ፍለጋዬ

መነቃቃቴ በእውነት መጥቶ ነበር። በዚያን ጊዜ ዕድሜዬ አሥራ ስድስት ዓመት ተኩል ገደማ ነበር፤ ከዚያን ጊዜ ጀምሮም ነፍሴ በጨረፍታ ያየሁት ለመሰለኝ ለዚያ የከበረ ዕጣ ፈንታ ራሴን ብቁ ለማድረግ ተጠማች። ከዚህም ይበልጥ ጥልቅ የነበረው ግን ሳነብባቸው የነበሩትን ሊታሰቡ የማይችሉ ድንቆች የፈጠረውን አምላክ የማወቅ ናፍቆት ነበር። ስለ ኃጢአቶቼ የተለየ ጭንቀት እንደ ተሰማኝ አላስታውስም፤ የማረከኝ የእግዚአብሔር ግርማ ነበር። በሕይወት ውስጥ ከሁሉ የሚበልጠው ነገር እርሱን ማወቅ እንደ ሆነ ተሰማኝ። ስለዚህ በዚያው ቅጽበት ፍለጋዬ ተጀመረ። ነገር ግን ወዮ — በመጀመሪያ እንዴት ያለ ዕውርና በድንቁርና የተሞላ ፍለጋ ነበር።

ምሥጢሬን የማካፍላት ብቸኛ ሰው ጓደኛዬ አና ነበረች። ስለዚህ ጉዳይ ለወላጆቼ አንዳች ነገር መናገር ዓለምን ቢሰጡኝም አላደርገውም ነበር። በሃይማኖት ጉዳዮች ሁሉ ላይ የነበራቸው የኩዌከር የዝምታ ልማድ ይህን የማይቻል አስመስሎት ነበር። ለጓደኛዬ ግን፣ ከዚያ የመነቃቃት ቀን በኋላ፣ ምኞትና ናፍቆት በሞላበት ረጅም ደብዳቤ ልቤን አፈሰስኩላት። በማስታወሻ ደብተሬ ውስጥ የመልሷ ቅጂ ከእነዚህ አስተያየቶች ጋር ይገኛል፦ «አና ለደብዳቤዬ መልስ ትንሽ ማስታወሻ ጻፈችልኝ። ከዚያ ይበልጥ በጥልቅ ያስደሰተኝ ደብዳቤ ተቀብዬ አላውቅም! ሁሉን ለአዳኜ እንድሰጥ፣ ብርታትን ለማግኘት እንድጸልይ፣ ምንም ቢያስከፍለኝም ቅድስናን በትጋት እንድሻ ለመነችኝ። ‹ኦ፣ እጅግ ውዷ ሃና፣› አለች፣ ‹እባክሽ እንሞክር። ወደ ከበረው መንግሥቱ አብረን ለመጓዝ እንሻ! ከመንፈሱ ድርሻ ለማግኘት እንታገል።›

«ኦ፣ ምክሯን መከተል ብችል! እዚህ በጥናት ክፍሌ ውስጥ ብቻዬን ተቀምጬ ሁሉን መተው የምችል ያህል እንዲሰማኝ ሞከርኩ። ነገር ግን አልቻልኩም። ስለ ሠራኋቸው ብዙ፣ እጅግ ብዙ ኃጢአቶች ንስሐ እንኳ ሊሰማኝ አልቻለም፤ ከሁሉም የከፋው ደግሞ እግዚአብሔርን በእውነት እንደምወደው ሊሰማኝ አልቻለም። ይህ አስፈሪ ነው።

ምን ላድርግ? ንስሐ መግባት አለብኝ፤ የሰማዩን አባቴን መውደድ አለብኝ፤ አለዚያ ለዘላለም እጠፋለሁ።

ነገር ግን በራሴ ላደርገው አልችልም። ሊረዳኝ የሚችል እግዚአብሔር ብቻ ነው፤ እኔ ደግሞ እንዴት እንደምጸልይ አላውቅም። ኦ፣ ምን ላድርግ? ወዴት ልሂድ? ‹ለምኑ ትቀበሉማላችሁ› ተብሏል። ነገር ግን ንስሐ እስካልገባሁ ድረስ በእውነት ጻድቅ ልሆን አልችልም፤ ንስሐ መግባት ደግሞ አልችልም።»

