የታደሰው ቤት

የኤፕወርዝ ደብር ቄስ ነገሮችን በግማሽ የሚሠራ ሰው አልነበረም፤ እንደዚያ ዓይነት ሰው ቢሆን እንኳ፣ የቄስ መኖሪያ ቤትን ማደስ ወይም እንደ ገና መገንባት የቤተ ክርስቲያን ኮሚሽነሮች የሚቈጣጠሩት ጉዳይ በመሆኑ፣ እነርሱ ተገቢ ነው በሚሉት ሥርዓት መሠራት ነበረበት። በብዙ የእንግሊዝ ከተሞች ከእርሷ ዘመን ጀምሮ ቆመው የሚገኙትን እነዚያን ለየት ያሉና ጠንካራ ቤቶች ማስረጃ አድርገን ብንወስድ፣ የንግሥት አን ዘመነ መንግሥት በመጠኑም ቢሆን ክብር ላላቸው አዳዲስ ሕንፃዎች ሁሉ በአብዛኛው ቀይ ጡብ የሚሠራበት ዘመን ነበረ።

የአሮጌው መኖሪያ መሠረት ተቈፍሮ ወጣ፤ ለግድግዳዎቹም ቀድሞ ከነበረው ከአጣናና ከጭቃ ምርጊት ይልቅ ጡብ ጥቅም ላይ ዋለ። ቤቱ ምናልባት ከቀድሞው የበለጠ ሰፊ አልነበረም፤ እንደዚያ ማድረግ ከሚገባው በላይ የሆነ ትርፍ ድካም በሆነ ነበርና፤ ነገር ግን በአምስት ክፍልፋዮች የተከፈለው አሮጌው የቄስ መኖሪያ ቤት ለብዙ ቤተሰብ የሚበቃ ስፍራ ነበረው፤ አዲሱም በዚህ ረገድ ከእርሱ የሚያንስ አልነበረም። ቤቱ ሦስት ደረጃዎች ነበሩት፤ ይኸውም በምድር ቤቱ የመመገቢያ ክፍል፣ የእንግዳ መቀበያ ክፍል፣ የጥናት ክፍልና የቤት ውስጥ አገልግሎት ክፍሎች፣ ከእነርሱ በላይ የመኝታ ክፍሎች፣ ከሁሉም በላይ ደግሞ ሰፊ የጣሪያ ሥር ክፍል ወይም ሰገነት ነበሩ። ቤቱ እስከ ዛሬ ቆሞአል፤ ከጥቂት ወራት በፊትም ግድግዳዎቹ አዲስ የግድግዳ ወረቀት ለመለጠፍ ሲላጡ፣ እነሆ! በአንድ ክፍል ውስጥ ቤተሰቡ አዲሱን ቤት በተረከበበት ጊዜ በሕይወት የነበሩት ልጆች ሁሉ ስሞች፣ ዕድሜዎችና የቁመት ልኬቶች በወይዘሮ ዌስሊ የራሷ የእጅ ጽሑፍ ተጽፈው ተገኙ። ርቀው የነበሩት ልጆች ብዙ እንዳደጉ ጥርጥር የለውም፤ የእያንዳንዳቸውንም ቁመት በትክክል ማወቅ ተፈጥሯዊ የወላጅ ጕጕት ነበረ። ብዙ አባቶችና እናቶች የወንዶችና የሴቶች ልጆቻቸውን ቁመት እንደዚሁ ለክተዋል፤ በልዩ ልዩ ዕድሜያቸውም የቁመታቸውን ልኬት እያነጻጸሩ ደስ ተሰኝተዋል።

በአዲሱ የቄስ መኖሪያ ቤት ፊትና ጀርባ ላይ እንዲዘረጉ የፍራፍሬ ዛፎች ተተከሉ፤ በአትክልቱ ስፍራ የእንጆሪ፣ የቼሪና የፒር ዛፎች፣ በአጠገቡ ባለው መስክ ወይም የእርሻ ቦታ ደግሞ የዋልኑት ዛፎች ተተከሉ። ይህ በእርግጥም ለመጪው ትውልድ መትከል ነበረ! እንደ ገና የመገንባቱ ሥራ በዓመቱ ውስጥ የተጠናቀቀ ይመስላል፤ አራት መቶ ፓውንድም ፈጀ፤ ይህም የሚረዳው የእሳት አደጋ መድን ድርጅት ላልነበረው ድሀ ቄስ እጅግ አስፈሪ የገንዘብ መጠን ነበረ። ከዚያም ልጆቹ ተሰበሰቡ፤ እናቲቱም የዕለት ተዕለት የማስተማር ሥራዋን እንደ ገና ቀጠለች። ልጆቹ ተበታትነው ከመሄዳቸው በፊት እንደ ነበረው ሁሉ ነገር ቀላል አልነበረም፤ የምታርማቸው ብዙ መጥፎ ልማዶች አገኘች፤ ከዚህም በላይ የቤቱ ሥርዓት ፈርሶ ስለ ነበረ ማሰሪያዎቹ እንደ ገና መጥበቅ ነበረባቸው፤ ምናልባትም በመጠኑ ከልክ በላይ ተወጠሩ። ጠዋት ትምህርት ከመጀመራቸው በፊት ወይም ከሰዓት በኋላ ትምህርቱን ካቆሙ በኋላ መዝሙር ወይም የዳዊት መዝሙር የመዘመርን ልማድ የጀመረችው ያን ጊዜ ነበረ፤ ደግሞም ለሃይማኖት ትምህርት እንደ መማሪያ መጻሕፍት የተጠቀመችው በዚያን ጊዜ ይመስላል፤ እነርሱም በኩር ልጇ ወደ ዌስትሚንስተር ከሄደ ብዙም ሳይቆይ ለእርሱ የጻፈቻቸው የተገለጠው ሃይማኖት መሠረታዊ እውነቶችና የእግዚአብሔር ህልውናና ፍጽምናዎች ማብራሪያዎች፣ እንዲሁም የቄስ መኖሪያ ቤቱ እንደ ገና ሲገነባ በተከራየችው ማረፊያ ባሳለፈችው በአንጻራዊ ሁኔታ የዕረፍት ዓመት ያዘጋጀቻቸው የሐዋርያት የሃይማኖት መግለጫና የአሥርቱ ትእዛዛት ማብራሪያዎች ነበሩ።

