የኩዌከር እምነት

ስለ ኩዌከር እምነት በልጅነት ሕይወቴ ላይ ስላሳደረው ተጽዕኖ ከመጀመሬ በፊት፣ በሚገባ እንዲታወቅልኝ የምፈልገው ነገር አለ፦ ታላላቆቼ የኩዌከርን እምነት እንደ ተረዱትና እንደ ኖሩት እውነተኛ ቅጂውን ለማቅረብ በምንም መንገድ እየሞከርኩ አይደለሁም፤ ይልቁንም ያልበሰለች፣ ጉጉ ልጃገረድን እንዴት እንደ ቀረጻት ብቻ ነው የማቀርበው። ይህች ልጃገረድ በባሕርይዋ ጉልህ የሆነ ሃይማኖታዊ ገጽታ የነበራት ብትሆንም፣ ከዕለት ተዕለት ግዴታዎቿና ከጨዋታዋ ውጭ ባሉ ረቂቅ ጥያቄዎች ከልብ ለመሳብ እጅግ በሕይወትና በደስታ የተሞላች ነበረች።

ሐሳቦቼን ወደ የትኛውም የተወሰነ ትምህርት መልሼ ልከታተላቸው አልችልም፤ በዚያን ጊዜም በቃላት አላስቀመጥኳቸውም ነበር። ነገር ግን ከእነዚያ ቀናት ይዤ የቀረሁት ግንዛቤ አሁን ሳስበው ከከበበኝ አጠቃላይ ከባቢ አየር የመነጨ ይመስለኛል። በዕድሜ የገፉት ዘመዶቼና ጓደኞቼ እንዲህ ያለውን ከባቢ አየር የመፍጠር ሐሳብ ምንም አልነበራቸው ይሆናል፤ ዛሬ በሕይወት ቢኖሩ ደግሞ በአንዳንድ አተረጓጎሞቼ እጅግ ይደነቁ ነበር። ሆኖም በልጅነት ሕይወቴ የነበረው የኩዌከር እምነት እዚህ የምመዘግባቸውን ጠንካራ ግንዛቤዎች ትቶብኛል የሚለው እውነት ሆኖ ይቀራል፤ እኔም እነዚህን የምሰጣቸው የራሴ የግል ታሪክ አካል አድርጌ በተቻለኝ መጠን በእውነት ለማቅረብ ነው እንጂ፣ የኩዌከሮችን አመለካከት እንደ ባለሥልጣን ለማብራራት በፍጹም አይደለም።

የአባቶቻችንን የዘር ሐረግ ወደ ኋላ ስንከታተል፣ በአሥራ ሰባተኛው ምዕተ ዓመት ከእንግሊዝ እንደ መጡ እናገኛለን፤ የመጡትም ከብዙ ኩዌከሮች ጋር አብረው ነበር። እነዚህ ኩዌከሮች የእምነታቸው መሠረታዊ አንቀጽ የሆነውን የሃይማኖት ነጻነት መንፈስ በገዛ አገራቸው ማግኘት ስላልቻሉ፣ በአዲሱ የምዕራቡ ዓለም መጠጊያ ፈለጉ፤ በዚያም በአሮጌው ዓለም ለራሳቸው የተከለከለውን፣ እግዚአብሔርን እንደ ገዛ ሕሊናቸው ድምፅ የማምለክ ነጻነት ልጆቻቸው የሚያገኙበትን አገር ለመመሥረት ተስፋ አደረጉ።

እነዚህ ኩዌከሮች በብዛት የሰፈሩት ዊልያም ፔን በመሠረታቸው ቅኝ ግዛቶች ውስጥ፣ በፊላደልፊያና በዙሪያዋ፣ በደላዌር ወንዝ ግራና ቀኝ ነበር፤ እኔ በተወለድኩበት ጊዜም እጅግ ተሰሚነት ያለውና የተከበረ ማኅበረሰብ ሆነው ነበር።