ከዚህ ጊዜ ጀምሮ ሃይማኖታዊ ማስታወሻ ደብተሬ አንድ ረጅም የትግልና የጭንቀት መዝገብ ነው፤ አንዲትም የብርሃን ጭላንጭል የለበትም ማለት ይቻላል። ጓደኛዬ ልትረዳኝ የምትችለውን ሁሉ አደረገች፤ ነገር ግን እርሷም እንደ እኔ እግዚአብሔርን የማግኘት ብቸኛው መንገድ በውስጥ መፈለግ እንደ ሆነ ታስብ ነበር። የኩዌከር አስተዳደጋችን ለትምህርትና ለምሪት ሁልጊዜ ወደ «ውስጣዊው ብርሃን» እንድንዞር አስተምሮን ነበር፤ እግዚአብሔርንም በእውነት ልናውቀው የምንችለው እርሱ ራሱን በዚያ ሲገልጥ ብቻ እንደ ሆነ እናምን ነበር። በወረቀቶቼ መካከል በሚገኝ ለመዳን ምን እናድርግ? በተሰኘ አንድ አሮጌ የኩዌከር በራሪ ጽሑፍ ውስጥ ያደግንበትን የትምህርት ዓይነት በግልጽ የሚያሳይ ክፍል አለ። እንዲህ ይላል፦ «ለመዳን ምን ማድረግ እንዳለበት በትካዜ የሚጠይቀውን እውነትን ፈላጊ ወደ ማንም ሰው አገልግሎት ልመራው አልችልም፤ ይልቁንም በልብ ውስጥ ሆኖ ወደ ቀረበው ቃል፣ እርሱም ወደ እግዚአብሔር መንፈስ፣ ቀጥተኛ ትምህርት እንዲዞር እመክረዋለሁ። ይህ ብቸኛው የማይሳሳት አስተማሪ፣ የእምነትና የተግባርም ቀዳሚና በቂ መመሪያ ነው። ትእዛዛቱን የሚያደምጡትን ወደ ሰላማዊው የደኅንነትና የእውነት ጎዳና ይመራቸዋል። ሐዋርያው በቀድሞ ዘመን ለቤተ ክርስቲያን እንዲህ ብሏል፦ ‹ማንም ሊያስተምራችሁ አያስፈልጋችሁም፤ ነገር ግን የእርሱ ቅባት ስለ ሁሉ እንደሚያስተምራችሁ፥ እውነተኛም እንደ ሆነ ውሸትም እንዳልሆነ።›»

የዚህ ትምህርት ተፈጥሯዊ ውጤት አእምሮአችንን ወደ ውስጥ — ወደ ስሜቶቻችንና ወደ ውስጣዊ ግለቶቻችን — ማዞርና ከእግዚአብሔር ጋር ያለንን ግንኙነት በውስጣችን ባገኘነው ነገር ብቻ እንድንመዝን ማድረግ ነበር።

እግዚአብሔር በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የተናገረው በገዛ ልባችን ውስጥ ሊነግረን ከሚችለው እጅግ ያነሰ ሥልጣን ያለው መስሎ ይታየን ነበር። ለትምህርት ወደ ቅዱሳት መጻሕፍት ለቅጽበት እንኳ እንደ ዞርኩ አላስታውስም። «ውስጣዊው ድምፅ» ብቸኛ አስተማሪያችን መሆን ነበረበት — ለእኔ ደግሞ በዚያን ጊዜ ውስጣዊው ድምፅ ማለት የገዛ ስሜቶቼና ውስጣዊ ግለቶቼ ብቻ ነበሩ። ከሰው ውስጣዊ ስሜቶች ይበልጥ የማይታመንና የማይገራ ነገር ፈጽሞ ስለሌለ፣ ተስፋ ቢስ በሆነ ትግል ውስጥ መዘፈቄ አያስደንቅም።