ሚስቱና ቤተሰቡ በአዲሱ ቤት ካሳለፉት የመጀመሪያ ዓመት ብዙውን ጊዜ የደብሩ ቄስ ርቆ ነበረ። ንቁ አእምሮው ዝገት እንዲይዘው ወይም ሥራ ፈትቶ እንዲቀመጥ ከቶ አልተፈቀደለትም፤ በብዕሩም የቻለውን ሁሉ ለማግኘት ደስተኛ እንደ ነበረ ግልጽ ነው።

በ1709 በለንደን ታላቅ የፖለቲካ ትርጕም ያላቸው ክስተቶች እየተፈጸሙ ነበር፤ በልዩ ልዩ ምክንያቶችም የማርልብሮው መስፍን ተወዳጅነቱን እያጣ ነበር። ሕዝቡ ከፈረንሳይ ጋር በሚደረገው ጦርነት እየሰለቸ ነበር፤ ዲን ስዊፍትም ይህ ጦርነት «የስድስት ሚሊዮን የገንዘብ ድጋፍና ወደ ሃምሳ ሚሊዮን የሚጠጋ ዕዳ» እንዳስወጣ ተናግሮ ነበር፤ ሎርድ ቢከንስፊልድ እንደሚለው ለረጅም ጊዜ «የዊግ እርምጃዎችን የሚያመጣ የቶሪ ሰው» ሆኖ የቆየው ማርልብሮም ትግሉን ከአሥራ አራተኛው ሉዊ ጋር የቀጠለው ለራሱ ብልጽግናና ክብር ነው ተብሎ ተከሰሰ። ቶሪዎቹ ፓርቲያቸውን እንደ ከዳ ቈጠሩት፤ የራሳቸውን ኃይል ሊያጠነክር የሚችለውን ትንሽ ክስተት ሁሉ አጋነኑ። የሳውዝዋርክ የቅዱስ አዳኝ ደብር ቄስ ዶክተር ሄንሪ ሳቸቨረል በዚያ ዘመን ተወዳጅና ታዋቂ የ‹ሃይ ቸርች› ቄስ ነበረ፤ ጠባብ አስተሳሰብ ያለውና ኃይለኛ ሰው ነበረ፤ በተለይም በዲሰንተሮች ላይ። በደርቢ በበጋው ወቅት የፍርድ ችሎት በዳኞቹ ፊት እጅግ የሚያነሣሣ ስብከት ሰበከ፤ በኖቬምበር 5 ቀንም በቅዱስ ጳውሎስ ካቴድራል በግልጽ የሚጠላቸው በሚመስሉት በመቻቻልና በዲሰንተሮች ላይ እጅግ በሚያቀጣጥል ሁኔታ ደነፋ፤ ቤተ ክርስቲያን በግልጽ ከሚታወቁ ጠላቶችና ከሐሰተኛ ወዳጆች አደጋ ላይ ናት አለ፤ በአጠቃላይም እንዲህ ያለ ሁከት አስነሣ፤ በዚህም በለንደን ከንቲባ ጥበቃ ታትመው በሰፊው የተሰራጩት ስብከቶቹ የአብዮቱን፣ የመንግሥቱንና የፕሮቴስታንት ዙፋን ወራሽነትን መርሆች የሚቃረኑ አቋሞች ይዘዋል ተብለው ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አቤቱታ ቀረበባቸው። በታወቁ ሰዎች ላይ ብዙ ስድብ የያዙት ሁለቱ ስብከቶች አሳፋሪና አመፅ ቀስቃሽ የስም ማጥፋት ጽሑፎች ናቸው ተብሎ ድምፅ ተሰጠባቸው፤ ዶክተር ሳቸቨረልም በምክር ቤቱ ፊት ቀርቦ ጸሐፊያቸው እንደ ሆነ አመነ፤ ለጥቁር በትር ምክትል አስፈጻሚ ጥበቃም ተሰጠ፤ ዋስትና መጀመሪያ ተከልክሎ በኋላ ተፈቀደለት። ችሎቱ በፌብሩዋሪ 27 ቀን 1710 በዌስትሚንስተር አዳራሽ ተጀመረ፤ ሦስት ሳምንትም ቆየ፤ ንግሥት አን በየቀኑ በሰው በሚሸከም ወንበር ተቀምጣ እንደ ተመልካች ትመጣ ነበር፤ ሕዝቡም አዳራሹንና መግቢያዎቹን አጨናንቆ ሳቸቨረል ቅዱስና ሰማዕት እንደ ሆነ አድርጎ ይንቀሳቀስ ነበር። ግርግሩ እጅግ ታላቅ ከመሆኑ የተነሣ ወደ ረብሻ አመራ፤ በረብሻውም ብዙ ጥፋት ደረሰ፤ በዚህም ምክንያት አንዳንድ መሪዎቹ ተያዙ፤ በኋላም በከፍተኛ የሀገር ክህደት ወንጀል ተዳኙ። ንግሥቲቱ በልቧ ዶክተሩን ትደግፍ ነበር፤ ቄሶቿም የቤተ ክርስቲያን ሻምፒዮን አድርገው አወደሱት፤ ጠበቃዎቹም መከላከያቸውን ሲጨርሱ እርሱ ራሱ ተነሥቶ ንግግር አደረገ፤ በዚያም ለግርማዊቷና ለመንግሥቷ የነበረውን ዓላማ በክብር አጸደቀ፤ ስለ አብዮቱና ስለ ፕሮቴስታንት ዙፋን ወራሽነትም እጅግ በአክብሮት ተናገረ። በማንኛውም ሁኔታ ሥልጣንን አለመቃወም የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን መመሪያ ነው የሚለውን ትምህርት አጸና፤ በብዙ ልብ የሚነኩ ቃላትም የአድማጮቹን ርኅራኄ ለማነሣሣት ጣረ። ይህ ንግግር የኤፕወርዝ ደብር ቄስ ድርሰት እንደ ሆነ በሊንከንሻየር በሁሉ ዘንድ የታወቀ ይመስላል፤ በኋለኞቹ ዓመታትም ጆን ዌስሊ አባቱ ጸሐፊው እንደ ነበረ በእርግጠኝነት ተናግሯል። ምናልባት ለዝግጅቱ በአንድ ዓይነት መንገድ ተከፍሎት ይሆናል፤ ምንም እንኳ እንደ አሮጌ የጦር ፈረስ ጦርነቱን ከሩቅ አሽትቶ የራሱን የውጊያ ድርሻ በነጻ ፈጽሞ ሊሆን ቢችልም።

