የጸሎት ኃይል ምንጭ

ሮሜ 8:26-27።—«እንዲሁም ደግሞ መንፈስ ድካማችንን ያግዛል፤ እንዴት እንድንጸልይ እንደሚገባን አናውቅምና፥ ነገር ግን መንፈስ ራሱ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል፤ ልብንም የሚመረምረው የመንፈስ አሳብ ምን እንደ ሆነ ያውቃል፥ እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ስለ ቅዱሳን ይማልዳልና።»

በዚህ ክፍል መንፈስ ቅዱስ በጸሎት ስለሚሰጠን እርዳታ የእግዚአብሔርን ትምህርት እናገኛለን። የዚህ ምዕራፍ የመጀመሪያ እኩሌታ የእግዚአብሔር ቃል ስለ መንፈስ ከሚያስተምረው ትምህርት ጋር በተያያዘ እጅግ ታላቅ ቦታ አለው። በሮሜ 6 ለኃጢአት ስለ መሞትና ለእግዚአብሔር ሕያው ስለ መሆን፣ በሮሜ 7 ደግሞ ለሕግ ስለ መሞትና ለክርስቶስ ስለ መሆን፣ እንዲሁም ዳግመኛ ያልተወለደ ሰው የእግዚአብሔርን ፈቃድ ለማድረግ ስላለው አቅመ ቢስነት እናነባለን። ይህ ሁሉ ምን ያህል አቅመ ቢሶች እንደ ሆንን ሊያሳየን የተሰጠ ዝግጅት ብቻ ነው፤ ከዚያም በስምንተኛው ምዕራፍ የመንፈስ የተባረከ ሥራ ይመጣል፤ ይህም በዋነኛነት በሚከተሉት ቃላት ተገልጾአል፦ «በክርስቶስ ኢየሱስ ያለው የሕይወት መንፈስ ሕግ ከኃጢአትና ከሞት ሕግ አርነት አውጥቶኛልና።» (ሮሜ 8:2)። መንፈስ ከኃጢአት ኃይል አርነት ያወጣናል፤ በመንፈስ እንድንመላለስም ያስተምረናል፣ ይመራናልም።

በውስጣዊ ዝንባሌያችን መንፈሳዊ አሳብ ያለን ልንሆንና «የሰውነትን ሥራ» ለመግደል ልንበረታ እንችላለን። መንፈስ ቅዱስ ድካማችንን ያግዛል። ጸሎት በመንፈሳዊ ሕይወት ውስጥ ከሁሉ ይበልጥ የሚያስፈልግ ነገር ነው። ቢሆንም እንዴት እንደምንጸልይም ሆነ እንደሚገባን ስለ ምን እንደምንጸልይ አናውቅም። ጳውሎስ እንደሚነግረን፣ መንፈስ በማይነገር መቃተት ይጸልያል። ደግሞም መንፈስ በውስጣችን የሚሠራውን እኛ ራሳችን ብዙ ጊዜ እንደማናውቅ፣ ነገር ግን ልብን የሚመረምር አንድ እርሱም እግዚአብሔር እንዳለ ይነግረናል። ቃላት ብዙ ጊዜ አሳቤንና ምኞቴን ይገልጣሉ፤ በልቤ ጥልቀት ያለውን ግን አይገልጡም፤ እግዚአብሔር ግን መጥቶ ልቤን ይመረምራል፤ በጥልቅ የተሰወረውን፣ እኔ ማየት የማልችለውንና ለእኔ የማይነገር ናፍቆት የሆነውን እግዚአብሔር ያገኘዋል።

