናቸው ስሜት የሚመነጨው፣ በሚያድን እምነት ውስጥ ያለው እውነተኛ መንፈሳዊ እርግጠኝነት ነው። ዳግመኛ ያልተወለዱ ሰዎች ሊኖራቸው ከሚችለው ከተለመደው ስምምነት በዋነኝነት የሚለየውም በዚህ መገኛው ነው።

፪. አሁን ካቀረብኋቸው ነጥቦች ወደ ሁለተኛው እቀጥላለሁ፤ ይኸውም ይህ ብርሃን በእግዚአብሔር በቀጥታ እንዴት እንደሚሰጥ፣ በተፈጥሯዊ መንገዶችም እንደማይገኝ ማሳየት ነው። በዚህም፦

1. በዚህ ውስጥ ተፈጥሯዊ ችሎታዎች ጥቅም ላይ አይውሉም ማለት አይደለም። ተፈጥሯዊ ችሎታዎች የዚህ ብርሃን ተቀባዮች ናቸው፤ ተቀባዮች የሚሆኑትም ዝም ብለው የሚቀበሉ ብቻ ሳይሆኑ በዚህ ውስጥ በንቃት በሚሠሩበት መንገድ ነው፤ የሰው ማስተዋል ድርጊቶችና አሠራሮች በዚህ ውስጥ ድርሻ አላቸው፤ ጥቅም ላይም ይውላሉ። እግዚአብሔር ይህንን ብርሃን ወደ ነፍስ ሲያስገባ፣ ሰውን እንደ ባሕርዩ ወይም አስተዋይ ፍጥረት እንደ መሆኑ ይይዘዋል፤ ሰብአዊ ችሎታዎቹንም ይጠቀማል። ቢሆንም ይህ ብርሃን በዚህ ምክንያት በቀጥታ ከእግዚአብሔር መሆኑ አይቀንስም፤ ችሎታዎቹ ጥቅም ላይ ቢውሉም፣ የሚውሉት እንደ ተቀባይ እንጂ እንደ ምክንያት አይደለም፤ በዚህ ውስጥ ያለው የችሎታዎቹ አሠራርም ምክንያቱ አይደለም፤ ይልቁንም በነገሩ ራሱ (በተሰጠው ብርሃን) ውስጥ የተካተተ ነው፤ ወይም ውጤቱ ነው። ይህም ፀሐይ በወጣች ጊዜ የተለያዩ ነገሮችን ለማየት ዓይኖቻችንን መጠቀማችን እነዚያን ነገሮች የሚያሳየን የብርሃኑ ምክንያት እንዳልሆነ ማለት ነው።

2. በዚህ ጉዳይ ውጫዊ መንገዶች ምንም ድርሻ የላቸውም ማለት አይደለም። ቀደም ብዬ እንዳመለከትሁት፣ በዚህ ጉዳይ ያለው አዳዲስ እውነቶች እንደሚገለጡበት እንደ መለኮታዊ አነሣሽነት አይደለም፤ በዚህ ብርሃን የሚሰጠው በእግዚአብሔር ቃል የተገለጡትን እነዚያኑ እውነቶች በተገቢ መንገድ መገንዘብ ብቻ ነውና፤ ስለዚህ ያለ ቃሉ አይሰጥም። በዚህ ጉዳይ ወንጌል ጥቅም ላይ ይውላል፤ ይህ ብርሃን «የክርስቶስ የክብሩ ወንጌል ብርሃን» ነው፣ 2ኛ ቆሮንቶስ 4:4። ወንጌል ይህ ብርሃን ወደ እኛ የሚተላለፍበት እንደ መስተዋት ነው፣ 1ኛ ቆሮንቶስ 13:12። «ዛሬስ በመስተዋት በድንግዝግዝ እንደምናይ ነን»። — ነገር ግን፦

3. ይህ ብርሃን በተፈጥሯዊ መንገዶች የሚገኝ ሳይሆን እግዚአብሔር በቀጥታ ይሰጠዋል ሲባል፣ በዚህ የሚታሰበው እግዚአብሔር በራሳቸው ኃይል ወይም በተፈጥሯዊ ብርታት የሚሠሩ መንገዶችን ሳይጠቀም ይሰጠዋል ማለት ነው። እግዚአብሔር መንገዶችን ይጠቀማል፤ ነገር ግን ይህን ውጤት ለማስገኘት እንደ መካከለኛ ምክንያቶች አይደለም። በእውነት የዚህ ሁለተኛ ምክንያቶች የሉም፤ ይልቁንም በእግዚአብሔር በቀጥታ ይገኛል። የእግዚአብሔር ቃል የዚህ ውጤት ትክክለኛ ምክንያት አይደለም፤ በውስጡ ባለ በአንዳች ተፈጥሯዊ ብርታት አይሠራም። የእግዚአብሔር ቃል ጥቅም ላይ የሚውለው የዚህን የሚያድን ትምህርት ይዘት ወደ አእምሮ ለማስተላለፍ ብቻ ነው፤ ይህንንም በእርግጥ በተፈጥሯዊ ብርታት ወይም ተጽዕኖ ያስተላልፍልናል። እነዚህንና እነዚያን ትምህርቶች ወደ አእምሮአችን ያስተላልፋል፤ በራሳችን ውስጥ ያለው የእነርሱ ሐሳብ ምክንያት እርሱ ነው፤ በልባችን ውስጥ ያለው የመለኮታዊ ልዕልናቸው ስሜት ምክንያት ግን አይደለም። በእርግጥ አንድ ሰው ያለ ቃሉ መንፈሳዊ ብርሃን ሊኖረው አይችልም። ይህ ግን ቃሉ ያንን ብርሃን በትክክለኛ ትርጉሙ ያስገኛል ለማለት ማስረጃ አይሆንም። አንድ ትምህርት አስቀድሞ በአእምሮ ውስጥ ከሌለ፣ አእምሮ የዚያን ትምህርት ልዕልና ሊያይ አይችልም፤ የትምህርቱን ልዕልና ማየት ግን በቀጥታ ከእግዚአብሔር መንፈስ ሊሆን ይችላል፤ ትምህርቱ ወይም አባባሉ ራሱ የሚተላለፈው በቃሉ ቢሆንም። ስለዚህ የዚህ ብርሃን ይዘት የሆኑት ሐሳቦች ወደ አእምሮ የሚተላለፉት በእግዚአብሔር ቃል ነው፤ ይህ ብርሃን በመሠረቱ የሚገኝበት ያ ተገቢ የልብ ስሜት ግን በቀጥታ በእግዚአብሔር መንፈስ ነው። ለምሳሌ፣ ክርስቶስ እንዳለ፣ ክርስቶስም ቅዱስና ቸር እንደ ሆነ የሚገልጸው ሐሳብ ወደ አእምሮ የሚተላለፈው በእግዚአብሔር ቃል ነው፤ በዚያ ቅድስናና ጸጋ ምክንያት የክርስቶስን ልዕልና የሚያሳየው ስሜት ግን ያም ሆኖ በቀጥታ የመንፈስ ቅዱስ ሥራ ነው። — አሁን ደግሞ፦