ለፓርቲው እንዲህ ያለ መልካም ቃል አቀባይ መሆኑን ስላሳየ፣ የሀገረ ስብከቱ ቀሳውስት በኮንቮኬሽን ወኪላቸው እንዲሆን እንደ ገና መረጡት፤ ስለዚህ ወጪውን መሸፈን አቅቶት ሳለ በኖቬምበር 1710 ወደ ለንደን ተጓዘ፤ ቤተሰቡ በቤት ውስጥ የልብስ፣ የምግብና በእርግጥም የሕይወት አስፈላጊ ነገሮች ሁሉ ችግረኞች ሆነው ሳሉ ሰባት ተከታታይ የክረምት ወራት እንደዚሁ አደረገ። ወይዘሮ ዌስሊ ከድካም፣ ምናልባትም በሚገባ ሳይደርቅ ሰው በገባበት ቤት ውስጥ የማይቀረው እርጥበት እጅግ ተሠቃየች፤ ልጇ ኤሚሊያ እንደምትለው ደግሞ ከበቂ ምግብና ልብስ እጦት። ባልና አባት የሆነው እርሱ ለንደን ሳለ የጽሑፍ ሥራ እንደሚያገኝ ተስፋ እንዳደረገ ጥርጥር የለውም፤ በዚያ ቅንዓት ከሚያገለግለው ፓርቲም አንዳች የገንዘብ እርዳታ መጠበቁ ምክንያታዊ ነበረ።

