መግቢያ፦ ጠባቂውና የኖረበት ክፍለ ዘመን

ለጥሪ የተመረጠ ስም

ዋችማን ኒ በኖቬምበር 4 ቀን 1903 በጓንግዶንግ ግዛት በሻንቱ ከተማ ኒ ሹ-ዙ ተብሎ ተወለደ፤ የቤተሰቡ ሥር ግን በፉጂያን ግዛት በፉዡ ነበር። ምንጮች አንዳንድ ጊዜ የተለያዩ የስም አጻጻፎችንና የቆዩ ቀኖችን ይዘው ይገኛሉ፤ የመቃብሩ ድንጋይም ስለ ተወለደበት ዓመት አልፎ አልፎ ለሚነሣው ግራ መጋባት አስተዋጽኦ አድርጓል። ዘመናዊ የሕይወት ታሪክ ምሁራን ግን በአጠቃላይ 1903ን ይጠቀማሉ።

ከተለወጠ በኋላ ኒ ቱኦሸንግ የሚለውን የቻይንኛ ስም ወሰደ። ስሙ የሌሊት ጠባቂው የሚያቃጭለውን መቺያ ድምፅ ያስታውሳል — ተኝተው ያሉትን ለማንቃት የታሰበ ምልክት። ዋችማን (ጠባቂ) የሚለው የእንግሊዝኛ ስሙም ያንኑ ምስል ወደ ሌላ ቋንቋ አሻገረው።

ይህ ምርጫ ጥሪውን እንዴት እንደ ተረዳው ይገልጣል። ጠባቂ ንጋትን አይፈጥርም። ሌሎች ሲተኙ እርሱ ነቅቶ ይቆያል፤ አደጋን ይመለከታል፤ ሰዎችንም እንዲዘጋጁ ይጠራል።

ጳውሎስ ለኤፌሶን ሰዎች፦ «አንተ የምትተኛ ንቃ ከሙታንም ተነሣ ክርስቶስም ያበራልሃል» ይላቸዋል (ኤፌሶን 5:14)።

የኒ አገልግሎት ያንን የማንቂያ ደወል ደጋግሞ ያሰማ ነበር፤ ከወረሳችሁት ሃይማኖት ንቁ፤ በውጭ መዋቅሮች ላይ ከመደገፍ ንቁ፤ ከራስ ጥረት ንቁ፤ ከቤተ እምነት ትምክህት ንቁ፤ በተፈጥሮ ብርታት ከመመካት ንቁ፤ ለክርስቶስ አካል ንቁ፤ በውስጥ ለሚያድረው መንፈስ ንቁ፤ ለሚመጣው መንግሥት ንቁ።

ጠባቂው ራሱ ግን አንድ ጎረምሳ አስቀድሞ ሊገምተው ከሚችለው ከማንኛውም ነገር የሚበልጡ አደጋዎች በሞሉበት ክፍለ ዘመን ውስጥ ኖረ።

ክርስትና በቈሰለች ቻይና

ኒ የተወለደው ገና በቺንግ ሥርወ መንግሥት ሥር በምትኖር ቻይና ውስጥ ነበር፤ የንጉሠ ነገሥቱ አገዛዝ ግን እርሱ ገና ሕፃን ሳለ ይወድቃል። አሥራ ዘጠነኛው መቶ ክፍለ ዘመን የውጭ ወታደራዊ ጫናን፣ ፍትሐዊ ያልሆኑ ውሎችን፣ ለውጭ ኃይሎች የተሰጡ የግዛት ይዞታዎችን፣ የሚስዮን መስፋፋትን፣ የኢኮኖሚ መናጋትንና የውስጥ ቀውስን አምጥቶ ነበር። ክርስትና የኢየሱስ ክርስቶስን ወንጌል ይዞ መጣ፤ ነገር ግን የምዕራቡ ኃይል በከፈታቸው መንገዶችም ይጓዝ ነበር።