፫. የትምህርቱን እውነትነት ወደ ማሳየት እመጣለሁ፤ ይኸውም የተገለጸው ያ መንፈሳዊ ብርሃን፣ በእግዚአብሔር እንዲህ በቀጥታ ወደ አእምሮ የሚገባው፣ በእርግጥ እንዳለ ማሳየት ነው። በዚህም ይህ ትምህርት መጽሐፍ ቅዱሳዊም ምክንያታዊም እንደ ሆነ በአጭሩ አሳያለሁ።

በመጀመሪያ፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ነው። ምንባቤ ለዚህ ዓላማ ሙሉ ማስረጃ መሆኑ ብቻ ሳይሆን፣ መጽሐፍ ቅዱስ በብዛት የሚያስተምረው ትምህርት ነው። ቅዱሳን እግዚአብሔርን ከማይፈሩ ሰዎች የሚለዩት የእግዚአብሔር እውቀት ስላላቸውና እግዚአብሔርንና ኢየሱስ ክርስቶስን ስለሚያዩ እንደ ሆነ በዚያ በብዛት ተምረናል። ከብዙ ጥቅሶች ጥቂቶቹን ብቻ እጠቅሳለሁ። 1ኛ ዮሐንስ 3:6፦ «ኃጢአትን የሚያደርግ ሁሉ አላየውም አላወቀውምም።» 3ኛ ዮሐንስ 11፦ «በጎ የሚያደርግ ከእግዚአብሔር ነው፤ ክፉን የሚያደርግ ግን እግዚአብሔርን አላየውም።» ዮሐንስ 14:19፦ «ከዚህም በኋላ ዓለም አያየኝም፤ እናንተ ግን ታዩኛላችሁ።» ዮሐንስ 17:3፦ «እውነተኛ አምላክ ብቻ የሆንህ አንተን የላክኸውንም ኢየሱስ ክርስቶስን ያውቁ ዘንድ ይህች የዘላለም ሕይወት ናት።» ይህ የእግዚአብሔርና የክርስቶስ እውቀት ወይም እይታ ንድፈ ሐሳባዊ እውቀት ብቻ ሊሆን አይችልም፤ ምክንያቱም እግዚአብሔርን ከማይፈሩ ሰዎች የሚለዩበት ማየትና ማወቅ ተብሎ ተነግሯልና። በእነዚህም ጥቅሶች መሠረት በመጠንና በሁኔታ ብቻ የተለየ፣ በውጤቱም ብቻ የተለየ እውቀት ሳይሆን፣ በባሕርዩና በዓይነቱ ፈጽሞ የተለየ መሆን አለበት።