ኃይል ያለው ጸሎት! የአላዋቂነት ኑዛዜ! ወዳጆች ሆይ፣ እንደ አገልጋይ ብዙ ጊዜ ለራሴ እፈራለሁ፤ እጅግ በቀላሉ እጸልያለሁ ብዬ እፈራለሁ። ይኸው ለአርባ ወይም ለኀምሳ ዓመታት ስጸልይ ኖሬአለሁ፤ ከሰው አንጻር ሲታይ መጸለይ ቀላል ነገር ይሆናል። ሁላችንም መጸለይን ተምረናል፤ ስንጠየቅም መጸለይ እንችላለን፤ ነገር ግን እጅግ ቀላል ይሆንብናል፤ እውነተኛ ጸሎት ጥቂት ሆኖ ሳለ ብዙ ጊዜ እንደምንጸልይ የምናስብ ይመስለኛል፤ ይህም ያስፈራኛል። እንግዲህ የመንፈስ ቅዱስ ጸሎት በውስጣችን እንዲኖር ከፈለግን አንድ ነገር ያስፈልጋል፤ «መጸለይ አልችልም» ብለን በመሰማት መጀመር አለብን። ሰው ሲሰበርና መጸለይ ሲያቅተው፣ በልቡም እሳት ሲነድ፣ ሸክምም በላዩ ሲያርፍ፣ ወደ እግዚአብሔር የሚስበው አንድ ነገር አለ። «ምን እንደምጸልይ አላውቅም።» እኛ ግን በቂ አላዋቂዎች አይደለንም። አብርሃም «ወዴትም እንደሚሄድ ሳያውቅ ወጣ»፤ ይህ የአላዋቂነት ክፍልም የእምነት ክፍልም ነበረ (ዕብራውያን 11:8 ተመልከት)።

ደቀ መዛሙርቱ ስለ ዙፋን ያቀረቡትን ልመና ይዘው በመጡ ጊዜ ኢየሱስ፦ «የምትለምኑትን አታውቁም» አላቸው (ማቴዎስ 20:22)። ጳውሎስም፦ «ከእግዚአብሔር መንፈስ በቀር ለእግዚአብሔር ያለውን ማንም አያውቅም» ይላል (1ኛ ቆሮንቶስ 2:11)። አንተ፦ «ከእናቴ ወይም በኮሌጅ ከአስተማሪዬ ወይም ከትናንትናና ከትናንት ወዲያ ተሞክሮዬ የተማርኋቸውን የቀድሞ ጸሎቶች የማልጸልይ ከሆነ፣ ታዲያ ምን ልጸልይ?» ትላለህ። እኔም እመልስልሃለሁ፦ አዲስ ጸሎቶችን ጸልይ፤ ወደ እግዚአብሔርም ባለ ጠግነት ከፍ ብለህ ውጣ።

ሁሉን የሚያውቅ መስሎት ወደ ኮሌጅ ስለሚገባ ተማሪ ምን እንደምናስብ ታውቃለህ። ብዙ አይማርም። ሰር አይዛክ ኒውተን እንዲህ አለ፦ «ለዓለም ምን መስዬ እንደምታይ አላውቅም፤ ለራሴ ግን፣ ታላቁ የእውነት ውቅያኖስ ሁሉ ሳይገለጥ በፊቴ ተዘርግቶ ሳለ፣ በባሕር ዳር እየተጫወተ አልፎ አልፎ ከተለመደው ይበልጥ የለሰለሰ ጠጠር ወይም ይበልጥ ያማረ የባሕር ቅርፊት በማግኘት ራሱን የሚያዝናና ልጅ ብቻ የሆንሁ ይመስለኛል።» ስለ ቤተ ክርስቲያንም እንዲሁ ነው፦ በዚህች አገር የክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን አባላት እንደ መሆናችን ስፍራችንን ልንይዝ፣ የዚያም ታላቅ አካል ክፍሎች እንደ መሆናችን፦ «አቤቱ ጌታ አምላክ ሆይ፣ የዚህችን አገር ቤተ ክርስቲያን ለመባረክ፣ ለማነቃቃትና ከዓለማዊነቷና ከድካሟ ለማውጣት ሊደረግ የሚችል ምንም ነገር የለምን?» ልንል እንፈልጋለን።

በአንድነት ተመካክረን ያለ እምነት፦ «የለም፤ ምን መደረግ እንዳለበት አናውቅም፤ በእነዚህ ሁሉ አገልጋዮችና በአብያተ ክርስቲያናቶቻቸው ላይ ምንም ተጽዕኖና ኃይል የለንም» ብለን ልንደመድም እንችላለን። በሌላ በኩል ግን ወደ እግዚአብሔር መጥቶ፦ «ጌታ ሆይ፣ ምን እንደምንለምን አናውቅም፤ አንተ ግን ምን እንደምትሰጥ ታውቃለህ» ማለት እንዴት ያለ ብፅዕና ነው! አላዋቂነታችንን ብቻ ብናውቅ ኖሮ በእርሱ መደገፋችን ይሰማን ስለ ነበረ፣ መንፈስ ቅዱስ በውስጣችን መቶ እጥፍ አብልጦ ሊጸልይ ይችል ነበር።