ሚስዮናውያንን የኢምፔሪያሊዝም ወኪሎች ብቻ አድርጎ መቍጠር አይቻልም። ብዙዎቹ ራሳቸውን መሥዋዕት አድርገው አገለገሉ፤ የቻይና ቋንቋዎችን ተማሩ፤ ትምህርት ቤቶችንና ሆስፒታሎችን ሠሩ፤ መጽሐፍ ቅዱስን ተረጐሙ፤ ጎጂ ልማዶችን ተቃወሙ፤ ቻይናውያን ጎረቤቶቻቸውንም በጥልቅ ወደዱ። አንዳንዶቹ ኢምፔሪያሊዝምን ነቀፉ። ቢሆንም ቻይናውያን አድማጮች የውጭ ሰዎችን መገኘት የከበበውን የፖለቲካ ሁኔታ ችላ ማለት አልቻሉም።

ይህ ሁለት ገጽታ ያለው ሁኔታ የአገር በቀሉን የቻይና ክርስትና አወጣጥ ቀረጸ። መሪዎች አብያተ ክርስቲያናት በቻይናውያን አማኞች ራሳቸው ሊተዳደሩ፣ ሊደገፉና ሊስፋፉ ይችሉ እንደ ሆነ እየጨመረ በሚሄድ ሁኔታ ይጠይቁ ጀመር።

ኒ የዚህ ሰፊ እንቅስቃሴ አካል ነበር፤ ለነጻነት ግን ለየት ያሉ ጠንካራ የሥነ መለኮት ምክንያቶችን አዳበረ። የምዕራባውያን ቁጥጥር በቻይናውያን ቁጥጥር እንዲተካ ብቻ አልፈለገም። ከሁለቱም ይልቅ የክርስቶስ ቁጥጥር እንዲሆን ፈለገ።

መለወጥ ያስፈለገው የሦስተኛ ትውልድ ክርስቲያን

የኒ ቤተሰብ አስቀድሞ የክርስትና ቅርስ ነበረው። አያቱ ቻይናዊ የክርስቲያን አገልጋይ ሆነው አገልግለው ነበር። ወላጆቹ በቤተ ክርስቲያን ሕይወት ይሳተፉ ነበር። ኒ በሚስዮን ትምህርት ቤቶች ተማረ፤ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርትንም አገኘ።

ቢሆንም የቤተሰብ ክርስትና በራሱ ደቀ መዝሙር አላደረገውም።

ይህ ከሕይወቱ ጥልቅ ትምህርቶች አንዱ ይሆናል፤ መንፈሳዊ እውነታ ከሌላ ሰው በውርስ የሚገኝ ነገር አይደለም።

ዮሐንስ ክርስቶስን ስለሚቀበሉ ሰዎች፦ «እነርሱም ከእግዚአብሔር ተወለዱ እንጂ ከደም ወይም ከሥጋ ፈቃድ ወይም ከወንድ ፈቃድ አልተወለዱም» ይላል (ዮሐንስ 1:13)።

ክርስቲያን አያት ለልጅ ታሪኮችን፣ ጸሎቶችን፣ መጽሐፍ ቅዱስንና መልካም ምሳሌን ሊሰጠው ይችላል። ዳግመኛ መወለድን ግን ሊሰጠው አይችልም።

ኒ በአሥራ ሰባት ዓመቱ ከዶራ ዩ ጋር በተያያዘው ስብከት አማካይነት መለወጡ የወረሰውን ሃይማኖት ወደ ግል ራስን መስጠት ለወጠው።

የምንጩ ታላቅ ጥያቄ

የኒን ብዙ ትምህርቶች በአንድነት የሚያስተሳስራቸው አንድ አሳብ ቢኖር እርሱ የምንጩ ጥያቄ ነው።

የክርስትና ሕይወት ከየት ይመጣል?