ሆኖም የቀደመው ትኩስነታቸውና ግለታቸው በአብዛኛው አልፎ ነበር፤ የቀረውም በጣም የረጋ፣ ጸጥ ያለ ዓይነት ሃይማኖት ነበር፤ ለመግለጽ እምብዛም ቦታ የማይሰጥና አሁን ሳስበው ጥበብ ከሚሆነው በላይ ፈጽሞ ውስጣዊ የሆነ ሃይማኖት ነበር። ከቀደሙት ዘመናት የቀረ አንድ ጽኑ እምነት ነበር፤ ይህም ሁልጊዜ «ሊታወቅ የሚችል የመንፈስ ቅዱስ ምሪት» ተብሎ የሚጠራው ነው፤ ትርጉሙም በልብ ውስጥ የሚሰማ ግልጽና የሚታወቅ የእግዚአብሔር ድምፅ ማለት ነበር። ደግሞም «የወዳጆች ምስክርነቶች» ለሚባሉት ታማኝ ቁርጠኝነት ነበር። እነዚህ ምስክርነቶች የማኅበሩ መሥራች ለሆነው ለጆርጅ ፎክስና ለመጀመሪያዎቹ ተከታዮቹ በ«ውስጣዊው ብርሃን» በቀጥታ ተገልጠዋል ብለው ያመኑባቸው የእውነት እምነቶች ውጫዊ መግለጫዎች ነበሩ።

ከእነዚህ እምነቶች ብዙዎቹ በዙሪያችን ከነበሩት ሰዎች የተለመዱ አስተሳሰቦች ጋር የሚቃረኑ ነበሩ፤ ስለዚህም እነርሱን መጠበቃቸው በእኔ ዘመን የነበሩትን ኩዌከሮች እጅግ የተለዩ አደረጋቸው። እኛ ግን የእግዚአብሔር «የተለየ ሕዝብ» መሆን ታላቅ ክብር እንደ ሆነ ተምረን ነበር፤ እኔም በበኩሌ በዘዳግም ላይ፦ «እግዚአብሔር በምድር ፊት ካሉ አሕዛብ ሁሉ ይልቅ ለእርሱ የተለየ ሕዝብ ትሆን ዘንድ መረጠህ» ተብሎ የተጻፈው ስለ እኛ ስለ ኩዌከሮች እንደ ሆነ ሙሉ በሙሉ አምን ነበር።

ከእንዲህ ያለ ክብር አንጻር፣ «የተለየን» የሆንንባቸው ነገሮች — አምናለሁ፣ ብዙ ጊዜ ከፍተኛ ኀፍረትና እንዲያውም መከራ ያመጡብን ነበር — የተለየ መለኮታዊ ሞገስ «ማኅተም» ዓይነት መስለው ታዩን፤ በእኔ ዘመን የነበሩት ኩዌከሮችም በልዩነቶቻቸው ከማፈር ይልቅ በእነርሱና እነርሱ በሚያስከትሉት እንግድነት በስውር ይኮሩ ነበር። እኛ የኩዌከር ልጆችም ከዚህ ስሜት የተወሰነውን ቀሰምን፤ እንግዳ በሆነው የኩዌከር አለባበሳችን በመንገድ ስንሄድ፣ የመንገድ ልጆችም ብዙ ጊዜ እንደሚያደርጉት፣ «ኩዌከር፣ ኩዌከር፣ የተፈጨ ድንች» እያሉ ሲጮሁብን፣ የታሰበውን ስድብ መውጊያ በከፊል የሚያስወግድልን የበላይነት ስሜት ያጸናን ነበር፤ ነገሩንም እጅግ እንዳሸነፍን ሆነን በሚያምር ንቀት፦ «ደቺ፣ ደቺ፣ ማሽ-ፔ-ታቺ!» ብለን መልሰን እንድንጮህ ያስችለን ነበር። እኛ ኩዌከሮች ከሆንን፣ እነርሱ ደግሞ ምናልባት የቀደሙት ጀርመናውያን ዘሮች ነበሩ፤ እነዚህም በዚያ ዘመን «የደች ሬደምፕሽነሮች» ተብለው ይጠሩ የነበሩት፣ የመጀመሪያዎቹ ቅኝ ገዥዎች አገልጋዮች ነበሩ። ያም ሆነ ይህ፣ እንደዚያ እንደምናስባቸው እንዲያውቁ ቆርጠን ነበር።