እግዚአብሔርን ደስ ያሰኛሉ ብዬ ወዳሰብኳቸው ስሜቶች ራሴን ለማነሣሣት በከንቱ ሞከርኩ። በሌላ በማንኛውም መንገድ ስለ መዳን ማሰብ በአእምሮዬ ውስጥ አልፎ አያውቅም። እኔ እንደምጠራው ስለ «አዳኜ» እናገር ነበር፤ ነገር ግን ለመዳን ራሴን ብቁ ካላደረግሁ በቀር እርሱ ሊያድነኝ እንደሚችል — ወይም እንደሚፈልግ — ለአፍታም አስቤ አላውቅም። ይህ ብቁነትም በአብዛኛው በውስጣዊ የአምልኮ ስሜቶች የሚገኝ ነው ብዬ ስለማምን፣ እነዚህን ስሜቶች እንደምንም በግድ ለማስገኘት መሞከርን ብቻ አስብ ነበር። ይህን ለማድረግ የሞከረ ማንኛውም ሰው ምንኛ አድካሚና ተስፋ ቢስ ሥራ እንደ ሆነ ያውቃል። ከአሥራ ስድስት ዓመቴ ጀምሮ ስለ ሃይማኖታዊ ሕይወቴ በማስታወሻ ደብተሩ ውስጥ ያሉት መዛግብት፣ እኔ የማውቃቸው የነበሩት እነዚያ የሐሰት የሃይማኖት ዘዴዎች ብቻ እንደ ነበሩ የሚያሳዩ አሳዛኝ ምሳሌዎች ናቸው። አሁን ሳነብባቸው፣ ብርሃንን ለማግኘት በከንቱ እየተዘረጋች ነገር ግን ግራ መጋባትንና ጨለማን ብቻ ስታገኝ የነበረችውን ያቺን ጉጉና የተራበች ነፍስ ከማዘን አልቆጠብም።

ነገር ግን ይህን ወደ ኋላ መለስ ብዬ ስመለከት የሚያጽናናኝ አንድ ነገር አለ፦ እኔ እስከማስታውሰው ድረስ ከእነዚህ ሃይማኖታዊ ትግሎች አንዱም የውጪውን ደስታዬን ሰማይ ያጨለመ አይመስልም። ለሃይማኖታዊ ሕይወቴ የምሰጣቸው ጊዜያት በኩዌከር የአምልኮ ስብሰባዎቻችን ውስጥ፣ ወይም በምሽት ድንግዝግዝ በጥናት ክፍሌ ውስጥ ብቻዬን ስሆን፣ ወይም ሌሎቹ ሁሉ ወደ መኝታ ከሄዱ በኋላ በሌሊት ነበሩ — በማስታወሻ ደብተሬ ውስጥ ያሉት አሳዛኝ መዛግብት ሁሉ የተጻፉትም ያን ጊዜ ነበር። ቀኑን ሙሉ ግን በአብዛኛው በሃይማኖታዊ ሰዓቶቼ በተፈጠረው ነገር ለመታወክ እጅግ ደስተኛና በውጪ ጉዳዮች የተሞላሁ ነበርኩ። ይህ ታላቅ የምስጋና ምክንያት እንደ ሆነ ይሰማኛል፤ በጸጥተኛ የአምልኮ ስብሰባዎቻችን ወይም በማሰላሰያ ሰዓቶቼ የታገልኳቸው ትግሎች ወደ ቀኑም ቢዘልቁ ኖሮ ውጤቱ ምን ሊሆን ይችል እንደ ነበረ ማሰብ አልፈልግም።