ቅድስና ከየት ይመጣል?

አገልግሎት ከየት ይመጣል?

የቤተ ክርስቲያን ሕይወት ከየት ይመጣል?

መንፈሳዊ ሥልጣን ከየት ይመጣል?

የኒ ተደጋጋሚ መልስ ራሱን የቻለው እኔነት ሳይሆን በመንፈስ በኩል የሚሠራው ክርስቶስ ነው የሚል ነው።

ሰዎች ከተፈጥሮ ሀብታቸው መለኮታዊ ውጤቶችን ለማስገኘት ዘወትር ሲጥሩ አየ። አእምሮ መገለጥን ለማምረት ይሞክራል። ፈቃድ ቅድስናን ለማምረት ይሞክራል። ግላዊ ማራኪነት አገልግሎትን ለማምረት ይሞክራል። ድርጅት የቤተ ክርስቲያንን ሕይወት ለማምረት ይሞክራል። ሃይማኖታዊ ጥረት እግዚአብሔር በጸጋ የሚሰጠውን ለማምረት ይሞክራል።

የጳውሎስ ቃላት የሥነ መለኮት አቅጣጫ ጠቋሚ ሆኑ፦ «እኔም አሁን ሕያው ሆኜ አልኖርም ክርስቶስ ግን በእኔ ይኖራል» (ገላትያ 2:20)።

ኒ ያንን ዓረፍተ ነገር በመፍታታት ዕድሜውን ሙሉ ያሳልፋል።

የመስቀሉ ታላቅ ጥያቄ

ሁለተኛው አንድ የሚያደርግ ጥያቄ እግዚአብሔር ምንጭ ለመሆን የሚፈልገውን እኔነት እንዴት እንደሚይዘው የሚመለከት ነው።

የኒ መልስ መስቀል ነው።

መጀመሪያ ላይ መስቀልን የተረዳው እንደ ምትክነት ነበር፤ ክርስቶስ ስለ ኃጢአቶች ሞተ። ቆየት ብሎ ከክርስቶስ ጋር አንድ መሆንን አጽንዖት ሰጠ፤ አሮጌው ሰው ከክርስቶስ ጋር ተሰቀለ። ከዚያም በኋላ መስቀልን በደቀ መዝሙርነት ውስጥ እንደሚቀጥል መርሕ ገለጸው፤ በዚያም የትንሣኤ ሕይወት ይገለጥ ዘንድ እግዚአብሔር በተፈጥሮ ብርታት ላይ ይሠራል።

ይህ እንቅስቃሴ — ከኃጢአቶች፣ ወደ እኔነት፣ ወደ አገልግሎት — የትምህርቱን እድገት ለማብራራት ይረዳል።

«አሮጌው ሰዋችን ከእርሱ ጋር እንደ ተሰቀለ እናውቃለን» (ሮሜ 6:6)።

«በኋላዬ ሊመጣ የሚወድ ቢኖር፥ ራሱን ይካድ መስቀሉንም ዕለት ዕለት ተሸክሞ ይከተለኝ» (ሉቃስ 9:23)።

ኒ እነዚህን ጭብጦች ከቶ አልሰለቻቸውም፤ ምክንያቱም እያንዳንዱ የክርስቲያን ችግር ውሎ አድሮ የሚኖረው ማን ነው የሚለውን ጥያቄ ያጋልጣል ብሎ ያምን ነበር፤ ራሱን የቻለው እኔነት ወይስ ክርስቶስ።

የቤተ ክርስቲያን ታላቅ ጥያቄ

ሦስተኛው ታላቅ ጥያቄ የጋራ ሕይወትን የሚመለከት ነው። ቤተ ክርስቲያን ምንድን ናት?