እኔና እህቶቼ ይህን ውጤታማ መልስ ካገኘን በኋላ አብዛኞቹን አሳዳጆቻችንን ዝም ማሰኘት እንደ ቻልን አስታውሳለሁ። ነገር ግን ለእኛ ለኩዌከር ልጆች «ስለ ሕሊና» የሚመጣውን ስደት ድርሻችንን እንድንቀበል መገደዳችን አንዳንድ ጊዜ በጣም ከባድ ነበር፤ ሕሊናው የታላላቆቻችን እንጂ የእኛ አልነበረምና። ደግሞም የእግዚአብሔር የተለየ ሕዝብ በመሆናችን ከመኩራታችን ጋር፣ ብዙ ጊዜ የመገለል ስሜት ይሰማን ነበር፤ ወደ ኋላ መለስ ብዬ ሳየው፣ ያን እንድንሸከም ልንጠየቅ አይገባንም ነበር።

ያም ሆኖ ይህ ነገር በኋለኛው ሕይወታችን እውነተኛ ጥቅም የሰጠን ጠንካራ ራስን የመቻል ባሕርይ እንዳሳደረብን አልጠራጠርም። እኔ በበኩሌ ከሰው ፍርሃት በመዳኔ ሁልጊዜ አመስጋኝ ሆኛለሁ። ለትችት ግድ አለማለቴም እንዲሁ ነው፤ ይህም፣ እርግጠኛ ነኝ፣ በእነዚህ የልጅነት «ስለ ሕሊና» ስደቶች በመንፈሴ ውስጥ የተወለደ ነው።

አስቀድሜ እንደ ተናገርኩት፣ በእኔ ዘመን ለወጣት ኩዌከሮች የሚሰጥ ቀጥተኛ ሃይማኖታዊ ትምህርት እጅግ ጥቂት ነበር።

አንዳንድ ጊዜ በአምልኮ ስብሰባዎቻችን ይሰበክልን ነበር፤ ከፍ ባለው መቀመጫ ላይ ያለ አንድ ወዳጅ «ውድ ወጣቶችን» ለመለኮታዊ መሪያቸው ታማኞች እንዲሆኑ ይመክር ነበር፤ ነገር ግን ምንም ዓይነት ትምህርተ ሃይማኖት ወይም ቀኖና ፈጽሞ አልተማርንም። አንድ ሰው በሆነ መንገድ በተለየ ሁኔታ ካልነቃ በቀር፣ በዛሬ ጊዜ የወጣቶችን አእምሮ የሚያስጨንቁት ጥያቄዎች፣ ቢያንስ እኔ እስከማውቀው ድረስ፣ በእኔ ክበብ ውስጥ በነበሩ ወጣቶች ዘንድ በሕልምም እንኳ አይታሰቡም ነበር። መንቃቴ እስከ መጣበት እስከ አሥራ ስድስት ዓመቴ ድረስ እንደ እኔ ሃይማኖታዊ እውነት ተብሎ የሚጠራውን ሁሉ ፈጽሞ የማያውቅ ፍጡር በዚህ ዘመናዊ ጊዜ ሊታሰብ እንኳ አይችልም። ለእኔ የሃይማኖት ጥያቄ በሙሉ እንዲሁ ወደ መንግሥተ ሰማያት ለመሄድ የሚያበቃ መልካምነት አለኝ ወይስ ሲኦል የሚገባኝ ያህል ባለጌ ነኝ የሚለው ብቻ ነበር። «የመዳን ዕቅድ» ስለሚባል ወይም «በእምነት መጽደቅ» ስለሚባል ነገር ከሆነ፣ በመካከላችን ፈጽሞ ተሰምቶ አያውቅም።

በሃይማኖት አስተሳሰባችን ውስጥ ዋነኛው ወሳኝ ነጥብ፣ ዘወትር ወደ እርሱ እንድንመለከት የምንመከርበትን ያንን የመንፈስ ቅዱስ «ሊታወቅ የሚችል ምሪት» እንፈልገውና እንታዘዘው ነበር ወይስ አልነበረም የሚለው ነበር። ስለ ሃይማኖታዊ ሕይወታችንም የተቀበልነው ብቸኛው የተወሰነ ትምህርት በ«የወዳጆች ምስክርነቶች» ውስጥና፣ በየኩዌከር ጉባኤው ሁሉ በመደበኛነት በሚደረጉት «ወርሃዊ የሥራ ስብሰባዎች» ላይ በየወሩ በሚነበቡትና በሚመለሱት «ጥያቄዎች» ውስጥ የተካተተው ነበር።