ድካምና ዝለት ቢኖርባትም እናቲቱ በትግል ቀጠለች፤ በዚህ ዓለም የቤተሰቧ ጥቂት ምቾቶች እየቀነሱ በሄዱ መጠን፣ በሚመጣው ዓለም ስለሚኖራቸው ደስታ የነበራት ጭንቀት እያደገና እየበረታ ሄደ። አቶ ዌስሊ በሌለበት ጊዜ ኤሚሊያ፣ ምናልባት የሚነበብ መጽሐፍ ለማግኘት የጥናት ክፍሉን ስትፈትሽ፣ በትራንኩባር ስለ ነበረው የዴንማርክ ሚስዮን በዚያ ይሠሩ በነበሩት በሁለቱ ራሳቸውን የሰጡና ቅዱሳን ሰዎች የተጻፈ ዘገባ አገኘች። በዚያ ዘመን ሚሲዮኖች ብርቅ ነበሩ፤ ታሪኩም የአዲስ ጕጕትን ስሜት ይዞ መጣ፤ የእናቲቱንም ሐሳብ ከራሷ ሁኔታ ዞር አደረገው። ጥሩ አንባቢ የነበረችው ኤሚሊያ — ወንድሟ ጆን መጽሐፉ የሚልተን ግጥሞች በሆነ ጊዜ ከሰማቸው ሁሉ የተሻለች ናት ብሏል — መጽሐፉን ጮክ ብላ አነበበች፤ ወይዘሮ ዌስሊም ራሷ እንዴት እንደ ነካት ለባሏ ነገረችው።

እንዲህ ስትል ጻፈችለት፦ «አንተ ወደ ለንደን ከሄድክ ብዙም ሳይቆይ ኤሚሊያ የዴንማርክ ሚሲዮናውያንን ዘገባ በጥናት ክፍልህ ውስጥ አገኘች፤ እኔም ከዚያ በፊት አይቼው ስለማላውቅ እንድታነብልኝ ጠየቅኋት። እንደ እኔ አስተሳሰብ ስለ ጕዞዎቻቸው ከተነገረው ታሪክ በላይ በምንም ነገር ተነክቼ አላውቅም፤ በያዙትም ክቡር ዓላማ እጅግ ደስ ተሰኘሁ። ድካማቸው ነፍሴን ከመጠን በላይ አደሰ፤ እነዚህን መልካም ሰዎች ለክብሩ እንዲህ ያለ የጋለ ቅንዓት ስላነሣሣቸው መለኮታዊውን ቸርነት በማመስገንና በማምለክ የዚያን ምሽት ብዙውን ክፍል ከማሳለፍ ራሴን መግታት አልቻልሁም። ለብዙ ቀናት ከዚህ በቀር ስለ ሌላ ነገር ማሰብም ሆነ መናገር አልቻልሁም። ከዚያም ይህ ሐሳብ ወደ አእምሮዬ መጣ፦ ምንም እንኳ ወንድ ወይም የወንጌል አገልጋይ ባልሆንም፣ ለክብሩ እውነተኛ ቅንዓት ቢያድርብኝና የነፍሳትን መዳን በእውነት ብመኝ፣ አሁን ከማደርገው የበለጠ ላደርግ እችል ይሆናል። ይበልጥ አርአያ በሚሆን ሁኔታ ልኖር፣ ለሕዝቡ ይበልጥ ልጸልይ፣ ልነጋገራቸው ዕድል ላለኝም ይበልጥ በሙቀት ልናገር እችላለሁ ብዬ አሰብሁ። ይሁን እንጂ በራሴ ልጆች ለመጀመር ወሰንሁ፤ በዚህም መሠረት የሚከተለውን ዘዴ አቀድሁ፤ ፈጸምሁትም፦ በየምሽቱ ልቈጥበው የምችለውን ያህል ጊዜ ወስጄ ከእያንዳንዱ ልጅ ጋር ለብቻው ስለ ዋና (ግላዊ?) ጉዳዮቹ በሚመለከት ነገር እነጋገራለሁ። ሰኞ ከሞሊ ጋር፣ ማክሰኞ ከሄቲ ጋር፣ ረቡዕ ከናንሲ ጋር፣ ሐሙስ ከጃኪ ጋር፣ ዓርብ ከፓቲ ጋር፣ ቅዳሜ ከቻርልስ ጋር፣ እሁድ ደግሞ ከኤሚሊና ከሱኪ ጋር በአንድነት እነጋገራለሁ።» ከ«ጃኪ» ጋር ያደረገችው ውይይት ውጤት በ«የግል ማሰላሰሎች» ውስጥ «ልጄ ጆን» በሚል ርዕስ ሥር ተመዝግቦ ይገኛል፤ ቀኑም ሜይ 17 ቀን 1711 ነው። የልጁ ሃይማኖታዊ ስሜት እጅግ ጥልቅ በሆነ ሁኔታ ስለ ተነካ አባቱ ገና የስምንት ዓመት ልጅ ሳለ ቅዱስ ቍርባን እንዲቀበል ፈቀደለት፤ ነገር ግን ተፈጥሮ ጤናማ ወጣት ፍጡር ብቻ እንዲሆን በምትፈልግበት ዕድሜ ልጅን ያለ ጊዜው ወደ ጥልቅ ተመስጦ ማነሣሣት ጥበብ መሆኑ ሊያጠያይቅ ይችላል። በዚህ ጉዳይ ወደ ትምህርት ቤት ለመሄድ ቤቱን ከለቀቀ ብዙም ሳይቆይ ተቃራኒው ምላሽ ተከሰተ፤ ከአሥራ አንድ ዓመቱ እስከ ሀያ ሁለት ዓመቱ ድረስም እንደ ሌሎቹ ወጣቶች የነበረ ይመስላል፤ የተለየ የሃይማኖት ምስክርነት አልሰጠም፤ ወደ ቤተ ክርስቲያን አገልግሎት ለመግባትም አላሰበም።