የመጀመሪያው አሳብ ይህ ነው፦ አላዋቂነታችን። «እንዴት እንድንጸልይ እንደሚገባን አናውቅምና»፤ ነገር ግን «መንፈስ ራሱ በማይነገር መቃተት ይማልድልናል» (ሮሜ 8:26)። እግዚአብሔር አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ ታላቁን ቤዛነት በመሥራትና በመፈጸም ስለሚሠሩት ሥራ ብዙ ጊዜ እንሰማለን፤ እግዚአብሔርም ዓለምን በፈጠረ ጊዜ እንዳልደከመ እናውቃለን፤ ቢሆንም በዘጸአት መጽሐፍ ውስጥ ስለ ሰንበት ቀን «ዐረፈ» የሚለውን ያንን ድንቅ አነጋገር እናነባለን (ዘፍጥረት 2:2)። ተዝናናም፤ የሰንበት ቀን ለእርሱ መታደስ ሆነችለት። እግዚአብሔር ሊሠራ ነበረበት፤ ክርስቶስም ሊሠራ ነበረበት፤ አሁን ደግሞ መንፈስ ቅዱስ ይሠራል፤ የተሰወረው የሥራ ስፍራው፣ ሥራ ሁሉ ሊጀመርበት የሚገባው ስፍራ፣ ሰውን እንዴት እንደሚጸልይ ሊያስተምረው የሚመጣበት ልብ ነው።

ሰው የሚያስፈልገውን፣ ተስፋ የተሰጠውንና እግዚአብሔር ሊፈጽመው የሚጠብቀውን ነገር ማስተዋል ሲጀምር ከአእምሮው በላይ እንደ ሆነ ይሰማዋል፤ እንዲህ ለማለት የሚዘጋጀውም ያን ጊዜ ነው፦ «የእስራኤልን ቅዱስ በአሳቤ ልወስነው አልችልም፤ መንፈስ ቅዱስ በመቃተት፣ በማይነገርም ናፍቆት ስለ እኔ ሊጸልይ እንደሚችል በማመን ራሴን እሰጣለሁ።» ይህን በጸሎቶችህ ላይ ተግብረው።

የጸሎት የተለያዩ ገጽታዎች አሉ። ሰው ታላቁን አምላክ ለማምለክ ብቻ የሚሰግድበት አምልኮ አለ። እኛ ለማምለክ ጊዜ አንወስድም። ከዘላለሙ አምላክ ጋር ፊት ለፊት ለመቆም ብቻ፣ እንዲጋርደንና እንዲሸፍነን፣ በፍቅሩና በክብሩም እንዲሞላን በስውር ልናመልክ ያስፈልገናል። ከአምላካችን ጋር ብዙ ጊዜ እንድንገናኝ ተድላችንን፣ እንዲያውም የሥራችንን ክፍል እስክንተው ድረስ እንዲህ ያለ ናፍቆት በውስጣችን ሊሠራ የሚችለው መንፈስ ቅዱስ ነው።

ቀጣዩ የጸሎት ገጽታ ኅብረት ነው። በጸሎት ውስጥ ለንጉሥ የሚቀርብ አምልኮ ብቻ ሳይሆን ልጅ ከእግዚአብሔር ጋር እንደሚያደርገው ያለ ኅብረትም አለ። ክርስቲያኖች ለኅብረት የሚሰጡት ጊዜ እጅግ ጥቂት ነው። ጸሎት ልመናቸውን ይዘው መምጣት ብቻ እንደ ሆነ ያስባሉ። ክርስቶስ ልሆነው የሚገባኝን ሊያደርገኝ ከሆነ፣ ከእግዚአብሔር ጋር በኅብረት መቆየት አለብኝ። እግዚአብሔር ፍቅሩ ወደ ልቤ እንዲገባና በእርሱ ውስጥ እንዲያበራና እንዲነድ የሚያደርግ ከሆነ፣ ከእርሱ ጋር ለመሆን ጊዜ መውሰድ አለብኝ።