ይህ ብርሃንና እውቀት ሁልጊዜ በቀጥታ ከእግዚአብሔር እንደሚሰጥ ተነግሯል፤ ማቴዎስ 11:25-27፦ «በዚያን ጊዜ ኢየሱስ መልሶ እንዲህ አለ። አባት ሆይ፥ የሰማይና የምድር ጌታ፥ ይህን ከጥበበኞችና ከአስተዋዮች ሰውረህ ለሕፃናት ስለ ገለጥህላቸው አመሰግንሃለሁ፤ አዎን፥ አባት ሆይ፥ ፈቃድህ በፊትህ እንዲህ ሆኖአልና። ሁሉ ከአባቴ ዘንድ ተሰጥቶኛል፤ ከአብ በቀር ወልድን የሚያውቅ የለም፥ ከወልድም በቀር ወልድም ሊገለጥለት ከሚፈቅድ በቀር አብን የሚያውቅ የለም።» እዚህ ይህ ውጤት የተሰጠው ለእግዚአብሔር ሉዓላዊ አሠራርና ስጦታ ብቻ ነው፤ እርሱ ይህንን እውቀት ለሚፈቅደው ይሰጣል፤ ለእውቀት እጅግ ጥቂት ተፈጥሯዊ ዕድል ወይም መንገድ ያላቸውን፣ ሕፃናትን እንኳ፣ ለጥበበኞችና ለአስተዋዮች ሲከለከል በእርሱ ይለያቸዋል። የእግዚአብሔርን እውቀት ማካፈልም እዚህ የእግዚአብሔር ልጅ ብቸኛ መብት ሆኖ ለእርሱ ተሰጥቷል። ደግሞም 2ኛ ቆሮንቶስ 4:6፦ «በክርስቶስ ፊት የእግዚአብሔርን የክብሩን እውቀት ብርሃን እንዲሰጥ በልባችን ውስጥ የበራ። በጨለማ ብርሃን ይብራ ያለ እግዚአብሔር ነውና።» ይህ የእግዚአብሔርና የክርስቶስ መለኮታዊና እጅግ የላቀ ክብርና ልዕልና መገለጥ በእርግጥ እንዳለ፣ ይህም ለቅዱሳን ብቻ የተለየ እንደ ሆነ በግልጽ ያሳያል፤ ደግሞም ብርሃን ከፀሐይ እንደሚመጣ ሁሉ ይህም በቀጥታ ከእግዚአብሔር እንደ ሆነ፣ የኃይሉና የፈቃዱም ቀጥተኛ ውጤት እንደ ሆነ ያሳያል፤ እግዚአብሔር በፍጥረት መጀመሪያ በኃያል ቃሉ ብርሃንን ከፈጠረበት ጋር ተነጻጽሯልና፤ ከዚህ በፊት ባለው ምዕራፍ በ18ኛው ቍጥር ደግሞ በጌታ መንፈስ እንደሚሆን ተነግሯል። እግዚአብሔር በመለወጥ ጊዜ የክርስቶስን እውቀት ቀድሞ የተሰወረና ያልታየ እንደ ነበረ ነገር አድርጎ እንደሚሰጥ ተነግሯል፤ ገላትያ 1:15-16፦ «ነገር ግን በእናቴ ማኅፀን ሳለሁ የለየኝ በጸጋውም የጠራኝ እግዚአብሔር … ልጁን በእኔ ሊገልጥ በወደደ ጊዜ»። መጽሐፍ ቅዱስ እንደ ተገለጸው ያለውን የእግዚአብሔር ቃል እውቀት የእግዚአብሔር ቀጥተኛ ስጦታ አድርጎ በግልጽ ይናገራል፤ መዝሙር 119:18፦ «ከሕግህ ተአምራትን እንዳይ ዓይኖቼን ክፈት።» መዝሙረኛው ዓይኖቹን እንዲከፍትለት እግዚአብሔርን ሲለምን ምን ማለቱ ነበር? ከቶ ዕውር ነበርን? ወደ ሕጉ ቀርቦ በፈለገ ጊዜ ቃሉንና ዓረፍተ ነገሩን ሁሉ ሊያይ አይችልም ነበርን? በእነዚያ «ተአምራት» ምን ማለቱ ነበር? ስለ ፍጥረትና ስለ ጥፋት ውኃ፣ እስራኤልም በቀይ ባሕር መካከል ስለ ማለፉ፣ ስለ እነዚህና ስለ መሰል ነገሮች የሚተርኩትን አስደናቂ ታሪኮች ነበርን? እነዚህን አስደናቂ ነገሮች በፈለገ ጊዜ ለማንበብ ዓይኖቹ የተከፈቱ አልነበሩምን? በእግዚአብሔር ሕግ ውስጥ ባሉ «ተአምራት» ያመለከተው፣ በቃሉ ትእዛዛትና ትምህርቶች ውስጥ፣ በዚያም በተገለጡት የእግዚአብሔር ሥራዎችና ምክሮች ውስጥ ያሉትን እነዚያን የሚለዩና አስደናቂ ልዕልናዎች፣ የመለኮታዊ ፍጽምናዎችንና የክብሩን አስደናቂ መገለጦች እንደ ሆነ አያጠራጥርም። እንዲሁም መጽሐፍ ቅዱስ ስለ እግዚአብሔር አሠራር፣ ስለ ምሕረት ቃል ኪዳኑ፣ ለሕዝቡም ስላለው የጸጋ መንገድ ያለውን እውቀት ለቅዱሳን ብቻ የተለየና በእግዚአብሔር ብቻ የሚሰጥ እንደ ሆነ ይናገራል፤ መዝሙር 25:14፦ «የእግዚአብሔር ምሥጢር ለሚፈሩት ነው፤ ቃል ኪዳኑንም ያሳያቸዋል።»

እውነተኛና የሚያድን የሃይማኖት እውነትነት እምነት ከእንደዚህ ያለው መገለጥ የሚመነጭ መሆኑን መጽሐፍ ቅዱስ ደግሞ ያስተምራል። ዮሐንስ 6:40 እንደሚለው፦ «ልጅንም አይቶ በእርሱ የሚያምን ሁሉ የዘላለም ሕይወትን እንዲያገኝ የአባቴ ፈቃድ ይህ ነው»፤ በዚህም እውነተኛ እምነት ከክርስቶስ መንፈሳዊ እይታ የሚመነጭ መሆኑ ግልጽ ነው። ደግሞም ዮሐንስ 17:6,7,8፦ «ከዓለም ለሰጠኸኝ ሰዎች ስምህን ገለጥሁላቸው። … የሰጠኸኝ ሁሉ ከአንተ እንደ ሆነ አሁን ያውቃሉ፤ የሰጠኸኝን ቃል ሰጥቻቸዋለሁና፤ እነርሱም ተቀበሉት፥ ከአንተም ዘንድ እንደ ወጣሁ በእውነት አወቁ፥ አንተም እንደ ላክኸኝ አመኑ።» በዚህም ክርስቶስ የእግዚአብሔርን ስም ለደቀ መዛሙርቱ መግለጡ፣ ወይም የእግዚአብሔርን እውቀት መስጠቱ፣ የክርስቶስ ትምህርት ከእግዚአብሔር እንደ ሆነ፣ ክርስቶስ ራሱም ከእርሱ እንደ ሆነ፣ ከእርሱ እንደ ወጣና በእርሱ እንደ ተላከ ያወቁበት ነበር። ደግሞም ዮሐንስ 12:44,45,46፦ «ኢየሱስም ጮኸ፥ እንዲህም አለ። በእኔ የሚያምን በላከኝ ማመኑ ነው እንጂ በእኔ አይደለም፤ እኔንም የሚያይ የላከኝን ያያል። በእኔ የሚያምን ሁሉ በጨለማ እንዳይኖር እኔ ብርሃን ሆኜ ወደ ዓለም መጥቻለሁ።» በክርስቶስ ማመናቸውና በመንፈስ ማየታቸው ጎን ለጎን የሚሄዱ ተደርገው ተነግረዋል።