ኒ ቤተ ክርስቲያንን የእሑድ አምልኮ፣ ቤተ እምነት፣ የሚስዮን ተቋም ወይም የግለሰብ ክርስቲያኖች ስብስብ ብቻ አድርጎ ለማየት እምቢ አለ። እርስዋ የክርስቶስ አካል ናት።

«… እኛ ሁላችን በአንድ መንፈስ አንድ አካል እንድንሆን ተጠምቀናልና» (1ኛ ቆሮንቶስ 12:13)።

ይህ ጽኑ እምነት ወደ አማኞች ተሳትፎ፣ በብዙ ሽማግሌዎች ወደሚመራ አመራር፣ በየሳምንቱ እንጀራ ወደ መቍረስ፣ ወደ አገር በቀል አመራር፣ የቤተ እምነት ስያሜዎችን ወደ መቃወም፣ በመጨረሻም በአንድ ከተማ አንዲት ቤተ ክርስቲያን ብቻ ወደምትለው አከራካሪ መርሕ መራው።

ስለ ተቀናጅቶ መሥራት፣ ስለ ሥልጣንና ስለ መገዛትም አጥብቆ እንዲናገር አደረገው።

እዚህ ላይ ቅርሱ ድብልቅ ይሆናል። የአካሉ ራእይ ክርስቲያኖችን ከግለኝነት ነጻ ሊያወጣቸው ይችላል፤ ነገር ግን መሪዎች የራሳቸውን አቅጣጫ ከክርስቶስ ራስነት ጋር እጅግ አቀራርበው ካመሳሰሉት ሕሊናን ለማዳከምም ሊያገለግል ይችላል። ይህ የሕይወት ታሪክ የኒን የጋራ ሕይወት ማስተዋሎች ከአዲስ ኪዳን መጠበቂያዎች ጎን ደጋግሞ ያኖራቸዋል።

የመከራ ታላቅ ጥያቄ

አራተኛው ጥያቄ የገባው በጥናት ብቻ ሳይሆን በተሞክሮም ነበር፤ እግዚአብሔር መከራን ምን ያደርግበታል?

ኒ ሕመምን፣ የግንኙነት ግጭትን፣ የሕዝብ ነቀፌታን፣ ከአገልግሎት መገለልን፣ የፖለቲካ ቀውስን፣ መያዝን፣ እስራትን፣ የሚወዱትን በሞት ማጣትንና በእስር ላይ ሳለ ሞትን አወቀ።

መከራ የመሰበርን መልእክቱን ቀረጸ። ቢሆንም ይህ መጽሐፍ እያንዳንዱ የሚያሳምም ክስተት ለአንድ ቀላል መንፈሳዊ ትምህርት ሲባል በቀጥታ ከእግዚአብሔር እንደ ተላከ ከመናገር ይቈጠባል። መጽሐፍ ቅዱስ ከዚህ ይበልጥ ጥንቁቅ ነው። ክፋት ክፋት ሆኖ ይቀራል። ግፍ ግፍ ሆኖ ይቀራል። እግዚአብሔር በእርሱ በኩል ፍሬ ሲያመጣ እንኳ ስደት የተወገዘ ነው።

ዮሴፍ ወንድሞቹን፦ «እናንተ ክፉ ነገርን አሰባችሁብኝ፤ እግዚአብሔር ግን ዛሬ እንደ ሆነው የብዙ ሕዝብን ነፍስ ያድን ዘንድ ለመልካም አሰበው» (ዘፍጥረት 50:20) ሊላቸው ቻለ። ያው አንድ ክስተት ሁለቱን ሳያደባልቅ የሰውን ክፋትና መለኮታዊ መግቦትን በአንድነት ተሸከመ።