አንጥረኛ የብረት በትሩን ወደ እሳት ያስገባል። ለጥቂት ጊዜ ብቻ ቢተወው እስኪቀላ ድረስ አይግልም። አውጥቶ አንድ ነገር ሊሠራበት፣ ከጥቂት ጊዜም በኋላ ለጥቂት ደቂቃዎች መልሶ ሊያስገባው ይችላል፤ በዚህ ጊዜም እስኪቀላ ድረስ አይግልም። ቀኑን ሙሉ በትሩን እጅግ ብዙ ጊዜ ወደ እሳቱ እያስገባ በየጊዜው ሁለት ወይም ሦስት ደቂቃ ሊተወው ይችላል፤ ነገር ግን ፈጽሞ በሙሉ አይግልም። ጊዜ ወስዶ በትሩን ለአሥር ወይም ለአሥራ አምስት ደቂቃ በእሳቱ ውስጥ ቢተወው ግን፣ ብረቱ ሁሉ በእሳቱ ውስጥ ባለው ሙቀት ግሎ ይቀላል። እንዲሁም የእግዚአብሔርን የቅድስና፣ የፍቅርና የኃይል እሳት እንድናገኝ ከፈለግን ከእግዚአብሔር ጋር በኅብረት ብዙ ጊዜ ልንወስድ ይገባናል። እንደ አብርሃምና እንደ ሙሴ ያሉትን ሰዎች ብርቱ ያደረጋቸው ይህ ነበር። ከእግዚአብሔር ጋር ለኅብረት የተለዩ ሰዎች ነበሩ፤ ሕያው እግዚአብሔርም አበረታቸው። ኦ፣ ጸሎት ምን ማድረግ እንደሚችል ብናስተውል!

ሌላውና ከሁሉ የሚበልጠው የጸሎት ገጽታ ምልጃ ነው። እግዚአብሔር ካህናቱ ለሆኑት—ለአማላጆች—እንዴት ያለ ሥራ ከፍቶላቸዋል! በኢሳይያስ ትንቢት ውስጥ አንድ ድንቅ አነጋገር እናገኛለን፤ እግዚአብሔር፦ «መጠጊያዬን ይያዙ» ይላል (ኢሳይያስ 27:5)፤ ደግሞም፦ «ስምህንም የሚጠራ፥ አንተንም ለመያዝ የሚነቃ የለም» (ኢሳይያስ 64:7)። በሌሎችም ክፍሎች እግዚአብሔር ስለ እስራኤል አማላጆች ይናገራል። እግዚአብሔርን ይዘኸው ታውቃለህን? እግዚአብሔር ይመስገን፣ አንዳንዶቻችን ይዘነዋል፤ ነገር ግን ወዳጆች ሆይ፣ በዩናይትድ ስቴትስ ያላችሁ የክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን ወኪሎች ሆይ፣ በቤተ ክርስቲያን ሁሉ ዘንድ ስለ መነቃቃት የሚቀርብ ብርቱ ጸሎት ምን ያህል እንደ ሆነ፣ የቤተ ክርስቲያንን ኃጢአት በቅንነት መናዘዝ ምን ያህል እንደ ሆነ፣ እግዚአብሔርንም መማጸንና ኢየሩሳሌምን በምድር ላይ ምስጋና እስኪያደርጋት ድረስ ዕረፍት አለመስጠት ምን ያህል እንደ ሆነ እግዚአብሔር ቢያሳየን፣ ሁላችንም የምናፍር ይመስለኛል። በማይነገር መቃተት ስለ እኛና በእኛ ውስጥ ይጸልይ ዘንድ ልባችንን ለመንፈስ ቅዱስ መስጠት ያስፈልገናል።