ክርስቶስ መለኮታዊ የሆነውን በውስጣዊና በሚለይ ጣዕምና ቅምሻ ተረድተው እርሱ መሲሕ እንደ ሆነ፣ ትምህርቱም እውነት እንደ ሆነ ባለማወቃቸው አይሁድን ይወቅሳቸዋል (ሉቃስ 12:56-57)። በዚያ አይሁድ የሰማዩንና የምድሩን ፊት፣ የአየሩንም ምልክቶች መመርመር ቢችሉም እነዚያን ዘመናት — ወይም በማቴዎስ እንደ ተገለጸው፣ የእነዚያን ዘመናት ምልክቶች — መመርመር ባለመቻላቸው ከወቀሳቸው በኋላ፣ እንዲህ ይጨምራል፦ «ራሳችሁ ደግሞ ጽድቅን የማትፈርዱ ስለ ምን ነው?» ይኸውም ያለ ውጫዊ ምልክቶች ማለት ነው። ቅዱስና መለኮታዊ የሆነውን የምትለዩበት ያ የእውነተኛ ልዕልና ስሜት ለምን የላችሁም? የእኔንና የትምህርቴን የሚለይ ክብርና ግልጽ መለኮታዊነት የምታዩበት ያ የእግዚአብሔር ነገሮች ጣዕም ለምን የላችሁም?

ሐዋርያው ጴጥሮስ ለእነርሱ (ለሐዋርያት) ስለ ወንጌል እውነትነት መልካምና በጽኑ መሠረት ላይ የቆመ ዋስትና የሰጣቸው የክርስቶስን መለኮታዊ ክብር ማየታቸው እንደ ሆነ ይጠቅሳል፤ 2ኛ ጴጥሮስ 1:16፦ «የእርሱን ግርማ አይተን እንጂ በብልሃት የተፈጠረውን ተረት ሳንከተል የጌታችንን የኢየሱስ ክርስቶስን ኃይልና መምጣት አስታወቅናችሁ።» ሐዋርያው ያመለከተው በተራራው ላይ መልኩ በተለወጠ ጊዜ ያዩትን ያን የክርስቶስን የሚታይ ክብር ነው፤ ያ ክብር እጅግ መለኮታዊ ነበር፤ የመለኮታዊ ቅድስና፣ ግርማና ጸጋ ሊነገር የማይችል መልክና አምሳል ነበረው፤ ስለዚህ እርሱ መለኮታዊ አካል እንደ ሆነ በግልጽ ያመለክት ነበር። የክርስቶስን ውጫዊ ክብር ማየት ስለ መለኮትነቱ ምክንያታዊ ዋስትና ሊሰጥ ከቻለ፣ መንፈሳዊ ክብሩን መገንዘብስ ለምን እንዲሁ ሊያደርግ አይችልም? የክርስቶስ መንፈሳዊ ክብር በራሱ እንደ ውጫዊ ክብሩ የሚለይና መለኮትነቱን በግልጽ የሚያሳይ እንደ ሆነ አያጠራጥርም፤ እንዲያውም እጅግ የበለጠ፤ መለኮትነቱ የሚገኘው በመንፈሳዊ ክብሩ ነውና፤ መልኩ በተለወጠ ጊዜ የታየው ውጫዊ ክብር መለኮታዊ መሆኑን ያሳየው የዚያ መንፈሳዊ ክብር አስደናቂ ምስል ወይም መግለጫ በመሆኑ ብቻ ነው። ስለዚህ የክርስቶስን መንፈሳዊ ክብር በግልጽ ያየ ሰው፣ ሐዋርያው ያየውን የክርስቶስን ውጫዊ ክብር ባመለከተ ጊዜ እንደ ነበረው ያህል በጽኑ መሠረት ላይ ቆሞ በብልሃት የተፈጠረውን ተረት አልተከተልሁም፤ ግርማውን ያየሁ ምስክር ነኝ እንጂ ሊል እንደሚችል አያጠራጥርም። — ነገር ግን ይህ በቀጣይ ወደ ቀረበው ነጥብ ያመጣኛል፤ ይኸውም፣ የሚከተለውን ማሳየት ነው፦

ሁለተኛ፣ ይህ ትምህርት ምክንያታዊ ነው።

1. በመለኮታዊ ነገሮች ውስጥ፣ በሌሎች ነገሮች ካለው እጅግ የላቀና እጅግ የተለየ፣ ቢታይ በግልጽ የሚለያቸው እንደዚህ ያለ ልዕልና በእርግጥ አለ ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ ነው። መለኮታዊ የሆኑት፣ የልዑል አምላክ የሆኑት ነገሮች ከሰው ነገሮች እጅግ የተለዩ መሆናቸውን፤ ከሰዎች ከሆኑት ነገሮች እጅግ በሚያስደንቅ ሁኔታ የሚለያቸው አምላካዊ፣ ከፍ ያለና ክቡር ልዕልና በእነርሱ ውስጥ እንዳለ፤ ልዩነቱ ብቻ ቢታይ፣ እነርሱ ያሉትን — ይኸውም መለኮታዊ — መሆናቸውን ማንንም የሚያሳምንና የሚያረካ ተጽዕኖ እንደሚኖረው በምክንያታዊነት ልንጠራጠር አንችልም። በዚህ ላይ ምን ምክንያት ሊቀርብ ይችላል? እግዚአብሔር በክብር ከሰዎች በሚያስደንቅ ሁኔታ አይለይም ብለን ካልተከራከርን በቀር።