ማስታወሻ ደብተሬ የእንፋሎት ማስተንፈሻዬ እንደ ነበረ አምናለሁ፤ በውስጡ እጅግ አሳዛኝና ተስፋ የቆረጡ ጽሑፎችን ከጻፍኩ በኋላ እንደምንም ሃይማኖታዊ ተግባሬ የተፈጸመ ያህል ይሰማኝና በደስታ ወደ መኝታዬ እሄድ እንደ ነበር በሚገባ አስታውሳለሁ፤ ለአንዲትም አፍታ ሳልጨነቅና ሳልሠጋ የጻድቅን እንቅልፍ እተኛ ነበር፤ በማግሥቱ ጠዋትም ባለፈው ምሽት በተስፋ መቁረጥ የመዘገብኳቸውን ሥቃዮች ሁሉ ረስቼ በአዲስ ቀን ደስታ ተሞልቼ እነቃ ነበር። ይህ ቀላል ሽግግር አልፎ አልፎ እንዳስገረመኝ አስታውሳለሁ፤ በማስታወሻ ደብተሬም ከዚህ ጊዜ የሚከተለውን አገኛለሁ፦ «ስሜቶቼን ልረዳቸው አልችልም። ጽድቅን እንዲህ መራብና መጠማት፣ ሆኖም ከሰው ተለይቼ ከምቆይባቸው ጥቂት ጊዜያት በቀር (በማስታወሻ ደብተሬ ስጽፍ)፣ እንዲህ ያለ ቅለት፣ ፈንጠዝያና ደንታ ቢስነት። መሳቅ ስሕተት ይመስላል፤ ሆኖም ሁልጊዜ እስቃለሁ… እግዚአብሔር በርኅራኄ እንኳ እንዴት ሊመለከተኝ እንደሚችል አላውቅም፤ እጅግ ክፉ ነኝና። እርሱን በሙሉና በፍጹም፣ በመንፈስ ግለት ለማገልገል ስንት ጊዜ ቃል ኪዳን ገብቻለሁ፤ ነገር ግን ከሰው ተለይቼ ያሳለፍኳቸው ሰዓቶች ያሳደሩት ስሜት ሲደበዝዝና የዓለም ፈተናዎች ሲያጠቁኝ ተሸንፌአለሁ፤ የዓለምን አስፈሪ ሳቅ በመፍራትና ኃጢአትን በመውደድ ከፍ ያለውንና ቅዱሱን ጥሪዬን ረስቻለሁ። ኦ፣ በሌላ መንገድ ማድረግ ብችል! የእግዚአብሔር ምሕረት አንድ ቀን ያልቃል — ያን ጊዜስ የት እሆናለሁ? ለማሰብ አልደፍርም።»

አሁን እንደምረዳው፣ ቀደም ብዬ እንዳልኩት፣ በተፈጥሮ ደስተኛና ፍልቅልቅ የሆነው ባሕርዬ ከወጥመዶቹ ደጋግሞ ማውጣቱ ከፍጹም በሽተኛና ሐሰተኛ የሃይማኖት ዓይነት ያዳነኝ ነገር ነበር — ምንም እንኳ ያን ጊዜ ይህ ለእኔ ክፋት መስሎ ቢታየኝም። በዚህ ወቅት የነበሩኝ የሃይማኖት ሐሳቦች ሁሉ ምንኛ በሽተኛና ሐሰተኛ እንደ ነበሩ ከማስታወሻ ደብተሬ የተወሰዱ ጥቂት ተጨማሪ ቅንጭቦች ይገልጡታል።

ማስታወሻ ደብተር፦ «ኦ፣ የነፍሴ መዳን በራሴ ላይ የተመሠረተ መሆኑ፣ ሆኖም እኔ ፈጽሞ ምንም ማድረግ አለመቻሌ የሚያሳዝን ሐሳብ ነው! ወዴትም ብዞር ሁሉ ጨለማና ጭጋጋማ ይመስላል። ኦ፣ ጥረቴን ማደስ አለብኝ… ኦ፣ ንስሐ መግባት ብችል! ነገር ግን አልችልም። ስሕተት እንደ ሆነ አውቃለሁ፤ የእግዚአብሔርን ቁጣ እፈራለሁ፤ ነገር ግን እውነተኛ ንስሐ እንደ ሆነ የማውቀው ሊሰማኝ አይችልም። ኦ፣ ብችል! በአንድ ወቅት እንደ ነበርኩት ደንታ ቢስ ብሆን — የተሰማኝን ሁሉ ብረሳ — ብዬ ልመኝ ምንም አልቀረኝም፤ ክርስቲያን መሆን ፈጽሞ የማይቻልልኝ ይመስላልና… «ዛሬ ከሰዓት በኋላ በአምልኮ ስብሰባ ውስጥ፣ ምናልባት ከበፊቱ ሁሉ ይበልጥ፣ የልመና መንፈስ እንዲሰማኝ ተሰጠኝ። የውስጥ ተጋድሎዬ እጅግ ታላቅ ስለ ነበር ረጋ ብዬ መቀመጥ እንኳ አቃተኝ። ራሴ በሥቃይ ይመታ ነበር፤ ልቤም ከጭንቀቱ የተነሣ የሚሰበር መሰለኝ። ኦ፣ አንዲት ቅዱስ ሐሳብ እንኳ ለማሰብ በራሴ ኃይል እንደሌለኝ፣ ሆኖም የነፍሴን መዳን ማግኘት እንዳለብኝ መሰማቱ እንዴት አስፈሪ ነው! ንስሐ መግባት አልችልም፤ አዳኜን መውደድ አልችልም፤ ከቶም እንደምችል አላምንም። ምን — ምን ላድርግ?»