ይህ መንፈስ ቅዱስ በውስጤ እንዲኖር ከፈለግሁ ምን ላድርግ? መንፈስ በልብ ውስጥ ጊዜና ስፍራ ይፈልጋል፤ ሁለንተናችንን ይፈልጋል። ጉዳዬና ተጽዕኖዬ ሁሉ ለእግዚአብሔር ክብርና ምስጋና እንዲወጣ ይፈልጋል፤ ራሴን እንድሰጥ ይፈልጋል። የተወደድህ ወዳጄ ሆይ፣ ራስህን ለምልጃ ብትሰጥ ምን ማድረግ እንደምትችል አታውቅም። ምልጃ በአልጋ ላይ ዓመት ከዓመት የተኛ በሽተኛ በኃይል ሊሠራው የሚችል ሥራ ነው። ለሚስዮናውያን ማኅበር የምትሰጠው አንዲት ሳንቲም እንኳ የሌላት ድኻ ቀን በቀን ልትሠራው የምትችል ሥራ ነው። በአባቷ ቤት ያለችና የቤቱን ሥራ ማገዝ ያለባት አንዲት ወጣት ልጃገረድ በመንፈስ ቅዱስ ልትሠራው የምትችል ሥራ ነው። ሰዎች ብዙ ጊዜ፦ የዘመናችን ቤተ ክርስቲያን ብዙውን ሕዝብ ለመድረስ ምን ታደርጋለች? ብለው ይጠይቃሉ። እጅግ አቅመ ቢስነት ስለሚሰማቸው እየተንቀጠቀጡ ቢሆንም፦ እንደ ለንደን፣ በርሊን፣ ኒው ዮርክና ፓሪስ ባሉ ስፍራዎች ባለው ቍሳዊነትና ክህደት ላይ ምን ማድረግ እንችላለን? ብለው ይጠይቃሉ። ተስፋ እንደሌለው ቈጥረን ትተነዋል። ኦ፣ እግዚአብሔርን ለመያዝ በአንድነት እንዲሰለፉ ወንዶችና ሴቶች ቢጠሩ! ስለ ማንኛውም የጸሎት ኅብረት ወይም በተወሰነ ጊዜ ስለ ተለየ የጸሎት ሰዓት አልናገርም፤ ነገር ግን ወደ እግዚአብሔር ለመጮኽ ሕይወታቸውን የሚሰጡ ወንዶችንና ሴቶችን መንፈስ ቢያገኝ፣ መንፈስ በእርግጥ ይመጣ ነበር።

ክርስቶስ ሊሰጠው ስለሚችለው ሰላም፣ ዕረፍትና በረከት ስንናገር የምንፈልገው ራስ ወዳድነት አይደለም፤ ተራ ደስታም አይደለም። እግዚአብሔር ይፈልገናል፤ ክርስቶስም ይፈልገናል፤ የሚሠራው ሥራ አለውና፤ የቀራንዮ ሥራ በልባችን ሊሠራ ይገባዋል፤ ስለ ሰዎች እግዚአብሔርን ለመማጸን ሕይወታችንን መሥዋዕት ልናደርግ ይገባናል። ኦ፣ ቀን በቀን ራሳችንን እንስጥ፤ መንፈስ ቅዱሱን በእኛ ውስጥ እንዲያሠራ ደስ ይለው ዘንድ እግዚአብሔርን እንለምን።

ከዚያም የመጨረሻው አሳብ ይመጣል፤ እርሱም እግዚአብሔር ራሱ የልጁን ሁኔታ በደስታ ሊመለከት እንደሚመጣ ነው።

ምናልባት ያ ምስኪን ሰው እየጸለየ እንደ ሆነ አያውቅ ይሆናል፤ ምናልባትም በጸሎቱ ያፍር ይሆናል። እንዲያውም የተሻለ ነው። ምናልባት ሸክም ይሰማው፣ ዕረፍትም ያጣ ይሆናል፤ እግዚአብሔር ግን ይሰማል፤ የመንፈስ አሳብ ምን እንደ ሆነ እግዚአብሔር ያውቃል፤ ይመልሳልም። ኦ፣ ይህን ድንቅ ምሥጢር አስቡ፤ እግዚአብሔር አብ እንደ ክብሩ ባለ ጠግነት መጠን በረከቱን ሊሰጠን ተዘጋጅቶ በዙፋን ላይ አለ፤ ሁሉን የሚችለው ሊቀ ካህናት ክርስቶስም ቀንና ሌሊት ይማልዳል። ልባችንን እንክፈት፣ እናስፋውም፤ እግዚአብሔርንም፦ «ኦ፣ ዘወትር በእግዚአብሔር ፊት እኖር ዘንድ፣ እግዚአብሔርንም እይዝ ዘንድ፣ ለሚጠፉ ወገኖቼም በረከትን አወርድ ዘንድ ካህን በሆንሁ!» እንበለው።