ክርስቶስ መልኩ በተለወጠበት ተራራ ላይ እንደ ታየ አሁን ለአንድ ሰው ቢገለጥ፣ ወይም በፍርድ ቀን እንደሚገለጥ አሁን በሰማይ ባለበት ክብር ለዓለም ቢገለጥ፣ የሚገለጥበት ክብርና ግርማ እርሱ መለኮታዊ አካል እንደ ሆነ፣ ሃይማኖትም እውነት እንደ ሆነ ሁሉንም የሚያሳምን እንደሚሆን ጥርጥር የለውም፤ ደግሞም እጅግ ምክንያታዊና በጽኑ መሠረት ላይ የቆመ እርግጠኝነት ይሆናል። እንግዲያስ በእግዚአብሔር ቃል ላይ፣ በወንጌል ዕቅድና ትምህርት ላይ፣ በተመሳሳይ ሁኔታ የሚለይና እንዲሁ በምክንያታዊነት የሚያሳምን የመለኮትነት ወይም የመለኮታዊ ክብር ማኅተም ለምን ሊኖር አይችልም፤ ብቻ ይታይ እንጂ! እግዚአብሔር ለዓለም ሲናገር በቃሉ ወይም በንግግሩ ውስጥ ከሰዎች ቃል እጅግ የተለየ አንዳች ነገር ይኖራል ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ ነው። እግዚአብሔር ለዓለም ከቶ ተናግሮ አያውቅም፤ ነገር ግን ሊናገር መሆኑን አውቀናል እንበል፤ ከሰማይ ራሱን ሊገልጥና ራሱ በቀጥታ በመለኮታዊ ንግግሮች ወይም ስብከቶች፣ ከራሱ አፍ እንደሚወጣ ያህል ሊናገረን፣ ወይም ራሱ ያጻፈውን መጽሐፍ ሊሰጠን እንደ ሆነ እንበል፤ በምን ዓይነት መንገድ እንዲናገር እንጠብቃለን? ንግግሩ ከሰዎች ንግግር እጅግ የተለየ እንደሚሆን፣ እንደ አምላክ እንደሚናገር ማሰብ ምክንያታዊ አይሆንምን? ይኸውም በንግግሩ ወይም በቃሉ ውስጥ የሰዎች ቃል፣ እንዲያውም ከሰዎች ሁሉ የጠቢባን ቃል፣ በእርሱ ፊት ተራና ዝቅተኛ ሆኖ እስኪታይ ድረስ እንዲህ ያለ ልዕልናና ከፍታ፣ እንዲህ ያለ የጥበብ፣ የቅድስና፣ የግርማና የሌሎች መለኮታዊ ፍጽምናዎች ማኅተም ይኖራል ብሎ ማሰብ? ይህንን መጠበቅ ምክንያታዊ፣ በሌላ መንገድ ማሰብ ደግሞ ምክንያታዊ ያልሆነ ተደርጎ እንደሚቆጠር አያጠራጥርም። ጠቢብ ሰው ጥበቡን ተጠቅሞ ሲናገር፣ በሚናገረው ነገር ሁሉ ከትንሽ ልጅ ወሬ እጅግ የሚለይ አንዳች ነገር አለ። እንዲሁም፣ ያለ ጥርጥርና እጅግ በበለጠ ሁኔታ፣ የእግዚአብሔር ንግግር (የእግዚአብሔር ንግግር የሚባል ነገር ካለ) ከሰዎች ሁሉ የጠቢባን ንግግር ሊለይ ይገባዋል፤ ይህም ከኤርምያስ 23:28-29 ጋር ይስማማል። እግዚአብሔር በዚያ በስሙ ትንቢት የተናገሩትንና የተናገሩት ነገር በእርግጥ የራሳቸው ቃል ሆኖ ሳለ ቃሉ እንደ ሆነ ያስመሰሉትን ሐሰተኛ ነቢያት ከገሠጸ በኋላ እንዲህ ይላል፦ «ሕልም ያለው ነቢይ ሕልሙን ይናገር፤ ቃሌም ያለው ቃሌን በእውነት ይናገር። ገለባ ከስንዴ ጋር ምን አለው? ይላል እግዚአብሔር። ቃሌ እንደ እሳት፥ ዓለትንም እንደሚያደቅቅ መዶሻ አይደለምን? ይላል እግዚአብሔር።»

2. በመለኮታዊ ነገሮች ውስጥ እንደዚህ ያለ የሚለይ ልዕልና ካለ፣ ያንን ማየት የሚባል ነገር ሊኖር ይችላል ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ ነው። እንዳይታይ የሚከለክለው ምንድን ነው? አንዳንዶች በምድራዊ ጉዳዮች አስተዋዮች ቢሆኑም እንኳ ይህንን አለማየታቸው፣ እንደዚህ ያለ የሚለይ ልዕልና የለም፣ ወይም ቢኖርም ሊታይ አይችልም ለማለት ማስረጃ አይሆንም። በመለኮታዊ ነገሮች ውስጥ እንደዚህ ያለ ልዕልና ካለ፣ ክፉ ሰዎች ያዩታል ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ አይደለም። አእምሮአቸው በመንፈሳዊ ርኵሰት የተሞላና በርኩስ ምኞቶች ኃይል ሥር ያሉ ሰዎች የመለኮታዊ ውበትን ወይም ልዕልናን ጣዕም ወይም ስሜት ይኖራቸዋል፣ ወይም አእምሮአቸው በባሕርዩ እጅግ ንጹሕና ሰማያዊ የሆነውን ያንን ብርሃን ለመቀበል ዝግጁ ይሆናል ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ አይደለም። የሰዎች የግል ተፈጥሯዊ ጠባይና ዝንባሌ በዓለማዊ ጉዳዮች እንኳ እጅግ እንደሚያሳውራቸው ስናይ፣ ኃጢአት አእምሮን እንዲህ ማሳወሩ ፈጽሞ እንግዳ ሊመስል አይገባም፤ ለምሳሌ የሰዎች ተፈጥሯዊ ጠባይ ትካዜ የሚያበዛ፣ ቅናት የሚያበዛ፣ ፈሪ፣ ትዕቢተኛ ወይም መሰል ሲሆን።