የሰንበት ትምህርት ቤትም ሆነ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ክፍል አልነበረንም፤ እንዲያውም፣ አስቀድሜ እንደ ተናገርኩት፣ እነዚህ እንደ «የፍጡር እንቅስቃሴ» ዓይነት ይቆጠሩ ነበር፤ ይቅርታ ሊደረግላቸው የሚችለውም ለ«የዓለም ሰዎች» ብቻ ነበር (በዚህም ኩዌከር ያልሆነውን ሰው ሁሉ ማለታችን ነበር)፤ ምክንያቱም እኛ እንደምናምነው የእኛ ልዩ ርስት የሆኑትን እጅግ ከፍ ያሉትን የመንፈስ ቅዱስ ትምህርቶች አያውቁም ነበርና። ማኅበራችንም ምንም ዓይነት መደበኛ ጸሎት አላስተማረንም፤ ወዳጆች ተቀባይነት ባለው መንገድ መጸለይ የሚችሉት መንፈስ እንዲጸልዩ ሲያነሣሣቸው ብቻ እንደ ሆነ ያምኑ ነበርና። ትንንሽ ልጆች ሳለን ወላጆቻችን የልጅ ጸሎት አስተምረውን ነበር፤ እርሱንም በየምሽቱ አልጋ ውስጥ ተሸፋፍነን ከተኛን በኋላ፣ የመጨረሻዎቹ የደህና እደሩ መሳሞች ከመሰጠታቸው በፊት እንደግመው ነበር።

ነገር ግን እያደግን ስንሄድና ወላጆቻችን የእያንዳንዳችንን ነጻነት ይበልጥ እየተገነዘቡ ሲሄዱ፣ እነዚህ የምሽት የልጅ ጸሎቶች ቀሩ፤ ስለ ጸሎት ያለው የኩዌከር ከባቢ አየርም ቀስ በቀስ የበላይነትን ያዘ። ከጊዜ በኋላም ቢያንስ እኔ፣ ከልበ ቀላልነቴ፣ ከግድ የለሽነቴና ከቸልተኝነቴ የተነሣ ለመጸለይ መሞከሬ ራሱ ስሕተት እንደ ሆነ ያህል ይሰማኝ ጀመር።

ይህ ኩዌከር ስለ ጸሎት ያስተማረው ነገር ከአይዛክ ፔኒንግተን ጽሑፎች ከተወሰደው ከሚከተለው ቁራጭ መረዳት ይቻላል። እንዲህ ይላል፦ «ጸሎት ስጦታ ነው። ሰው በፈለገ ጊዜ መጸለይ አይችልም፤ ነገር ግን አብ ወደ ራሱ የሚያዘነብሉ ሕያው እስትንፋሶችን በውስጡ የሚያቀጣጥልበትን ጊዜ እየተጠባበቀ መትጋትና መጠበቅ አለበት።»

በዚህም ምክንያት ምንም ዓይነት መደበኛ ጸሎት አናውቅም ነበር፤ የጌታ ጸሎትን እንኳ አልተማርንም። ሴት እስክሆን ድረስ በእርግጥ በቃሌ አላውቀውም ነበር፤ እስከ ዛሬም ድረስ ልደግመው ስሞክር ብዙ ጊዜ ለቅጽበት ግራ እጋባለሁ። እውነቱን ለመናገር፣ በልጅነቴ እንደ ምንም የጌታ ጸሎት «ቅንጡ» ነው፣ የሚጠቀሙበትም «ቅንጡ» ሰዎች ብቻ ናቸው የሚል ስሜት አድሮብኝ ነበር። «ቅንጡ» ስንል ኩዌከራዊ ያልሆነውን ማንኛውንም ነገር ማለታችን ነበር። ኩዌከሮች «ቀላል» ነበሩ፤ የቀረው ዓለም ሁሉ፣ ቤተ ክርስቲያንም እንኳ ቢሆን፣ «ቅንጡ» ነበር።