እግዚአብሔር የኢየሱስ ምልጃ በልጆቹ ልብ ውስጥ ተንጸባርቆ ሊያገኘው ይናፍቃል፤ ባገኘውም ስፍራ ደስታው ነው። «ልብንም የሚመረምረው የመንፈስ አሳብ ምን እንደ ሆነ ያውቃል»፤ «እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ ስለ ቅዱሳን ይማልዳልና»። የእግዚአብሔር ቃል በራሳችን እንዳንረካ፣ ስለ ሁሉ እንድንጸልይ ዘወትር ወደ እኛ ይመጣል። በዚህች አገር ስላሉት በመቶዎች ስለሚቈጠሩ የቤተ ክርስቲያን አባላት አስቡ፤ ብዙዎቹ ያልተለወጡ፣ ብዙዎቹ ገና የተለወጡ ቢሆኑም ዓለማውያንና ግድ የለሾች ናቸው። በስም ብቻ ክርስቲያን ስለ ሆኑት ሺዎች አስቡ—በስም ክርስቲያኖች ሆነው እግዚአብሔርን ስለሚሰርቁ! ታዲያ ደስተኞች ልንሆን እንችላለንን? የነፍሳትን ሸክም ከተሸከምን ይህ ሰላምና ደስታ ሊኖረን ይችላልን? እግዚአብሔር ሰላምንና ደስታን የሚሰጥህ በክርስቶስ የማዳን ደስታ የነፍሳትን ሸክም ለመሸከም ብርቱ እንድትሆን ብቻ ነው።

«የምችለውን ያህል ቅዱስ ለመሆን እጥራለሁ፤ በዙሪያዬ ካሉት ከእነዚያ ዓለማውያን ጋር ምን ጉዳይ አለኝ?» ማለት አንፈልግም። በእጄ ላይ አስከፊ በሽታ ቢኖር፣ ሰውነቴ፦ «ከእርሱ ጋር ምንም ጉዳይ የለኝም» ሊል አይችልም። ሕዝቡ ኃጢአት በሠሩ ጊዜ ዕዝራ ልብሱን ቀደደ፣ በትቢያ ላይ ሰገደ፣ ኑዛዜም አደረገ። ስለ ሕዝቡ ንስሐ ገባ።

ነህምያም ሕዝቡ ኃጢአት በሠሩ ጊዜ ኑዛዜ አደረገ፤ የአባቶቻቸውን አምላክ አለመታዘዛቸውን እያለቀሰ ራሱን በእግዚአብሔር ፊት ጣለ። ዳንኤልም እንዲሁ አደረገ። ታዲያ እኛ አማኞች የምንሠራው ታላቅ ሥራ የለንም ብላችሁ ታስባላችሁን?

አንድም ኃጢአት የሌለብን ብንሆን—እስቲ እንደዚያ እንበል—ያን ጊዜ ኑዛዜ ልናደርግ እንችል ነበርን? ኃጢአት የሌለበትን ክርስቶስን ተመልከቱ! ከኃጢአተኞች ጋር ወደ ጥምቀት ውኃ ወረደ፤ ከእነርሱ ጋር ራሱን አንድ አደረገ። እግዚአብሔር ምን እንደ ሆንን እናስተውል እንደ ሆነ ሊጠይቀን ተናግሮናል። አሁንም የዚህች አገር ቤተ ክርስቲያን ወገን እንደ ሆንንና በዙሪያችን ያለውን የኃጢአት ሸክም እንደ ተሸከምን ይጠይቀናል። ወደ እግዚአብሔር እንሂድ፤ በመንፈስ ቅዱስም ልባችንን ስለ ቤተ ክርስቲያን በማይነገር ሸክም ይሙላው፤ በፊቱም እንድናለቅስ እግዚአብሔር ጸጋን ይስጠን። የቤተ ክርስቲያንን ኃጢአት መናዘዝ ስንጀምር የራሳችን ኃጢአት ከዚህ በፊት ተሰምቶን በማያውቅ ሁኔታ ሊሰማን ይጀምራል። በእስያ ላሉት ለሰባቱ አብያተ ክርስቲያናት ከተጻፉት መልእክቶች በአምስቱ ዋናው ቃል «ንስሐ ግባ» የሚል ነበረ። ንስሐ ካልገቡ በቀር ስለ ማሸነፍና በረከትን ስለ ማግኘት ምንም አሳብ አልነበረም። ስለ ክርስቶስ ቤተ ክርስቲያን ንስሐ እንግባ፤ እግዚአብሔርም ሥራውን እንደሚያነቃቃ የሚሰማንን ድፍረት ይሰጠናል።