የኩዌከሮች የኅሊና ጥንቃቄዎች

የኩዌከሮች ምስክርነቶች የወለዷቸው የግል «የኅሊና ጥንቃቄዎች» ማለቂያ የሌላቸው ይመስሉ ነበር፤ ምክንያቱም እያንዳንዱ ሰው እንደ ራሱ የግዴታ ስሜት ይተረጉማቸው ነበርና። በተለይ ስሱ ኅሊና የነበራቸው ሰዎች ሕይወት ራሷ ሥቃይ እስክትሆን ድረስ ክልከላዎችን ያበዙ ነበር። እንዲህ ያለ ኅሊና ሸክም የሆነባት አንዲት ጓደኛዬ፣ በኋለኛው ዕድሜዋ፣ ወጣት ሴት ሳለች ጠዋቶቿ ሊቋቋሙት የማይቻሉ ከሞላ ጎደል እንደ ነበሩ ነግራኛለች። ስለ እያንዳንዱ ልብስ በሚነሡባት ጥርጣሬዎች ስለምትከበብ ልብሷን መልበስ እንኳ ይቸግራት ነበር። አንዳንድ ጊዜ አዳዲስ መሥዋዕቶችን የሚጠይቀውን ያንን ውስጣዊ ድምፅ ጸጥ የምታሰኝበት ብቸኛው መንገድ ጆሮዎቿን በጥጥ ደፍና በተቻላት ፍጥነት ግጥም እያነበነበች የማያቋርጡትን ተግሣጾች ማስጠም ነበር።

ቅድመ አያቴ ከ1760 እስከ 1762 የጻፈችው አንድ አሮጌ የማስታወሻ ደብተር በዘመኗ የነበሩትን የኅሊና ጥንቃቄዎች በግልጽ ያሳያል። ሳቅ እብደት፣ ደስታም ከንቱነት እንደ ሆነ፣ ዳግመኛም ፈገግ እንዳትል ሆና ለመጽናት እንደምትናፍቅ በከባድ እምነት ጽፋለች። በሌላ ስፍራ ደግሞ በወዳጆች (ኩዌከሮች) መካከል ቀስ በቀስ እየገቡ የነበሩትን ፋሽኖች — ወጣት ወንዶች ጸጉራቸውን በሪባን ማሰራቸውን፣ ልጃገረዶችም አንገታቸውን በጥቁር ጥብጣብ ማስጌጣቸውን — በሐዘን ተናግራለች። ለእርሷ እነዚህ አሳዛኝ ትዕይንቶች፣ ሽማግሌዎቹ በግዴታቸው እንደ ተሳናቸው የሚያሳዩ ማስረጃዎች ነበሩ። በትንባሆ፣ በሻይና በካሊኮ ጨርቅ መደሰትን አምርራ አለቀሰች፤ ሁሉም በእኩል የሚያረክሱ እንደ ሆኑ ገልጻ፣ «ልክ እንደ ኔግሮዎቹ ክፉ ናቸው» ብላ ጻፈች፤ ዓለማዊ ልማዶችን በአንድነት እንደ አንድ ርኩሰት ቆጠረቻቸው። ቃሎቿ እያንዳንዱ ትውልድ አዳዲስ የኅሊና ነጥቦችን ያገኝ እንደ ነበረ፣ ነገር ግን ሁልጊዜ በዚያው ራስን የመካድ መንፈስ እንደ ነበረ ይገልጣሉ።

ወደ ራሴ ዘመን ስንቀርብ ደግሞ፣ ሌላዋ አያቴ ሰው ሠራሽ ጥርስ ለማድረግ እምቢ አለች። ጥርስ አልባ ሆና ለመብላት ብትቸገርም፣ ከንቱ ፋሽን ናቸው ብላ በማመን በመንፈሷ ውስጥ «ክልከላ» ተሰማት። ጥርሶቹም ከምርጥ የሐር ሻሏ አጠገብ በመሳቢያ ውስጥ ተቀመጡ፤ አንድም ቀን አልተደረጉም። እኛ ልጆች ከምግብ ጋር ስትታገል እያየን ቅድስናዋን እናደንቅ ነበር። አገልጋይ የነበረች አንዲት ጓደኛችን ደግሞ አዲስ ምንጣፍ ካነጠፈች በኋላ ለትዕቢት እንደ ተሸነፈች ፈራች። ራሷን ለማዋረድም በተሽከርካሪ ጋሪ የተጫኑ ሻካራ ድንጋዮች በላዩ ላይ እንዲደፉ አዘዘች፤ አዲስነቱንም አጠፋችው። እኛ ልጆች ታሪኩን በአድናቆትና በፍርሃት ሰማን፤ ከዚያም በኋላ ስብከቷ ለእኛ እንደ መልአክ ድምፅ ይመስለን ነበር።

ከብዙ ዓመታት በኋላ እኔ ራሴ ስስ አበቦች በተሳሉበት አዲስ የብራስልስ ምንጣፍ ምክንያት ፈተና ገጠመኝ። ባለቤቴ ሻካራ የሆኑ የጉልበት ሠራተኞች በየእሁዱ ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት በዚያው ክፍል እንዲሰበሰቡ አዘጋጀ። እንዲህ ሊሰማኝ እንደማይገባ ባውቅም፣ ከባባድ ጫማዎቻቸው በምወደው ምንጣፌ ላይ መርገጣቸው አስከፋኝ።