3. ይህ እውቀት በቀጥታ ከእግዚአብሔር ይሰጣል፣ በተፈጥሯዊ መንገዶችም አይገኝም ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ ነው። በእግዚአብሔርና በፍጥረት መካከል ቀጥተኛ ግንኙነት መኖሩ በምን ምክንያት ምክንያታዊ ያልሆነ ሊመስል ይችላል? ሰዎች ይህንን ችግር አድርገው መቍጠራቸው እንግዳ ነው። ሁሉን የፈጠረ እርሱ፣ ከፈጠራቸው ነገሮች ጋር አሁንም ቀጥተኛ ጉዳይ ለምን አይኖረውም? የእግዚአብሔርን መኖር፣ ሁሉንም ነገር ከምንም እንደ ፈጠረም ካመንን፣ እግዚአብሔር አሁንም በፍጥረት ላይ አንዳች ቀጥተኛ ተጽዕኖ እንዳለው መቀበል ታላቅ ችግሩ የት ላይ ነው? ይህንንም ስለ ማንኛውም የፍጥረት ክፍል ማሰብ ምክንያታዊ ከሆነ፣ በተለይ አስተዋይና አእምሮ ያላቸውን ፍጥረታት በተመለከተ እንዲሁ ነው፤ እነርሱ በተለያዩ የፍጥረታት ደረጃዎች ቅደም ተከተል ለእግዚአብሔር ቅርብ ናቸው፤ ጉዳያቸውም ከሁሉ በላይ በቀጥታ ከእግዚአብሔር ጋር ነው፤ እግዚአብሔርን ለሚመለከቱና ከእግዚአብሔር ጋር በቀጥታ ለሚገናኙባቸው ተግባራት ሆን ተብለው የተፈጠሩ ናቸው፤ አእምሮ ሰው ፈጣሪውን እንዲያገለግልና እንዲያከብር እንደ ተፈጠረ ያስተምራልና። እግዚአብሔር በማንኛውም ጉዳይ ራሱን ለሰው በቀጥታ ያካፍላል ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ ከሆነ፣ በዚህ ጉዳይ ነው። እግዚአብሔር እንዲህ ያለውን መለኮታዊና የላቀ ባሕርይ ያለውን እውቀትና ጥበብ በራሱ በቀጥታ ለመስጠት ያስቀምጠዋል፣ በሁለተኛ ምክንያቶች ኃይልም አይተወውም ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ ነው። መንፈሳዊ ጥበብና ጸጋ እግዚአብሔር ለማንኛውም ፍጥረት የሚሰጠው ከሁሉ ከፍ ያለና ከሁሉ የላቀ ስጦታ ነው፤ የአስተዋይ ፍጥረት ከሁሉ የላቀው ልዕልናና ፍጽምና የሚገኘው በዚህ ነው። ደግሞም ከመለኮታዊ ስጦታዎች ሁሉ እጅግ በላቀ ሁኔታ አስፈላጊው ነው፤ የሰው ደስታ የሚገኘው በእርሱ ነው፤ የዘላለም ደኅንነቱም በእርሱ ላይ የተመሠረተ ነው። እግዚአብሔር ዝቅተኛ የሆኑ መልካም ነገሮችንና አነስተኛ ስጦታዎችን ለሁለተኛ ምክንያቶች፣ በአንድ መንገድም በኃይላቸው ሥር ቢተውም፣ ይህን ከመለኮታዊ ስጦታዎች ሁሉ እጅግ የላቀውን፣ መለኮታዊውንና አስፈላጊውን ስጦታ ሁለተኛ ምክንያቶች ሊሳተፉበት የማይገባ እጅግ ታላቅ ነገር አድርጎ በራሱ በቀጥታ ለመስጠት በእጁ ያስቀምጠዋል ብሎ ማሰብ ምንኛ ምክንያታዊ ነው!

ይህ በረከት በቀጥታ ከእግዚአብሔር ይሆናል ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ ነው፤ በራሱ ከመለኮታዊ ባሕርይ ጋር እንዲህ የቀረበ ዝምድና ያለው ስጦታ ወይም ጥቅም የለምና፤ ፍጥረት ከሚቀበላቸው ነገሮች ሁሉ ከእግዚአብሔር፣ ከባሕርዩ እንዲህ ብዙ ያለበት፣ የመለኮት ተካፋይነት እንዲህ ብዙ ያለበት ምንም የለም፤ ከእግዚአብሔር ውበት የሚፈልቅ አንድ ዓይነት ጸዳል ነው፤ ብርሃን ከፀሐይ ጋር እንደሚዛመድ ከእግዚአብሔር ጋር ይዛመዳል። ስለዚህ ከእግዚአብሔር ሲሰጥ በቀጥታ ከራሱ፣ በራሱም፣ እንደ ራሱ ሉዓላዊ ፈቃድ መሆኑ ተገቢና የሚስማማ ነው።