ተንበርክኮ መጸለይ እንኳ በግልጽ «ቅንጡ» መስሎ ይታየኝ ነበር። እኛ ወዳጆች በስብሰባዎቻችን ጸሎት ሲቀርብ ሁልጊዜ ቆመን ነበር፤ ማታ ስንተኛም መቼም ብንጸልይ፣ የምንጸልየው አልጋ ውስጥ ከገባን በኋላ ነበር። አንዳንድ ጊዜ እንደሚሆነውም፣ ከትንሿ ክበባችን አንዷ ለምሽት ጸሎቷ ከአልጋዋ አጠገብ ለመንበርከክ በደፈረች ጊዜ፣ ይህ ለዓለማዊ መንፈስ የሚያሳዝን እጅ መስጠት እንደ ሆነና ከእውነተኛው እምነት ወደ ኋላ እንደ ማፈግፈግ የሚለቀስበት ነገር እንደ ሆነ ሁልጊዜ ይሰማን ነበር።

በእርግጥም የቤተ ክርስቲያንም ሆነ የጸሎት ቤት አገልግሎቶች ሁሉ በጣም ቅንጡዎችና ዓለማውያን መስለው ይታዩን ነበር፤ በእነርሱ መካፈልም ኃጢአት ከመሥራት የማይተናነስ ይመስለን ነበር። እኔም እስካገባሁበት ጊዜ ድረስ ከወዳጆች መሰብሰቢያ ቤቶች በቀር ወደ ሌላ የአምልኮ ስፍራ በእርግጥ ገብቼ አላውቅም ነበር። እንዲህ ባደርግ ኖሮ በግልጽ «ከጸጋ መውደቅ» እንደ ሆነ ይሰማኝ ነበር።

እነዚህን ነገሮች በግልጽ እንደ ተማርን፣ ወይም ማንም ሰው ኩዌከሮች በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በተለይ በእግዚአብሔር ዘንድ የተወደዱ ሆነው የተጠቀሱት «የተለየ ሕዝብ» እንደ ሆኑ በቃላት በግልጽ እንደ ነገረኝ አላስታውስም። ነገር ግን ስለ ልዩነቶቻችን መብቶችና በረከቶች እናዳምጠው የነበረውና እርግጥ በግማሽ ብቻ የምንረዳው የስብከት ዓይነት፣ በልጅነት አላዋቂነቴ ላይ፣ በሆነ መንገድ በ«ልዩነቶቻችን» ምክንያት የተለየ መለኮታዊ ሞገስ ተቀባዮች ነን የሚል ግንዛቤ አሳደረብኝ። መጽሐፍ ቅዱስ የሚናገርላቸው እውነተኞቹ እስራኤላውያን እኛ እንደ ሆንን፣ ኩዌከሮች ያልሆኑት ሁሉ ደግሞ የ«ውጭ አሕዛብ» እንደ ሆኑ ግልጽ ስሜት እንደ ነበረኝ በደንብ አስታውሳለሁ። እውነቱን ሁሉ ለመናገር፣ በልጅነቴ እኛ ኩዌከሮች ከሌሎች የተለየና እጅግ የላቀ አምላክ እንዳለን፣ ሌሎች ክርስቲያኖች የሚያመልኩት አምላክ ደግሞ መጽሐፍ ቅዱስ ከሚኰንናቸው «የአሕዛብ አማልክት» አንዱ እንደ ሆነ የሚል የተደበላለቀ ሐሳብ በአእምሮዬ ነበረ።

በእነዚህ ስሜቶች ብቸኛዋ እንዳልነበርኩ፣ በዛሬው ዘመን ብቁ የትምህርት ባለሙያ የሆነ አንድ አሜሪካዊ ወዳጅ በቅርቡ ካሳተማቸው ትዝታዎች የተወሰዱት የሚከተሉት ቁርጥራጮች ያሳያሉ።