ከመነቃቃቴ ከሦስት ወራት በኋላ እንዲህ ብዬ ጻፍኩ። ማስታወሻ ደብተር፦ «የነፍሴን መዳን በትጋት መፈለግ ከጀመርኩ ከሦስት ወራት በላይ ሆኖኛል፤ አንድ እርምጃም አልገፋሁም። ያን ጊዜ ከፊቴ ያለውን ሁሉ አይቼ ቢሆን ኖሮ ተስፋ ቆርጬ እተወው ነበር። ለሦስት ወራት መጠበቅ፣ መጸለይና መታገል — ምንም ሳያገኙ — የማይቻል ነው ብዬ አስብ ነበር። አሁን ደግሞ ብዙ፣ እጅግ ብዙ ተጨማሪ የጸሎት፣ የትግልና የመጠበቅ ወራትን ወደ ፊት እመለከታለሁ፤ ያም ሁሉ ደግሞ ከንቱ ይሆናል የሚል ፍርሃት — እርግጠኝነት ማለት ይቻላል — አድሮብኛል።

«ከሚያስፈልገው ውስጣዊ ለውጥ ፈጽሞ የተለየ አንዳች ውጪያዊ ሥራ ቢኖር — የሚጸለይለት ብቻ ሳይሆን የሚደረግ ነገር — እጅን ወይም እግርን መቁረጥ ወይም በራስ ላይ የሚጫን አንዳች ጽኑ ቅጣት — ምናልባት ክርስቲያን ልሆን እችል ነበር፤ እንዲህ ያሉትን ነገሮች ማድረግ እችላለሁና። ነገር ግን ውስጣዊውን ለውጥ ማምጣት አልችልም፤ ሆኖም ካልመጣ ተጠያቂ ነኝ። ማድረግ የማልችለውን ባለማድረጌ ተጠያቂ መሆን! አስፈሪ ሐሳብ ነው።

«ታምሜና ደክሜ፣ ከፍ ባለና ሊወጣ በማይቻል የተራራ ጫፍ ግርጌ እንደ ተቀመጥኩ ይሰማኛል፤ ጫፉ ላይም መድረስ አለብኝ — ብቻዬን፣ በሌሊትም ጨለማ። ኦ፣ የሰማዩ አባት ሆይ፥ ታማኝ እንድሆን፣ በትጋት እንድታገልና እስከ መጨረሻ እንድጸና አታስችለኝምን?… «እጅግ አላዋቂና ልምድ የሌለኝ ስለ ሆንኩ ማንኛውንም ነገር ለማድረግ ልፈራ ምንም አልቀረኝም። ልጠይቅባቸው የምናፍቃቸው ብዙ፣ እጅግ ብዙ ነገሮች አሉ፤ ነገር ግን ማንን ልጠይቅ? ተቀባይነት እንዳገኘሁ በእርግጥ እስካላውቅ ድረስ ለወላጆቼ መናገር አልችልም፤ እጅግ ስለምወዳቸው ተስፋ ቆርጬ ስተው አይተው እንዲጨነቁ ላደርጋቸው አልፈልግም። ውድ ጓደኛዬ አና ክርስቲያን እንዳልሆነች ትናገራለች፤ ልትመክረኝም ሆነ ልታጽናናኝ አትደፍርም። ሌላም ማንም የለም። ሸክሞቼን ሁሉ ብቻዬን መሸከም አለብኝ! ወደ ጠበበው ደጅና ወደ ቀጠነው መንገድ መግቢያውን ብቻዬን መፈለግ አለብኝ! የነፍሴን መዳን ብቻዬን መፈጸም አለብኝ። እኔ ደግሞ በራሴ ምንም ማድረግ አልችልም። ኦ፣ ምን ላድርግ?»