ያ ልዩነት የኒን የእስር ዓመታት ስናነብ እጅግ አስፈላጊ ነው።

በቻይና ልብስ የተሸፈነ የምዕራብ ሥነ መለኮት አይደለም

ኒ የብራዘረንን፣ የኬዝዊክን፣ የቅድስና እንቅስቃሴን፣ የአምልኮ ጽሑፎችንና የትንቢት ወጎችን ጨምሮ ከምዕራባውያን ክርስቲያን ጸሐፊዎች በሰፊው ተዋሰ። ነገር ግን በዚህ ምክንያት የምዕራብ ሥነ መለኮት ተርጓሚ ብቻ ተደርጎ ሊናቅ አይገባውም።

ማንኛውም ታላቅ የሥነ መለኮት ምሁር የሚሠራው በወረሳቸው ወጎች ውስጥ ነው። አዲስነት ብዙ ጊዜ የሚገኘው በምርጫ፣ በማቀናጀት፣ በአጽንዖት፣ በትርጉምና በአተገባበር ውስጥ ነው።

ኒ ከብዙ ጅረቶች አሳቦችን ወስዶ ብሔርተኝነትን፣ የውጭ ሚስዮኖችን፣ ጦርነትን፣ የከተማ ዘመናዊነትን፣ የገጠር ወንጌል ስርጭትንና አብዮትን እያቋረጠ በሚጓዝ የቻይና ክርስቲያን እንቅስቃሴ ውስጥ አኖራቸው። ሚሊዮኖች አንባቢዎች ለየት ባለ ሁኔታ የእርሱ እንደ ሆነ ያወቁትን መንፈሳዊ የቃላት ስብስብ አዳበረ።

የቅርብ ጊዜ የምሁራን ጥናት የኒ ጽንሰ አሳቦች በሕይወቱ ታሪክና በታሪካዊ ሁኔታዎች አማካይነት እንዴት እንደ ተለወጡ በማሳየት ለዚሁ የአሳብ እድገት አዲስ ትኩረት ሰጥቷል።

በሦስት ታሪካዊ ዓለማት ውስጥ የተኖረ ሕይወት

የኒ ሕይወት በግምት በሦስት የፖለቲካ ዓለማት ሊከፈል ይችላል።

መጀመሪያ የንጉሠ ነገሥቱ ዘመን መጨረሻና የሪፐብሊኩ ዘመን ቻይና መጣ፤ የቺንግ ሥርወ መንግሥት ውድቀት፣ የጦር አበጋዞች አገዛዝ፣ የብሔርተኞቹ መንግሥት መጠናከር፣ የአሳብ መናወጥ፣ እንዲሁም የአገር በቀል የክርስቲያን እንቅስቃሴዎች መነሣት።

ሁለተኛ የጦርነት ዘመኗ ቻይና መጣች፤ የጃፓን ወረራ፣ መፈናቀል፣ የኢኮኖሚ ቀውስና የእርስ በርስ ግጭት።

ሦስተኛ የሕዝባዊት ሪፐብሊክ ዘመን መጣ፤ የኮሚኒስቶች ድል፣ የሃይማኖት ተቋማት እንደ ገና መደራጀት፣ የውግዘት ዘመቻዎች፣ መያዝ፣ እስር ቤት፣ የባህል አብዮት፣ እንዲሁም በ1972 ሞት።

የሥነ መለኮት ትምህርቱ በግልጽ የሚታወቅ ቀጣይነት ነበረው፤ ይኖርበት ዘንድ የተገደደባቸው ሁኔታዎች ግን እጅግ ተለዋወጡ።

ስለ ሥልጣን የሚሰጥ ትምህርት በደግ የቤተ ክርስቲያን ሽማግሌ ሥር ሲሰማ በአብዮታዊ መንግሥት ሥር ሲሰማ ከሚኖረው ትርጉም ይለያል። ስለ እምነት የሚሰጥ ትምህርት ደመወዝ መቀበል ወይም አለመቀበል በሚወሰንበት ጊዜ የሚሰማው፣ የእስራት ፍርድ ከተወሰነለት ጊዜ አልፎ በሚራዘምበት ጊዜ ከሚሰማው ይለያል። ስለ አካሉ የሚሰጥ ትምህርትም አማኞች እርስ በርሳቸው እንዲወጋገዙ ጫና ሲደረግባቸው በተለየ መንገድ ይሰማል።

