ወጣትነትና ጋብቻ

ሱዛና አኔስሊ ሌሎች ችሎታዎች ቢጎድሏት እንኳ፣ ያልተበረዘውን እንግሊዝኛ ፍጹም አድርጋ ትገዛ ነበር፤ የሚፈስስ አንደበት፣ የተትረፈረፈ የጋራ አእምሮና የአንድ ሳንቲም የፖስታ አገልግሎት በተጀመረ ጊዜ ከዓለም ጠፍቷል የሚባለው የደብዳቤ አጻጻፍ ስጦታም ነበራት። ቀላል ደራሲያንን ለማንበብ የሚያስችላት የፈረንሳይኛ ቋንቋ እውቀት ሳይኖራት አይቀርም፤ ነገር ግን በእርሷ ዕድሜና ችሎታ ያለች ልጃገረድ ሥነ ጽሑፍ ማንበብ በሚገባት ዕድሜ፣ እርሷ የዘመኑን ሃይማኖታዊ ጥያቄዎች ታጠና የነበረች ትመስላለች። እነዚህ ጥያቄዎች በሰው ሁሉ አእምሮ ውስጥ ቀዳሚ እንደ ነበሩ እውነት ነው፤ ነገር ግን አባቷ ዶክተር አኔስሊ ክርክርን ወደ ጎን ትቶ እንደ ነበረ፣ በዚያ ዘመን ዓለምን ያጥለቀለቀውን የአነስተኛ በራሪ ጽሑፎች ሠራዊት አንድም ጽሑፍ እንዳልጨመረበትም እንዲሁ እውነት ነው። ሰፊ አስተሳሰብና ለጋስ ልብ ያለው ሰው ነበረ፤ ለዚህም ከሁሉ የሚበልጥ ማስረጃ የሚሆነው፣ የመጨረሻ ሴት ልጁ አሥራ ሦስት ዓመት ሳይሞላት ይህን ያህል የኅሊና ነጻነት ተሰጥቷት፣ አባቷ ዕጣ ፈንታውን ከጣለባቸው ከኖንኮንፎርሚስቶች ጋር ከመቅረት ይልቅ ራሷን ከእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ጋር ማቆራኘትን አስባበት መምረጧና ማስበለጧ ነው።