በዚህ ወቅት እቀበለው የነበረውን የትምህርት ዓይነት ለማሳየት የሚከተለው ጽሑፍ ጠቃሚ ነው። ማስታወሻ ደብተር፦ «ዛሬ ጠዋት በአሥራ ሁለተኛው ጎዳና ወዳለው የአምልኮ ስብሰባ ሄድኩ፤ በዚያም ለጥቂት አፍታዎች እውነተኛ ጸሎት እንድጸልይ ተሰጠኝ። ነገር ግን ተስፋ መቁረጤ እጅግ ታላቅ ስለ ነበር ለእርዳታ ጮኬ ከመጣራት ራሴን ለመግታት ተቸገርኩ፤ በተስፋ መቁረጤም የሰማዩን አባቴን፣ በፊቱ መልካም መስሎ ከታየው፣ ከአገልጋዮቹ በአንዱ አፍ ጥቂት የማበረታቻ ቃላትን እንዲያኖር ለመንኩት።

«ጸሎቴ ተመለሰልኝ። ወዲያውኑ ማለት ይቻላል ሳሙኤል ቤትል ተነሥቶ ለእኔ በሚገርም ሁኔታ የሚስማማ ቃል ተናገረ፤ ድሆችንና ችግረኞችን — ምንም እንኳ አሁን በመከራ ጥልቅ ውስጥ ያሉ፣ ብርሃን ሳያዩ በጨለማ የሚሄዱ፣ ተጠምተውም ውኃ የማያገኙ ቢመስሉ — በጌታ ኢየሱስ እንዲታመኑና የእርሱን ጊዜ በትዕግሥት እንዲጠብቁ መከራቸው፤ በመንፈስ ቅዱስ ብርሃን እንደሚሞሉና የሕይወት ውኃ ምንጮችም ከእነርሱ በነጻ እንደሚፈልቁ ነገራቸው።»

በኢየሱስ መታመን ምን ማለት እንደ ሆነ ትንሽ እንኳ ግንዛቤ አልነበረኝም፤ ለአፍታም እንዳሰብኩበት አላስታውስም። ነገር ግን የእግዚአብሔርን ጊዜ በትዕግሥት መጠበቅ ልረዳው የምችል ነገር መሰለኝ፤ በዚያም ቀን የመንፈስ ቅዱስ ብርሃን በልቤ ውስጥ በርቶ የናፈቅሁትን ደስታና ሰላም እስኪሰጠኝ ድረስ ማለቂያ የሌለውን መጠበቅ በድካም እያሰብኩ ከአምልኮ ስብሰባው ወደ ቤቴ ተመለስኩ።

እንዲህም ቀን ከቀን ስሜቶቼንና ውስጣዊ ግለቶቼን ተስፋ በሌለው ሁኔታ እየተከታተልኩ አለፈ፤ እነርሱንም ወደሚገባው የግለት ደረጃ ማድረስ ከቶ አልቻልኩም፤ እረፍት ማጣቴና የመንፈሴ ጨለማም ይበልጥ እየከፋና ተስፋ እያስቆረጠ ሄደ።

ከማስታወሻ ደብተሬ አንድ የመጨረሻ ቅንጭብ በቂ ይሆናል። ማስታወሻ ደብተር፦ «በሦስተኛው ወር 1 ቀን 1849። እጅግ አዝኛለሁ። ይህ የመዳን ናፍቆት ሁሉ ራስን ማታለል ይሆን የሚል ፍርሃት ሁልጊዜ ይከተለኛል፤ ሁሉም ነገር በጭጋግ ፈጽሞ ስለ ተሸፈነ አንዲት እርምጃ እንኳ መራመድ ይቸግረኛል። ይህን ሁኔታ ከዚህ በላይ ለረጅም ጊዜ መሸከም የማልችል ይመስለኛል። ነገር ግን ኦ አባት ሆይ! የእኔ ፈቃድ አይሁን የአንተ እንጂ።»