የሕይወት ታሪክ ለአስተምህሮ ክብደት ይሰጠዋል።

ኒ ዛሬም የሚጠቅምበት ምክንያት

ዋችማን ኒ ቢያንስ በአምስት ምክንያቶች ዛሬም ትርጉም ያለው ሰው ነው።

በመጀመሪያ፣ የአምልኮ ትምህርቱ በዓለም ዙሪያ ያሉ ክርስቲያኖችን መቅረጹን ቀጥሏል።

ሁለተኛ፣ ሕይወቱ በዘመናዊው የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ከሁሉ ይበልጥ አስፈላጊ ከሆኑት እንቅስቃሴዎች አንዱ ከሆነው ከአገር በቀሉ የቻይና ክርስትና መነሣት ጋር የተያያዘ ነው።

ሦስተኛ፣ የቤተ ክርስቲያን አስተምህሮው ዛሬም ወቅታዊ ስለ ሆኑ ጥያቄዎች — ማዕከላዊ ቁጥጥር ስለሌላቸው አብያተ ክርስቲያናት፣ ስለ ምእመናን አገልግሎት፣ በሚስዮናውያን ላይ ስለ መደገፍና ስለ አጥቢያ አመራር — አስቀድሞ ተመልክቷል።

አራተኛ፣ ጥንካሬዎቹና ድክመቶቹ በግል ማራኪነት ላይ በተመሠረተ መንፈሳዊ ሥልጣን ላይ ለሚደረግ ጥናት ምሳሌ ይሆናሉ። የዛሬ አብያተ ክርስቲያናት ጥልቅ ትምህርትና ጠንካራ አመራር ሥልጣንን ከመጠን በላይ በአንድ ማዕከል ከመሰብሰብ አደጋ ጋር እንዴት አብረው ሊኖሩ እንደሚችሉ የመረዳት አጣዳፊ ፍላጎት አለባቸው።

አምስተኛ፣ የእስር ዓመታቱ የተደላደሉ ክርስቲያኖችን በአንድ ከባድ ጥያቄ ፊት ያቆማቸዋል፤ የሚታይ ጠቃሚነት ሲጠፋ ክርስቶስ በቂ ነውን?

ይህን መጽሐፍ እንዴት ማንበብ ይገባል

ይህን የሕይወት ታሪክ በሦስት ደረጃዎች አንብብ።

በታሪክ ዓይን አንብብ። ኒ የአንዲት የተወሰነች ቻይና ሰው ነበር፤ ከእርሷም ተነጥሎ መታየት የለበትም።

በሥነ መለኮት ዓይን አንብብ። ትምህርቶቹ ያደጉት ከመጽሐፍ ቅዱስና ከተወረሱ የክርስትና ወጎች ጋር በነበራቸው ግንኙነት ነው።

በአምልኮ ልብ አንብብ። ሕይወቱ ስለ ገዛ ደቀ መዝሙርነትህ ጥያቄዎችን እንዲጠይቅህ ፍቀድለት።

ነገር ግን የሥልጣንን ቅደም ተከተል ግልጽ አድርገህ ያዝ። ክርስቶስ ጌታ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ መለኪያ ነው። ኒ ምስክር ነው — ጸጋ የተሰጠው፣ ውሱን፣ አንዳንድ ጊዜ አከራካሪ፣ ስለዚህም በእውነት ሊያስተምረን የሚችል በቂ ሰብአዊነት ያለው።

ታሪኩ የሚጀምረው ከታወቁት መጻሕፍትና ከእስር ቤቶቹ በፊት ነው፤ ክርስትና የራሱ የመሆንን መብት እንደሚያስከፍለው ባወቀ አንድ ወጣት ይጀምራል።