ምናልባት ስሜቷን ይጋራ ይሆናል፤ ያም ሆነ ይህ አልነቀፋትም፤ አልከለከላትምም። እስከ ዕድሜው መጨረሻ ድረስ የሚወዳት ልጁ ሆና ኖረች፤ የቤተ ሰቡንም ሰነዶች በአደራ የሰጠው ለእርሷ ነበር፤ እነዚያም ሰነዶች በሚያሳዝን ሁኔታ ከብዙ ዓመታት በኋላ የኤፕወርዝን የቄስ መኖሪያ ቤት ባወደመው እሳት ጠፉ። በስፒታል ያርድ ወደሚገኘው እንግዳ ተቀባይ ቤት ይመጡ ከነበሩት ብዙ እንግዶች መካከል ከልጅ ልጆቹ አንዱ «ጨዋዎችና ምሁራን» ብሎ የጠራቸው ረጅም የትውልድ ሐረግ ዘር የሆነው ሳሙኤል ዌስሊ ይገኝበት ነበር። እርሱ በስቴፕኒ በሚገኘው የቄስ ኤድዋርድ ቪል የዲሰንተሮች (ከእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን የተለዩ ፕሮቴስታንቶች) ትምህርት ቤት ተማሪ ነበረ፤ ፈጣን ብዕር ያለው ተስፋ ሰጪ ተማሪም ነበረ። የቤተ ሰቡ የዘር ሐረግ እስከ አቴልስታን ዘመን ድረስ ይደርሳል፤ በዚያን ጊዜ ስመ ጥር ሰዎች ነበሩ፤ ምናልባትም ከቀድሞው መልካም ነገር ግን ከጊዜ በኋላ ከተዳከመ ዘር የተረፉ ነበሩ። ከዴቨንና ከሱመርሴት አውራጃዎች ጋር ግንኙነት ነበራቸው፤ ሁልጊዜም ከምርጥ ቤተ ሰቦች ጋር ይጋቡ ነበር፤ ከእነርሱም አንዳንዶቹ በአየርላንድ ተዋግተው በዚያ ርስት አፈሩ። ብዙና ብርቅ ችሎታዎችና እጅግ ብዙ ብርታት በዘር የሚወረሱ ስጦታዎች እንደ ነበሩ ለማሳየት፣ ሎርድ ሞርኒንግተን፣ የዌሊንግተን መስፍን፣ ሰር ሮበርት ኬር ፖርተርና ታዋቂዎቹ ደራሲያን እኅቶቹ ከዘመዶቻቸው መካከል እንደ ነበሩ መጥቀስ ብቻ ይበቃል። ሳሙኤል ዌስሊ በዶርሴትሻየር የዊንተርበርን ዊትቸርች ቄስ የነበረውና ከደብራቸው ከተባረሩት ቀሳውስት አንዱ የሆነው የቄስ ጆን ዌስሊ ልጅ ነበረ፤ የቄስ በርተሎሚው ዌስሊም የልጅ ልጅ ነበረ፤ በርተሎሚው የአየርላንዷን የካስል ካርበሪዋን አን ኮሊን አግብቶ ነበር፤ እርሱም የሰር ኸርበርት ዌስሊ ከሚስቱና የአጎቱ ልጅ ከነበረችው ከአየርላንዷ የዳንጋን ምሽግ ኤልዛቤት ዌስሊ የተወለደ ሦስተኛ ልጅ ነበረ። እነዚህ ጥቂት ሐቆች የቤተ ሰቡን ዝምድናዎችና ዝንባሌዎቻቸውን በተመለከተ ዋና ዋናዎቹን ነጥቦች ለብዙዎች ግልጽ ያደርጋሉ ብለን እናምናለን።

ሳሙኤል ዌስሊ ከወጣትነቱ ጀምሮ ታታሪ ሠራተኛ ነበረ፤ የትምህርቱ ሂደት ለብዙ ዓመታት እርሱ በፈለገው አቅጣጫ ስላልሄደ ለአንድ ምሁር አስፈላጊ የሆነውን የዩኒቨርሲቲ ትምህርት በራሱ ጥረት ለማግኘት ዘዴ ፈለገ። የሰፊ ትምህርቱ መሠረት የተጣለው በዶርቼስተር ነጻ ትምህርት ቤት ነበር፤ በዚያም አሥራ ስድስት ዓመት ሊሞላው እስኪቃረብ ድረስ ቆየ፤ በዚያን ጊዜ አባቱ ሞተ፤ ሚስቱንና ቤተ ሰቡንም በከፋ ድህነት ውስጥ ትቶ ሄደ። ያን ጊዜ የሁለቱም ወላጆች ወዳጆች የነበሩት ዲሰንተሮች ተነሡ፤ ተስፋ ሰጪ ለሆነው ለበኩር ልጃቸው ከራሳቸው አዋጥተው በዓመት ሠላሳ ፓውንድ የትምህርት ድጎማ አስገኙለት፤ ወደ ለንደንም በስቴፕኒ ወደሚገኘው ወደ አቶ ቪል ትምህርት ቤት ላኩት፤ በዚያም ሁለት ዓመት ያህል ቆየ።