በአዲሱ የደብር ቤት ከሰፈሩበትና መንጋዋን ከሰበሰበችበት ጊዜ ጀምሮ ወይዘሮ ዌስሊና ባሏ፣ እርሱ በቤት ባለ ጊዜ፣ ጆን ወደ ታዋቂ የአዳሪ ትምህርት ቤት ሲገባ በመልካም ጅማሬ እንዲነሣና ለራሱም ለእነርሱም ክብር እንዲሆን ትኵረታቸውን በትምህርቱ ላይ እንዳደረጉ ጥርጥር የለውም። እርሱ ተከራካሪ ልጅ ነበረ፤ በእርጋታ ለማውጣት ለማውረድና ለብዙ ክርክር የተሰጠ ነበረ። ከሕይወት ታሪክ ጸሐፊዎቹ አንዱ በምግብ ሰዓቶች መካከል ቍራሽ ዳቦ ወይም ፍራፍሬ ይወስድ እንደ ሆነ ቢጠየቅ፣ ግድ በሌለው እርጋታ «አመሰግናለሁ፤ አስብበታለሁ» ብሎ ይመልስ ነበር ይላል፤ ይህ ግን ማንም ልጅ በምግብ ሰዓቶች መካከል ምንም ነገር እንዲበላ አይፈቀድለትም ከሚለው ከታወቀው የእናቲቱ ደንብ ጋር በመጠኑ ይጋጫል። ችኩሉ አባቱ አንድ ጊዜ በልጁ እጅግ ተበሳጭቶ እንዲህ ብሎ ጮኸ፦ «ልጅ ሆይ፣ ሁሉን ነገር በክርክር ኃይል ልትፈጽም ታስባለህ፤ ነገር ግን በጥብቅ ማመዛዘን በዓለም ላይ የሚፈጸመው ምን ያህል ጥቂት እንደ ሆነ ታያለህ።» ልጅን ለማስተማርና ለመምራት ሁልጊዜ አስቸጋሪ የሚያደርገው ይህ የክርክር ፍቅር ጠባይ አቶ ዌስሊ በቀልድና በፍቅር ለሚስቱ በተናገረው ቃል ይበልጥ ይታያል፦ «ውዴ ሆይ፣ ጃካችን ምክንያት መስጠት ካልቻለ በቀር ለተፈጥሮ እጅግ አጣዳፊ ፍላጎቶች እንኳ ግድ የሚሰጥ አይመስለኝም።»

ነገር ግን ወይዘሮ ዌስሊን ሌላ ምንም ነገር ቢያስጠምዳት፣ ደብዳቤው አጭር ቢሆን እንኳ ለበኩር ልጇ የምትጽፍበትን ጊዜ አሁንም ታገኝ ነበር፤ ቤተሰቡ እንደ ገና ከተሰበሰበ ብዙም ሳይቆይ የተጻፈ፣ በደብዳቤዎቿ ውስጥ የሚታየውን ብቸኛውን የመበሳጨት ምልክት የሚያሳይ አንድ መልእክትም አለ፦ «ውድ ሳሚ፦ ኤፕወርዝ፣ ኤፕሪል 7 ቀን 1710።» «እስከ አሁን ከአንተ የምሰማ መስሎኝ ነበር፤ ነገር ግን እኔ ስለ አንተ እንደማስበው አንተ ስለ እኔ እንደማታስብ ተረድቻለሁ። በእርግጥም ዳግመኛ ከእኔ ባትሰማ ፈጽሞ ግድ የማይሰጥህ ይመስለኛል፤ እኔ ግን ምንም እንኳ እንደምፈልገው ብዙ ጊዜ ባይሆንም አልፎ አልፎ ሳልጽፍ ራሴን ማርካት አልችልም።»

«በጌንስብሮ ለምትገኘው ለእኅትህ ለሱኪ የላክሁትን አንድ ደብዳቤ ልኬልሃለሁ፤ ጊዜ ካለህ እንድታነበውና እንድትገለብጠው እፈልጋለሁ።» [ይህ ምናልባት ቀደም ሲል የተጠቀሰው የሐዋርያት የሃይማኖት መግለጫ ማብራሪያ ነበረ።] «ጊዜ ሲኖረኝ ለልጆቼ የሚጠቅም አንድ ነገር ከመጻፍ የተሻለ ሥራ ሊኖረኝ የማይችል ይመስለኛል፤ እነዚህ ጉዳዮች እኔ ልጽፍ ከምችለው በላይ በሰፊውና በትክክል የተብራሩባቸው ብዙ መልካም መጻሕፍት እንዳሉ ባውቅም፣ ሥራው ዝቅተኛ ቢሆንም እንኳ ምናልባት በዓለም ላይ ካለ ከማንም በላይ ስለ ዘላለማዊ ደስታቸው ከምትጨነቅ ከእናታቸው እንደ መጣ ስለሚያውቁ ልጆቼ ለእነርሱ የማደርገውን በመጠኑ እንደሚያከብሩት ማሰብ እወዳለሁ። ወጣትነቴንና ብርታቴን ለአንተ አገልግሎት እንዳዋልሁ ሁሉ፣ በእርጅና ዘመኔ ማድረግ የምችለውን ጥቂቱን ነገር እንደማትንቀው፣ ይልቁንም ቢያንስ የራስህን የተሻለ ሥራ እንድትሠራ ብቻ እንኳ ቢያነሣሣህ ስለ እኔ ስትል እነዚህን ወረቀቶች በጥንቃቄ እንደምታነባቸው ተስፋ አደርጋለሁ።»