አንድ ሰው ይህንን እውቀትና ብርሃን በተራ የተፈጥሮ አእምሮ ብርታት ብቻ ማግኘቱ ከአቅሙ በላይ ይሆናል ብሎ ማሰብ ምክንያታዊ ነው፤ የመንፈሳዊ ነገሮችን ውበትና ተወዳጅነት ማየት የማመዛዘን ችሎታ ድርሻ አይደለምና፤ ንድፈ ሐሳባዊ ነገር ሳይሆን በልብ ስሜት ላይ የተመሠረተ ነው። በእርግጥ የማመዛዘን ችሎታ ለዚህ አስፈላጊ ነው፤ የዚህ ብርሃን መንገዶች ተቀባዮች የምንሆነው በማመዛዘን ችሎታ ብቻ ነውና፤ እነዚህ መንገዶች በጉዳዩ ውስጥ ትክክለኛ የምክንያትነት ተጽዕኖ ባይኖራቸውም ለዚህ አስፈላጊ እንደ ሆኑ አስቀድሜ አሳይቻለሁ። የዚህ መለኮታዊ ብርሃን ይዘት የሆኑትን ትምህርቶች ሐሳብ የምናገኘው በማመዛዘን ችሎታ ነው፤ የማመዛዘን ችሎታም በብዙ መንገድ በተዘዋዋሪና በሩቁ ለዚህ ሊጠቅም ይችላል። ይህንን መገለጥ ወዲያውኑ በሚከተሉት ድርጊቶች ውስጥም የማመዛዘን ችሎታ ድርሻ አለው፤ ከዚህ ተነሥቶ የሃይማኖትን እውነትነት ማየት በማመዛዘን ችሎታ ነው፤ ምንም እንኳ አንድ እርምጃ ብቻ ቢሆንና ድምዳሜው ወዲያውኑ የሚመጣ ቢሆንም። እንዲሁም ይህንን ተከትሎ በሚመጣው ክርስቶስን በመቀበልና በእርሱ በመታመን ውስጥ የማመዛዘን ችሎታ ድርሻ አለው። ነገር ግን የማመዛዘን ችሎታን በጠባቡ ትርጉሙ — በአጠቃላይ የአእምሮ የማስተዋል ችሎታ ሳይሆን በማስረጃ ማመዛዘን ወይም በክርክር ድምዳሜ ላይ የመድረስ ኃይል አድርገን — ብንወስደው፣ መንፈሳዊ ውበትንና ልዕልናን ማስተዋል ቀለማትን ማስተዋል የመዳሰስ ስሜት ድርሻ እንዳልሆነ፣ ወይም የምግብን ጣፋጭነት ማስተዋል የማየት ኃይል ድርሻ እንዳልሆነ ሁሉ የማመዛዘን ችሎታ ድርሻ አይደለም። የማንኛውንም ነገር ውበት ወይም ተወዳጅነት ማስተዋል ከማመዛዘን ችሎታ ክልል ውጭ ነው፤ እንዲህ ያለው ማስተዋል የዚያ ችሎታ አይደለም። የማመዛዘን ችሎታ ሥራ እውነትን ማስተዋል እንጂ ልዕልናን አይደለም። ለሰዎች የአንድን ፊት ውበትና ተወዳጅነት ማስተዋል የሚሰጣቸው በማስረጃ ማመዛዘን አይደለም፤ በብዙ መንገድ በተዘዋዋሪ ሊጠቅመው ቢችልም፣ የማርን ጣፋጭነት የሚያስተውለው የማመዛዘን ችሎታ እንዳልሆነ ሁሉ ያንን ውበት በቀጥታ የሚያስተውለውም የማመዛዘን ችሎታ አይደለም፤ ይህ በልብ ስሜት ላይ የተመሠረተ ነው። — የማመዛዘን ችሎታ አንድ ፊት ለሌሎች ውብ እንደ ሆነ ሊወስን ይችላል፤ ማር ለሌሎች ጣፋጭ እንደ ሆነ ሊወስን ይችላል፤ ለእኔ ግን ጣፋጭነቱን የማስተዋል ችሎታ ከቶ አይሰጠኝም።

ከተነገረው ሁሉ በሚወጣ እጅግ አጭር በሆነ ተግባራዊ ትምህርት እደመድማለሁ።

በመጀመሪያ፣ ይህ ትምህርት ስለ እግዚአብሔር ቸርነት እንድናሰላስል ሊመራን ይችላል፤ እርሱ ስለ ወንጌል እውነትነት የሚያድን ማስረጃ ታላቅ ችሎታና ትምህርት ላላቸው ብቻ ሳይሆን አነስተኛ ችሎታና ዕድል ላላቸው ሰዎችም የሚደረስበት እንዲሆን አድርጎ አዘጋጅቶታልና። የወንጌል ማስረጃ በታሪክና የተማሩ ሰዎች ብቻ በሚችሉት ዓይነት ማመዛዘን ላይ ብቻ የተመሠረተ ቢሆን ኖሮ፣ ከሰው ልጆች እጅግ ብዙው ክፍል አቅም በላይ በሆነ ነበር። ተራ የእውቀት መጠን ብቻ ያላቸው ሰዎች ግን ረጅምና ረቂቅ የማመዛዘን ሰንሰለት ሳያስፈልጋቸው የሃይማኖትን ነገሮች መለኮታዊ ልዕልና ማየት ይችላሉ፤ እንደ ተማሩ ሰዎች ሁሉ በእግዚአብሔር መንፈስ ለመማር ይችላሉ። በዚህ መንገድ የሚገኘው ማስረጃ እጅግ የተማሩትና የማመዛዘን ታላላቅ ጌቶች በሆኑት ክርክር ሊገኝ ከሚችለው ሁሉ እጅግ የተሻለና ይበልጥ የሚያረካ ነው። ሕፃናትም እነዚህን ነገሮች እንደ ጥበበኞችና አስተዋዮች ለማወቅ ይችላሉ፤ ብዙውን ጊዜም ለሕፃናት ሲገለጡ ከጥበበኞች ይሰወራሉ። 1ኛ ቆሮንቶስ 1:26-27፦ «ወንድሞች ሆይ፥ መጠራታችሁን ተመልከቱ፤ እንደ ሰው ጥበብ ጥበበኞች የሆኑ ብዙዎች፥ ኀያላን የሆኑ ብዙዎች፥ ባላባቶች የሆኑ ብዙዎች አልተጠሩም። ነገር ግን እግዚአብሔር ጥበበኞችን እንዲያሳፍር የዓለምን ሞኝ ነገር መረጠ…»

ሁለተኛ፣ ይህ ትምህርት የተገለጸው ይህ መለኮታዊ ብርሃን ከቶ ወደ ነፍሳችን ገብቶ እንደ ሆነ ራሳችንን እንድንመረምር በሚገባ ሊያነሣሣን ይችላል። እንደዚህ ያለ ነገር በእርግጥ ካለ፣ ደካማና የታወከ አእምሮ ያላቸው ሰዎች ሐሳብ ወይም ቅዠት ብቻ ካልሆነ፣ በእግዚአብሔር መንፈስ እንዲህ ተምረን እንደ ሆነ፣ የእግዚአብሔር ምሳሌ የሆነ የክርስቶስ የክብሩ ወንጌል ብርሃን፣ በክርስቶስ ፊት የእግዚአብሔርን የክብሩን እውቀት ብርሃን እየሰጠን በላያችን በርቶ እንደ ሆነ፣ ልጁን አይተን በእርሱ አምነን እንደ ሆነ፣ ወይም ከክርስቶስ መንፈሳዊ እይታ የሚመነጭ የወንጌል ትምህርቶች እምነት ኖሮን እንደ ሆነ ማወቅ እጅግ አስፈላጊ ነገር እንደ ሆነ አያጠራጥርም።