የአየርላንድ ደም ቅልቅል ካለበት ሰው — ቢያንስ ከላይኛውና ከተማረው መደብ — ከቶ የማይለዩ የሚመስሉ ሁለት ነገሮች አሉ፤ እነርሱም የሚያስደንቅ የመጻፍ ቅልጥፍናና ለትንንሽ ክርክሮች በችኩልነት የመማረክ ፍቅር ናቸው። ሁለቱም ብዙም ሳይቆዩ በሳሙኤል ዌስሊ ዘንድ ታዩ፤ ወዲያውኑ ግጥም በመቋጠርና በወገናዊ ፉክክር ውስጥ መግባት ጀመረና፤ ደጋፊዎቹንም እስከዚህ ድረስ ደስ አሰኛቸው፤ ብዙዎቹን የቀልድ ጽሑፎቹንም አሳተሙለት። ዶክተር ኦወን አንዳንድ ጤናማ ምክር ሰጠው፤ ምናልባትም ስሙን በኅትመት ማየቱ የሚያመጣው ስካር ይበልጥ ጥብቅ የሆኑትን ትምህርቶቹን ቸል እንዲል ያደርገው ይሆናል ብሎ ፈርቶ ይሆናል። ወጣቱ በሥነ ጽሑፍ ትችታዊ ጥናት ላይ ራሱን እንዲያተጋ መከረው፤ ለመልካም ጠባይና ለእድገቱም ሽልማት እንዲሆን በዓመት አሥር ፓውንድ ጉርሻ በመስጠት መራራውን ክኒን አጣፈጠለት። በባለ ሥልጣናት የማያቋርጥ ክስ ምክንያት አቶ ቪል ትምህርት ቤቱን ለመዝጋት ተገደደ፤ ብልሁ ወጣት ተማሪውም በኒውንግተን ግሪን ወደሚገኘው፣ በዚያን ጊዜ ከዲሰንተሮች የትምህርት ቦታዎች ሁሉ ቀዳሚ ወደ ነበረው ወደ አቶ ቻርልስ ሞርተን (የማስተርስ ዲግሪ ባለቤት) ትምህርት ቤት ተዛወረ። የሳሙኤል ዌስሊ እናትና ያላገባች አክስቱ ወደ ለንደን የመጡ ይመስላል፤ እርሱም ከእነርሱ ጋር ኖረ። የሥነ ጽሑፍ ሥራና ክፍያ በፊቱ ተከፈቱለት፤ የእንግሊዝ ዩኒቴሪያኖች አባት ተብሎ የሚታሰበውን የጆን ቢድልን አንዳንድ ሥራዎች እንዲተረጕም ተቀጠረ፤ ነገር ግን የጽሑፎቹን አዝማሚያ በኅሊናው ሊቀበል ስላልቻለ ሥራውን እንደ ተወው ይነገራል።

ይሁን እንጂ የሽሙጥ ጽሑፎችን የመጻፍ ፍቅሩ ጠንክሮ ቀረ፤ በዶክተር አኔስሊ ቤትም በዚያን ጊዜ ኤልዛቤት አኔስሊን ያጭ ከነበረው ከመጻሕፍት ሻጩ ከጆን ደንተን ጋር በመገናኘቱ ይበልጥ ተቀጣጠለ። ሁለቱ የቅርብ ወዳጆች ሆኑ፤ አንድ ባለ ጠጋ አሳታሚ ልዩ ችሎታው ከዘመኑ ጣዕም ጋር የሚሄድ የሥነ ጽሑፍ ችሎታ ያለው ወጣት ሲያገኝ ይህ መሆኑ እንግዳ አይደለም። ከዚያ ሰዓት ጀምሮ ከሥነ ጽሑፍ የሚያገኘው ገቢ ለኑሮው ትልቅ ድጋፍ ሆነለት፤ ደግሞም ያስፈልገው ነበር፤ በዲሰንተሮች ደስ መሰኘቱን እያጣ፣ በአስተምህሮዎቻቸውም ላይ ስሕተት መፈለግ እየጀመረ ነበርና። ዶክተር ኦወን ማዕበሉ ብዙም ሳይቆይ ሊለወጥና ዲሰንተሮችም የተለመዱትን ዲግሪዎች እንዲወስዱ ሊፈቀድላቸው ይችላል በሚል አሳብ እርሱና አንዳንድ ሌሎች ከእንግሊዝ ዩኒቨርሲቲዎች ከአንዱ እንዲመረቁ ይፈልግ ነበር፤ ነገር ግን ከእነርሱ አንዱ እንኳ ለኖንኮንፎርሚስት መርሖች ከዳተኛ ሊሆን ይችላል የሚለው አሳብ ወደዚያ መልካም ሰው አእምሮ ጨርሶ የገባ አይመስልም። ደግሞም ከዌስሊ ቤተ ሰብ አንድ «የተከበረና የተገባ» አባል ከሩቅ ስፍራ ወደ ለንደን መጥቶ ከወጣቱ ዘመዱ ጋር በ«የዲሰንተሮች መለያየት» ላይ ቁም ነገር ያለው ውይይት ያደረገ ይመስላል፤ ስለዚህ ሳሙኤል በሃያ አንድ ዓመቱ የኖንኮንፎርሚስት ወዳጆቹን ትቶ የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያንን እንዲቀላቀል ያነሣሡት ብዙ ተጽዕኖዎች በአንድነት ሳይሆኑ አይቀሩም። ከዚህም በላይ ወደ ኦክስፎርድ ለመሄድ ቁርጥ አሳብ አድርጎ ነበር፤ ወኔ ያለው ወጣት እንደ መሆኑም የመንግሥቲቱ ቤተ ክርስቲያን አባል ሳይሆን ወደዚያ የትምህርት ማዕከል ገብቶ የዩኒቨርሲቲ ሕይወቱ እንዲታሰርና እንዲደናቀፍ በእርግጥ አይፈልግም ነበር። ይህ በተቃራኒው ወገን የሽሙጥና የፌዝ ጽሑፎችን ይጽፍበት ከነበረው የአእምሮ ሁኔታ የመጣ ምላሽ ነበር፤ የስደቱና የክርክሩ ጠባሳዎችም ገና በጣም ትኩስ ስለ ነበሩ እስከዚያ ድረስ ሕይወቱን ሲከታተሉ የነበሩት ወዳጆቹ «ትንንሽ ሥርዓቶቻችን ዘመናቸው አላቸው»፣ በመጨረሻም «ያልፋሉ» ብለው ሊያስቡ አልቻሉም።