ስለ ጉዳዩ እየጸለይኩ ሳለሁ አንድ ጥቅስ ወደ አእምሮዬ መጣ፦ «የገንዘባችሁን ንጥቂያ በደስታ ተቀበሉ።» እንደ መንፈስ ጦር መሣሪያ አጥብቄ ያዝኩት፤ ከዚያች ቅጽበት ጀምሮም እነዚያን ሰዎች በምንጣፌ ላይ በደስታ ተቀበልኳቸው። የሚገርመው ምንጣፉ ፈጽሞ የሚያልቅ አይመስልም ነበር፤ ማየቱ እስኪሰለቸኝ ድረስ ቆየ። የእኔ መንገድ ከውድ አሮጊት ኩዌከር ወዳጃችን ሻካራ ድንጋዮች የተሻለ ነበር ብዬ ከማሰብ አልቆጠብም።

የእምነትን መንገድ ካገኘሁ በኋላ፣ ለረጅም ጊዜ በኩዌከር «የኅሊና ጥንቃቄዎች» ሥር ስትሠቃይ የኖረች አንዲት ጓደኛዬ የክርስትናን ሕይወት የመኖርን የተለያዩ ዘዴዎች የሚያሳይ አስደናቂ ምሳሌ ሰጠችኝ። እንዲህ አለች፦ «ወደ አንድ መንፈሳዊ ተራራ ማዶ ለመድረስ ሦስት መንገዶችን አስተውያለሁ። አንዳንዶች በግንባራቸው ላብ ተራራውን እየቦረቦሩ ያልፋሉ — ያ የኩዌከሮች መንገድ ነው፤ ለረጅም ጊዜም የእኔ መንገድ ነበር። ሌሎች ደግሞ በተራራው ግርጌ ዙሪያ ወዲያና ወዲህ እየተቅበዘበዙ ይዞራሉ፤ ነገር ግን ፊታቸውን ወደ ግቡ እንዳዞሩ ስለሚቆዩ ቀስ በቀስ እየቀረቡ ይሄዳሉ። መቦርቦሩ ሲሰለቸኝ የእኔ መንገድ ያ ነበር። አሁን ግን አንቺ ሦስተኛ መንገድ እንዳለ ትነግሪኛለሽ — የእምነት መንገድ። አንዳንድ ክርስቲያኖች የእምነትን ክንፎች ማርገብገብ ተምረው በተራራው ላይ በቀጥታ በርረው እንደሚያልፉ ትናገሪያለሽ። መቀበል አለብኝ፤ የአንቺን መንገድ የሚከተሉ ከቦርቧሪዎቹም ሆነ ከተቅበዝባዦቹ ይልቅ እጅግ በፍጥነትና በቀላሉ ወደ ማዶ የሚደርሱ ይመስላሉ። መቦርቦሩንና መቅበዝበዙን ትቼ እኔም ክንፎቼን ለማርገብገብ ወስኛለሁ።»

ይሁን እንጂ የልጅነቴና የወጣትነቴ ውድ ቅዱሳን መብረርን አያውቁም ነበር። በአብዛኛው ሕይወታቸውን በጽናትና በድካም ተራራ በመቦርቦር አሳለፉ። ታማኝነታቸውና ራሳቸውን መሥዋዕት ማድረጋቸው፣ አንዳንድ ጊዜ አቅጣጫውን የሳተ ቢሆንም እንኳ፣ ያን ጊዜ ለእኔ ክብር ሁሉ የሚገባው መስሎ ታየኝ — አሁንም እንዲሁ ይመስለኛል። በለጋ ልቤ ላይ የቀረው ብቸኛው ከሁሉ የበረታ ስሜት በቀላሉ ይህ ነበር፦ በምንም መንገድ ቢሆን ጥሩ መሆን አለብኝ። የኩዌከሮች ትምህርት ሌላ ምንም ቢጎድለው፣ በጥሩነት ላይ የሚሰጠው አጽንዖት አልጎደለውም። ፍጹም፣ በቅንነትና በእውነት ጥሩ የመሆን አስፈላጊነት በምንተነፍሰው አየር ውስጥ ራሱ ነበር።

አንዳንድ ጊዜ በዚህ ከባቢ አየር ሥር እበሳጭ ነበር። ጀብደኛው ተፈጥሮዬ ባለጌ ለመሆንና ከእኔ የሚጠበቀውን ለመቃወም ዕድል ይናፍቅ ነበር፤ የሕይወቴ ድንበሮች ግን እጅግ የዋህ የሆነ ቅብጠትን ብቻ ይፈቅዱ ነበር። ወደ ኋላ መለስ ብዬ ስመለከት፣ ነጻውን መንፈሴን ሊያማልሉ ከሚችሉ ፈተናዎች ይጠብቀኝ የነበረውን ያንን በዙሪያዬ የቆመ አስደናቂ የጥሩነት ጋሻ ከማድነቅ አልቆጠብም።