ሦስተኛ፣ ከዚህ በመነሣት ሁሉም ይህንን መንፈሳዊ ብርሃን አጥብቀው እንዲፈልጉ ሊመከሩ ይችላሉ። ወደዚህ ለማነሣሣትና ለማንቀሳቀስ የሚከተሉት ነገሮች ሊታሰቡ ይችላሉ።

1. ይህ ማንኛውም ፍጥረት ሊያገኘው ከሚችለው ጥበብ ሁሉ እጅግ የላቀና መለኮታዊ ነው። ከማንኛውም የሰው ትምህርት የላቀ ነው፤ ከታላላቅ ፈላስፎችና የአገር መሪዎች እውቀት ሁሉ እጅግ የላቀ ነው። እንዲያውም በክርስቶስ ፊት ያለውን የእግዚአብሔርን ክብር በጥቂቱ መመልከት እንኳ፣ ያለ ጸጋ በሥነ መለኮት ታላቅ ንድፈ ሐሳባዊ መረዳት ካላቸው ሰዎች እውቀት ሁሉ ይልቅ ነፍስን ከፍ ያደርጋል፤ ያከብራታልም። ይህ እውቀት ያለውና ሊኖር የሚችለው እጅግ ክቡር ጉዳይ አለው፤ ይኸውም የእግዚአብሔርና የክርስቶስ መለኮታዊ ክብር ወይም ልዕልና ነው። የእነዚህ ነገሮች እውቀት የመላእክት፣ እንዲያውም የእግዚአብሔር ራሱ እጅግ የላቀ እውቀት የሚገኝበት ነው።

2. ይህ እውቀት ከሌሎች ሁሉ በላይ ጣፋጭና አስደሳች ነው። ሰዎች በሰው እውቀት፣ በተፈጥሮ ነገሮች ጥናት ብዙ ደስታ አላቸው፤ ይህ ግን ይህ መለኮታዊ ብርሃን ወደ ነፍስ ሲበራ ከሚመነጨው ደስታ ጋር ሲነጻጸር ምንም አይደለም። ይህ ብርሃን ከሁሉ እጅግ በሚበልጥ ሁኔታ ውብ የሆኑትንና የማስተዋልን ዓይን ሊያስደስቱ የሚችሉትን ነገሮች እይታ ይሰጣል። ይህ መንፈሳዊ ብርሃን በልብ ውስጥ የክብር ብርሃን መንጋት ነው። ሰዎችን በመከራ ውስጥ ለመደገፍ፣ በዚህ ማዕበላዊና ጨለማ ዓለምም ለአእምሮ ሰላምና ብሩህነት ለመስጠት እንደዚህ ያለ ኃይል ያለው ምንም ነገር የለም።

3. ይህ ብርሃን ዝንባሌን በውጤታማነት የሚነካና የነፍስን ባሕርይ የሚለውጥ ነው። ባሕርይን ከመለኮታዊ ባሕርይ ጋር ያመሳስላል፤ ነፍስንም ወደምትመለከተው ወደዚያው ክብር ምስል ይለውጣታል። 2ኛ ቆሮንቶስ 3:18፦ «እኛም ሁላችን በመጋረጃ በማይከደን ፊት የጌታን ክብር እንደ መስተዋት እያብለጨለጭን መንፈስ ከሚሆን ጌታ እንደሚደረግ ያን መልክ እንመስል ዘንድ ከክብር ወደ ክብር እንለወጣለን።» ይህ እውቀት ከዓለም ያርቃል፤ ዝንባሌንም ወደ ሰማያዊ ነገሮች ከፍ ያደርጋል። ልብን ወደ እግዚአብሔር እንደ መልካም ነገር ሁሉ ምንጭ ይመልሳል፤ እርሱንም ብቸኛ ዕድል ፈንታው አድርጎ እንዲመርጥ ያደርገዋል። ይህ ብርሃን፣ ይህ ብቻ፣ ነፍስን ከክርስቶስ ጋር ወደሚያድን ኅብረት ያመጣታል። ልብን ከወንጌል ጋር ያስማማዋል፤ በእርሱ በተገለጠው የመዳን ዕቅድ ላይ ያለውን ጠላትነትና ተቃውሞ ይገድላል። ልብ የምሥራቹን እንዲቀበል፣ ክርስቶስ አዳኛችን መሆኑን በሚገልጸው መገለጥ ላይ ፈጽሞ እንዲጣበቅና በእርሱ እንዲረካ ያደርገዋል። ነፍስ ሁለንተናዋ ከእርሱ ጋር እንድትስማማና እንድትዋሐድ፣ በሙሉ እምነትና አክብሮት እንድትቀበለው፣ በሙሉ ዝንባሌና የልብ ዝንባሌ እንድትጣበቅበት ያደርጋታል፤ ነፍስንም ራሷን ፈጽማ ለክርስቶስ እንድትሰጥ በውጤታማነት ያዘጋጃታል።

4. ይህ ብርሃን፣ ይህ ብቻ፣ ፍሬውን በሁለንተናዊ የሕይወት ቅድስና ያፈራል። ስለ ሃይማኖት ትምህርቶች ሐሳባዊ ወይም ንድፈ ሐሳባዊ መረዳት ብቻ ወደዚህ ከቶ አያደርስም። ይህ ብርሃን ግን ወደ ልብ ጥልቀት እንደሚደርስና ባሕርይን እንደሚለውጥ፣ እንዲሁ ወደ ሁለንተናዊ መታዘዝ በውጤታማነት ያዘጋጃል። እግዚአብሔር ሊታዘዙትና ሊያገለግሉት የሚገባው መሆኑን ያሳያል። ልብን ወደ እግዚአብሔር ቅን ፍቅር ይስባል፤ ይህም የእውነተኛ፣ ጸጋ የሞላበትና ሁለንተናዊ መታዘዝ ብቸኛ መርሕ ነው። እግዚአብሔርም ለሚታዘዙት ተስፋ የሰጣቸውን የክብር ብድራቶች እውንነት ያረጋግጣል።