«ሱዛና ዌስሊ።»

በሚቀጥለው በጋ ያን ጊዜ የሀያ ዓመት ወጣትና ዌስትሚንስተር በትክክል የሚኮራበት ተማሪ የነበረው ሳሙኤል፣ የሮቸስተሩን ኤጲስ ቆጶስና የዌስትሚንስተር ቀኖና ቄስ (ፕሬቤንድ) የነበረውን፣ ራሱም በወጣትነቱ የዌስትሚንስተር ታዋቂ ተማሪ የነበረውን ዶክተር ስፕራትን ትኵረት ሳበ። ኤጲስ ቆጶሱ ሽማግሌ ነበረ፤ አያቱ የኮሌጅ ወዳጁ ለነበረውና አባቱ በእጆቹ ሹመት ለተቀበለው ለዚህ ልጅም ደግ ስሜት ነበረው። በገጠር ወዳለው ቤቱ አንባቢው አድርጎ ወሰደው። ሳሙኤል አዲሱን ቦታውን አልወደደውም፤ እንዲያውም ኤጲስ ቆጶሱን «ወዳጅነት የሌለው ወዳጅ» ብሎ በመጥራት ለአባቱ አማረረ። የመጀመሪያው ደጋፊው ብዙም ሳይቆይ ሞተ፤ በሮቸስተር ሀገረ ስብከትም የዌስትሚንስተሩ ዲን ዶክተር አተርበሪ ተተካ፤ እርሱም ልክ እንደ ቀዳሚው ለሳሙኤል ትኵረት ሰጠው፤ ፍቅሩንና ደጋፊነቱንም እንዲህ ፈጽሞ አሸነፈ፤ ይህም በመጨረሻ ኤጲስ ቆጶሱን ለስደት የዳረጉት ሁኔታዎች ሳያሳንሱት በሕይወት ዘመኑ ሁሉ ጸና። ይህ ሊቀ ካህን በኦክስፎርድ ሳለ በክራይስት ቸርች ኮሌጅ ነበረ፤ ሳሙኤል ዌስሊም በ1711 በዚያ ኮሌጅ ተማሪ ሆኖ የተመዘገበው በእርሱ ምክርና ማግባባት ነበረ። የቤተ ክርስቲያን ታላላቅ ባለ ሥልጣናት ብቻ ሳይሆኑ የበሰሉ ምሁራንም የነበሩትን የሁለት ሰዎች ወዳጅነት እንዲህ ያገኘውን ልጅ በማየታቸው አባቱና እናቱ በመጠኑም ቢሆን ባይኮሩ ኖሮ ከሰው በላይ በሆኑ ነበር። ይሁን እንጂ ከሁለቱም ወገን የመመካት ምልክት የለም፤ በዲሴምበር መጀመሪያም ሳሙኤል በዘመኑ ይሠራበት በነበረው መደበኛው «እመቤቴ» ፈንታ «ውድ እናቴ» ብሎ የሚጀምር ደብዳቤ ለእናቱ ጻፈ። ይህ የነካት ይመስላል፤ ትምህርት ቤትን ለቅቆ ወደ ኦክስፎርድ የመሄድን ያህል ታላቅ ለውጥ መቃረቡ ያስከተለው ቍም ነገር ባስጻፋት መልእክት ላይም ሙቀትን ጨመረ፦ «ውድ ሳሚ፦ ሐሙስ፣ ዲሴምበር 28 ቀን 1710።» «ርቀትንም ሆነ ሥነ ሥርዓትን ስለማልወድ፣ ትልክልኝ ከነበረው ይልቅ በደብዳቤህ አጀማመር እጅግ ደስ ብሎኛል፤ በዓለም ካሉት የክብር የማዕረግ ስሞች ሁሉ ይልቅ በእናት ስም ውስጥ የበለጠ ፍቅርና ርኅራኄ አለ።»

«ስለ አንተ ወደ ቤት መምጣት ለአባትህ ልጽፍለት አስባለሁ፤ ቢሆንም አንተም ብትናገርበት መጥፎ አይሆንም። ምናልባት የተባበረ ምኞታችን ጥያቄያችንን እንዲፈቅድልን ቶሎ ሊያሳምነው ይችል ይሆናል፤ ምንም እንኳ ጭራሽ ይቃወመዋል ብዬ ባላስብም።»