እንዲህ ይላል፦ «በእስራኤል የብልጽግና ዘመን የኖረ ማንም እስራኤላዊ፣ እግዚአብሔር ለራሱ የመረጠው የተለየ ሕዝብ አባል መሆኑን ከእኔ ይበልጥ አረጋግጦ እንዳላመነ እርግጠኛ ነኝ። ለእኔ በ‹እኛ› እና በሌላ በማንም መካከል ፍጹም መለያየት ነበር። ይህን ፈሪሳዊነት ማንም አላስተማረኝም፤ በማንም በቀጥታ አልተበረታታም፤ ቢሆንም ግን ነበረብኝ። በዓለም ላይ የምመካበት ነገር ቢኖረኝ ኩዌከር መሆኔ ነበር። በዙሪያዬ የነበሩ ሌሎች ሰዎች ከእኔ ይልቅ እጅግ ብዙ የሚጨበጥ ነገር ነበራቸው። ሕይወታቸው የቀለለ ነበር፤ የሚፈልጉትን ለማግኘትም እንደ እኛ ከባድ ትግል አልነበረባቸውም። ነገር ግን እነርሱ ‹የተመረጡ› አልነበሩም፤ እኛ ግን ነበርን! በትዝታዬ ወደ ኋላ መሄድ እስከምችልበት ድረስ፣ ይህን የበላይነት ስሜት አገኘዋለሁ — ወደ መለኮታዊ ጸጋና ሞገስ በውልደት የተገኘ መብት ዓይነት። ይህም በከፊል ከ‹ተጓዥ ወዳጆች› ካገኘኋቸው ግንዛቤዎች የመጣ ይመስለኛል፤ ጉብኝታቸውም በእኔ ላይ ሊገለጽ የማይችል ተጽዕኖ ነበረው። እርግጥ ነው፣ በጣም ጠባብ አመለካከት ይመስላል፤ ነበረም፤ ነገር ግን በእኔ ላይ ያሳደረው ተጽዕኖ በእርግጥ ትልቅ ነበር። የእግዚአብሔር የገዛ ሕዝብ አባል እንደ ሆንኩ፣ ከዓለም ሁሉ መካከል የእርሱ እንድንሆን እንደ ተመረጥን፣ ድንቆቹም ለእኛ እንደ ተሠሩ፣ የልዩ ፍቅሩና እንክብካቤው ተቀባዮችም እንደ ሆንን ማሰቤ ለትንሿ ሕይወቴ የተወሰነ ክብር ሰጣት።

«በቤት ያሉት ሁሉ፣ እንዲሁም ብዙዎቹ እንግዶቻችን፣ በቀጥተኛ መለኮታዊ ምሪት ያለ ጥርጥር ያምኑ ነበር። ከስብሰባችን ወጥተው ሰፊ ሃይማኖታዊ አገልግሎት የሚያደርጉት — እንዲህ ያሉ ብዙ ጉብኝቶችም ይደረጉ ነበር — ለእነዚህ ታላላቅ ተልእኮዎች ልክ እንደ ጥንቶቹ ነቢያት በቀጥታ የተመረጡ ይመስሉ ነበር። ማስታወስ እስከምችልበት ድረስ፣ ወዳጆች ከአያቴ ጋር ተቀምጠው ‹በላያቸው ስለ ከበደ› አንድ ‹ሸክም› ሲነጋገሩ ይታየኛል፤ ነገሩ ሁሉ የአንድን ግዛት ጉዳዮች እንዲያካሂዱ በምድራዊ ንጉሥ እንደ ተጠሩ ያህል አስፈላጊ ይመስል ነበር። እኛ የተመረጠው ሕዝቡ መሆናችንን እርግጠኛ ያደረጉኝ በከፊል እነዚህ የመለኮታዊ ምርጫ ሁኔታዎችና፣ እግዚአብሔር እነዚህን የማውቃቸውን ሰዎች መልእክተኞቹ አድርጎ እየተጠቀመባቸው ነው የሚለው የዘወትር ግንዛቤ ነበሩ። ያም ሆነ ይህ፣ ይህን ሐሳብ አጽንቼ ይዤ አደግሁ።»

እኔ የነበርኩበት ክበብ ውስጥ ያለ እያንዳንዱ ወጣት «ወዳጅ» ተመሳሳይ ስሜት እንደ ነበረው ያምን ነበር ብዬ አምናለሁ። እኛ የእግዚአብሔር «የተመረጠ ሕዝብ» ነበርን፤ እንደዚሁም እንደ ማንኛውም ምድራዊ መኳንንት እውነተኛ የሆነ የሃይማኖት መኳንንት አባላት ነበርን፤ የትኛውም ኧርል ወይም ዱክ በምድራዊ የመኳንንትነት ማዕረጉ እኛ በሰማያዊው ማዕረጋችን ከምንኮራው በላይ ኮርቶ ያውቃል ብዬ አላምንም።