ልቦች በየትኛውም ዘመን አንድ ናቸው፤ ሱዛና ዌስሊ ከወደፊቱ ባሏ በብዙ ዓመታት ታንስ እንደ ነበረች ስናስብ፣ ገና በአሥራዎቹ መጀመሪያ ዕድሜዋ ለገለጠችው የአመለካከት ለውጥ ፍቅር የራሱ ድርሻ እንደ ነበረው፣ ደግና ሞቅ ያለ ልብ የነበረው አባቷም እውነቱን በመጠኑ እንደ ጠረጠረና ምንም ተቃውሞ እንዳልነበረው ከማሰብ ልንቆጠብ አንችልም።

ሳሙኤል ዌስሊ የቤት ውስጥ ተቃውሞ መጋፈጥ አልፈለገም፤ ስለዚህ በ1683 በአንድ የኦገስት ማለዳ ጎሕ ሳይቀድ ተነሥቶ በኪሱ አርባ አምስት ሽልንግ ይዞ በእግሩ ወደ ኦክስፎርድ ሄደ፤ በዚያም በኤክሰተር ኮሌጅ እንደ ሰርቪተር (ሌሎችን እያገለገለ የሚማር ድሃ ተማሪ) ተመዘገበ። በዚያም ራሱን የሚያስተዳድረው በማስተማር፣ ሰነፍ የሆኑ ሀብታም ተማሪዎች ራሳቸው ሊሠሩት ያልፈለጉትን የትምህርት መልመጃ በመጻፍና በመሳሰለው (ይህን ልማድ ሊደግፍ ባልተገባው ነበር)፣ ደንተን በእጁ ሊሰጠው በቻለው በማናቸውም የሥነ ጽሑፍ ሥራ፣ እንዲሁም የተበታተኑትን የተለያዩ ግጥሞቹንና ቅኔዎቹን ሰብስቦ በአንድ መጽሐፍ በማሳተም ነበር፤ ይህም መጽሐፍ ወጪውን ከመሸፈን አልፎ ትርፍ ያስገኘ ይመስላል። የተለያዩ ፈተናዎቹን በክብር አለፈ፤ በጁን 1688 የመጀመሪያ ዲግሪውን ወሰደ። በዚያ ዓመት ያን መጠነኛ ማዕረግ ያገኘ ብቸኛው የኤክሰተር ተማሪ እርሱ መሆኑ ስለ ጓደኞቹ አጠቃላይ ችሎታ ወይም ትጋት ብዙ የሚናገረው መልካም ነገር የለም።