ነጻ ሆና የተወለደች ነፍስ ካለች የእኔ ነበረችና። የልቤ ጩኸት ሁልጊዜ ለነጻነት ነበር።

ባሪያ የሚያደርጉ ወይም የሚያስሩ ሕጎችና ልማዶች በሕይወቴ ሙሉ የምጸየፋቸው ነበሩ። ወላጆቼ ብዙ ሕጎችን ቢያወጡ ኖሮ ባመፅሁ ነበር። ነገር ግን እነርሱ ይኖሩበት የነበረው ሁሉን የሞላ የጥሩነት ከባቢ አየር ሳይታወቅ በሚሠራ ታላቅ ኃይል ስለ ገዛኝ፣ እየተመራሁ እንደ ነበርኩ እንኳ አላስተዋልኩም ነበር። ሁልጊዜ ማለት ይቻላል የፈለግሁትን የማደርግ መስሎ በታላቅ ደስታ ይሰማኝ ነበር።

በዚያ ውስጥ ያልኖረ ማንም ሰው እስከ አሥራ ስምንት ዓመቴ ድረስ የማውቀውን የሕይወት ጠባብነት ሊገምት አይችልም። «የቅንጦቱ ዓለም» ከሚባለው ወገን የሆነ ማንንም ሰው አግኝቼ አላውቅም። ጓደኞቼ በክበባችን ውስጥ የነበሩ ቁም ነገረኞቹ ወዳጆችና በጥንቃቄ የሚጠበቁ ልጆቻቸው ብቻ ነበሩ። ልብ ወለድ መጻሕፍት የተከለከሉ ነበሩ፤ ከኩዌከር ጉረኖአችን ውጭ ሕይወት ምን ማለት እንደ ሆነ የምማርበት ዕድል አልነበረኝም። የዓለምን ኃጢአቶች በተመለከተ ደግሞ ትንሽ ፍንጭ እንኳ አልነበረኝም። በትምህርት ቤት እንኳ አንዳች ነገር በፍንጭ ቢነገር ለመረዳት እጅግ የዋህ ነበርኩ። ዛሬ የአሥራ ስምንት ዓመት ልጃገረድ በእንዲህ ያለ ከእውነት የራቀ የድንቁርና ዓለም ውስጥ መኖር ወይም ይህን ያህል ፈጽሞ ሳትዘጋጅ ወደ ሕይወት ኃላፊነቶች መግባት የማይቻል ይመስለኛል።

እስከ አሥራ ስድስት ዓመቴ ድረስ ውስጣዊ ሕይወቴ ቀላል ነበር። የተነገረኝን ጥቂት ነገር አምን ነበር፤ ስለ ፍጥረተ ዓለም ምሥጢራትም ፈጽሞ አልጨነቅም ነበር። ብቸኛዎቹ ሃይማኖታዊ ሐሳቦቼ በወረርሽኝ ወይም በአደጋ ጊዜ የሚቀጣጠሉ አልፎ አልፎ የሚመጡ የገሃነም እሳት ፍርሃቶች ነበሩ። ኩዌከሮች ስለ መንግሥተ ሰማያትም ሆነ ስለ ገሃነም እምብዛም ስለማይናገሩ ይህን ፍርሃት ከየት እንዳገኘሁት ማስታወስ አልችልም። ትኩረታቸው አሁን በነፍስ ውስጥ ባለው የእግዚአብሔር ሕይወት ላይ ነበር፤ የወደፊቱን ደግሞ ለመለኮታዊ ጥበቃ በአደራ ይተዉት ነበር። ሆኖም አንዳንድ ጊዜ ድንገተኛ ፍርሃት ይይዘኝ ነበር፤ «ጥሩ ለመሆን» ታላላቅ ውሳኔዎችን አደርግና ለጥቂት ሰዓታት ጉድለቶቼን ለማረም እሞክር ነበር — ከዚያም ወደ ቀድሞ ልማዴ እመለስ ነበር። ቢሆንም በዙሪያዬ የነበረው የጥሩነት ከባቢ አየር ክፉ ማድረግን ይቅርና ማሰቡን እንኳ አስቸጋሪ ያደርገው ነበር። በአጠቃላይ ሕያውና ጤናማ ፍጡር ሊሆን የሚችለውን ያህል ጥሩ ነበርኩ። እስከ አሥራ ስድስት ዓመቴ ግን እንዲያው ጥሩ እንስሳ ብቻ ነበርኩ። መንፈሳዊ ተፈጥሮዬ አልነቃም ነበር፤ ነፍስ እንዳለኝ አውቄ ተረድቼ አላውቅም ነበር።

ባላውቀውም ለውጥ ቀርቦ ነበር። ነፍሴ ከድንዛዜዋ እየተነቃቃች ነበር፤ በኩኩና ውስጥ እንዳለ ቢራቢሮ ያሰሯትን እስራቶች በጥሳ ለመውጣት ትታገል ነበር። እግዚአብሔርን የመፈለግ ረጅሙ ጉዞዬ ሊጀመር ተቃርቦ ነበር።