ወይዘሮ ዌስሊ የማይቀረውን በጀግንነት በመቀበሏ መካከል ለረጅም ጊዜ ተለይታው የቆየችውን የምትወደውን ልጇን የማየት ምኞቷን የጠቀሰችበት ብቸኛ ጊዜ ይህ ነው።

«ቅዱስ ቍርባንን አስቀድመህ በመቀበልህና እንደ ገና ለመቀበልም በማሰብህ ከልቤ ደስ ብሎኛል፤ ያን የተባረከ ሥርዓት ዘወትር ከመካፈል የበለጠ አእምሮን ለማበርታትና ለማደስ ተገቢና ውጤታማ የሆነ ምንም ነገር የለምና።»

«በበጎ ምግባር መንገዶች ጽኑና የማትለወጥ አለመሆንህን ታማርራለህ። ወዮ! እንደዚህ የማይሆን ክርስቲያን ማን ነው? በእንዲህ ያለ ጉዳይ ለመምከር ከሁሉ በላይ እኔ እጅግ የማልገባ እንደ ሆንሁ እርግጠኛ ነኝ፤ ነገር ግን አንድ ነገር ከመናገር ልቈጠብ ስለማልችል፣ እንደ ራሴም ነፍስ ስለምወድህ፣ የቻልሁትን ያህል መልካም ለማድረግ እጥራለሁ፤ ምናልባትም እየጻፍሁ ልማር፣ አንተን በማስተማርም ራሴን ላስተምር እችላለሁ።»

«ከምርጦቹ ካልሆኑ ሰዎች ጋር ለመቀላቀል ግድ ስለ ሆነብህ አዝናለሁ፤ ነገር ግን ጓደኞቹን መምረጥ

የተፈቀደለት እጅግ ጥቂት ሰው ብቻ ስለ ሆነ፣ ዓለምን እንዳገኘናት መቀበል አለብን። ይሁን እንጂ ራስህን ከአንተ ከከፉት ጋር ማነጻጸርህ ወደ ከንቱ ትምክህት እንድትወድቅ ምክንያት እንዳይሆንብህ፣ አንዳንድ ጊዜ እንደሚከተሉት ያሉትን ሐሳቦች ብታስብ መልካም ታደርጋለህ፦ ‹የራሴን አወላለድና አስተዳደግ ባውቅም፣ ታላላቅ ዕድሎችም እንደ ነበሩኝ ባውቅም፣ ስለ ሌሎች ሁኔታ ምን ያህል ጥቂት አውቃለሁ! ምናልባት ወላጆቻቸው ክፉዎች ነበሩ፤ ወይም የበጎ ምግባርን መርሆች በለጋ ዕድሜያቸው ለመትከል ስለ አእምሯቸው አስቀድመው አልተጨነቁም፤ ነገር ግን ለመመለስ እስኪዘገይ ድረስ የራሳቸውን ዝንባሌ እንዲከተሉ ተዉአቸው። እንደ እኔ ብዙ የጸጋ ጥሪዎች፣ ብዙና ብርቱ የመንፈስ ቅዱስ ግፊቶችም እንደ ነበሯቸው እርግጠኛ ነኝን? እንደ እኔ ግልጽ በሆነ እውቀት ላይ ሆነው ኃጢአት ይሠራሉን? ወይስ የእግዚአብሔር ስእለቶች በእኔ ላይ እንዳሉ በእነርሱ ላይ አሉን? እኔ እንደ ተሰጠሁ በተወለዱ ጊዜ እንዲሁ በክብር ለእርሱ ተሰጥተዋልን?› ከወጣትነቱ ጀምሮ እግዚአብሔርን ያገለገለ አባት ምሳሌ ነበረህ፤ የራሴን ምሳሌ ግን ልመክርህ አልችልም፤ ሊኮረጅ የማይገባ እጅግ መጥፎ ነውና፤ ቢሆንም ለብዙ ዓመታት የቀረበ ልባዊ ጸሎትና ጥቂት መልካም ምክር እንዳልጐደለብህ በእርግጥ ነው። ነገር ግን ከዚህ ሁሉ በኋላ ራስን መውደድ በራስህ ጉዳይ ወደ አድልዎ ቢያዘነብልህ፣ በጣም የግል ስለ ነበሩ ዓለም ሊያስተውላቸው ያልቻለውን የራስህን ብዙ ስሜቶች በቍም ነገር አስብ፤ ከዚያም በኋላ በማነጻጸር ከሌሎች የተሻልህ መስሎ ብትታይ፣ ‹እንድትበልጥ ማን አድርጎሃል?› ብለህ ራስህን ጠይቅ፤ ከራሳችን ምንም ልናደርግ አንችልምና ምስጋናውን ሁሉ ለእግዚአብሔር ስጥ። ስለ በጎ ፈቃዱ መፈለግንም ማድረግንም በእኛ የሚሠራ እርሱ ነው፤ በማንኛውም ጊዜ የመልካም ሥራን ክብር በከንቱ ለራስህ ሰጥተህ ከሆነ፣ ስለዚህ በእግዚአብሔር ፊት ራስህን አዋርድ፤ ወደፊትም የጸጋውን ክብር ለእርሱ ስጥ።»