ሳሙኤል ዌስሊ ኦክስፎርድን የለቀቀው ልክ ዳግማዊ ጄምስ አዲሱን የመቻቻል አዋጁን ባወጣበት ጊዜ ነበር፤ ቀሳውስቱም በአብዛኛው ይህን አዋጅ በአብያተ ክርስቲያኖቻቸው ለማንበብ እምቢ አሉ፤ ሊቀ ጳጳስ ሳንክሮፍትና ከረዳት ኤጲስ ቆጶሳቱ ስድስቱም ተቃውሞአቸውን አሰሙ፤ በዚህም ምክንያት በለንደን ግንብ ታሰሩ። ስለዚህ የለንደን ኤጲስ ቆጶስ በግድ ርቆ በነበረበት ጊዜ ሳሙኤል ዌስሊ የዲቁና ማዕረግን ከሮቸስተሩ ኤጲስ ቆጶስ ከዶክተር ስፕራት እጅ ተቀበለ። የሹመቱን ማዕረግ ያስገኘለት የረዳት ቄስነት ቦታ በዓመት ሃያ ስምንት ፓውንድ ብቻ የሚያስገኝ ነበር፤ ነገር ግን በዚያ ከአሥራ ሁለት ወራት በላይ አልቆየም፤ ከዚያም ዊልያምና ሜሪ የታላቋ ብሪታንያ ነገሥታት ተብለው ከታወጁ ልክ ከአሥራ ሁለት ቀናት በኋላ፣ ፌብሩዋሪ 24 ቀን 1689 በሆልበርን በቅዱስ እንድርያስ ቤተ ክርስቲያን በለንደኑ ኤጲስ ቆጶስ በዶክተር ኮምፕተን ካህን ሆኖ ተሾመ። አዲሱን መንግሥት የሚደግፍ የመጀመሪያውን በራሪ ጽሑፍ የጻፈውና ያሳተመው እርሱ እንደ ነበረ ይነገራል። በጦር መርከብ ላይ ቄስ ሆኖ እንዲሾም ያስቻለው ይህ ሊሆን ይችላል፤ በዚያም በዓመት ሰባ ፓውንድ እያገኘ በአንጻራዊነት ሀብታም ነበረ፤ ብዙ ለመጻፍም ጊዜ ነበረው፤ ይህንንም ጊዜ በአብዛኛው ስለ ክርስቶስ ሕይወት የሚተርክ አንድ ለየት ያለ ቅኔ በመድረስ አሳለፈው።

ምናልባት በለንደን ለመሆን ጓጉቶ ይሆናል፤ ብዙም ሳይቆይ የመርከብ ቄስነቱን ለቅቆ እንደገና በዋና ከተማዪቱ በሠላሳ ፓውንድ ገቢ ረዳት ቄስ ሆነ፤ ይህንንም ገቢ በብዕሩ እጥፍ አደረገው። በዚያን ጊዜ ገንዘብ ከዛሬው እጅግ የበለጠ ዋጋ ነበረው፤ ያም ሆኖ በዚህ ያህል ጥቂት ገቢ ማግባት ብልህነት አልነበረም ማለት ይቻላል፤ ነገር ግን ፍቅረኞች አንዳቸው በሌላው ላይ ታላቅ እምነት ስላላቸው እርሱና ሱዛና አኔስሊ ምንም ሥጋት ያልነበራቸው ይመስላል፤ በ1689 የጸደይ ወራትም ቃል ኪዳን ተገባቡ። በየትኛው ቤተ ክርስቲያን እንደ ተጋቡ ወይም ማን እንዳጋባቸው አይታወቅም፤ ነገር ግን የሙሽሪቱ አዲስ ቤት በሆልበርን አቅራቢያ የነበሩ ክፍሎች እንደ ነበሩ ይታመናል።