«የወረቀትና የጊዜ እጥረት ስላለብኝ መደምደም አለብኝ። ሁሉን የሚችል እግዚአብሔር ይባርክህ፤ ከክፉም ሁሉ ይጠብቅህ። ደኅና ሁን።»

«ሱዛና ዌስሊ።»

ይህ ደብዳቤ ሙሉ በሙሉ ሥነ መለኮታዊ ትንታኔ በመሆኑ ብዙው ክፍሉ ተዘልሏል። በእርግጥም በወይዘሮ ዌስሊ መልእክቶች ሁሉ ውስጥ ሃይማኖት ከዚህ ባነሰ የሚስብ ገጽታ የቀረበበት የለም፤ ከቀጥተኛውና እጅግ ጠባብ ከሆነው የጽድቅ መንገድ ፈቀቅ በሚሉት ሁሉ ላይ ጥብቅ ቅጣትን የሚያወርድ ጨካኝ ጌታ አድርጋ እግዚአብሔርን ታቀርባለችና። በጌታው አገልግሎት ብዙ ሰዓታት ከደከመ በኋላ ወደ ሰላማዊና በሚገባ ወዳገኘው እንቅልፉ ከመሄዱ በፊት የማታ ጸሎቱ «ጌታ ሆይ፣ በእኔና በአንተ መካከል ሁሉም ነገር እንደ ቀድሞው ነው» የነበረው የዚያ ጀርመናዊ የሥነ መለኮት ሊቅ የአእምሮ ዝንባሌ የእርሷም ቢሆን ኖሮ በእርግጥ ይበልጥ ደስተኛ ሴት በሆነች ነበር።

በ1711 እና በ1712 ዓመታት በኤፕወርዝ ስለ ተፈጸመው ነገር ያሉት አንድ ወይም ሁለት ፍንጮች ብቻ ናቸው። ወይዘሮ ዌስሊ «በእናትና በኤሚሊያ መካከል የተደረገ ሃይማኖታዊ ውይይት» የሚል ርዕስ ያለውን ስድሳ የኳርቶ ገጾች የያዘ የእጅ ጽሑፍ በመጻፍ ብዙውን የዕረፍት ጊዜዋን ሳታሳልፍ አልቀረችም፤ በውጭው ሽፋን ላይም እነዚህ ጥቅሶች ነበሩ፦ «ልጆቼ ሆይ፥ እጽፍላችኋለሁ፤ ክርስቶስ በእናንተ እስኪሣል ድረስ ዳግመኛ ስለ እናንተ ምጥ ይዞኛል»፤ እንዲሁም «‹በድካም የተዘራው በኃይል ይነሣ›። ለልጆቼ ጥቅም የተጻፈ፣ 1711-12።»

በ1712 የጸደይ ወራት፣ በኤፕሪል፣ አቶ ዌስሊ በለንደን ርቆ ሳለ ከልጆቹ አምስቱ ፈንጣጣ ያዛቸው፤ ይህም በዚያን ጊዜ ከእኛ ዘመን እጅግ የከፋ መቅሠፍት ነበረ። የእናቲቱ እጆች እጅግ ሥራ የበዛባቸው መሆን አለባቸው፤ ነገር ግን ቤተሰቡ ቢያንስ በሌላ አንድ ጊዜ በዚሁ በሽታ ቢጐበኝም እርሷ ራሷ ከቶ በበሽታው የተያዘች አይመስልም። ርቆ ለነበረው ባሏ እንዲህ ብላ ጻፈች፦ «ጃክ በሽታውን እንደ ወንድ፣ በእርግጥም እንደ ክርስቲያን፣ ያለ ምንም ማማረር በጀግንነት ታገሠው።» ወይ በሽታው ቀላል ሆኖ ይዟቸው ነበር፣ ወይም ምንም ዘላቂ ጠባሳ እንዳይቀር እጅግ ውጤታማ ዘዴዎች ተወስደው ነበር ማለት ይቻላል፤ ቤተሰቡ ሁሉ መልከ መልካሞች በመሆን ይታወቁ ነበርና፤ ጠባሳ እንደ ነበረባቸውም በማንም አልተጠቀሰም፤ የሚቀጥል ትውፊትም የለም። ምናልባት የፈንጣጣ መከተብም ሆነ ክትባት ባልነበረበት ዘመን ይህ የመልክ መበላሸት ማንንም እንዲያስደንቅ እጅግ የተለመደ ነበር ሊባል ይችላል፤ ነገር ግን የቻርልስ ዌስሊ ሚስት በ1753 በብሪስቶል ስትኖር ፈንጣጣ እንደ ያዛት፣ የሀያ ስድስት ዓመት በእውነት ውብ ወጣት ሴት ሆና ብትተኛም፣ ከዚያ የሕመም አልጋ ስትነሣ እስከ ቀሪው ሕይወቷ ድረስ በመልከ ጥፉነት ምሳሌ እስክትሆን ድረስ መልኳ እንደ ተበላሸ መዘንጋት የለበትም።